1 

Moduł  II  Pozostałe  obowiązki  pracodawcy  w  zakresie  zapewnienia 
bezpiecznych warunków pracy  

 
 

 

 
 

I. Obowiązki pracodawcy związane z budową lub przebudową obiektu 
budowlanego 
 
Pracodawca jest 

obowiązany  zapewniać,  aby 

budowa lub przebudowa obiektu

 

budowlanego,

 

w którym przewiduje się pomieszczenia pracy, była 

wykonywana na

 

podstawie  projektów  uwzględniających  wymagania  bezpieczeństwa  i  higieny 
pracy

 (art. 213 k.p.). 

Projekt, na podstawie którego pracodawca dokonuje budowy lub przebudowy 

obiektu  budowlanego,  w  którym  przewidziane  będą  pomieszczenia  pracy,  musi 
zatem  uwzględniać  wymagania  określone  w  Rozporządzenie  Ministra  Pracy  i 
Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz 

Projekt,  o  którym  mowa  powyżej,  musi  także  posiadać  pozytywne opinie wydane 

przez uprawnionych rzeczoznawców 

ds.  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ds. 

zabezpiecz

eń przeciwpożarowych oraz ds. sanitarno-higienicznych 

w przepisach techniczno-

budowlanych określonych w ustawie – Prawo budowlane.  

 

 

UWAGA !!! 

 

Wyżej wymienione zasady obowiązują również w przypadku, gdy budowa lub 

przebudowa dotyczy części obiektu budowlanego, w której już znajdują się 

pomieszczenia pracy. 

 
 

 

 

2 

II. O

bowiązki zapewnienia pomieszczeń pracy zgodnych z wymogami bhp oraz 

utrzymywania  obiektów  budowlanych,  pomieszczeń  pracy  oraz  terenów  i 

urządzeń w stanie, który zapewni bezpieczne i higieniczne warunki pracy.  
 
1. Pomieszczenia pracy – podstawowe wymogi 
 
a)  Pomieszczenia

,  w  których  wykonywana  jest  praca  muszą  być  odpowiednie  do 

rodzaju wykonywanych w nich prac oraz do liczby zatrudnionych pracowników. 

 

 

Jeżeli w pomieszczeniu pracy występują czynniki szkodliwe dla zdrowia, takie jak np. 
hałas,  wysoka  temperatura,  promieniowanie,  gazy,  pyły,  pary,  drgania,  trzeba 
zastosować takie rozwiązania techniczne, które będą uniemożliwiały przedostawanie 
się  tych  czynników  do  innych  pomieszczeń  pracy  i  do  pomieszczeń  higieniczno-

sanitarnych.  

 

Odpowiednio również powinny być zabezpieczone ściany i sufity w pomieszczeniach, 
w  których  wydzielają  się  substancje  szkodliwe  dla  zdrowia  lub  pyły  niebezpieczne 
pod względem wybuchowym.  

 
 

Pracodawca  ma  również  obowiązek  umieszczania informacji  o dopuszczalnym 
obciążeniu stropów w pomieszczeniach magazynowych i na drogach, które znajdują 
się w obiektach budowlanych.  

 
 
 

 

Przede wszystkim 

w pomieszczeniach pracy należy zapewnić: 

- 

odpowiednie oświetlenie,  

- 

temperaturę,  

- 

wymianę powietrza, a także  

-

zabezpieczenie  przed  wilgocią,  niekorzystnymi  warunkami  cieplnymi  i 

nasłonecznieniem,  drganiami  i  innymi  czynnikami  szkodliwymi  dla  zdrowia  oraz 
uciążliwościami występującymi w środowisku pracy.  

 

 

3 

b)  

Zasada ! 

Jeżeli chodzi o 

lokalizację pomieszczeń pracy

, to - co do zasady - 

nie powinny być 

one usy

tuowane poniżej poziomu otaczającego terenu.  

Wyjątek ! 

