ANALIZA MAKROSKOPOWA 

 
Analiza  makroskopowa  gruntu  polega  na  przybliżonym  określeniu:  rodzaju,  nazwy, 
niektórych cech fizycznych oraz stanu badanego gruntu bez użycia przyrządów. Stosuje się ją 
w terenie oraz jako wstępne badania laboratoryjne.  
 

Zgodnie  z  EN  ISO  14688  wykonując  analizą  makroskopową 
określa się następujące cechy gruntów:  
 

  Oznaczanie składu granulometrycznego 

  Oznaczanie kształtu cząstek  

  Oznaczanie składu mineralnego 

  Oznaczanie zawartości drobnych cząstek 

  Oznaczanie barw gruntu 

  Oznaczanie zawartości węglanów wapnia 

 Oznaczanie wytrzymałości w stanie suchym 

  Oznaczanie dylatacji pyłu i iłu 

  Oznaczanie plastyczności 

  Oznaczanie zawartości piasku, pyłu i iłu w gruntach 

  Oznaczenie konsystencji  

 Oznaczanie i opis gruntów organicznych 

  Oznaczanie stopnia rozłożenia torfu 

  Oznaczenie i opis gruntów wulkanicznych 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

OZNACZANIE SKŁADU GRANULOMETRYCZNEGO 

  W  celu  oznaczenia  rozkładu  wielkości  cząstek,  próbkę  należy  rozłożyć    na  płaskiej 

powierzchni  lub  na  dłoni.  Wymiary  cząstek  próbki  należy  porównać  ze  standardami 
uziarnienia zawierające materiał różnych przedziałach wymiarów cząstek 

 

  Cząstki pyłu i iłu nie są widoczne gołym okiem dlatego do oznaczenia cech takiego 

gruntu należy stosować inne metody 

 

 

 
 
 
OZNACZANIE KSZTAŁTU CZĄSTEK  
 

  W przypadku grubych frakcji, opisuje się kształt cząstek w nawiązaniu do ich stopnia 

obtoczenia  (który  wskazuje  na  stopień  zaokrąglenia  krawędzi  i  naroży),  ich  ogólny 
kształt  i  charakter  powierzchni.  Terminy  stosowane  w  opisach,  wykorzystywane 
zwykle do żwiru lub grubszych frakcji, podane są w tabeli poniżej.  

 

Z-1 
 
 
 

OZNACZANIE SKŁADU MINERALNEGO 
 

  Skład  mineralny  poszczególnych  cząstek  gruntu  oznaczany  jest  według  zasad 

geologicznych.  Nazwy  występujących  minerałów,  razem  z  nazwą  ich  pokrycia, 
powinny  być  dołączone  do  opisu  gruntu.  W  czasie  badania  frakcji  gruboziarnistej  w 
badaniu polowym często niezbędna jest lupa. 

 
UWAGA!  Trzeba  pamiętać  ze  cząstki  żwiru  są  zwykle  fragmentami  skał,  np.  piaskowca,  wapienia.  Żwir  i 
okruchy piasku mogą być pokryte substancją mineralną, w tym kalcytem lub tlenkiem żelaza. Mogą występować 
kształty , np. gipsu w iłach i pirytu w kredzie 

 
OZNACZANIE ZAWARTOŚCI DROBNYCH CZĄSTEK 
 
Przy  oznaczaniu  składu  gruntu  drobne  frakcje  występujące  w  małej  ilości  w  próbce  należy 
wypłukać, a grubszą pozostałość opisać na podstawie wymiarów i kształtów cząstek, rodzaju 
materiału  i  innych  specyficznych  składników.  Na  podstawie  czasu  trwania  i  dokładności 
procesu  przemywania  oraz  badania  otrzymanego  osadu  określa  się  na  rodzaj  i  zawartość 
procentową frakcji drobnych. 
 
OZNACZANIE BARW GRUNTU 
 

  Barwa  gruntu  ,  choć  zależy  od  warunków  lokalnych,  często  wskazuje  na  skład 

materiału i jego rozkład. Barwa pozwala rozróżnić grunty mineralne i organiczne. 

  Na  udział  substancji  organicznej  w  gruncie  wskazują  specyficzny  zapach  i  barwę. 

Intensywności zapachu i barwy pozwalają ocenić proporcję substancji organicznej do 
mineralnej  i  zaleca  się  ich  uwzględnienie  w  opisie  gruntu.  np.  Grunt  organiczny 
makroskopowo  odróżniamy  od  mineralnego  między  innymi  po  bardzo  ciemnej 
barwie,  widocznych  w  nim  częściach  organicznych.  Grunt  organiczny  jest  wyraźnie 
lżejszy od mineralnego. 

