Finanse publiczne - ściąga 2, Finanse publiczne - sciąga


FINANSE - ogół zjawisk ekonomicznych związanych z gromadzeniem i wydatkowaniem ( podziałem ) zasobów pieniężnych. Do zjawisk finansowych zaliczamy tylko te, w których występuje pieniądz w postaci przepływających strumieni pieniężnych.

FUNKCJE:

Gromadzenie i wydatkowanie środków pieniężnych przez władze publiczne.

- polityczne

- ekonomiczne

- fiskalne (zapewnienie dochodów)

- pozafiskalne:

a\ alokacyjne - część zasobów alokowane jest gosp. po przez finanse publiczne wskutek tego społeczeństwu dostarczone są dobra i usługi finansowane z funduszy publicznych i związane ze spełnianiem przez państwo działań publicznych i społecznych.

- redystrybucyjna

- stabilizacyjne (stymulacyjne)

Zadania publiczne z uwagi na swoje cechy naturalne nie mogą być realizowane przy zastosowaniu mechanizmu rynkowego i dyplomacji.

Zadania społeczne są nakierowane na zaspokajanie potrzeb indywidualnych, które mogłyby być zaspokajane przy użyciu mechanizmu rynkowego, rodziłoby to wiele niebezpieczeństw związanych z jego niesprawiedliwością np. opieka społeczna.

Gospod. finansowa obejmuje:

1.przygotowanie operacji pieniężnych,

2. faktyczna ich realizację

3. ewidencje i analizę tych operacji w przeszłości

Nauka finansów składa się z:

1.teoria finansów

2.nauka prawa finansowego

3.polityka finansowa

Prawo finansowe - ogół norm prawnych regulujących działalność finansową.

Polityka finansowa - polega na dokonywaniu wyboru celów, które mają być osiągnięte w wyniku gosp. finansowej, jak i sposobów.

ZJAWISKA FINANSOWE

Podział

- kryterium przedmiotowe

⇒ Ekwiwalentne (wynagr. Za pracę, zakup, sprzedaż)

⇒ Transfery (redystrybucyjne) (renty, zasiłki, dotacje)

⇒ Usługi finansowe (kredytowe, ubezpiecz.)

- kryterium podmiotowe

⇒ Fin. przedsiębiorstw, firm

⇒ fin. ludności (gosp. dom.)

⇒ fin. publiczne

⇒ fin. banków i instytucji fin.

⇒ fin. ubezpieczeń

POTRZEBA - uczucie braku i jego chęć zaspokojenia

Zaspokajanie potrzeb:

- prywatne (poprzez starania indywidualne)

- publiczne (poprzez aktywność państwa lub samorządu)

Potrzeby są ze swojej istoty nieograniczone, możliwości ich zaspokajania są za to ograniczone.

POTRZEBY

DOBRO(USŁUGA)

CZYNNIKI PRODUKCJI

(praca, ziemia, kapitał)

KATEGORIE DÓBR

KRYTERIA ROZRÓŻNIENIA

- użyteczności (kryterium społeczne)

- odpłatności (kryterium

ekonomiczne)

D.PRYWATNE - jest użyteczne dla jednej indywidualnej jednostki, finansowane z funduszów prywatnych

D.PUBLICZNE - jest użyteczne dla wszystkich, finansowane ze środków publicznych, dostępne odpłatnie lub za darmo. Klasyczne dobra publiczne nie mogą być finansowane z innych środków niż ze śr. publicznych. (wojsko)

D.SPOŁECZNE - z punktu widzenia społecznego daje korzyści dla jednej osoby. Celem prowadzonej polityki społecznej jest dostępne jak dobro publiczne (zdrowie, edukacja)

FINANSE PUBLICZNE A FINANSE PRYWATNE

I. państwo dysponuje przymusem dla zapewnienia sobie dochodów i nie podlega przymusowi w zakresie dokonywania wydatków. W przypadku podmiotów prywatnych sytuacja jest odwrotna.

ATRYBUTY WŁADZTWA FINANSOWEGO:

1/ prawo do stanowienia i emitowania pieniądza jako środka płatności

2/ prawo do stanowieni i poboru dochodów publicznych

3/ prawo do dokonywania wydatków na realizację zadań państwa

II. finanse publiczne wyrażają się w pieniądzu, którego gestorem jest państwo

III. fin. publ. zorientowane są na realizację interesu publicznego (ogółu), finanse prywatne służą gromadzeniu dochodów i realizacji zysków indywidualnych.

IV. finanse publiczne regulowane są normami prawnymi, zależą od ingerencji państwa. Fin. prywatne - o nich decyduje rynek.

V. ocena fin. prywatnych ma charakter zindywiduowany podmioty gosp. bezpośrednio odczuwają skutki swoich decyzji finansowych.

Ocena fin. publ. ma charakter polityczny

VI. skala (wielkość) fin. publ. jest nieporównywalna ze skalą fin. prywatnych. Operacje w zakresie fin. pryw. Nie mają z reguły wpływu na kształtowanie się równowagi finansowej państwa.

FINANSE PUBLICZNE -

Obejmują procesy związane z gromadzeniem śr. publicznych oraz ich rozdysponowaniem.

(ustawa z dn. 26/11/1998 o fin. publ. dz. U. Nr 155)

ZAKRES PRZEDMIOTOWY FIN. PUBL.:

1/ pobieranie i gromadzenie śr. publ.

2/ ich wydatkowanie

3/ finansowanie deficytu

4/ zaciąganie zobowiązań angażujących śr. publ.

5/ zarządzanie śr. publ.

6/ zarządzanie długiem publ.

ZAKRES WŁADZY PODMIOTOWY FIN. PUBL.:

1/ organizacja władzy publ. i jednostek organizacyjnych

> sektor fin. publ.