D

opuszczony  został  w  stosunku  do  pomieszczeń  pracy  usytuowanych  w  garażu, 

kotłowni,  warsztatach  podręcznych,  pomieszczeń  handlowych,  usługowych  i 
gastronomicznych  w  ulicznych  przejściach  podziemnych,  w podziemnych stacjach 

komunikacyjnych i tunelach, w domach handlowych i hotelach oraz w obiektach 

zabytkowych. Warunkiem jednak usytuowania pomieszczenia pracy poniżej poziomu 

terenu jest:  

*  po pierwsze, 

zachowanie  wymagań  określonych  w  przepisach  techniczno-

budowlanych i  

*  po drugie, 

uzyskanie  na  to  zgody  Państwowego  Wojewódzkiego  Inspektora 

Sanitarnego 

(zgoda  wydawana  jest  po  porozumieniu  z  okręgowym  inspektorem 

pracy).  Po  spełnieniu  wyżej  wymienionych  warunków  oraz  zapewnieniu  światła 

dziennego  pomies

zczenia  pracy  stałej  mogą  być  lokalizowane  w  piwnicach  lub  w 

suterenach.  

 

 

PAMIĘTAJ !!! 

Lokalizację  pomieszczeń  poniżej  poziomu  terenu  może  również  wymuszać 
rodzaj produkcji, np. praca w chłodniach lub w rozlewniach win. 

 

2. Powierzchnia i wysokość pomieszczeń 
 

a) 

Na  każdego  z  pracowników  jednocześnie  zatrudnionych  powinno  przypadać 

minimum 13 m

3

 

wolnej  objętości  pomieszczenia

  oraz 

minimum 2 m

2

  wolnej 

powierzchni podłogi

, tj. niezajętej przez urządzenia techniczne, sprzęt, maszyny itp. 

(§ 19 rozp. MPiPS z 26.9.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp, Dz.U. z 2003 r. 

Nr 169, poz. 1650 ze zm.). 

 

b) Natomiast 

wysokość pomieszczenia w świetle nie może być mniejsza niż:  

 

4 

– 

3 m

 - 

jeżeli w pomieszczeniu nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia,  

– 

3,3 m

  -  w  przypadku, gdy 

prace  prowadzone  w  pomieszczeniu  powodują 

występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia.  

Wysokość  wymienionych  pomieszczeń  może  być  obniżona,  jeżeli  zastosowana 
zostanie  klimatyzacja,  pod  warunkiem  jednak,  że  wyrazi  na  to  zgodę  Państwowy 

Wojewódzki Inspektor Sanitarny (§ 20 rozp. w sprawach ogólnych bhp).  

Obniżenie  pomieszczenia  pracy  do  2,5  m  w  świetle  dopuszczalne jest w 
pomieszczeniach  pracy  stałej,  w  czasie  wykonywania  której  nie  występują  czynniki 

szkodliwe dla zdrowia, pod warunkiem, 

że  w  pomieszczeniu  zatrudnionych  jest 

maksymalnie czterech pracowników, a na każdego z nich przypada minimum 15 m

3

 

wolnej objętości pomieszczenia.  

 

Obniżenie  pomieszczenia  do  2,5  m  w  świetle,  może  również  nastąpić  w 
pomieszczeniach  usługowych  lub  produkcyjnych  drobnej  wytwórczości,  które 
mieszczą się w budynku mieszkalnym, przy czym przy wykonywanych pracach nie 
mogą  występować  pyły  lub  substancje  szkodliwe  dla  zdrowia,  hałas  nie  może 
przekraczać dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku w budynkach mieszkalnych 
określonych w Polskich Normach, a na jednego pracownika musi przypadać 15 m

3

 

wolnej objętości pomieszczenia.  

 

Obniżenie wysokości pomieszczenia pracy  stałej do 2,2 m w świetle dopuszczalne 

jest w pomieszczeniach, takich jak 

dyżurki,  portiernie,  kantory, kioski uliczne, 

dworcowe i inne  oraz w pomieszczeniach usytuowanych na antresoli otwartej  do 

większego pomieszczenia. 