 

UWAGA!  Ponieważ  wiele  gruntów  zmienia 
szybko swoją barwę na powietrzu, ważne jest , 
aby  barwy  określić  na  świeżo  odsłoniętej 
powierzchni  przy  pełnym  świetle  dziennym. 
Przykładem  jest  grunt  drobny  zawierający 
tlenek żelaza. W warunkach nawodnienia wodą 
słodką  ma  często  barwę  zielono-oliwkową  , 
lecz  na  powietrzu  utlenia  się  ,  zmienia  barwę 
na  czerwono.  Wskazanie  jest  stosowanie 
wzorcowej skali barw (ujednolicenie). 
 

Z-2 

 

 
 

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI WĘGLANÓW 
 
Zawartość  węglanów  oznaczona  jest  na  podstawie  reakcji  na  krople  10-procentwego  lub 
rozcieńczonego wodą w proporcji 3:1 roztworu HCL. Wyróżniamy: 

  Grunt bezwapnisty  (0)  

– nie reaguje z kwasem 

  Grunt wapnisty  

(+) 

– lekko pieni się pod wpływem kwasu solnego 

  Grunt silnie wapnisty (++)  – intensywnie pieni się pod wpływem kwasu solnego.         

 

UWAGA!  W  przypadku  mokrych  lub  wilgotnych  gruntów,  reakcja  z  kwasem  ujawnia  się  z  opóźnieniem. 
Natomiast  duża  wytrzymałość  w  stanie  suchym  jest  często  wynikiem  działania  węglanu  jako  substancji 
cementującej) 

 

 

OZNACZANIE WYTRZYMAŁOŚCI W STANIE SUCHYM 
 

  W celu oznaczenia wytrzymałości w stanie suchym próbkę należy wysuszyć. Jej opór 

w czasie rozdrabniania lub sproszkowania pomiędzy palcami jest miarą wytrzymałości 
gruntu w stanie suchym. Rozróżniamy:  

A) mała wytrzymałość w stanie suchym: wysuszony grunt rozpada się pod lekkim 
lub średnim naciskiem palca 
B) średnia wytrzymałość w stanie suchym: wysuszony grunt rozpada się pod 
wyraźnym naciskiem palców na bryłki, które nadal wykazują spoistość 
C) duża wytrzymałość w stanie suchym: gruntu wysuszonego nie można rozdrobnić 
pod naciskiem palców, a może być jedynie rozłamany 

 
 
OZNACZANIE DYLATANCJI PYŁU I IŁU 
 

  Zachowanie się gruntów spoistych przy wstrząsaniu wskazuje na zawartość pyłu i iłu. 
  Wilgotną  próbką  o  wymiarach  10/20  mm  należy  wstrząsać,  przerzucając  ją  miedzy 

dłońmi. Próbka staje się błyszcząca na skutek pojawienia się wody na jej powierzchni. 
Przy  naciskaniu  próbki  palcami  woda  znika.  Zawartości  pyłu  lub  iłu  może  być 
określona  na  podstawie  czasu  potrzebnego  na  pojawienie  się  wody  przy  wstrząsaniu  
i na jej zanikanie przy nacisku. 

  Woda  pojawia  się  i  znika  szybko  w  przypadku  występowania  frakcji  pylastej  Si. 

Wstrząsanie i nacisk nie dają efektu w przypadku występowania frakcji iłu Cl. Im 
wolniej pojawia się woda na powierzchni próbki, tym mniejsza jest zawartość pyłu i 
tym większa zawartość iłu. 

 
 
OZNACZANIE PLASTYCZNOŚCI 
 

  W celu oznaczenia plastyczności (zwięzłości) wilgotna próbkę gruntu (kawałek gruntu 

o wymiarach około 1 cm) należy wałeczkować na gładkiej powierzchni, aby otrzymać 
wałeczek  o  średnicy  około  3mm,  następnie  zlepić  go  z  powrotem  i  powtarzać 
wałeczkowanie  do  chwili,  kiedy  na  skutek  utraty  wody  nie  daje  się  wałeczkować,  a 
tylko zlepiać. Osiąga się w ten sposób granicę plastyczności: 

A)

  mała  plastyczność:  próbka  wykazuje  spoistość,  lecz  nie  można  wykonać 

wałeczka o średnicy 3 mm 

B)

  duża  plastyczność:  próbkę  można  wałeczkować  do  uzyskania  cienkich 

wałeczków. 

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI PIASKU, PYŁU I IŁU W GRUNTACH 
 

  Do oznaczenia w gruncie zawartości piasku, pyłu i iłu należy rozcierać mała próbkę 

gruntu pomiędzy palcami, jeśli jest do konieczne to w wodzie.  

A)

  Ilość  zawartej  frakcji  piaszczystej  może  być  określona  z  wyczuwalnego 

stopnia  szorstkości  materiału.  Gruby  pył  może  być  także  wyczuwalny  jako 
szorstki, lecz jego poszczególne ziarna nie są widoczne gołym okiem. 

B)

  Grunt ilasty w dotyku przypomina mydło oraz przykleja się do palców i nie 

można go usunąć bez opłukiwania, nawet w stanie suchym.  

