Psychologia osobowości - Pervin - Rozdział 07 - Temperament, Pervin & John rozdział 9


Rozdział 5 Pervin Biologiczne podstawy osobowości Ćw. 5

Temperament: Problem psychofizyczny od czasów dawnych do współczesnych

Pojęcie temperamentu odnosi się do różnic indywidualnych w jakości emocji, które pojawiają się wcześnie, pozostają względnie stałe, są dziedziczone i oparte na procesach biologicznych.

Cechy konstytucjonalne i temperament : wczesne poglądy

  1. Hipokrates i Galen twierdzili że 4 żywioły są reprezentowane w ludzkim ciele przez 4 płyny(krew, czarną żółć, i flegmę), odpowiadając kolejno temperamentowi: sangwinicznemu, melancholicznemu, cholerycznemu i flegmatycznemu; różnicom indywidualnym odpowiada dominacja u ludzi tego bądź innego spośród 4 płynów.

  2. Gall założyciel frenologii, będąca próbą zlokalizowania obszarów mózgu odpowiedzialnych za różnorodne aspekty funkcjonowania emocjonalnego i zachowaniowego.

  3. Kretschmer wyróżnił 3 podstawowe typy budowy ciała:

  1. Sheldon zajmował się psych. konstytucjonalną; twierdził że każda osoba ma wrodzoną pewna podstawową strukturę biologiczną(budowę ciała), determinująca jej temperament, 3 somatotypy:

Cechy konstytucjonalne i temperament: Badania podłużne

  1. Badania Thomasa i Chess

  • Buss i Plomin określili 4 typy wymiarów temperamentu:

  • Cechy konstytucjonalne i temperament : badania Kagana nad dziećmi zahamowanymi i niezahamowanymi.

    1.Kagan wyróżnił 2 profile zachowania w zakresie temperamentu:

    Cechy konstytucjonalne i temperament

    1. Jedną z niezwykłych właściwości temperamentu jest wpisana weń plastyczność, która pozwala nam na przystosowanie się do życiowych przeszkód i wyzwań.

    Teoria ewolucji i osobowość : współczesna synteza, część I

    1. Biologowie i psychologowie wyróżniają dwa rodzaje wyjaśnień:

  • Podstawowe składowe natury człowieka można zatem ująć w kategoriach mechanizmów psychicznych wykształconych w toku ewolucji, które maja wartość przystosowawczą, zakładając przetrwanie i sukces reprodukcyjny

  • Różnice miedzy kobietami a mężczyznami w kryteriach doboru partnera

    1. Teoria inwestycji rodzicielskich- kobiety inwestują w potomstwo więcej niż mężczyźni, ponieważ przekazują swoje geny mniejszej liczbie potomstwa, maja większe „ koszty wymiany”=> kobiety są bardziej wybredne w doborze partnera niż mężczyźni.

    2. Kobiety i mężczyźni kierują się różnymi kryteriami w doborze partnera; mężczyźni koncentrują się bardziej na potencjale reprodukcyjnym partnerek(tj. młodość), a kobiety na potencjale partnera do dostarczenia zasobów i opieki.

    3. Mężczyźni w większym stopniu zwracają uwagę na rwali seksualnych(bo nie są do końca pewni czy to ich potomstwo) i większa wagę przywiązują do dziewictwa partnerki.

    4. Kobiety będą się bardziej przejmować niż mężczyźni emocjonalnymi związkami i zagrożeniem utraty zasobów.

    Teoria ewolucji i pięcioczynnikowy model osobowości

        1. Współcześnie wielu teoretyków cechowych ujmuje model pięcioczynnikowy, i ogólnie cechy, z perspektywy ewolucyjnej.

        2. Hipoteza leksykalna Goldberga- nazwy cech pojawiły się po to aby pomóc kategoryzować ludziom zachowania mające podstawowe znaczenie dla ludzkiej kondycji.

          • Ludzie zadają pięć podstawowych pytań, gdy wchodzą w interakcje z inną osobą, pytania te odpowiadają cecha modelu pięcioczynnikowego

      1. Ważne różnice indywidualne, zgodnie z teoria ewolucji, istnieją dlatego, że odgrywały jakąś role w procesie ewolucji droga doboru naturalnego.

      2. 98% naszych genów jest wspólnych z małpami człekokształtnymi

    Geny i osobowość współczesna synteza, część II

    1.Geny zawierają informację która ukierunkowuje biologiczny rozwój organizmu.

    Genetyka zachowania

    1. Wpływem genów na zachowanie zajmują się genetycy zachowania, genetycy zachowania stosują trzy podstawowe metody dla ustalenia związków geny-zachowanie :

    Metoda selektywnej hodowli

    1. Prowadzone sa na zwierzętach, wybiera się zwierzęta posiadające wymagającą cechę i następnie ją rozmnaża.

    2. Daje możliwość poddanie różnych ras zwierząt odmiennym doświadczeniom rozwojowym, oddzielenie wpływu różnic genetycznych oraz środowiskowych na zaobserwowane później zachowanie

    Metoda bliźniąt

    1.Bliźnięta identyczne rozwijają się z tej samej zygoty i są identyczne genetycznie, bliźnięta rzekome rozwijają się z 2 oddzielnych zygot i ich podobieństwo genetyczne odpowiada podobieństwu dowolnej pary rodzeństwa, które przeciętnie mają 50 procent genów wspólnych

    Metoda adopcyjna

      1. Zakres podobieństwa dzieci do ich biologicznych rodziców wskazuje na czynniki genetyczne, podczas gdy zakres podobieństwa do ich przybranych rodziców jest wskaźnikiem czynników środowiskowych.