 

3. Oświetlenie 
 

Pomieszczenia pracy stałej muszą mieć zapewnione oświetlenie dzienne (naturalne). 

Odstępstwa  przewidziane  są  tylko  w  przypadku,  gdy  zastosowanie  oświetlenia 
naturalnego  jest  niemożliwe  lub  niewskazane  z  uwagi  na  technologię  produkcji

. 

Stosowanie  wyłącznie  sztucznego  (elektrycznego)  oświetlenia  jest  jednak 
dopuszczalne  dopiero  po  uzyskaniu  przez  pracodawcę  zgody  właściwego 

 

5 

Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (wydanej po porozumieniu z 
okręgowym inspektorem pracy)  

 
 

Oprócz  oświetlenia  dziennego  w  pomieszczeniach  pracy  należy  również  zapewnić 
oświetlenie elektryczne zgodne z Polskimi Normami  

 
4. Temperatura p

omieszczeń, ogrzewanie i wentylacja 

 
 
Temperatura 

nie  może  być  niższa  niż  14°C

  (287 K). 

Niższa  temperatura jest 

dopuszczalna tylko wówczas, 

gdy wymagają tego względy technologiczne 

 

 

Wyrok NSA w Białymstoku z 20.9.2001 r. (SA/BK 75/01, Pr. Pracy 2002, Nr 3, s. 
35)  
 

 

Sąd podkreślił, że odstąpienie od wykonania obowiązku zapewnienia pracownikom 
odpowiedniej  temperatury  w  pomieszczeniach  pracy  można  usprawiedliwić 
wyłącznie względami technologicznymi, a nie sytuacją ekonomiczną pracodawcy. 

 

 

 

UWAGA !!! 

W po

mieszczeniach,  w  których  wykonuje  się  lekką  pracę  fizyczną,  oraz  w 

pomieszczeniach biurowych temperatura 

nie może być niższa niż 18

o

C

. 

 

 

III. Czynniki oraz procesy pracy stwarzające szczególne zagrożenie dla zdrowia 

lub życia 
  

1. 

Obowiązek  stosowania  tylko  takich  materiałów  i  procesów 

technologicznych,  które  mają  ustalony  stopień  szkodliwości  dla  zdrowia 
pracowników.  
 

Pracodawca nie może stosować materiałów i procesów technologicznych, które nie 
mają  ustalonego  stopnia  ich  szkodliwości  dla  zdrowia  pracowników. Regulacje 

 

6 

zawarte w tym przepisie dotyczą materiałów i procesów, których stopień szkodliwości 
nie został dotychczas ustalony. 

 

Przepis  niniejszy  został  jednak  wyłączony  odnośnie  do  substancji  i  preparatów 
chemicznych 
 

Stosowane  przez  pracodawcę  substancje  chemiczne  i  ich  mieszaniny  muszą  być 

oznakowane w sposób widoczny

,  tak  aby  łatwo  można  je  było  zidentyfikować. 

Pracodawcy  stosujący  substancje  niebezpieczne,  mieszaniny  niebezpieczne, 
substancje  stwarzające  zagrożenie  lub  mieszaniny  stwarzające  zagrożenie 
chemiczne  muszą  ponadto  posiadać  ich  aktualny  spis  oraz  karty  charakterystyki. 

Substancje i preparaty chemiczne 

muszą  również  posiadać  odpowiednie 

opakowania

, chroniące przed ich szkodliwym działaniem, pożarem lub wybuchem. 