- sektor rządowy

2/ państwowe osoby prawne oraz inne jednostki państwowe organizacyjnie nie objęte Krajowym Rejestrem Sądowym, których działalność jest finansowana ze śr. publ. w całości lub częściowo z wyjątkiem:

a\ przeds. państwowych

b\ banków państw.

c\ spółek prawa handlowego

ŚRODKAMI PUBL. SĄ:

1/ dochody publ.

a\ daniny publ. - są nieodpłatne, nieekwiwalentne

- podatki

- cła

- składki

b\ pozostałe dochody publ.

- opłaty

- dochody z mienia

- dochody ze sprzedaży rzeczy i praw oraz ze świadczenia usług przez jednostki sektora fin. publ.

- dochody ze sprzedaży praw nie stanowiąc przychodów

- spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej, inne dochody uzyskane na podstawie odrębnych przepisów.

2/ bezzwrotne środki ze źródeł zagranicznych.

3/ przychody jednostek organizacyjnych i osób prywatnych, które są zaliczane do sektora fin. publ., pochodzące z działalności i innych źródeł.

4/ przychody budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego, pochodzące:

a\ ze sprzedaży papierów wartościowych oraz innych operacji finansowych

b\ z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa oraz majątku jednostek samorządu terytorialnego

c\ ze spłat pożyczek udzielanych ze śr. publ.

d\ z otrzymanych pożyczek i kredytów

ROZCHODY PUBLICZNE:

a\ spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów

b\ wykup papierów wartościowych

c\ udzielone pożyczki

BUDŻET PAŃSTWA:

- plan finansowy państwa obejmujący zestawienie dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów. Państwa ustalonym przez parlament na okres 1 roku kalendarzowego zwanego rokiem budżetowym. Odpowiedni do formuły prawnej (ustawa (uchwała budżetowa).

WYDATKI - suma dochodów pomniejszona o deficyt, zależą od:

- polityki państwa

- sytuacji międzynarodowej

- koniunktury gospodarczej

- postępu technicznego i cywilizacyjnego

PRZYCZYNY WZROSTU WYDATKÓW PUBLICZNYCH

- socjologiczne

- historyczne - spłata długu publicznego

- polityczne - zmiana roli państwa (ze stróża nocnego do roli opiekuńczej)

- społeczno - ekonomiczne - postęp techniczny

MARGINALISTYCZNE TEORIE WZROSTU:

1/ teoria dobrobytu - powinność maksymalizacji dobrobytu socjalnego i osiągnięcia poziomu z ostatniej jednostki socjalnej, która zrównuje się z kosztem kolejnej jednostki.

2/teoria Barana i Sweezy'ego

3/ teoria Wagnera - prawa wzrostu wydajności publicznej

wraz ze wzrostem dochodu na jednego mieszkańca, rosną wydatki publiczne

4/ efekt przemieszczenia się Peacoka i Wismana - wydatki publiczne rosną w czasie wojny, jest to wzrost skokowy i nie powracają do punktu wyjścia

5/ teoria intensyfikacji popytu na usługi publiczne - wydatki rosną szybciej niż PKB - zwiększony popyt na usługi

publiczne.

KLASYFIKACJA WG. FUNKCJI PAŃSTWA

- klasyczne

  1. obrona narodowa

  2. opieka społeczna

- socjalne - opieka społeczna

- ekonomiczne - ingerowanie w gosp.

Dzielimy je również na:

I. - bieżące - realizacja zadań aktualnych

- majątkowe - (przysporzenie majątku, inwestycyjne)

II. finalne - na zakup majątku, środków

- transferowe - przesunięcie produktu do innych podmiotów

III. stałe - ponoszone w roku poprzednim, te wydatki, do których państwo zostaje zobowiązane po przez inne ustawy.

- zmienne - nie ustalone

- sztywne - dług publiczny

IV. zwyczajne - podatki

- nadzwyczajne - emisja nowych obligacji

PODZIAŁ WG. FUNKCJI PAŃSTWA, WG. PRZEDMIOTU:

- obsługa długu publicznego

- gospodarka

- funkcjonowanie państwa jako całości

socjalno - kulturowe (sądownictwa, administracji, służby zdrowia, dyplomacji)

DOCHODY, PRZYCHODY

WYDATKI, ROZCHODY

DOCHODY PUBLICZNE:

1/ DANINY

- podatki

- cło

- opłaty (opłata paszportowa)

2/ z mienia i praw majątkowych

- najmy, dzierżawy, dywidenda od zaangażowanego kapitału.

3/ pozostałe - składki FE, FC, FA, FGSP.

I. EKONOMICZNE

1/ dochody rzeczywiste - płyną z poza systemu finansów publicznych

dochody rozliczeniowe - przesunięcia do f. Lokalnych

2/ zwyczajne - finansowane ze zwykłych dochodów (stale finansowane nie zakłóca przebiegów gosp.)

nadzwyczajne - nie p. stale.

II. PRAWNE:

a\ bezzwrotne - podatki, opłaty, cła

b\ zwrotne - pożyczki, kredyty

a\ przymusowe - podatki, wykorzystać aparat przymusu

b\ dobrowolne - nabycie obligacji, udzielenie kredytu, pożyczki, darowizny

a\ zasadnicze - dostarczyć podatki finalne władzom publicznym

b\ uboczne - grzywny, kary, mandaty

a\ ogólne - pobierane od ogółu jednostek

b\ indywidualne - odnoszą się do konkretnej jednostki

a\b\ odpłatne \nieodpłatne- czy trzeba spełnić kontr świadczenie czy też nie.

