Wsp�lczesnosc i Historia w "Weselu" Stanislawa Wyspianskiego
"Wesele", dramat Stanislawa Wyspianskiego jest utworem napisanym na przelomie wiek�w dziewietnastego i dwudziestego. W owym czasie w Polsce dominowaly nurty modernistyczne, a okres literacki nazwano Mloda Polska. Wesele to dramat realistyczny, oparty na prawdziwym wydarzeniu, jakim byl slub Rydla ( Pana Mlodego ) z Mikolajczyk�wna ( Panna Mloda ). W utworze przedstawione zostaly dwie najwazniejsze grupy spoleczne. Ocena obydwu wypadla jednak raczej niekorzystnie. Z utworu wybija sie niemoznosc zrozumienia jednej ze stron przez druga. Gl�wnym zr�dlem nieporozumien miedzy inteligencja a chlopami jest zakorzeniona w swiadomosci galicyjska rzez, rabacja Jakuba Szeli. Wyspianski pokazuje r�wniez inne przyczyny spowalniajace wybuch powstania, walki o niepodleglosc. Kilka postaci posiada glebszy rys psychologiczny, aby dokladniej zobaczyc problemy nurtujace �wczesna Polske. Tresc zawarta w utworze mozemy podzielic na wydarzenia i problemy dotyczace terazniejszosci i przeszlosci.
Wsp�lczesnosc w "Weselu", okres w kt�rym zyl i tworzyl Wyspianski, czyli poczatki naszego stulecia, jest bardziej rozbudowana o przeszlosci. Mozemy ja podzielic na kwestie polityczne oraz spoleczno-obyczajowe.
Pierwszym z element�w politycznych, dotyczacych Europy jest trwajaca od wielu lat stabilizacja sil w Europie. Mimo wielu podejmowanych pr�b zaburzenia r�wnowagi nic sie nie zmienilo. W roku 1807 Napoleon zaczal swoja kampanie, w roku 1812 mial pod swoim panowaniem wieksza czesc Europy. Jednak po nieudanym marszu na Moskwe zaczal odnosic porazki i ostatecznie w roku 1815 na kongresie wiedenskim zostal ustalony podzial Europy. Innym wydarzeniem byla Wiosna lud�w w roku 1848, kt�ra, mimo checi jej uczestnik�w, nie przyniosla znaczacych popraw, ani tez nie stala sie przyczyna odzyskania przez Polske niepodleglosci. R�wniez terytorialne spory nie przerodzily sie w wojne w calej Europie. Przykladem moga powstania: listopadowe i styczniowe. Inny konflikt, poza granicami naszego kraju, w kt�ry wlaczone byly panstwa zaborcze nie przyni�sl zmian politycznych. Teoria r�wnowagi sil, kt�ra zapoczatkowala Anglia, i w tym wypadku zwyciezyla. Kazde nastepne pokolenie chcialo zmian, ale te, kt�re udalo sie przeforsowac nie byly radykalne i w zaledwie niewielkim stopniu zmienialy sytuacje. Inna kwestia polityczna jest og�lne nastawienie ludzi Mlodej Polski do zblizajacego sie konca wieku. Wraz z nadejsciem roku 1900 oczekuja oni z jednej strony totalnej katastrofy, unicestwiajacej egzystencje na ziemi. Koncepcje apokaliptyczne uwidaczniaja sie w wierszach dekadent�w. Czesc ludzi sztuki spodziewala sie jednak zmian politycznych, wojny, kt�ra objelaby cala Europe. Wraz z tymi wydarzeniami mozna by zorganizowac spoleczenstwo polskie i walczyc o odzyskanie niepodleglosci. Sytuacja w panstwach zaborczych nie wskazywala jednak na nadejscie jakichkolwiek zmian. Dopiero rok 1905, kiedy to w Rosji wybuchla rewolucja, dawal Polakom pewne nadzieje. Sytuacja polityczna odbija sie r�wniez mocno w samym utworze, w dialogach pomiedzy postaciami z utworu. Pierwszym akcentem jest rozmowa Czepca z Dziennikarzem o sytuacji politycznej w Chinach i o sensie aktualnosci informacji. Chlopi interesuja sie polityka, sprawami narodu, jednak nie otrzymali potrzebnego wyksztalcenia, aby m�c dyskutowac ze szlachta na r�wnym poziomie. Dziennikarz zas jest znuzony informacjami ze swiata, nie czuje potrzeby nawiazania dyskusji z Czepcem. Rzuca mu pod nogi gazete i m�wi "A to czytaj, jesli ciekawy". Wydarzenie odnoszacym sie do polityki jest niewatpliwie wizyta Wernyhory, kt�ry powierza gospodarzowi symboliczna misje zwolania narodu. Odwiedziny te sa zapowiedzia wielkich zmian, rozpoczeciu jakiejs walki. Jednoczesnie wizyta Wernyhory kaze nam byc w wiecznej gotowosci i czekac na wlasciwy moment. Jest to byc moze odniesienie do poczatk�w takich organizacji jak POW, "Strzelec" czy "Sok�l". To one staly sie kolebka Legion�w Polskich. Zapowiedzia zmian moze byc r�wniez wydarzenie z filmowej wersji "Wesela" w rezyserii Andrzeja Wajdy. Tam Jasiek jest scigany przez zolnierzy z trzech zabor�w.
