Patologie spoleczne - wyklady poprawione calosc, Patologie społeczne (skrzacik 211)


PATOLOGIE SPOŁECZNE

Problem społeczny - zjawiska, które wykazują jakąś szkodliwość; masowe występowanie, niezgodność z istniejącymi normami; muszą przyciągać uwagę opinii społecznej. Wynika z niedoskonałych warunków życiowych albo z pojawienia się nowych elementów w życiu społecznym.

Wyróżnia się dwa sposoby przeciwdziałania problemom społecznym:

Podział na cztery kategorie problemów:

  1. Problemy wynikające z życia jednostki ( np. bezrobocie ).

  2. Problemy wynikające z zachowań odchylonych od normy ( np. prostytucja, przestępczość ).

  3. Problemy wynikające z organizacji społeczności lokalnej.

  4. Problemy wynikające ze stosunków międzynarodowych.

Proces społeczny - to ciąg zjawisk powiązanych przyczynowo - skutkowo. Są to serie zjawisk dotyczące osobowości grup społecznych, zbiorowości, w taki sposób, że są one seriami zjawisk wyłącznie społecznych.

Procesy zachodzące w społeczeństwie to serie zjawisk społecznych, powiązane ze zjawiskami np. ekonomicznymi, politycznymi, moralnymi itp., itd.

Kategorie procesów społecznych:

  1. Procesy intrapersonalne - zachodzą wewnątrz jednostki, np. samokształcenie, samokontrola itp.

  2. Procesy interpersonalne - zachodzą między dwiema jednostkami, np. miłość, porozumienie, dominacja itp.

  3. Procesy zachodzące między jednostką a grupą.

  4. Procesy kształtujące się między dwiema grupami - dochodzi tu do konfliktu oficjalnego, indywidualnego i globalnego.

Przystosowanie - to zaakceptowanie systemu wartości i aktywne podporządkowanie się. Istotą współpracy jest realizacja jednego celu i podział pracy na poszczególne elementy.

Współzawodnictwo - rywalizacja; wykazanie, że jesteśmy lepsi.

Konflikt charakteryzuje się niezgodnością celu albo też, jeśli cel jest zgodny z działaniem zmierzającym do wyeliminowania przeciwnika.

Kontrola społeczna - może mieć dwojaki charakter: wewnętrzny i zewnętrzny.

Kontrola wewnętrzna to przyswojenie norm i wartości przyjętych w danym społeczeństwie.

Kontrola zewnętrzna może mieć charakter:

- formalny - instytucjonalny;

- nieformalny - w postaci społecznych reakcji.

W ramach kontroli nieformalnej wyróżniamy dwa czynniki regulujące nasze zachowanie: zwyczaje i obyczaje.

Zwyczaj - to ogólnie aprobowana w społeczeństwie forma zachowania, której naruszenie nie powoduje uruchomienia sankcji negatywnych.

Obyczaj - to zakorzenione w tradycji i kulturze pozytywne zachowanie, którego naruszenie nie powoduje uruchomienia sankcji negatywnych ( np. obowiązek grzebania zmarłych ).

Normy odniesienia - to zespół istniejących w danym społeczeństwie norm prawnych, moralnych, religijnych i innych, które interpretowane są w swoisty sposób przez społeczeństwo, czego skutkiem jest istnienie marginesu tolerancji dla każdej z tych norm. Normy odniesienia dają możliwość ustalenia co w danym społeczeństwie traktowane jest w kategoriach patologii społecznej.

Czynniki determinujące normy odniesienia:

  1. Postawa zasadnicza i postawa celowościowa

Postawa zasadnicza - jednostki odwołują się do ustalonych zasad, które są filarem dla danego społeczeństwa ( występuje często w społeczeństwach stabilnych ) konsekwencją dominacji postawy zasadniczej jest funkcjonowanie stosunkowo nie wielki margines tolerancji w odniesieniu do istniejących norm.

Postawa celowościowa - jest to postawa kalkulatywna, wiąże się z bilansem zysków i strat. Konsekwencją jest wybór zachowania bardziej opłacalnego.

  1. Potępienie moralne i potępienie prawne

Rygoryzm i tolerancja społeczna: kwestia karania za przestępstwa itp.

Patologie społeczne :

Dewiacja to wszelkie odstępstwa od normy. Odstąpieniem od normy jest np. przekroczenie szybkości, pracoholizm, przestępstwo. Są to odstępstwa, które szkodzą społeczeństwu pośrednio lub wcale.

