Rozdział II 2. podręcznika „Wolna 

przedsiębiorczość” - Przedsiębiorca na rynku a 

niepewność 

 
Autor: Mateusz Machaj 
 
Poniżej  przedstawiamy  wersję  roboczą  rozdziału  drugiego  działu  drugiego 
„Przedsiębiorczość w teorii" podręcznika do przedsiębiorczości, opracowywanego 
w  ramach  projektu  „Wolna  przedsiębiorczość”.  Tekst  zostanie  poddany 
skrupulatnemu  opracowaniu  redakcyjno-korektorskiemu,  dlatego  na  obecnym 
etapie  prosimy  przede  wszystkim  o  uwagi  merytoryczne,  dotyczące  między 
innymi  klarowności  wywodu,  poprawności  rozumowania,  łatwości  języka  czy 
trafności przykładów etc. 

 
#niepewność #przedsiębiorca #przewidywanie #bankructwo #zyski #straty 

 

W tym rozdziale nauczysz się: 

● 

Czym się różni niepewność od ryzyka 

● 

Jaka jest rola przedsiębiorcy na rynku 

● 

Jakie jest źródło zysków i strat przedsiębiorców 

● 

Co bankructwo ma wspólnego z przedsiębiorczością 
Ryzyko  —  opisywane  w  poprzednim  rozdziale  —  dotyczy  wydarzeń, 

których  prawdopodobieństwa  możemy  mierzyć.  Najbardziej  klasyczne  przykłady 
to  wspomniane  loterie,  rzucanie  monetą,  gra  w  ruletkę.  Trochę  mniej 
klasycznymi  zajmują  się  firmy  ubezpieczeniowe,  które  starają  się  takie 
prawdopodobieństwa  odnajdywać.  Na  przykład  na  podstawie  danych  o  ruchu 
drogowym  i  wypadkach  mogą  szacować  prawdopodobieństwa  ich  występowania 
w  różnych  miejscach.  Podobnie  dzieje  się  przy  innych  wypadkach,  powodziach, 
włamaniach  do  mieszkań  etc.  Wszystkie  opierają  się  na  jakichś  szacunkach 
prawdopodobieństwa.  Ogromna  pozytywna  rola  ubezpieczalni  to  stosowanie 
takich rachunków, które pozwalają na wprowadzenie ubezpieczeń. 

Działalność  przedsiębiorcy  nie  polega  jednak  na  przeprowadzaniu  takich 

wyliczeń. Przedsiębiorca nie jest osobą zgadującą, ile oczek wypadnie na kostce, 

 
 

albo  ile  reszek  wypadnie  przy  rzutach  monetą.  Przedsiębiorca  próbuje 
przewidywać  przyszłe  zdarzenia,  które  nie  dają  się  łatwo  ująć  w  rachunki 
prawdopodobieństwa. Z czego to wynika? 

Aby  to  zrozumieć,  musimy  wrócić  trochę  do  tego,  co  omówiliśmy  w 

poprzednim rozdziale, koncepcji ryzyka. O ryzyku mówimy przy analizie zdarzeń, 
które  są  do  siebie  podobne,  które  są  powtarzalne.  Rzuty  kostką  albo  rzuty 
monetą są do siebie bardzo podobne. Są prawie identyczne, dlatego grupujemy 
je  wspólnie  w  jedną  kategorię  (np.  rzuty  monetą).  Podobnie  czynią  to  firmy 

ubezpieczeniowe.  Choć  tu  zadanie  nie  jest  już  takie  proste,  to  zasada  jest  w 
miarę  podobna.  Firma  grupuje  samochody  czy  kierowców  w  jakieś  kategorie  i 
przyglądając  się  statystykom  drogowym  za  poprzednie  kilka  lat,  stara  się 
wyliczać prawdopodobieństwa stłuczek i wypadków (tak aby składki wystarczyły 
na wypłaty odszkodowań). 

Czy  przedsiębiorcy  czynią  tak  samo?  Mogą,  ale  sedno  ich  działalności  nie 

wiążę się z ryzykiem, lecz niepewnością. Niepewność odróżnia od ryzyka to, że 
dotyczy zdarzeń, które są w dużej mierze niepowtarzalne. Oznacza to, że są to 
zdarzenia, których nie da się łatwo umieścić w kategorie prawdopodobieństw. A 

na  pewno  nie  tak  łatwo  jak  w  wypadku  rzutów  monetą.  Najważniejszym 
zadaniem,  przed  którym  staje  przedsiębiorca,  jest  próba  przewidywania  popytu 
konsumentów,  czyli  ich  decyzji  o  kupowaniu  wytworzonego  produktu  (zwróćmy 
uwagę, że dotyczy to również firmy ubezpieczeniowej i kasyna). Zaś te decyzje 
trudno ująć w ścisłe zależności statystyczne. 