W dramacie Wyspianski porusza r�wniez kwestie spoleczno-obyczajowe nurtujace �wczesna Polske. Gl�wnym tematem jest stosunek inteligencji do chlop�w. Poeta pokazuje wyraznie, ze ludomania powstala w miejsce pracy u podstaw. Kleska ideal�w pozytywistycznych naprowadzila wszystkich na przyjecie wlasnie takiej postawy wobec ludu. Ludomania rozwinela sie gl�wnie w zaborze austriackim, gdyz tam istnial gl�wny osrodek Mlodej Polski. W malzenstwie Rydla widoczny jest brak zrozumienia istoty zwiazku. Rydel jest osoba wyksztalcona, lubi fantazjowac, jego sposoby wypowiedzi dowodza jego poetyckich zainteresowan. Panna Mloda jest osoba twardo stapajaca po ziemi, posluguje sie prostym jezykiem, ceni sobie rzeczowosc. W "Weselu" zauwaza sie r�wniez pogarde, z jaka czesc inteligencji odnosi sie do chlop�w. Postawy takie zajmuje Radczyni, Dziennikarz, oraz jest to wyraznie pokazane w koncowych scenach utworu. Inteligencja nie mysli r�wniez o przyszlosci kraju, skoro nie chca podjac walki, to nie interesuja sie r�wniez losem wsi. Najlepszym przykladem jest tu rozmowa Czepca z Gospodarzem, podczas kt�rej Czepiec chce dowiedziec sie o czym m�wil Wernyhora, a Gospodarz stara sie zbagatelizowac temat i jak najszybciej zakonczyc dyskusje. W utworze w negatywnym swietle jest pokazana postawa, jaka reprezentuje Ksiadz. Zalatwia on tylko swoje interesy, nie jest duchowa podpora dla chlop�w. Nie widac jakiejkolwiek checi pomocy z jego strony. Jest to czlowiek maly wewnetrznie. Hetman Branicki i Zyd neguja postawe Rydla, uznajac jego postepowanie za pewien rodzaj zabawy, przygody. Zyd wypowiada slowa: "Pan sie narodowo balamuci,/ Pan to przecie jutro zruci". Jest to trafna aluzja co do przyszlosci calej inteligencji. Pokazana jest tutaj krytyka falszywej ludomanii, kt�ra po jakims czasie przestanie byc czyms ekscytujacym i zostanie zapomniana. Inna kwestia poruszana przez Wyspianskiego jest kwestia czysto obyczajowa. Slub z chlopka byl w owym okresie szokiem towarzyskim, na pewien spos�b skandalem. Gospodarz, juz lekko pijany, wyrzuca swoim gosciom, ze przyjechali sie tu tylko bawic, ogladac obrazki. Oskarza ich o falsz, o pozerstwo. Pokazuje jak trudne jest w rzeczywistosci zrozumienie sie i przenikniecie dw�ch odrebnych kultur.
Tematem, kt�ry przez wieksza czesc utworu sie przewija i stanowi jednoczesnie baze do rozwazan nad odmiennoscia chlop�w i inteligencji jest historia. Nosnikami jej staja sie osoby dramatu. Zawisza Czarny jest rycerzem spod Grunwaldu. W jego postaci widzimy prawdziwy wz�r Polaka-patrioty. Przywoluje nam na mysl czasy swietnosci Polski, wygrana z 1410r z Krzyzakami. Postawa innej z os�b dramatu - hetmana Branickiego jest zaprzeczeniem wszelkich cn�t rycerza. Jest to przekupiony przez caryce Katarzyne II zdrajca, przyw�dca targowiczan. Na wesele dotarl r�wniez przyw�dca rabacji chlopskiej z 1846r - Jakub Szela, caly zalany krwia szlachty, z kt�rej wyrosla inteligencja. Opis zajsc podczas rzezi galicyjskiej przytacza Gospodarz w III akcie "Mego dziada pila rzneli, ojca . zadzgali". Zyjacym do wydarzen opisanych w "Weselu", uczestnikiem rabacji chlopskiej jest Dziad.
Widzac wsp�lczesnosc, jej konflikty i ich podloze historyczne dochodzimy do wniosku, ze obecny stan rzeczy jest jedynie cienka skorupa przykrywajaca straszne zbrodnie przeszlosci. Wystarczy niewielki konflikt, kt�ry moze przerodzic sie w walke nie z zaborcami, a w obrebie jednego narody, pomiedzy inteligencja a chlopstwem. Byloby to przyczyna kolejnego odlozenia spraw narodowowyzwolenczych. Znamy z literatury wiele malzenstw, kt�re mialy pogodzic zwasnione strony. Przykladem tu moze byc slub bohater�w "Nad Niemnem" - Elizy Orzeszkowej - Janka Bohatyrowicza - prostego chlopa i Justyny Orzelskiej - panny z domu szlacheckiego. Jednak w przeciwienstwie do tego malzenstwa para z "Wesela" nie pasuje do siebie w og�le i jest to zwiazek bardzo kruchy. Aby inteligencja, kt�rej przedstawicielem jest Pan Mlody, mogla sie zjednoczyc z chlopstwem ( Panna Mloda ) potrzeba wielu lat wytezonej pracy z obu stron.