Diagnostyka ostrych schorzeń jamy brzusznej 

 
Dr hab. n. med. Marek Ostrowski 
Diagnostyka ostrych schorzeń jamy brzusznej 
 
OSTRY BRZUCH - obraz chorobowy o nagłym początku, narastającym stopniu zagrożenia, wymagający 
natychmiastowej diagnostyki i leczenia; silne bóle brzucha, które pojawiają się nagle wśród pełnego zdrowia i 
utrzymują się dłużej niż 6 godzin, najczęściej wymagają doraźnej interwencji chirurgicznej  
 
Ostry brzuch – przyczyny: 

ƒ 

ostre zapalenie wyrostka robaczkowego 

ƒ 

perforacja wrzodu żolądka lub dwunastnicy 

ƒ 

ostra niedrożność jelit  

ƒ 

uwięźnięcie przepuklin  

ƒ 

krwotok do przewodu pokarmowego 

ƒ 

ostre zapalenie trzustki 

ƒ 

ostre choroby narządów rodnych u kobiet 

ƒ 

zapalenie otrzewnej spowodowane różnymi przyczynami 

ƒ 

urazy jamy brzusznej   

 
Inne choroby mogące dawać objawy ostrego brzucha: 

ƒ 

zawał mięśnia sercowego 

ƒ 

zapalenie płuc, zapalenie wątroby 

ƒ 

odmiedniczkowe zapalenie nerek 

ƒ 

porfiria, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa 

ƒ 

cukrzycowa kwasica ketonowa 

ƒ 

Choroba Leśniowskiego-Crohna 

ƒ 

zapalenie węzłów chłonnych krezkowych 

ƒ 

kamienie nerkowe, moczowodowe 

ƒ 

choroby zapalne miednicy mniejszej  

 
Wywiad: 

ƒ 

lokalizacja i nasilenie bólu  

ƒ 

charakter bólu  

ƒ 

umiejscowienie 

ƒ 

towarzyszące dolegliwości (duszność, biegunka, gorączka) 

 
Ból trzewny: 

ƒ 

aktualny powód hospitalizacji 

ƒ 

choroby współistniejące 

ƒ 

przewodzony przez nerwy autonomiczne  i nerw przeponowy  

ƒ 

rozciąganie mięśniówki lub torebki narządów wewnętrznych 

ƒ 

rozlany - brak pól projekcyjnych w korze mózgowej powoduje niemożność dokładnej lokalizacji bólu 

ƒ 

początek powolny 

ƒ 

ból sinusoidalny o charakterze kolki 

ƒ 

objawy towarzyszące – nudności , wymioty 

ƒ 

pacjent niespokojny – często zmienia pozycję 

 
Ból somatyczny  

ƒ 

przewodzony przez nerwy rdzeniowe Th5 - S2 

ƒ 

lokalizacja bólu wyraźna – istnieją pola projekcyjne dla nerwów międzyżebrowych 

ƒ 

występuje na skutek działania tych samych bodźców, które wywołują ból na powierzchni ciała : 

ƒ 

drażnienia otrzewnej czynnikami chemicznymi  

ƒ 

nacieczenia zapalnego  

ƒ 

pociągania lub skręcania otrzewnej 

ƒ 

tarcie zmienionych zapalnie powierzchni otrzewnej    

ƒ 

chory spokojny – unika ruchów  

ƒ 

ból stały o różnym natężeniu – zwiększa się przy zmianie pozycji 

ƒ 

chory dokładnie lokalizuje miejsce bólu 

ƒ 

towarzyszy mu bolesność uciskowa i napięcie powłok  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

1

Diagnostyka ostrych schorzeń jamy brzusznej 

Bóle w nadbrzuszu: 
 

     

 

 
 
 

   

 

  
 
 
 
 

 

2

Diagnostyka ostrych schorzeń jamy brzusznej 

 

 
 
 

 

 
Charakterystyka bólu: 

ƒ 

piekący –  choroba wrzodowa 

ƒ 

ostry ból w nadbrzuszu (porównywalny do pchnięcia bagnetem) –  perforacja przewodu 
pokarmowego 

 

3

Diagnostyka ostrych schorzeń jamy brzusznej 

ƒ 

opasujący- (zapierający dech) – kamica żółciowa 

ƒ 

kurczowy o cyklicznym nasileniu – niedrożność jelit 

 
Objawy towarzyszące: 

ƒ 

wymioty, nudności – podrażnienie otrzewnej, perforacja, zapalenie trzustki, niedrożność jelit 

ƒ 

biegunka – ostre infekcje  żołądkowo-jelitowe, niedokrwienne zapalenie jelit, ostre zapalenie 
wyrostka robaczkowego 

ƒ 

objawy zakażenia: gorączka, dreszcze 

 
Przyczyny zagrożenia życia u pacjentów z bólami brzucha: 

ƒ 

perforacje i pęknięcia narządów jamy brzusznej  

ƒ 

ostre zapalenie dróg żółciowych 

ƒ 

martwica struktur jamy brzusznej  

ƒ 

ostre krwotoki z narządów jamy   brzusznej  

 
 
Badanie przedmiotowe: 

ƒ 

ból 

ƒ 

wzdęcie brzucha – odgłos bębenkowy 

ƒ 

wzmożone napięcie mięśni – brzuch deskowaty 

ƒ 

wzmożona perystaltyka, słyszalne wysokie tony / cisza w brzuchu 

ƒ 

suchy język 

 
Objawy przedmiotowe: 
 
Objaw otrzewnowy Blumberga –wyzwolenie ostrego bólu przy 
szybkim oderwaniu ręki badającej od powłok brzucha. 
 