III. ORGANIZACYJNE

a\ państwowe - (centralne)

VAT, akcyza, podatek od gier

b\ samorządowe (lokalne) -spadki, darowizny, nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych

ŹRÓDŁA:

NIPODATKOWE DOCHODY BUDŻETU PAŃSTWA:

- wydatne fiskalnie

a\ dochody jednostek budżetowych

b\ wpłaty z zysku NBP

c\ cła

- dywidendy i wpłaty z zysku

- pozostałe dochody niepodatkowe

CŁO - świadczenie pieniężne o charakterze przymusowym, nieodpłatnym i bezzwrotnym.

Funkcje:

A\ fiskalna - zasila budżet państwa

B\ protekcjonistyczna - stanowią instrument ochrony polityki państwa (prze konkurencją)

C\ cenotwórcza

Ze wzg. Na ruch towarów

A\ tranzytowe (przewozowe) - nie pobierane

B\ wywozowe - stosowane w krajach 3 - go świata

C\ przywozowe - samochody

Cła ekonomiczne - stanowią instrument polityki społecznej

Po za tym: odwetowe, wyrównawcze, antydampingowe - nie sprzedawać po niżej kosztów produkcji (eliminacja konkurencji), prohibicyjne - całkowicie eliminować import danego towaru

ROZWÓJ BUDŻETU - czynniki wpływające

a\ rozwój stosunków towarowo - pieniężnych

b\ oddzielenie majątku państwa od majątku prywatnego

c\ rozwój parlamentaryzmu

d\ rozwój funkcji socjalnych państwa

e\ rozwój gosp. funkcji państwa

FUNKCJE BUDŻETU PAŃSTWA:

1/ ogólne (polityczna, ekonomiczna, prawna)

2/ finansowe (fiskalna, redystrybucyjna, stymulacyjna, ewidencyjno - kontrolna)

GOSP.BUDŻETOWA POLEGA NA:

a\ planowaniu budżetowym

b\ gromadzeniu dochodów budżetowych

c\ dokonywaniu wydatków budżetowych

d\ kontroli przestrzegania dyscypliny finansowej

FORMY ORG. - PRAWNE GOSP. BUDŻETOWEJ:

- jednostki budżetowe

- zakłady budżetowe

- gosp. pomocnicze

- śr. specjalne

- fundusze celowe

- jednostki org. Prowadzące działalność na zasadach szczególnych

ZASADY GOSP. BUDŻETOWEJ:

1/ zasada zupełności - (budżetowania brutto) budżet ujmuje wszystkie dochody i wydatki państwa. Wszystkie podm. Państwowe wchodzą do budżetu, całością wydatków i dochodów. Realizują ja tylko

jedn. Budżetowe.

2/ zasada jedności materialnej - polega na tym, że budżet jest traktowany jako jedna pula środków, czyli gromadzone środki nie są celowo powiązane z wydatkami.

3/ zasada jedności formalnej - polega na tym, że całość dochodów i wydatków jest prezentowana w jednym akcie prawnym.

4/ zasada szczegółowości - ściśle łączy się z zasadą stabilizacji. Budżet to nie tylko globalne ujęcie dochodów i wydatków ale także odpowiednio szczegółowo.

5/ jawności

6/ równowagi budżetowej

oraz: przejrzystości, realności, uprzedniości, operatywności, gospodarności, jednorodności, polityczności.

Klasyfikacja budżetowa opiera się na:

- częściach (poszcz. Województwa)

- działach (gosp., rolnictwa)

- rozdziałach

- paragrafach

CZĘŚCI - odpowiadają kryterium podmiotowemu i są to centralne i naczelne organy państwa

DZIAŁY - administracji rządowej

BRANŻE: gosp. narodowej,

Branże podmiotów gosp.

- rolnictwo, leśnictwo.

ROZDZIAŁY - stanowi albo grupę jednostek organizacyjnych, albo może to być konkretna działalność.

PARAGRAFY - wskazuje konkretne źródła przychodów, rozchodów, wydatków (obecnie może to być składka na fundusz pracy)

SPECJALIZACJE:

1/ RZECZOWA - polega na ujmowaniu dochodów wg. źródeł, natomiast wydatków wg. przeznaczenia.

2/ ILOŚCIOWA - dochody w budżecie ujemne traktowane są jako minimalne a wydatki jako max.

3/ CZASOWA - ujęte w budżecie dochody i wydatki mogą być realizowane tylko w roku budżetowym.

ŚR.SPECJALNE - ŚR. GROMADZONE PRZEZ JEDNOSTKI BUDŻETOWE ODREBNYCH RACHUNKÓW BANKOWYCH

1/ gromadzenie może odbywać się na podstawie ustaw

2/ darowizn przekazowych w postaci pieniężnej (spadki) na rzecz jednostki dochodowej

3/z tytułu odszkodowań lub wpłat za uszkodzone lub utracone mienie oddane jednostce budżetowej w zarząd lub użytkowanie

4/ z tytułu sprzedaży zapasów śr. materiałowych przechowywanych w celach mobilizacyjnych

DOCHODY JEDNOSEK BUDŻETOWYCH:

1/ MSZ - opłaty konsularne

2/ sądy - kary, grzywny, opłaty sądowe

3/ finanse - udzielone pożyczki (odsetki), również od kredytu, sprzedaż obligacji

4/ administracja - udzielone koncesje

WPŁATY Z ZYSKU NBP:

- udzielenie kredytu: refinansowy, redyskontowy, lombardowy - udzielany bankom komercyjnym

(rezerwa obowiązkowa -część pieniędzy, których bank nie może wykorzystać np.. na udzielenie kredytu

- obroty papierami wartościowymi

- pobranie prowizji przy emisji obligacji skarbowych

Pozostałe - zasilające izby skarbowe z tytułu:

- kary, grzywny, zapisy, darowizny, odsetki od zaległych zobowiązań, dywidendy i wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych lub udziału w spółkach

FUNDUSZ CELOWY - fundusz, który został powołany przed dniem wejścia w życie ustawy o finansach (1/01/99), jego przychody pochodzą z dochodów publicznych, a wydatki z wyodrębnionych zadań. Obecnie istnieje 20 funduszy celowych, z których 13 stanowi część ustawy budżetowej.

