1
Leki stosowane
w zakażeniach pasożytniczych
Prof. dr hab. Barbara Filipek
Katedra Farmakodynamiki UJ CM
Zakażenia pasożytami
chorobotwórczymi
Są niezwykle częste,
Przeważają w regionach najbiedniejszych
i najbardziej zaniedbanych cywilizacyjnie.
Około 1 mld ludzi zakażonych jest glistnicą,
700 mln tęgoryjcem dwunastnicy,
a ok.200 mln przywrami
Zakażenia pasożytami
chorobotwórczymi
Istnieją 3 grupy robaków chorobotwórczych:
Tasiemce (Cestoidea )
Tasiemiec uzbrojony
Tasiemiec nieuzbrojony
Tasiemiec wieńcogłowy – bąblowiec
Tasiemiec szeroki
Nicienie (Nematoda )
Glistnica
Owsica
Przywry krwi (Trematoda )
W Europie dominują zakażenia owsikiem, glistą ludzką
i tasiemcami.
Tasiemczyce
Osiągają w jelitach człowieka długość 8-10 m.
2
Leki przeciw tasiemcom
W leczeniu stosuje się:
Niklozamid (Yomesan)
Mechanizm działania:
Zaburzenie metabolizmu pasożytów,
gwałtowny wzrost stężenia kwasu mlekowego,
co prowadzi do obumarcia pasożyta i
wydalenia go w całości z przewodu
pokarmowego.
Prazykwantel (Cesol )
Mechanizm działania: porażenie pasożyta
Leki przeciw tasiemcom
Niklozamid (Yomesan)
Nie wchłania się z przewodu pokarmowego
Jest lekiem dobrze tolerowanym
Dawkowanie: na czczo 1,0 g p.o. (2 tabl.
do żucia), po 1 h podaje się taką samą
dawkę leku;
przez 3 h od podania drugiej dawki chory
pozostaje na czczo
Leki przeciw tasiemcom
Prazykwantel (Cesol )
Dawkowanie: 500-600 mg jednorazowo p.o.
Działania niepożądane: rzadko skórne zmiany
alergiczne, objawy gastryczne i gorączka
Przeciwwskazaniem względnym do stosowania jest
niewydolność nerek, wątroby i serca.
Glista ludzka
3
Cykl rozwojowy
glisty ludzkiej
Zasady leczenia
zakażeń nicieniami
Działanie leków polega głównie na zaburzeniu
przewodnictwa nerwowo-mięśniowego nicieni
Leki upośledzają metabolizm komórkowy
pasożytów,
hamują polimeryzację mikrokanalików (mikrotubul
komórkowych) na skutek nieodwracalnego połączenia się
leków z -tubuliną.
W konsekwencji następuje porażenie ruchowe pasożytów
spowodowane przerwaniem przewodzenia nerwowo-
mięśniowego.
Leki stosowane w zakażeniu
nicieniami
Pochodne benzamidazolu
Pyrantel (Pyrantelum)
Mebendazol (Vermox)
Tiabendazol (Mintezol)
Piperazyna (Piperazine)
Lewamizol (Decaris)
Leki stosowane w zakażeniu
nicieniami
Pyrantel
Spektrum: owsik, glista, tegoryjec dwunastnicy
Działa na dojrzałe pasożyty, nie niszczy ich larw
w tkankach
Przeciwwskazania:
niewydolność wątroby, dna
moczanowa, porfiria
Dawkowanie:
W owsicy i glistnicy – 750 mg p.o. jednorazowo
W zakażeniach tęgoryjcem – 750 mg p.o. przez 3 doby
Uwaga: u chorych leczonych lekami
przeciwcukrzycowymi należy często badać
stężenie glukozy, ponieważ mogą wystąpić
gwałtowne jego zmiany.
4
Leki stosowane w zakażeniu
nicieniami
Mebendazol
Spektrum
: owsik, glista, tęgoryjec dwunastnicy,
włosogłówka, tasiemce
Działania niepożądane:
zaburzenia gastryczne,
gorączka, objawy grypopodobne, reakcje alergiczne
skóry, rzadko – kłębuszkowe zapalenie nerek.