Wyróżniamy dwie kategorie dewiacji:

  1. Dewiacje negatywne - zachowania, które stanowią odstępstwo od normy powinności. Szkodzą jednostce lub społeczeństwu.

  2. Dewiacje pozytywne - przekroczenie normy optymalnej. Jeśli się ją przekroczy in plus to jest ona dewiacją pozytywną. Normą optymalną jest np. chodzenie do pracy, ale pracoholizm jest dewiacją pozytywną ( przekroczeniem normy optymalnej ), np. honorowe krwiodawstwo jest dewiacją pozytywną. Nie oddawanie krwi nie jest negatywne, ale chęć oddawania krwi jest dewiacją pozytywną.

Nie ma żadnych powiązań między dewiacją a zjawiskiem negatywnym.

Dewiacje negatywne klasyfikujemy ze względu na trzy rodzaje kryteriów:

  1. Kryterium normatywne - w myśl tego kryterium dewiacją jest wszystko to, co przekracza określoną normę prawną, etyczną czy też religijną. Ogromny zbiór zachowań nagle wykluczających się wzajemnie np. popełnienie zabójstwa przez kogoś kto chodzi do Kościoła. Uszczegółowieniem kryterium normatywnego jest zastosowanie kryterium normy prawnej. Przykładem normy prawnej, która istnieje na papierze, ale nie jest przestrzegana to zakaz sprzedaży alkoholu nieletnim, zakaz spożywania alkoholu w miejscu publicznym itp.

  2. Kryterium oczekiwań społecznych - wymaga spełnienia dwóch warunków:

Dewiacją nie będą naruszenia normy społecznej jeśli nie jest ona przez społeczeństwo akceptowana. Kryterium to zostało wprowadzone po to, żeby w społeczeństwach totalitarnych naruszenie norm nie było brane za dewiację.

  1. Kryterium reakcji społecznej - wszystko to, na co my jako społeczeństwo reagujemy negatywnie, nazywamy dewiacją. Niebezpieczeństwa reakcjonizmu społecznego: tzw. fałszywe oskarżenie - przypisanie komuś faktu dewiacji bez sprawdzenia tego; dewiacja ukryta - ktoś, kto się dobrze maskuje nigdy nie będzie nazwany dewiantem.

Patologia społeczne - patologia pochodzi od łacińskiego słowa patos - cierpienie i logos - nauka. Patologiczne mogą być tylko zachowania złe, niosące przykre konsekwencje.

Kryteria definiowania pojęcia patologii:

  1. Jednolita klasa zjawisk;

  2. Możliwość odróżnienia zjawiska patologicznego od niepatologicznego;

  3. Krąg zjawisk niepokrywający się z kręgiem zjawisk obejmowanych przez pojęcia zbliżone.

Definicja patologii społecznej:

Zjawiskami patologii społecznej nazywamy zachowania działające destrukcyjnie na społeczeństwo, a przy tym niezgodne z wartościami uznawanymi w danym kręgu kulturowym.

Pierwszym wyznacznikiem zjawisk patologii są zachowania. O patologicznym zachowaniu mówimy przy nadinterpretacji działań ludzkich.

Drugim wyznacznikiem jest destrukcja - ataki terrorystyczne, zabójstwa, rozpijanie małoletniego. Zamiar destrukcji jest też patologiczny np. usiłowanie zabójstwa.

Trzeci wyznacznik to wartości, które mogą mieć charakter indywidualny, grupowy lub ogólnospołeczny. Wartości jednostkowe ( indywidualne ) najczęściej podlegają zmianom. Najbardziej stabilne są wartości ogólnospołeczne. Każde działanie zmierzające do zamachu na wartości jednostki czy społeczeństwa, jest patologią.

Krąg kulturowy - dane wartości rozpatrywane muszą być do kręgu kulturowego, nie ma wartości uniwersalnych.

Druga definicja patologii według Karolisa:

Patologią nazywamy destrukcyjne i autodestrukcyjne zachowania jednostek, grup społecznych i całych społeczeństw, które to zachowania naruszają tzw. koszty ludzkie, czyli życie, zdrowie i osobistą tożsamość.

Osobistą tożsamość możemy traktować jako system wartości preferowanych przez daną jednostkę, jako zespół norm przez nią uznawanych.

Obszar patogenny - są to wszelkie zjawiska, zdarzenia i sytuacje, które mogą wywoływać zachowania patologiczne. Obszarem takim mogą być pozornie nic nie znaczące informacje. Wszystko co rodzi sytuacje patogenne zaliczamy do obszaru patogennego. Jednym z wyznaczników zachowania określonego jako problem społeczny jest jego masowość. Patologia nie musi być masowa.

W przypadku zachowań patologicznych zbędne jest uwzględnianie kryterium masowości znamiennego dla problemu społecznego. Najszersze jest pojęcie dewiacji, potem problemu społecznego, a dopiero na końcu patologii.