Fund. Emeryt.(składka)

0x08 graphic
19,52% pracod. 50%

pracow. 50%

fund rentowy - 13%

prac.50% pracod.50%

fund. Chorob. - 2,45% - pracownik 100%

fund. Wypadkowy 1,61%

- pracodawca 100%

fund. emeryt - rentowy

fund. Prewencji - rehabilitacji

fundusz administracyjny - pokrywa koszty obsługi ubezpieczeń społecznych

ich dysponentem (tych trzech) są KRUS - y

FUNDUSZ PRACY - trzy główne źródła dochodu:

- obowiązkowe składki płacone przez pracodawców - w 99r. Było to 2,45% podst. wymiaru składki na ubezpieczenie

- dotacje z budżetu państwa

- oprocentowanie środków na rachunku bankowym

DYSPONENTAMI W WYDATKOWANIU ŚRODKÓW SĄ URZĘDY PRACY

Przeznaczane są one na:

- zasiłki dla bezrobotnych i składki na ubezpieczenie społeczne - 75%

- aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu - roboty publiczne, rozpoczęcie działalności gosp., na tworzenie nowych miejsc pracy, finansowanie przyuczenia, przekwalifikowywanie (kursy, szkolenia), wydatki związane z przygotowaniem zawodowym młodzieży.

FUNDUSZ GWARANTOWANYCH ŚWIADCZEŃ PRACOWNICZYCH - składki płacone przez pracowników(0,08%)

PAŃSTWOWY FUNDUSZ KOMBATANTÓW - w 100% finansowany z budżetu państwa

FUNDUSZ ALIMENTACYJNY - ponad 85% finansuje budżet państwa. FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSP. WODNEJ

PAŃSTW. FUNDUSZ REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

(PEFRON)

- odsetki od udzielanych pożyczek (dochody)

- jest osobowością prawną

Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych.

Fundusz Promocji Twórczości

Fundusz Gospodarki Zasobów Geodezyjnych i Kartograficznych (sprzedaż map)

Kasy Chorych - ma odrębność prawną. Jest to instytucja samorządowa (branżowa). Finansują ochronę zdrowia.

Przychody: składki na ubezpieczenie zdrowotne (do końca 2000r. Skł.7,5% od 01/01/01 składka wynosi 7.75%)

- dochody z lokat i papierów wartościowych

- odsetki od nieterminowych skł.

- darowizny, zapisy w formie pieniężnej

- środki związane z wyrównywaniem finansowym między kasami

- środki z budżetu państwa na tzw. zadania zlecone (przez Ministerstwo Zdrowia)

STRUKTURA PODMIOTOWA:

- Budżet Państwa

- Fundusze Celowe

- budżety

- kasy chorych

- gosp. pozabudżetowa

STRUKTURA DOCHODOWA:

- budżet państwa ponad 50%

- fundusze celowe 26%

- budżety samorządu terytorialnego 12%

- kasy chorych 7%

STRUKTURA WYDATKOWA:

- fundusze celowe 37%

- budżet państwa 27%

- budżety sam. teryt. 22%

- kasy chorych 8%

BUDŻET PAŃSTWA / JEDNOSTKI SAM. TERYT.

1/ plan finansowy państwa/JST

2/ zestawienie dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów

3/ plan roczny

4/ odpowiednia formuła prawna (ustawa, uchwała budżetowa)

PODATKI

PODATKI :

Cechy stałe:

- świadczenie na rzecz podmiotu prawa publicznego (państwa lub samorządu terytorialnego), jednostronnie przez ten podmiot ustalone, o charakterze ogólnym, zasadniczym, bezzwrotnym, nieodpłatnym i przymusowym

Cechy zmienne: (elementy techniki podatkowej)

1/ podmiot opodatkowania

a\ czynny (państwo, samorząd) - ustanawia podatki i je pobiera

b\ bierny - ten kto płaci podatki

• podatnik - formalny (na mocy prawa) - rzeczywisty (ten kto ponosi rzeczywisty ciężar opodatkowania

CIĘŻAR EKONOMICZNY - dochód lub majątek podatnika uległ zmniejszeniu na skutek zapłacenia podatku.

W rezultacie PRZEŻUCALNOŚCI PODATKOWEJ dochodzi do rozdzielenia podatnika formalnego od rzeczywistego.

FORMALNY (sprzedawca) - RZECZYWISTY (KUPUJĄCY)

• płatnik - oblicz podatek, pobiera i odprowadza do Urzędu Skarbowego

• inkasent - pobiera i odprowadza podatek na rzecz fiskusa

2/ przedmiot opodatkowania

(podatek od nieruchomości, od darowizn, akcyzowy)

Podstawą opodatkowania jest ilościowy lub wartościowy wyraz przedmiotu opodatkowania.

a\ ustalenie podstawy (M)

b\ określenie stawki (t)

c\ obliczenie kwoty podatku (T)

3/ podstawa opodatkowania -

-KUMULACJA PODATKOWA - łączenie podstaw opodatkowania w celu zwiększenia lub zmniejszenia ciężaru podatkowego

4 płaszczyzny kumulacji podatkowej:

a\ czasowa - łączy się wszystkie dochody podatnika z całego roku

b\ terytorialna - nieograniczony obowiązek opodatkowania

c\ podmiotowa np. wspólnota majątkowa przy podatku od osób fizycznych

d\ przedmiotowa - w podatkach dochodowych łączy się różne dochody jednego podatnika

MIN.PODATKOWE

- graniczna wielkość podstawy opodatkowania, poniżej której nie pobiera się podatku lub też jest to pewna stała kwota, która pomniejsza podstawę opodatkowania lub podatek.