 

IV.  Obowiązek  podejmowanie  działań  zapobiegających  wystąpienia  nagłego 
niebezpieczeństwa dla zdrowia lub życia pracowników 
 

Pracodawca prowadzący działalność, która stwarza możliwość wystąpienia nagłego 
niebezpieczeństwa dla zdrowia lub życia pracowników, jest obowiązany podejmować 
działania zapobiegające takiemu niebezpieczeństwu: 

 

1) 

zapewnić odpowiednie do rodzaju niebezpieczeństwa urządzenia i sprzęt 

ratowniczy oraz ich obsługę przez osoby należycie przeszkolone 
 

2) 

zapewnić udzielenie pierwszej pomocy poszkodowanym. 

 
 

V.  Obow

iązek  ustalenia  prac,  które  powinny  być  wykonywane  przez  co 

najmniej  2  osoby,  w  związku  z  ryzykiem  wystąpienia  nagłego  zagrożenia  dla 
zdrowia lub życia ludzkiego.  
  

Pracodawca  jest  obowiązany  zapewnić,  aby  prace,  przy  których  istnieje  możliwość 
wystąpienia  szczególnego  zagrożenia  dla  zdrowia  lub  życia  ludzkiego,  były 

wykonywane przez co najmniej dwie osoby, w celu zapewnienia asekuracji

.  

 

 

7 

Obecnie 

wykaz takich prac

 

sporządza 

sam pracodawca

  po przeprowadzeniu 

konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami. 

 

VI.  Obowiązek  zapewnienia  przez  pracodawcę  odpowiednich  służb  lub 
wyznaczenia konkretnych osób, które będą zajmowały się problematyką bhp 
 

Obowiązek  taki  ciąży  na  każdym  pracodawcy  niezależnie  od  liczby  zatrudnianych 

pracowników. Stan zatrudnienia m

a jedynie wpływ na formę, w jakiej pełnione będą 

funkcje w zakresie bhp. 

 

Działania  pracodawcy  w  zakresie  powołania  służby  bhp,  powierzenia  jej  zadań 
specjaliście  spoza  zakładu  pracy,  albo  osobie  zatrudnionej  przy  innej  pracy 
wymagają konsultacji z przedstawicielami pracowników lub pracownikami. 

 

1. Służba bezpieczeństwa i higieny pracy 
 

Służbę bhp tworzą pracodawcy zatrudniający powyżej 100 pracowników !!!!

 

 
Do 

ogólnej liczby zatrudnionych, od których zależy obowiązek tworzenia tej służby, 

należy wliczyć wszystkie osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, i nie tylko, 
w  siedzibie  głównej  pracodawcy,  a  także  w  oddziałach,  filiach  oraz  pracowników 
młodocianych. 

 

Służba bhp ma być organem doradczym i kontrolnym, a w strukturze organizacyjnej 
musi podlegać bezpośrednio pracodawcy. 

 

Pracownicy służby bhp muszą również posiadać kwalifikacje formalne oraz faktyczne 
(staż  pracy)  niezbędne  do  zajmowania  odpowiednich  stanowisk  w  ramach  służby 

bhp.  

 

W praktyce nierzadko pojawia się problem, czy pracodawcy zatrudniający więcej niż 
100 pracowników mają obowiązek tworzenia służby bhp, czy też mogą powierzyć jej 
zadania specjalistom spoza zakładu pracy.  

 

 

8 

Należałoby  przyjąć,  że  obowiązkiem  pracodawcy  zatrudniającego  powyżej  100 
pracowników, jest utworzenie służby bhp, w oparciu o pracowników w rozumieniu art. 
2  KP,  posiadających  odpowiednie  kwalifikacje.  Dopiero  w  razie  braku  takich 
pracowników zadania służby można powierzyć specjalistom spoza zakładu pracy. 

 

2.  Powierzenie  zadań  służby  bhp  innym  osobom  i  wykonywanie  zadań  bhp 

przez pracodawcę 
 

Drugą grupę, która może zajmować się kwestiami bhp stanowią 

osoby zatrudnione 

przy innej pracy, specjaliści spoza zakładu pracy oraz sami pracodawcy

. Podobnie 

jak  w  przypadku  służby  bhp,  dopuszczalność  powierzenia  zadań  tej  grupie 
uzależniona  jest  od  stanu  zatrudnienia  oraz  posiadanych  przez  dane  osoby 

kwalifikacji.  