Dawkowanie:
W owsicy, glistnicy, tęgoryjec, włosogłówka – 100 mg p.o.
jednorazowo
W zakażeniach tasiemcami – 100 co 12 h mg p.o. przez 3
dni
Leki stosowane w zakażeniu
nicieniami
Tiabendazol (Mintezol)
Spektrum
: owsik, glista, tęgoryjec dwunastnicy,
włosogłówka
Działa na postacie dojrzałe i larwalne nicieni
Jest lekiem II wyboru w nieinwazyjnych postaciach
wymienionych wyżej robaczyc
Dawkowanie: 500-1000 mg p.o. co 12 h przez 3 dni
Nie wolno go stosować w inwazyjnych
postaciach tych robaczyc
Leki stosowane w zakażeniu
nicieniami
Piperazyna (Piperazine)
Stary lek, działa silnie w zwalczaniu owsicy i glistnicy
Należy ją jednak podawać dłużej i stosować 2 cykle
leczenia
Zwiększa wydalanie kwasu moczowego
Stosowana również w leczeniu kamicy nerkowej oraz dny
moczanowej
Przeciwwskazana u chorych na padaczkę
Dawkowanie:
w owsicy - 250 mg p.o. co 4 h przez 7 dni, po 3 tyg.
powtórzenie cyklu leczenia
W glistnicy - 250 mg p.o. co 4 h przez 5 dni, po 3 tyg.
powtórzenie cyklu leczenia
Leki stosowane w zakażeniu
nicieniami
Lewamizol (Decaris)
Lek alternatywny
Dawkowanie:
W glistnicy - 150 mg p.o. jednorazowo po południowym posiłku
W tęgoryjcu – 300 mg/24 h przez 2 dni
Ma działanie immunostymulujące
Stosowany jako lek wspomagający terapię niektórych
nowotworów, np. raka jelita grubego
7-30 dni po usunięciu nowotworu podaje się 50 mg p.o. co 8 h
przez 3 dni, cykl powtarza się co 14 dni przez okres jednego
roku
Działania niepożądane: po dłuższym stosowaniu może
wystąpić leukopenia, a nawet agranulocytoza, zespół
rzekomogrypowy oraz zaburzenia ze strony o.u.n.
5
Leki stosowane w zakażeniu
przywrami
Przywry dostają się do przewodu
pokarmowego z wodą, w której żyją zakażone
ślimaki
Rozwijają się w przewodzie pokarmowym,
wątrobie i śledzionie
Ich długość wynosi 0.5-10 cm.
Lekiem z wyboru jest prazykwantel
Dawkowanie: jednorazowo 40 mg/kg
mc. p.o. albo w 3 dawkach 20 mg/kg m.c. co
4-6 h
Inne pasożyty
•
Wesz głowowa
• Wesz łonowa
• Wesz odzieżowa
• Świerzb
• Pchła
Leki przeciw wszawicy
Permetryna
światłoodporny analog kwasu chryzantemowego i kwasu
pyretrynowego zsyntezowanym w 1973 r., a wprowadzonym na rynek
w 1977 r. jako jeden z pierwszych insektycydów z grupy pyretroidów
Produkty zawierające w składzie permetrynę i zalecane do
zwalczania wszawicy głowowej u osób dorosłych oraz dzieci
powyżej 3 lat to:
Pipi Family
Pipi Lotions
Pipi Zestaw
Nix – szampon w kremie,
Sora Forte
Permetryna – 5% skuteczna w leczeniu świerzbu
Silne działanie drażniące błony śluzowe, szczególnie na oczy
6
Leki przeciw wszawicy
Lindan (Jacutin, Agalin)
działa na wszy i gnidy
skuteczny również w leczeniu świerzbu
Podczas stosowania preparatu nie należy stosować
żadnych środków kosmetycznych
mogą spowodować nadmierne wchłonięcie się preparatu
do krwi
Działanie niepożądane: nadwrażliwość na lindan -
wysypki skórne, w razie przypadkowego dostania
się do krwi: pobudzenie, drgawki, uszkodzenie
wątroby i układu krwiotwórczego. Silne działanie
drażniące błony śluzowe, szczególnie na oczy
Leki przeciw wszawicy
Nalewki z niektórych ziół
np. z kwiatów wrotycza z dodatkiem kwasu
octowego – Artemizol
Niszczy pasożyty dojrzałe (wszy), w celu
zniszczenia gnid zabieg należy powtórzyć
po 10 dniach
Leki przeciw świerzbowi
Krotamiton
(Crotamiton - etylokrotonotoluidyna)
Działanie przeciwświerzbowe i przeciwświądowe
Stosowany w postaci 5-10% żelu, kremu lub maści,
wcieranej (najlepiej na noc) w zakażone miejsca przez 2-3
kolejne dni
Cetryskabina
(Cetriscabin)
Emulsja benzoesanu benzylu, w którym dodatek bromku
cetrymonium (detergenta kationowego) pełni rolę
emulgatora