RYCZAŁT PODATKOWY - nie ustala się indywidualnej podstawy opodatkowania.

4/ stawka podatkowa - relacja

form podatku

podstawa opodatk

t=T =const

M.

Mogą być stawki stałe lub zmienne

5/ skala podatkowa - zbiór stawek wraz z podstawami opodatkowania. Informacje jaką stawkę stosuje się do danej skali.

t=const.

Skale nieproporcjonalne:

- degresywne

- progresywne

- regresywne

RODZAJE SKALI PROGRESYWNEJ:

- globalna (skokowa)

- szczeblowa (ciągła)

różni je sposób naliczania podatku

6/ zwolnienia, ulgi, wyłączenia

- wyłączenie podatkowe - korekta podmiotu lub przedmiotu opodatkowania. Stosuje się tam gdzie nie ma ustawy.

- zwolnienie podatkowe - jest obowiązek podatkowy ale nie ma jego konkretyzacji.(nie jest wymierzony)

(podmiotowe i przedmiotowe)

- ulga podatkowa - zmniejszenie podatku w trakcie lub po dokonaniu wymiaru podatkowego.

KLASYFIKACJA PODATKÓW:

I. wg. kryterium podmiotu podatkowania:

- pod. państwowe

- pod. samorządowe

- pod. wspólne

II. wg. kryterium przedmiotu opodatkowania

- podatki przychodowe

- pod. dochodowe

- pod. majątkowe

- pod. od wydatków (konsumpcyjne)

III. wg. kryterium związku między przedmiotem opodatkowania a źródłem podatku:

- pod. bezpośrednie

- pod. pośrednie - są podatkami przerzucal. Kto inny jest podatnikiem formalnym a kto inny jest podatnikiem rzeczywistym.

IV. z punktu widzenia charakteru podatku:

- pod. osobiste (podmiotowe)

- pod. rzeczowe (przedmiotowe) np. podatek od nieruchomości, podatek od towarów i usług.

SYSTEM PODATKOWY - to ogół podatków obowiązujących w danym państwie powiązanych ze sobą pod względem ekonomicznym i prawnym w jednolitą całość organizacyjną.

SYSTEMY PODATKOWE:

- historycznie ukształtowane

- racjonalne (naukowe)

KRYTERIA OCENY SYSTEMÓW PODATKOWYCH:

1/ zabezpieczenie interesu państwa

2/ uwzględnienie interesu podatnika

3/ kryteria posiłkowe

REFORMA PODATKOWA - główne zasady:

1/ zachowanie zasady centralnego władztwa podatkowego (podatki stanowione są na szczeblu parlamentu)

2/ zasada koncentracji dochodów publicznych za pomocą kilku wiodących podatków (PTU, podatek od osób fizycznych i prawnych)

- systemy monistyczne (systemy oparte na jednym doskonałym podatku)

- system pluralistyczny

- układ planetarny

3/ zasada przekazania części podatków i opłat samorządom terytorialnym, jako źródło zasilania budżetów gmin (czyli centralizacja władztwa nie oznacza centralizacji finansowej)

4/ wzrost znaczenia podatków pośrednich (pewnych, wydajnych ale niesprawiedliwych)

5/ zasada wprowadzenia powszechnego opodatkowania dochodów

6/ w podatkach państwowych trwale partycypują władze samorządowe:

- pod. doch. od osób fizycznych

- podatek doch. Od osób prawnych

7/ wykorzystywanie podatków do celów pozafiskalnych

8/ uwzględnianie standardów europejskich

GŁÓWNE FILARY REFORMY PODATKOWEJ:

a\ wprowadzenie 1/01/92 pdof

b\ wprowadzenie od 5/07/93 PTU

c\ istotna reforma w 92r pdop

d\ wprowadzenie systemu podatków i opłat lokalnych

POSYSTEMY PODATKOWE

I. podsystem podatków państwowych

- pod. od towarów i usług

- pod. akcyzowy

- pod. dochodowy od osób fizycznych

- pod. dochodowy od osób prawnych

- pod. od gier

II. podsystem podatków samorządowych

- podatek rolny

- p. leśny

- p. od spadków i darowizn

- p. od czynności cywilno - prawnych

- podatki lokalne

Podatek od towarów i usług

Należy do tzw. podatków obrotowych. Przedmiotem opodatkowania jest przychód (ze sprzedaży)

RODZAJE PODATKÓW OBROTOWYCH:

- wszechfazowy - kaskadowy

- typu VAT

- wielofazowy

- jednofazowy

Podatek naliczony - podatek zapłacony w poprzednich fazach. W praktyce wynika z faktur od dostawcy.

CECHY VAT:

- powszechność

- wielofazowość

- metoda r - ku „od stu”

- potrącalność

- przerzucalność

- neutralność

WYŁĄCZENIA PRZEDMIOTOWE (bez podatku)

- sprzedaż przedsiębiorstwa lub zakładu, który sam sporządza bilans

- wydanie towarów na podstawie umowy użyczenia

- działalność w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych

- czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (paserstwo)

ZWOLNIENIA PRZEDMIOTOWE - SĄ WYMIENIONE W USTAWIE

- stosunek służbowy

- wynikające z rozporządzenia

- na mocy rozporządzenia Ministra Finansów

- obrót dziełami sztuki na rzecz muzeum

- przekazanie majątku na rzecz publiczną

ZAKRES PODMIOTOWY:

W podatku od tzw. towarów i usług nie ma wyłączeń podmiotowych

ZWOLNIEMIA PODMIOTOWE

Wiążą się z wielkością obrotów osiągniętych przez podatnika za określony czas, jeżeli dochód ze sprzedaży nie przekracza

10,000 euro

39,800 zł. Może kontynuować działalność.