A. Pracownik zatrudniony przy innej pracy 

Pracodawcy zatrudniający do 100 pracowników nie mają obowiązku tworzenia służby 
bhp, a jej zadania mogą powierzyć pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy !!!  

 

Pracownik zatrudniony przy innej pracy, któremu powierzono zadania służby bhp ma 
takie  same  uprawnienia  jak  pracownicy  tej  służby  oraz  powinien  mieć  dostęp  do 
informacji mających wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo pracowników. 

 

B

. Specjalista spoza zakładu pracy 

W razie braku wykwalifikowanych pracowników

,  pracodawca  może  powierzyć 

zadania  służby  bhp  specjaliście  spoza  zakładu  pracy,  który  również  powinien 
legitymować się odpowiednimi kwalifikacjami. 

 

C. Prowadzenie spr

aw bhp przez pracodawcę 

W  określonych  przepisami  KP  przypadkach  również 

sam pracodawca

 

będzie 

uprawniony do wykonywania zadań służby bhp. Takie rozwiązanie obwarowane jest 

jednak  kilkoma warunkami. 

Samodzielnie zadania służby bhp mogą wykonywać 

pracodawcy, którzy:  

 

9 

* 

zatrudniają do 10 pracowników, 

albo

 

zatrudniają do 20 pracowników i jednocześnie 

zakwalifikowani  zostali  do  grupy  działalności,  dla  której  ustalono  nie  wyższą  niż 

trzecia kategoria ryzyka,  

* 

posiadają aktualne szkolenie w zakresie bhp dla pracowników służby bhp.  

 

VII. Komisja BHP 

 

Pracodawca  zatrudniający  więcej  niż  250  pracowników  powołuje  komisję 
bezpieczeństwa i higieny pracy !!! 

 

W 

skład komisji bhp wchodzą w równej liczbie przedstawiciele pracodawcy: 

- 

w tym pracownicy służby bhp i  

- lek

arz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, oraz  

- przedstawiciele pracowników

, w tym społeczny inspektor pracy.  

 

Przewodniczącym komisji bhp jest pracodawca lub osoba przez niego upoważniona, 
a wiceprzewodniczącym - społeczny inspektor pracy lub przedstawiciel pracowników.  

 

Zadania komisji wskazane w KP to:  

1) 

dokonywanie przeglądu warunków pracy,  

2) okresowa ocena stanu bhp,  

3) 

opiniowanie  podejmowanych  przez  pracodawcę  środków  zapobiegających 

wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym,  

4) 

formułowanie wniosków dotyczących poprawy warunków pracy,  

5) 

współdziałanie z pracodawcą w realizacji jego obowiązków w zakresie bhp.  

 
Posiedzenia Komisji 

powinny odbywać się w godzinach pracy, co najmniej raz na 

kwartał,  a  pracownik  uczestniczący  w  pracach  komisji  zachowuje  prawo  do 

wynagrodzenia. 

 
 

 

10 

Komisja w celu realizacji swoich zadań ma również prawo korzystać z ekspertyz lub 
opinii specjalistów spoza zakładu pracy, jednak tylko w przypadkach uzgodnionych z 
pracodawcą. Opinie i ekspertyzy wykonywane są na koszt pracodawcy.  

 

VIII.  Obowiązki  pracodawcy  w  zakresie  bhp  przy  nietypowych  stosunkach 
pracy 

 
 

a) Nietypowe formy 

zatrudnienia polegają m.in. na: 

- podziale etatu lub  

- 

na  tak  popularnym  w  ostatnich  latach  zatrudnieniu  za  pośrednictwem  innego 

podmiotu.  Odmianami  tej  ostatniej  formy  zatrudnienia  są  outsourcing  oraz 
zatrudnienie za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej lub 

- telepracy. 