Dezorganizacja społeczna - jest to stan zakłócenia porządku społecznego, społecznej równowagi, obejmujący nierównomierny rozwój kultury, zmiany społeczne i nieprzystosowanie społeczne.

Teoria Farisa jest to teoria dezorganizacji społecznej jako zakłócenia interpersonalnych związków funkcjonalnych.

Wskaźniki dezorganizacji według Farisa:

  1. Dezintegracja ról pełnionych przez członków grupy. ( podstawowe grupy to rodzina, sąsiedztwo );

  2. Niepewność pełnionych ról;

  3. Spadek znaczenia jedności i harmonii grup podstawowych;

  4. Rozbieżność ról pełnionych przez te same osoby należące do podobnych organizacji;

  5. Formalizm instytucji;

  6. Niewypełnianie funkcji;

  7. Zanikanie znaczenia elementów sakralnych;

  8. Indywidualizacja zainteresowań i zadań;

  9. Wzmożenie roszczeń do praw i wolności;

  10. Wzrost zachowań hedonistycznych;

  11. Trudności semantyczne ( porozumiewania się ), występujące między pokoleniami, klasami społecznymi i w innych płaszczyznach np. politycznych;

  12. Wzajemna nieufność na tle religijnym, politycznym, rasowym i inny;

  13. Zjawiska niepokoju i paniki objawiające się emigracją i częstymi zmianami miejsca pracy i zamieszkania.

Wskaźniki dezorganizacji c.d.

Dezintegracja ról pełnionych przez członków grup podstawowych tj. rodzina, grupa sąsiedzka, pracownicza, rówieśnicza; - Rodzice coraz częściej tracą swój autorytet ( są za bardzo zapracowani, alkoholizm ), często jeden z rodziców przejmuje wszystkie funkcje rodzicielskie.

Objawem dezorganizacjie jest to, że osoby niekompetentne wybierane są na stanowiska polityczne tzw. wybór według klucza partyjnego. Każdy chciałby, aby jego prawa były przestrzegane; pojawiają się konflikty międzypokoleniowe.

Instytucje pełnią funkcje usługowe, ale jeżeli zatracają te funkcje, utrudniają klientom dostęp do siebie - jest to objaw dezorganizacji.

Zanikanie znaczenia elementów sakralnych - dewastacje cmentarzy; księży traktuje się jako zwykłych ludzi, a nie jako ostoję Kościoła;

Wzrost tendencji hedonistycznych - orientacja ku przyjemności, umiłowanie przyjemności, luksusu - bizmesman inwestuje nie w firmę tylko w siebie.

Indywidualizacja zainteresowań i zadań - brak chęci, konieczności współdziałania i kooperacji; skierowanie uwagi na swój odcinek działania.

Obecność tych wskaźników sugeruje, że nasz kraj w znacznym stopniu jest zdezorganizowany. Dezorganizacja społeczna pociąga za sobą konsekwencje w postaci wzrostu zachowań patologicznych i destrukcyjnych, będących skutkiem tzw. dezorganizacji psychicznej. Dezorganizacja psychiczna wiąże się z rozpadem grup homogenicznych i zastępowaniem ich przez grupy heterogeniczne.

Grupa homogeniczna - jest to struktura, której zarówno status jednostek, jak i role i ich hierarchia są jasno określone. Jednostka posługując się ustalonymi w grupie zasadami może przewidzieć konsekwencje swoich zachowań ( karanie i nagradzanie ).

W grupie heterogenicznej mimo podobnego układu ról i pozycji społecznych, zachowania jednostek nie podlegają ścisłym zasadom. Jednostka musi na zasadzie prób i błędów odnaleźć właściwą drogę do zrealizowania celu.

Czynniki charakteryzujące dezorganizację społeczną według teorii Eliott i Merill:

  1. Społeczeństwo zdezorganizowane to tzw. społeczeństwo dynamiczne, które charakteryzuje się:

Teoria strukturalna dewiacji Roberta Mertona.

A. Siemaszko, Granice tolerancji.

„Dewiacje są to normalne sposoby przystosowania się w nienormalnych sytuacjach”. Sytuacja dezorganizacji społecznej. Merton wskazywał, że w każdym społeczeństwie wyróżniamy dwa podstawowe elementy społecznego funkcjonowania:

  1. Struktura społeczna - układ wzajemnych społecznych zależności przejawiających się w układzie klasowo - warstwowym.

  2. Struktura kulturowa - to układ norm, zasad i celów wyznaczających dążenia jednostek. Wyróżniamy dwa podelementy:

    1. kulturowo określone cele - rzeczy warte zabiegów;