Dotyczy podatników, którzy rozliczają podatek wg. tzw. narty podatkowej.

PODATEK DOCHODOWY OD OSÓB FIZYCZNYCH:

- jest podatkiem bezpośrednim, zwyczajnym, obligatoryjnym, dochodowym, osobistym, państwowym.

- bezpośredni - płatnik formalny i rzeczywisty to jedna osoba

- zwyczajny - może być pobierany stale

- państwowy - od 1999 r. podatek ten zasila budżet gminy - 27,6%

- zasila budżet województwa 1,5% i powiatu 1% pozostała część zasila budżet państwa

Opiera się na zasadzie powszechności i równości

W ujęciu podmiotowym i przedmiotowym

Podmiotem opodatkowania są osoby pracujące nie krócej niż 183 dni, które uzyskują przychody z różnych źródeł, małżeństwa, matki z dziećmi, spółka nie posiadająca osobowości prawnej.

Podmiot opodatkowania - w przypadku prawnej działalności - możliwość poniesienia straty, która może być rozliczona na podstawie źródła.

OPODATKOWANIE PRZYCHODU - sprzedaż nieruchomości, gry, umowa - zlecenie, nagrody za udzielenie pomocy policji, przychody opodatkowane ryczałtem, z prowadzenia działalności gospodarczej, np. nie przekroczenie pewnego limitu.

ZWOLNIENIA PODATKOWE:

1/ przychody nie wiążące się z uzyskaniem dochodu, np. odszkodowania po wypadku, ekwiwalenty - odzież, podróż służbowa.

2/ o charakterze społecznym - pomoc pieniężną dla rodzin zastępczych, kombatantów, inwalidów

3/o charakterze stymulacyjnym - odsetki od lokat bankowych, oszczędności, sprzedaż gruntów, lokali mieszkalnych jeśli przychody przeznaczymy na cele mieszkalne, stypendia.

KOSZTY UZYSKANIA PRZYCHODU:

a\ precyzyjne - w oparciu o metodę kosztów rzeczywistych

(niezbędne - te, które musimy ponieść aby dochód osiągnąć i pożyteczne)

- pożyteczne - reklama

NIE ODLICZAMY:

1/ kary, grzywny, odszkodowania

2/darowizny

3/ koszty poniesione na wydatki inwestycyjne

METODA SZACUNKOWA:

- gospodarstwo rolne

- dochody z nieujawnionych źródeł

RYCZAŁTOWA / PROCENTOWA

- koszty w różnej wysokości przychodu - 50%

- jeśli wkład osobisty pracy był duży (umowa o dzieło, honoraria autorskie)

- umowa - zlecenie 20%

0,25%* pierwszy próg progresji na 2001r.(37024)

= 92,56 - w roku 1110,72 gr.

Max kwota odliczenia

4,5% * 37024

PODSTAWA OPODATKOWANIA:

- łączna suma dochodów uzyskana w danym roku podatkowym (z różnych źródeł)

ULGI PODATKOWE

- ulgi związane z mieszkaniami (grunt, mieszkanie na rynku wtórnym, remonty)

- osobista sytuacja podatkowa - leczenie w prywatnym gabinecie, zakup pomocy naukowych, dojazd dzieci do szkół, kształcenie wyższe)

- darowizny

PROGI:

19% - 37024

30% - 74048

40%

VAT - opiera się na zasadzie powszechności, równości i fazowości - opodatkowana jest każda kolejna faza obrotu gospodarczego.

Jest to podatek pośredni bo płaci go klient

- zwyczajny

- rzeczowy

- z jednej strony przychodowy - z drugiej konsumpcyjny

ZALETY:

- wydajny fiskalnie - ważne źródło dochodu dla budżetu państwa

- dość przejrzyste stawki podatkowe

WADY:

- cenotwórczy charakter co może doprowadzić do inflacji

PODMIOTY PODLEGAJĄCE:

- osoby fizyczne, prawne i jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej

KAPITAŁ:

1/ miejsce zamieszkania lub siedziba (w Polsce) i wykonywanie czynności objętych podatkiem z zamiarem wykorzystania ich w sposób częstotliwy

2/ jak wyżej - siedziba - zarząd po za terenem Polski

3/ sprowadzane do kraju towary i usługi, gdy są one zwolnione od cła

PRZEDMIOT

- sprzedaż towarów i odpłatne świadczenie usług na terenie Polski

- import - export

Zwolnienie - nie odlicza się od podatku

Stawka 0% - zachowuje prawo do odliczenia podatku z wcześniejszych faz obrotu

OPODATKOWANE VAT

- wykorzystanie towarów usług przeznaczonych na reklamę, barter - wymiana towaru za towar, usługi za usługę, darowizna

ZWOLNIONE:

- export - o ile nie jest objęty stawką 0%

- produkty gosp. rolnej, ogrodnicze, leśne, rybackie - w zakresie wykonywania usług

Obecnie:

- zwolnione są usługi w zakresie informacji

STAWKA 7% -

- produkty i towary związane z gospodarką leśną i polną

- towary związane z ochrona zdrowia

- spożywcze

- dla dzieci

- roboty, usługi i materiały budowlane

PODSTAWA OPODATKOWANIA:

- obrót

import - wartość celna powiększona o cło i ewentualnie akcyzę.

Stawka jest proporcjonalna - procentowo

AKCYZA - podatek uzupełniający w stosunku do VAT.