Dlaczego? Ponieważ proces ciągłych zmian napędza gospodarczą ewolucję. 

Rzuty kostką, czy monetą są prawie zawsze takie same. Są powtarzalne i dlatego 
łatwo  wyliczać  do  ich  przypadków  prawdopodobieństwa.  Sprzedaż  produktów, 
dóbr  i  usług  na  rynku  może  być  do  siebie  podobna,  ale  z  dnia  na  dzień  się 

zmienia. Produkty są udoskonalane, pojawiają się nowe rozwiązania i możliwości, 
a  do  tego  radykalnie  zmienia  się  zakres  konkurencji  na  rynku.  Jednego  dnia 
przedsiębiorca  sprzedaje  z  sukcesem  jakieś  towary,  ale  innego  może  dojść  do 
zmian  preferencji  konsumentów,  albo  do  pojawienia  się  nowego  konkurenta  na 
rynku,  który  niższymi  cenami  (tudzież  wyższą  jakością)  przeciągnie  na  swoją 
stronę zainteresowanych konsumentów. 

Oczywiście w życiu gospodarczym również na jakiś czas mogą pojawiać się 

rutyny  i  powtarzalne  zdarzenia.  Przykładowo  mały  punkt  sprzedaży  żywności 
przy  szkole  wyższej  może  posługiwać  się  statystyką.  Sprawdzać,  kiedy  zaczyna 

się  rok  akademicki,  jak  dużo  studentów  będzie  przyjętych  na  studia,  jak  często 

 
 

mają  zajęcia,  przerwy  i  obliczać,  jakie  jest  prawdopodobieństwo  skorzystania  z 
usług  sklepu.  Czerpanie  z  takich  liczb  nie  jest  wykluczone.  Mimo  tego  ciągle 
istnieje  jakiś  niemały  zakres  niepewności.  Studenci  mogą  nie  lubić 
sprzedawanego produktu, albo mogą zmienić swoje preferencje, bo na przykład 
pojawią  się  nowe  możliwości.  Być  może  nowi  sprzedawcy,  albo  nawet  nowe 
kanały sprzedaży i np. zamawianie jedzenia przez Internet. 

Główna  rola  przedsiębiorcy  polega  na  umiejętnym  przewidywaniu 

przyszłości,  na  trafnym  zgadywaniu  kierunku  konsumenckich  preferencji.  Ci, 

którzy  są  w  stanie  tego  dokonać,  przyciągają  konsumentów  na  swoją  korzyść  i 
osiągają  zyski  księgowe  —  znaczące  dodatnie  różnice  między  przychodami  a 
kosztami działalności. Wysokie przychody osiąga się dzięki dużej liczbie klientów, 
a więc zainteresowaniem ze strony odbiorców. 

W  pierwszej  części  książki  mówiliśmy  o  tym,  jak  koszty  produkcji  są 

współzależne  z  cenami  za  dobra  konsumenckie.  Umiejętnie  działający 
przedsiębiorca  to  ten,  który  jest  w  stanie  dostrzec  czynniki  produkcji,  za  które 
zapłaci  relatywnie  mniej,  a  następnie  zdoła  je  przetworzyć  w  coś  wysoce 
wartościowego.  Koszty,  które  ponosi,  oznaczają  odciąganie  czynników  produkcji 

od  alternatywnych  zastosowań.  Mówiliśmy  na  przykład  o  tym,  że  produkowanie 
większej  liczby  pączków  oznacza  odciąganie  mąki  od  produkcji  chleba.  Dlatego 
ponoszenie  kosztów  przez  przedsiębiorców  musi  gwarantować  osiąganie  przez 
nich  dostatecznie  wysokich  przychodów:  by  osiągnąć  zyski  i  przez  to  uzasadnić 
decyzję  o  przesuwaniu  czynników  produkcji  z  jednej  branży  do  drugiej.  Zyski 
przedsiębiorcy  oznaczają  skuteczne  ujarzmienie  problemu  niepewności:  trafne 
przewidzenie preferencji i decyzji konsumentów o zakupie produktów. 

Z drugiej strony przedsiębiorca może ponosić straty na swojej działalności. 