Objaw Kehra - intensywny ból umiejscowiony w lewym górnym 
kwadracie jamy brzusznej i promieniujący do lewego barku – jest 
spowodowany podrażnieniem przepony i wskazuje z dużym 
prawdopodobieństwem na pęknięcie śledziony. 
 
Objaw Rovsinga - ból w prawym dolnym kwadrancie wyzwolony przy 
palpacji i ucisku jamy brzusznej w lewym dolnym kwadrancie; wskazuje 
na zapalenie wyrostka robaczkowego. 
 
Objaw mięśnia biodrowo-lędźwiowego - jest to ból w dolnej części 
jamy brzusznej wywołany przez zginanie uda przy oporze stwarzanym 
ręką badającego – wskazuje na ostre zapalenie wyrostka robaczkowego, 
ropień okołonerkowy, zlokalizowany w pobliżu mięśnia biodrowo – 
lędźwiowego. 
 
Objaw zasłonowy - jest to ból wywołany przy rotacji wewnętrznej lub 
zewnętrznej uda ustawionego w zgięciu wskazuje na możliwość procesu 
zapalnego w pobliżu mięśnia zasłonowego. 

 
Objaw Murphy’ego 

ƒ 

wywołuje się 
uciskając  górny prawy kwadrant jamy brzusznej w czasie 
wdechu 

ƒ 

ból spowodowany jest uciskiem pęcherzyka żółciowego, 
który obniża się w momencie wdechu 

ƒ 

wskazuje na  ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego. 

Wybroczyny krwawe 

ƒ 

w bocznych częściach powłok brzucha, wokół pępka lub w 
okolicy lędźwiowej wskazują na możliwość krwotoku 
pozaotrzewnowego 

ƒ 

przyczyny to: zmiany pourazowe, ostre krwotoczne 
zapalenie trzustki, pękający tętniak aorty i zgorzel jelita  

 
Szmery perystaltyczne 

ƒ 

wzmożone , dźwięczne – niedrożność jelit z zatkania 

ƒ 

brak szmerów perystaltycznych – zapalenie otrzewnej, 
niedokrwienie lub zgorzel jelit, albo  przedłużającej się 
(ponad 3 dni) niedrożności mechanicznej 

 
 
 
 

 
 

 

4

Diagnostyka ostrych schorzeń jamy brzusznej 

Bóle brzucha u pacjentów w podeszłym wieku 

ƒ 

nieproporcjonalnie słabo wyrażone  

ƒ 

często są spowodowane 

ƒ 

perforacją jelita grubego związaną z chorobą uchyłkową 

ƒ 

ostrym niedokrwieniem jelit w przebiegu miażdżycy   

 
Pacjent we wstrząsie  

ƒ 

szybkie przetoczenie płynu nawadniającego lub płynu Ringera 

ƒ 

transfuzja krwi pełnej  

ƒ 

w przypadku pacjentów wymiotujących – założenie sądy żołądkowej  

ƒ 

natychmiastowa konsultacja chirurgiczna 

ƒ 

po wdrożeniu powyższych: badania radiologiczne i USG 

ƒ 

Wykonanie badania EKG 

 
Pacjent bez objawów wstrząsu 

ƒ 

terapia objawowa 
ƒ 

głodówka 

ƒ 

nawodnienie dożylne i parenteralne 

ƒ 

podanie leków rozkurczowych 

ƒ 

konsultacja chirurgiczna  

ƒ 

po wdrożeniu powyższych badania radiologiczne i USG 

ƒ 

wykonanie badania EKG  

 
Badania laboratoryjne 

ƒ 

morfologia krwi (wartość leukocytozy nie musi korelowac ze stanem klinicznym pacjenta) 

ƒ 

badanie ogólne moczu  

ƒ 

aktywność amylazy w surowicy i moczu  

ƒ 

gazometria krwi tętniczej 

ƒ 

elektrolity, kreatynina, koagulogram i badanie czynności wątroby  

 
Badania radiologiczne 

ƒ 

zdjęcie RTG klatki piersiowej- w pozycji stojącej 

ƒ 

zdjęcie przeglądowe brzucha – na leżąco, na boku i na stojąco  

ƒ 

zaburzenia w układzie kostnym  

ƒ 

układ gazów w przewodzie pokarmowym 

ƒ 

nieprawidłowy zbiornik gazu poza światłem jelit 

ƒ 

nieprawidłowe zwapnienia 

ƒ 

cienie tkanek miękkich  

ƒ 

Powietrze może znajdować się w żołądku i jelicie grubym, natomiast obecność gazu w jelicie cienkim 
wskazuje na chorobę w obrębie jamy brzusznej 

ƒ 

Równomierne rozmieszczenie powietrza w jelicie cienkim i grubym wskazuje na niedrożność 
porażenną, która pierwotnie nie wymaga leczenia operacyjnego 

 
Kontrastowe badania radiologiczne 

ƒ 

dożylna pielografia (urografia) 

ƒ 

badanie z doustnie podanym barytem 

ƒ 

badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego 

ƒ 

wprowadzanie środków cieniujących do okrężnicy i odbytnicy  

ƒ 

pasaż kontrastu przez jelito cienkie 

ƒ 

ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego 

 
Ultrasonografia jamy brzusznej 

ƒ 

kamica żółciowa 

ƒ 

niedrożność dróg żółciowych lub ropień  

ƒ 

kamica nerkowa  

ƒ 

ostre zapalenie trzustki 

 

 
 
 

Filip em 

 

5