Jest to podatek bardzo stary i nie jest podatkiem powszechnym, ma charakter wybiórczy

- pośredni, zwyczajny, obligatoryjny, rzeczowy, państwowy, konsumpcyjny, opiera się na zasadzie równości, np. podatnicy polscy i zagraniczni, ale nie jest to sobie równe inny sposób naliczania akcyzy, jednofazowy, jednokrotny, najwyższa na wyroby przemysłu spirytusowego.

PODMIOT:

- osoby fizyczne, prawne, organizacje nie mające osobowości prawnej.

Podatnicy formalni bo ciężar spada na konsumentów.

1/producenci wyrobów akcyzowych w kraju bez względu na miejsce zamieszkania czy siedziby.

2/sprowadzające do kraju wyroby akcyzowe zarówno na potrzeby własne jak i sprzedaż

PODMIOT:

- sprzedaż wyrobów akcyzowych w kraju,

- nadsyłane z zagranicy

DZIELĄ SIĘ NA:

- luksusowe (futra, perfumy, jachty, samochody)

- monopolowe(w tym zapałki i sól, oraz urządzenia do gier losowych)

- paliwa

- opakowania z tworzyw sztucznych.

PODSTAWA OPODATKOWANIA:

- w kraju - obrót

- import - wartość celna powiększona o cło.

Skala jest proporcjonalna a stawki procentowe i dla produktów krajowych wynoszą od 25% do 95% a dla importu od 40% do 1900%, ponadto mogą być kwotowe 3,500,000

i różnicowe.

Produkt Krajowy Brutto (PKB) o jeden z podstawowych mierników dochodu narodowego stosowanych w rachunkowości narodowej. PKB opisuje zagregowaną wartość dóbr i usług finalnych wytworzonych na terenie danego kraju w określonej jednostce czasu (najczęściej w ciągu roku) PKB jest w dobrym przybliżeniu równy finalnym wydatkom wszystkich nabywców wartości dodanej wytworzonej na terenie kraju. Zatem od strony popytowej:PKB = konsumpcja + inwestycje + wydatki rządowe + eksport - import + zmiana stanu zapasów.

Od strony dochodowej:PKB = dochody z pracy + dochody z kapitału + dochody państwa + amortyzacja.Powyższa formuła wyraża podział wartości dodanej pomiędzy pracę (pracowników najemnych), kapitał (właścicieli kapitału, inwestorów), państwo i odtworzenie zużytego majątku.

PKB nominalny oblicza się według bieżącej wartości pieniądza, PKB realny natomiast według realnej wartości pieniądza, a więc uwzględniając inflację. Przeliczenie polega na podzieleniu PKB nominalnego przez indeks cen. W zestawieniach statystycznych PKB realny najczęściej przedstawiany jest w cenach stałych z wybranego roku bazowego.PKB jest miarą wielkości gospodarki. Wzrost lub spadek realnego PKB stanowi miarę wzrostu gospodarczego.

Bank centralny - jest instytucją publiczną, która w imieniu państwa prowadzi politykę pieniężną.Bank centralny sprawuje 4 zasadnicze funkcje:1. Kontroluje ilość pieniądza w obiegu (podaż pieniądza)2. Jest bankiem banków3. Prowadzi obsługę rządu4. Ustala kurs waluty krajowej

Bank centralny kontroluje podaż pieniądza poprzez emisje pieniądza gotówkowego, operacje na otwartym rynku, ustalanie stopy rezerw obowiązkowych oraz ustalanie stopy procentowej.

Podaż pieniądza to suma gotówki w obiegu poza systemem bankowym oraz wkładów w bankach komercyjnych i w towarzystwach budowlanych.

Bank centralny stosuje trzy narzędzia za pomocą których może wpływać na podaż pieniądza, są to;a\. Rezerwy obowiązkoweb\. Operacje otwartego rynkuc\. Stopa dyskontowa

Niewidzialna ręka rynku jest metaforą użytą przez Adama Smitha w jego książce Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów (1776). Za jej pomocą Smith starał się opisać mechanizm charakterystyczny dla gospodarek kapitalistycznych, a polegający na tym, że działania poszczególnych jednostek, wynikające z ich egoistycznych chęci zaspokojenia własnych potrzeb w istocie przyczyniają się również do realizowania potrzeb społecznych. Poprzez niewidzialną rękę rynku Smith stara się wykazać, że mechanizm rynkowy jest zdolny do samodzielnej regulacji procesu zaspokajania potrzeb społecznych i tym samym odrzuca konieczność interwencjonizmu i protekcjonizmu państwowego, jako warunków realizacji interesu publicznego. Smith argumentuje, że przedsiębiorca produkujący określone dobra nie robi tego z pobudek altruistycznych, lecz z egoistycznej chęci zysku. Jednak w swoim dążeniu do zysku zaspokaja on (niejako "przy okazji") potrzeby innych ludzi poprzez dostarczanie im produkowanych przez siebie dóbr. W ten sposób - powodowany niewidzialną ręką rynku - przyczynia się do zaspokojenia potrzeb społecznych

Cele kredytu zaciąga coraz więcej osób i całych rodzin. Na kredyt kupujemy w sklepie, kredyty zaciągamy w bankach, czasem leczymy się także na kredyt. Na kredyt także wykonujemy operacje plastyczne. Właściwie, wszystko można kupić na kredyt i uzyskać na kredyt prawie każdą usługę. Z pewnością bank skorzysta na nim najbardziej. Są jednak sytuacje, w których czujemy sie przyparci do muru i mimo,że nie chcieliśmy, zaciągamy kredyt. Np. Gdyby nie kredyty, większość ludzi nie miałaby gdzie mieszkać. Przy czym, większość ludzi w Polsce. Ponieważ w innym kraju, pracując, człowiek jest w stanie zarobić na mieszkanie czy dom. W Polsce, niestety, nie. Zarobki nie pozwalają na zakup mieszkania, a nawet na jego wynajmowanie. Czasami więc, bardziej opłaci się wziąć kredyt i kupić mieszkanie, niż płacić najemcy i przenosić się z miejsca na miejsce.