To  oznacza,  że  przepłaca  za  wykorzystywane  przez  siebie  czynniki  produkcji. 

Płaci za nie wysoką cenę i wytwarza produkt, którego konsumenci nie chcą i nie 
kupują.  Czyli,  mówiąc  prosto:  marnuje  zasoby.  Wracając  do  przykładu  piekarni 
—  producent  wytwarza  pączki,  które  są  kupowane  przez  zbyt  małą  liczbę  ludzi. 
Mąka,  która  została  wykorzystana  do  ich  produkcji,  mogła  być  z  powodzeniem 
wykorzystana  na  tworzenie  chleba,  widocznie  bardziej  pożądanego  przez 
konsumentów.  Straty  stają  się  sygnałem  popełnionego  przez  przedsiębiorcę 
błędu. Niepewność z nim wygrała. Co więcej, kontynuacja błędu będzie musiała 
w pewnym momencie skończyć się zamknięciem działalności gospodarczej, gdyż 
nie sposób ponosić na niej ciągłych strat. 

 
 

Fakt,  że  niepewność  dominuje  w  działalności  firm  jest  źródłem  postępu  i 

wzrostu  gospodarczego.  Przedsiębiorstwa  nieustannie  zmieniają  swój  charakter. 
Prześcigają się jednocześnie w tym, aby używać możliwie najnowszych rozwiązań 
technicznych na rynkach wielu produktów. Jedne firmy dobrze trafiają ze swoimi 
rozwiązaniami,  inne  źle.  Dla  tych  drugich  nierzadko  kończy  się  to  zamknięciem 
działalności,  bankructwem.  Straty  w  końcu  wymuszają  albo  zmianę  charakteru 
działalności  firmy,  albo  jej  koniec.  Nie  należy  jednak  w  bankructwie  widzieć 
samych  negatywnych  zjawisk,  ponieważ  bankructwo  oznacza  zamykanie 

działalności  niepożądanych  przez  konsumentów.  Pozwala  na  ekonomiczną 
ewolucję,  dostosowanie  się  do  nowych  preferencji  klientów.  Szczególnie  jest  to 
widoczne w wygaszaniu działalności zmienianych z powodów technologicznych. 

Jednym  z  dobrych  przykładów  takich  globalnych  przemian  jest  coraz  to 

większy rynek elektronicznej sprzedaży książek (zarówno ebooków jak i książek 
papierowych  wysyłanych  przez  Internet).  Jego  rozwój  zamyka  księgarnie 
papierowych  książek  na  całym  świecie.  Zmienia  również  radykalnie  rynek 
wydawców, ponieważ autorowi jest dużo łatwiej stworzyć książkę elektroniczną. 
Może to zrobić niższymi nakładami, zachować dla siebie większe wynagrodzenie i 

jednocześnie rozpowszechniać na całym świecie swój produkt w dużo łatwiejszy 
sposób.  Podobnie  zaczynać  działać  kontrowersyjna  taksówkarska  aplikacja  na 
smartfony Uber, która znacznie ułatwia kojarzenie się kierowców z odbiorcami. 

 

Ramka:  Na  zmieniającym  się  rynku  żadne,  nawet  największe,  przedsiębiorstwo 
nie  może  być  pewne  swojego  losu.  Firma  Kodak  była  swego  czasu  światowym 
gigantem w produkcji tradycyjnych filmów fotograficznych. Gdy na przełomie XX 
i XXI wieku powoli zaczynały dominować aparaty cyfrowe, Kodak nadal wierzył w 
to,  że  prowadzony  do  ówczesnej  chwili  model  biznesu  będzie  się  utrzymywał. 

Rynek  jednak  szybko  się  zrewolucjonizował,  a  odbiorcy  bez  najmniejszych 
sentymentów  pożegnali  się  z  tradycyjnymi  aparatami,  przeszli  na  cyfrowy  tryb 
robienia  zdjęć  i  oglądania  ich  bez  wywoływania.  Kodak  za  swoje  inwestycyjne 
błędy stanął w 2012 roku na krawędzi bankructwa. 
Zadania: 

● 

Wyjaśnij, co odróżnia ryzyko od niepewności? 

● 

Jaki związek z niepewnością ma przedsiębiorca? 

● 

Co jest źródłem zysków i strat oraz jakie mają znacznie ekonomiczne? 

● 

Podaj  przykłady  wielkich  zmian  z  historii  gospodarczej,  które  zmieniły 

sposób prowadzenia biznesu.