    Współczynnik odziedziczalności

    1.Współczynnik odziedziczalności h2- jest oszacowaniem proporcji zmienności danej charakterystyki, mierzonym w szczególny sposób, na konkretnej populacji, która można przypisać zmienności genetycznej.

    Odziedziczalność osobowości ustalenia

    1. Trudno jest znaleźć cechy psychologiczne których badania z duża rzetelnością wykazywałyby brak wpływów genetycznych.

    2. Najnowsze oszacowania ogólnej odziedziczalności osobowości wynoszą w przybliżeniu około 40 % ale to nie znaczy że 40% jakiegoś aspektu czyjeś osobowości jest dziedziczone

    3. Krytyka kierowana pod adresem badań z zakresu badań genetyki zachowania dotyczy tego, że większość z nich jest oparta na metodach kwestionariuszowych w formie samopisów (jednak potwierdzono trafność tych badań)

    Niektóre istotne zastrzeżenia

    1. Współczynnik osobowości jest statystyką odnosząca się do populacji, która podlega zmianom w zależności od tego, jaka charakterystykę mierzymy, jak ją mierzymy itp.

    2. Jeśli nawet coś jest całkowicie zdeterminowane przez dziedziczność , to nie oznacza to wcale że nie może ulec zmianie pod wpływem środowiska

    3. Badania Coopera i Zubecka, pokazują interakcje geny- środowisko, dzięki metodzie selektywnej hodowli(szczury tępe, i bystre i wpływ środowiska ubogiego lub bogatego w stymulacje)

    Środowisko wspólne i specyficzne

    1. Środowiska wspólne to takie, które mam np. rodzeństwo, ponieważ dorasta w tej samej rodzinie

    2. Środowisko specyficzne to są takie środowiska, które są odrębne dla rodzeństwa dorastającego w tej samej rodzinie

    3.Jeśli środowisko wspólne jest ważne to rodzeństwo biologiczne wychowywane razem powinno być podobne do siebie i do swoich rodziców powyżej poziomu, który może być przypisywany wspólnym genom, jeśli ważne jest środowisko specyficzne to powyższy związek nie będzie miał miejsca.

    4.Wspólne wpływy środowiska, doświadczenia wspólne dla członków tej samej rodziny nie zbliżają się nawet do znaczenia, jakie maja wpływy środowiska specyficznego,

    5. Plomin, dokonując analizy danych pochodzącej z samooceny i oszacowania przez rówieśników bliźniąt MZ i DZ, policzył procent wariancji wyjaśnianej przez czynniki genetyczne, środowisko wspólne i specyficzne(patrz tabelka str.343)

    Rozumienie wpływów środowiska specyficznego

    1. Badania potwierdziły istotne różnice w sposobach traktowania rodzeństwa przez rodziców.

    Trzy rodzaje interakcji natura-wychowanie

    1. Te same doświadczenia mogą mieć różny wpływ na ludzi, którzy mają różna konstytucję genetyczną.

  • Ludzie o różnych konstytucjach genetycznych mogą wywoływać odmienne reakcje środowiska

    1. Ludzie o różnych konstytucjach wybierają i tworzą różne środowiska.

    Czy przestępcy rodzą się takimi czy się nimi stają?

      1. 40% różnic indywidualnych w zakresie cechy agresywności można przypisać dziedziczności, ale zachowanie rodziców i warunki społeczne również wpływają na prawdopodobieństwo powstania takich zachowań.

    Lokalizowanie funkcji mózgu: Ciało migdałowate

    1. Układ limbiczny, a zwłaszcza ciało migdałowate, odgrywa ważną role w procesach motywacyjnych i emocjonalnych.

    Dominacja półkulowa, półkuli lewej i prawej

    1. Przedni rejon prawej i lewej półkuli mózgowej wydaje się mieć podstawowe znaczenie dla emocji i motywacji.

    Funkcjonowanie neurotransmiterów: dopamina i serotonina

      1. Nadmiar dopaminy związany jest ze schizofrenią, podczas gdy niedobór dopaminy wiąże się z choroba Parkinsona.

      2. Dopamine łączy się z przyjemnością, neurotransmiter który pozwala czuć się dobrze.

        • Dopamina wydaje się mieć podstawowe znaczenie dla funkcjonowania systemu nagród, kokaina „podszywa się” za dopaminę.

    3.Serotonina jest również zaangażowana w regulację nastroju

    1. Hormon kortyzon jest związany z reakcja na stres

    Trzy główne wymiary temperamentu

          1. Wg. Clark i Watsona, różnice indywidualne w zakresie temperamentu mogą być zebrane razem i ujęte w kategoriach trzech obszernych czynników nadrzędnych:

    1.NE (negatywna emocjonalność)