Kapitał, to pojęcie z dziedziny ekonomii i finansów, oznaczające dobra (bogactwa, środki, aktywa) finansowe, szczególnie, gdy służą one rozpoczęciu lub kontynuacji działalności gospodarczej. Jest jednym ze środków wytwórczych, obok: pracy, przedsiębiorczości i ziemi, które są potrzebne do rozpoczęcia produkcji.Dobra finansowe lub materialne o wymiernej wartości pieniężnej, którymi można dysponować w celu prowadzenia działalności mającej przynieść dochód.

CZYNNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO - EKONOMICZNEGO (determinanty rozwoju społeczno - ekonomicznego).1. Czynniki ekonomicznea) Tradycyjne czynniki rozwoju gospodarczego- praca - zasoby pracy żywej,- ziemia - zasoby naturalne i środowiskowe,

- kapitał - kapitał rzeczowy i finansowy, infrastruktura.b) Nowoczesne czynniki rozwoju gospodarczego- postęp naukowo - techniczny, ekonomiczny i organizacyjny,- kapitał intelektualny,- międzynarodowy podział pracy,- integracja gospodarcza i polityczna

Demonetaryzacja złota - złota-Spadek znaczenia złota jako pieniądza międzynarodowego

Input- ponoszone nakłady

Output- efekty, rezultaty, produkcja

Bank centralny - instytucja odpowiedzialna za funkcjonowanie systemu bankowego. Zazwyczaj działa jako jednostka państwowa bądź podporządkowana państwu. W Polsce funkcję banku centralnego pełni Narodowy Bank Polski.

Trzy główne funkcje

*Bank centralny emituje pieniądz gotówkowy. Jest jedyną instytucją uprawnioną do emitowania znaków pieniężnych w danym państwie.

*Bank centralny jest bankiem banków i innych instytucji finansowych. Każdy bank komercyjny posiada w banku centralnym rachunek, na którym rejestruje rozliczenia z innymi bankami. Bank centralny świadczy usługi bankowe innym bankom (Przyjmuje depozyty po tzw. stopie depozytowej oraz udziela im kredytów). Bank centralny realizuje również transakcje z zagranicznymi bankami centralnymi i instytucjami międzynarodowymi.

*Bank centralny jest bankiem skarbu państwa. Prowadzi rachunki instytucji państwowych. Utrzymuje rachunki depozytowe państwa, prowadzi kasową obsługę budżetu, obsługuje dług publiczny.

Podmiot

Podmiot podatku wskazuje kto na podstawie ustawy podatkowej zobowiązany jest do zapłacenia podatku. Ustawodawca określa podatnika stosując terminy: osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, spółki prawa cywilnego. Rozpatrując termin podmiotu podatkowego możemy wyróżnić zarówno podmiot czynny, którym jest państwo oraz bierny - podatnika.

Podstawa

Podstawę opodatkowania możemy omawiać pod względem dwóch aspektów. Pierwszy-konstrukcyjny, wg którego jest to skonkretyzowany pod względem ilościowym lub wartościowym przedmiot podatku. Wielkość podstawy opodatkowania kreuje sytuacja faktyczna lub prawna, zaistnienie której wywołuje obowiązek podatkowy. W drugim aspekcie- normatywnym, podstawa opodatkowania jest zespołem norm prawnych, oznaczeniem wielkości podstawy opodatkowania w danym podatku lub ustalona jednostkowo i konkretnie podstawa wymiaru podatku. Podstawa opodatkowania jest samoistnym i samodzielnym elementem podatku jedynie w znaczeniu konstrukcyjnym, w normatywnym zaś jest jedynie prawną konsekwencja przedmiotu opodatkowania.

Przedmiot

Przedmiot opodatkowania pomaga w udzieleniu odpowiedzi na pytanie od czego podatnik płaci podatek. Ustawa podatkowa w zasadzie nie posługuje się terminem przedmiotu opodatkowania. Jest to jednak zjawisko, stan prawny lub faktyczny, który gdy zaistnieje wywołuje powstanie obowiązku podatkowego. Generalnie przedmiotem podatku są czynności polegające na:

sprzedaży towarów,

świadczeniu usług,

eksporcie i imporcie.

Ważne jest również, że dane czynności podlegają opodatkowaniu niezależnie czy zostały wykonane z zachowaniem form określonych w przepisach prawa. Nawet niespełnienie pewnych warunków (np. brak koncesji) nie jest przeszkodą do opodatkowania czynności.

Zakres podmiotowy Wśród podatników podatku dochodowego od osób prawnych zasadniczo można wyróżnić cztery podstawowe grupy: 1. osoby prawne; 2. spółki w organizacji (od 01.01.2002 r.); 3. jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, z wyjątkiem spółek nie mających osobowości prawnej, tj. spółki cywilnej, spółki jawnej, spółki komandytowej, spółki komandytowo-akcyjnej i spółki partnerskiej; 4. podatkowe grupy kapitałowe.

BANK - przedsiębiorstwo, które trudni się zawodowo rożnego rodzaju operacjami pieniężnymi. Główną rolą jest gromadzenie wolnych czasowo środków pieniężnych pochodzących od przedsiębiorstw, instytucji oraz gospodarstw domowych; następnie udzielają kredytów i pożyczek producentom, gosp. domowym oraz instytucjom.



Wyszukiwarka