Posiłki i napoje profilaktyczne
Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, nieodpłatnie, odpowiednie
posiłki i napoje, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych (art. 232 k.p.)
Rodzaje tych posiłków i napojów, wymagania, jakie powinny spełniać, a także przypadki i warunki ich wydawania określa rozporządzenie Rady
Przykładowe prace wymagające zapewnienia posiłków i napojów profilaktycznych to m. in.:
- stałe, ręczne prace transportowe za i wyładunkowe
- ręczne wykonywanie wykopów
- praca drwala
- prace wykonywane w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze względów
technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10°C lub
wskaźnik obciążenia termicznego (WBGT) wynosi powyżej 25°C
Pracodawca nie może zwolnić się z obowiązku wydawania posiłków profilaktycznych poprzez wypłacanie ekwiwalentu w stosownej wysokości.
Obowiązkiem pracodawcy, w myśl art. 207 par. 2 Kodeksu pracy jest chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpi ecznych i higienicznych
warunków pracy. Elementem realizacji tego obowiązku jest zapewnienie niektórym grupom pracowników – nieodpłatnie - odpowiednich posiłków, jeżeli jest to
niezbędne ze względów profilaktycznych.
Prawidłowe odżywianie jest jednym z podstawowych warunków zachowania zdolności do wydajnej pracy. Wg ocen z zakresu fizjologii pracy wprowadzenie
pełnowartościowego posiłku, w czasie trwania zmiany roboczej, zwiększa wydajność pracy. Ciągle aktualna jest wypowiedź Sokratesa „człowiek jest zdolny do
pracy, o ile odżywia się wystarczająco”.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów /Dz. U. Nr 60, poz. 279/ pracodawca
jest obowiązany zapewnić posiłki wydawane w celach profilaktycznych pracownikom:
• zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych (par. 1 ust. 1),
• wykonującym prace związane z wysiłkiem fizycznym, prace pod ziemią (par. 3 ust. 1),
• zatrudnionym przy usuwaniu skutków klęsk żywiołowych i innych zdarzeń losowych (par. 3 ust. 2).
Zatrudnienie w warunkach szczególnie uciążliwych
Pomimo że pojęcie „warunkach szczególnie uciążliwych” przewija się w wielu przepisach (ustawy Kodeks pracy, aktów wykonawczych do tej usta wy) żaden
przepis prawa pracy nie określa jak - w sposób uniwersalny - to pojęcie powinno być rozumiane. Nie może być taktowany (nawet jako kierunkowa wskazówka
ustalania zakładowego wykazu prac wykonywanych w warunkach szczególnie uciążliwych) wykaz prac wzbronionych kobietom stanowią cy załącznik do
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 1996 r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet (Dz. U. Nr 114,
poz. 545 z późn. zm.), przynajmniej z kilku względów:
• nie jest to akt prawny z dziedziny bezpieczeństwa i higieny pracy,
• jest to wykaz prac, których wykonywanie jest zabronione wszystkim kobietom albo określonym grupom kobiet (będących w ciąży, karmiących piersią),
• w załączniku do wymienionego rozporządzenia - Wykaz prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet - Rada Ministrów nie dokonała nawet
próby wyodrębnienia prac uznawanych za wykonywane w warunkach szczególnie uciążliwych.
W piśmiennictwie uciążliwość pracy definiuje się jako subiektywnie odczuwaną lub dającą się stwierdzić obiektywnie reakcję organizmu na wykonywanie pracy,
której intensywność przekracza granice obciążenia optymalnego lub też reakcję na wykonywanie pracy o optymalnej intensywności, ale w warunkach środowiska
pracy, których nie można uznać za optymalne. Powszechnie akceptowany jest pogląd, iż o uznaniu danej pracy za uciążliwą nie mogą przesądzać kwestie o
charakterze osobniczym, dotyczące konkretnej osoby.
Wobec braku legalnej definicji pojęcia „warunki szczególnie uciążliwe” za niedopuszczalną nonszalancję ustawodawcy należy uznać, w szczególności zapis:
• art. 145 par. 2 k. p. W myśl wymienionego przepisu pracodawca ma ustalić między innymi wykaz prac szczególnie uciążliwych, po konsultacji z pracownikami
lub ich przedstawicielami. Przypomnę, że tryb i zasady przeprowadzania konsultacji pracodawcy z pracownikami określają art. 237
11a
k.p. i 237
13a
k.p,
• art. 232 k.p. , w którym ustawodawca uznał za stosowne jedynie zobowiązać Radę Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, rodzajów posiłków i
napojów wydawanych ze względów profilaktycznych, wymagań jakim powinny spełniać, a także przypadki i warunki ich wydawania.
W tej sytuacji proponuję wykorzystanie posiłkowo rozporządzenia Rady (EURATOM) Nr 1799/72 z dnia 18 sierpnia 1972 r. określającego stawki oraz warunki
przyznawania dodatków specjalnych przewidzianych w art. 100 regulaminu pracowniczego za niektóre prace o charakterze szczególnie uciążliwym. L 192/1
DZIENNIK URZĘDOWY WSPÓLNOT EUROPEJSKICH 22.8.1972
W rozumieniu wymienionego rozporządzenia szczególna uciążliwość warunków wykonywania pracy może być związana w szczególności z:
1. Koniecznością stosowania środków ochrony osobistej:
1) Noszenie szczególnie niewygodnej odzieży chroniącej przed ogniem, skażeniem, promieniowaniem czy substancjami żrącymi:
- szczególnie uciążliwa odzież ochronna,
- samodzielne kombinezony chroniące przed ogniem,
- samodzielne kombinezony ochronne innego rodzaju,
- odzież ochronna wraz samodzielnym aparatem oddechowym,
- innego rodzaju odzież ochronna z aparatem oddechowym,
2) Ochrona częściowa:
- samodzielne aparaty oddechowe,
- pełne maski oddechowe,
- maski oddechowe przeciwpyłowe,
- innego rodzaju przyrządy chroniące przed substancjami trującymi, duszącymi, żrącymi itp.,
- komora rękawicowa i manipulatory zdalnego podawania.
2. Miejscem pracy
1) Przestrzeń zamknięta:
Praca w przestrzeni zamkniętej, pozbawionej światła dziennego, przez którą przeprowadzone są kable wysokonapięciowe czy wysokotemperaturowe
przewody rurowe, a którą to przestrzeń zagospodarowano w sposób utrudniający poruszanie się