C)

  Grunt  pylasty  wyczuwa  się  jako  gładki  w  dotyku,  suche  cząstki  gruntu 

przyklejone  do  palców  można    łatwo  zdmuchnąć  lub  usunąć  przez  klaskanie 
dłońmi. 

D)

  Grunty,  zawierające  ponad  50%  cząstek  piaskowych,  przy  rozcieraniu 

pozostawiają miedzy palcami dużo ostrych ziaren piasku.  

E)

  Grunty  ,zawierające  ponad  50%  cząstek  pyłowych,  mają  mało  ziaren 

piaskowych, które są tak drobne, ze nie wyczuwa się ich przy rozcieraniu) 

 
W  celu  stwierdzenia  obecności  iłu  lub  pyłu  próbkę  o  naturalnej  wilgotności  należy  rozciąć 
nożem.  Błyszcząca  nacięta  powierzchnia  wskazuje  na  zawartość  iłu,  podczas  gdy  matowa 
powierzchnia  jest  charakterystyczna  dla  pyłu  lub  pyłu  ilasto-piaszczystego  o  małej 
plastyczności.  W  celu  szybkiej  oceny  powierzchnię  próbki  można  zarysować  lub  wygładzić 
paznokciem.  
 
 
OZNACZENIE KONSYSTENCJI 
 
Konsystencję gruntu spoistego: 

A.

  Grunt należy określić jako miękkoplastyczny jeśli wydostaje się miedzy palcami przy 

ś

ciskaniu 

B.

  Grunt należy określić jako plastyczny jeśli można go formować przy lekkim nacisku 

palców 

C.

  Grunt należy określić jako twardoplastyczny jeśli nie może być formowany palcami, 

lecz może być wałeczkowany w ręku do wałeczka 3 mm bez spękań i rozdrabniania 
się 

D.

  Grunt należy określić jako zwarty jeśli rozpada się i pęka podczas wałeczkowania do 

wałeczka  o  średnicy  3  mm,  lecz  jest  ciągle  dostatecznie  wilgotny,  aby  ponownie 
uformować z niego bryłę 

E.

  Grunt należy określić jako bardzo zwarty jeśli jest wysuszony , najczęściej ma jasna 

barwę. Nie można z niego uformować kulki, rozdrabnia się pod naciskiem. Można go 
zarysować paznokciem.  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

METODA OZNACZANIA I OPISU GRUNTÓW ORGANICZNYCH 
 
Zapach  gruntu  może  wskazywać  na  to  że  ma  on  charakter  nieorganiczny  lub  organiczny. 
Ś

wieże,  wilgotne  grunty  organiczne  zwykle  maja  zapach  pleśni,  która  może  być 

zintensyfikowana  przez  podgrzewanie  wilgotnej  próbki.  Rozkładające  się  zgniłe  składniki 
organiczne  w  gruncie  mogą  być  rozpoznawane  dzięki  zapachowi  typowemu  dla 
siarkowodoru,  który  może  być  mocniejszy  przy  dodaniu  rozcieńczonego  kwasu  solnego  do 
próbki. Suche iły mają zapach ziemisty.  
 
 
 

 

 
 
 
OZNACZANIE STOPNIA ROZŁOŻENIA TORFU 
 

  Oznaczanie  to  przeprowadzamy  przez  ściskanie  mokrej  próbki  torfu  w  ręku.  Jeśli 

ś

ciskanie nie daje rezultatu, ponieważ torf jest zbyt suchy, torf można ocenić na podst. 

wyglądu.  

•  Gdy  w  torfie  są  widoczne  dobrze  zachowane  części  roślinne,  torf  jest  mało 

rozłożony lub średnio rozłożony 

•  Gdy  w  torfie  brak  jest  widocznych  części  roślinnych,  torf  jest  bardzo  lub 

całkowicie rozłożony 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 

METODA OZNACZENIA I OPISU GRUNTÓW WULKANICZNYCH 
 

  Grunt  znajdujący  się  na  obszarze  występowania  gruntów  wulkanicznych  możne  być 

oznaczony  jako  wulkaniczny  na  podstawie  obecności  w  nim  pumeksu  i  żużlu.  Inna 
metoda  jest  pomiar  objętości  szkliwa  wulkanicznego  otrzymanego  w  wyniku 
przemywania gruntu. 

  Cząstki  gruntów  wulkanicznych  mają  zazwyczaj  kształt  pęcherzyków,  a  ich  gęstość 

jest  stosunkowo  mała.  Grunty  te  mają  charakterystyczną  barwę  zależną  od 
właściwości  magmy  lub  skały  macierzystej.  Grunt  wulkaniczny  jako  frakcja  główna 
jest i opisywany według wielkości, struktury i barwy cząsteczek. 

 
 

 

 
 
 
DODATKOWO GENEZA GRUNTU 
 
Zaleca się zakończenie opisu gruntu, jeśli to możliwe, geologiczna genezę gruntu, zwykle 
zapisywanie w nawiasie