 

b) Pracownik tymczasowy 

Zarówno na gruncie obecnie obowiązujących przepisów model pracy czasowej został 
określony  jako 

praca 

świadczona  na  rzecz  pracodawcy  użytkownika  przez 

pracownika tymczasowego zatrudnionego przez agencję.

  

 

Agencja  pracy  tymczasowej  jest  podmiotem,  który  nawiązuje  z  pracownikiem 
tymczasowym  umowę  o  pracę,  a  następnie  wysyła  pracownika do pracodawcy 
użytkownika, 

aby 

tam 

wykonywał 

swoją 

pracę. 

 

W  ten  sposób  powstaje  zawiła  konstrukcja  prawna  oparta  na  umowach: 
•  stosunku  pracy,  tj.  umowie  o  pracę,  jaka  łączy  pracownika  z  agencją, 
•  umowie  cywilnoprawnej,  jaka  łączy  agencję  z  podmiotem  zainteresowanym 
świadczoną  przez  pracownika  pracą  (czyli  z  pracodawcą  użytkownikiem). 
 

Stosunek  prawny  między  agencją  a  pracownikiem  tymczasowym  jest  oparty  na 
umowie o pracę, która może mieć wyłącznie charakter terminowy, tj. umowie na czas 
określony, bądź na czas wykonania określonej pracy 

 

 
 
 

 

11 

Powstaje pytanie, kto powinien zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki 

pracy pracownikowi tymczasowemu ? 

 
 

Zgodnie z ustawą o zatrudnianiu pracowników tymczasowych to: 

 

Pracodawca  użytkownik  jest  obowiązany  zapewnić  pracownikowi  tymczasowemu 

bezpieczne i higieniczne warunki pracy w miejscu wyznaczonym do  wykonywania 

pracy tymczasowej. 

 

Pracownik tymczasowy w okresie wykonywania pracy na rzecz pracodawcy 

użytkownika nie może być traktowany mniej korzystnie w zakresie warunków pracy i 
innych  warunków  zatrudnienia  niż  pracownicy  zatrudnieni  przez  tego  pracodawcę 
użytkownika na takim samym lub podobnym stanowisku pracy. 

 

Pracodawca użytkownik informuje agencję pracy tymczasowej na piśmie o:  

warunkach wykonywania pracy t

ymczasowej w zakresie dotyczącym bezpieczeństwa 

i higieny pracy.  

 

Pracodawca  użytkownik  dostarcza  pracownikowi  tymczasowemu  odzież  i  obuwie 
robocze oraz środki ochrony indywidualnej, zapewnia napoje i posiłki profilaktyczne, 

przeprowadza szkolenia w zakre

sie  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ustala 

okoliczności  i  przyczyny  wypadku  przy  pracy,  przeprowadza  ocenę  ryzyka 

zawodowego oraz informuje o tym ryzyku.  

 

c) Telepraca 
 

Telepraca  to  praca  może  być  wykonywana  regularnie  poza  zakładem  pracy,  z 

wykorzystanie

m  środków  komunikacji  elektronicznej  w  rozumieniu  przepisów  o 

świadczeniu usług drogą elektroniczną (np. Internetu). Telepracownik pracując np. w 
domu wysyła pracodawcy efekty swojej pracy drogą internetową. 

 

Jeżeli  praca  jest  wykonywana  w  domu  telepracownika,  pracodawca realizuje 
wobec  niego,  w  zakresie  wynikającym  z  rodzaju  i  warunków  wykonywanej 
pracy, 

obowiązki bhp określone w Kodeksie pracy, z wyjątkiem: 

 

a)

  

obowiązku dbałości o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy 

 

12 

b)

 

obowiązku zapewnienia odpowiednich urządzeń higienicznosanitarnych 

c)

 

obowiązku budowy lub przebudowy pomieszczeń pracy