1

Poradnictwo zawodowe 
 
Problematyka  wykonywania  i  wyboru  pracy,  kształcenia  zawodowego,  a  więc  i  

poradnictwa  zawodowego  lokują  się  na  przecięciu  procesów  i  zjawisk  Ŝycia  społecznego  i 
ekonomicznego,  kultury,  polityki  i  edukacji.  Toczone  w  wymienionych  obszarach  dyskursy 
podnoszą i dookreślają tak istotne z punktu widzenia poradnictwa zawodowego kwestie jak: 
praca  i  jej  rola  w  Ŝyciu  społeczeństwa  i  państwa;  praca  w  Ŝyciu  pojedynczego  człowieka; 
hierarchia  zawodów  i  ról  społecznych  przedstawicieli  poszczególnych  profesji;  drogi 
zdobywania  zawodów  i  osiągania  społecznych  pozycji;  rola  szkoły  w  kształceniu 
zawodowym  itp.  Przebieg  i  charakter  tych  dyskursów,  ich  intensywności  język  ulegają 
ciągłym  zmianom,  które  stają  się  szczególnie  widoczne  zwłaszcza  w  dobie  gwałtownych 
przeobraŜeń  i  wstrząsów  społecznych,  ekonomicznych  i  politycznych.  W  momentach  takich 
poddawane  są  bowiem  na  ogół  rewizji  zarówno  realne  przejawy  Ŝycia  ludzi,  społeczne 
organizacje  i  struktury,  jak  i  dotychczasowe  przewodnie  idee  kształtujące  świadomość 
społeczną,  a  więc  sposoby  myślenia  i  wypowiadania  się  ludzi  na  temat  istniejącej 
rzeczywistości.  Wstrząsy  i  głębokie  zmiany  prowadzą  często  do  destrukcji  przyjmowanych 
dotychczas systemów wartości i uznawanych, zarówno pisanych jak i niepisanych norm, jak 
równieŜ do podwaŜenia całego szeregu terminów i pojęć uwaŜanych dotychczas za adekwatne 
dla opisu rzeczywistości. Okresy transformacji cechują się więc tym, Ŝe w róŜnych obszarach 
społecznego  Ŝycia  następuje  czasem  powrót  do  korzeni  i  źródeł,  czasem  przystosowanie  się 
do  nowych  warunków,  czasem  konstruowanie  rzeczywistości  zupełnie  nowej;  moŜna  zatem 
powiedzieć, Ŝe mają miejsce procesy destrukcji, rekonstrukcji i konstrukcji.  

1. 

Cele 

poradnictwa 

zawodowego 

i 

ich 

względna 

trwałość.  

W  wielu  pracach  sięgających  do  historii  poradnictwa  zawodowego  zwraca  się  uwagę,  iŜ 
powstało  ono  jako  forma  pomocy  porządkująca  rynek  pracy.  Zarówno  przedsięwzięcia 
F.Parsonsa  w  Stanach  Zjednoczonych,  jak  i  współczesnych  mu,  czy  późniejszych 
kierowników  poradni  zawodowych,  biur  pracy  czy  laboratoriów  psychologicznych 
koncentrowały  się  na  osiągnięciu  dwóch  konkretnych  celów:  prowadzeniu  doboru 
zawodowego  polegającego  na  wybieraniu  jednostek  predystynowanych  do  wykonywania 
zawodu oraz uprawianiu poradnictwa zawodowego czyli wybieraniu zawodów dla jednostek.  
Przytoczone  tu  cele  są  nam  dobrze  znane  i  samo  ich  przypomnienie  byłoby  
niepotrzebne,  gdyby  nie  to,  Ŝe  pomimo  upływu  czasu  i  zmiany  w  naszym  kraju  sytuacji 
politycznej,  dość  długo  wydawały  się  one  aktualne.  JednakŜe  dopiero  całościowe  spojrzenie 
na  nie,  odsłonięcie  kontekstów  społecznych,  ekonomicznych  i  ideologicznych  umoŜliwia 
rozpoznanie ich sensu, a nie tylko samej treści. 
Przyjrzyjmy  się  zatem  czasom,  w  których  rodziło  się  poradnictwo  zawodowe. 
2. Początki 

poradnictwa  zawodowego 

Wymienione  wyŜej  cele  poradnictwa  zawodowego  wyraźnie  pokazują,  iŜ  powstanie  jego 
wiązało  się  z  określoną  sytuacją  ekonomiczno-polityczną,  zaś  jego  powstania  to  okres 
wczesnego  kapitalizmu  i  I  wojny  światowej,  a  więc  okres  rozwoju  przemysłu(równieŜ 
wojennego), ale i rozwoju autonomicznych państw, okres wzrostu świadomości  narodowej
 

i 

klasowej.  

W Polsce pozostającej pod zaborami, wraz z powstawaniem pierwszych fabryk, zaczynały się 
tworzyć  organizacje  oraz  stowarzyszenia,  które  stawiały  sobie  za  główny  cel  przygotowanie 
wszystkich,  czyli  ogółu  do  budowania  wspólnego  państwa.  Idee  pracy  organicznej,  pracy  u 
podstaw jednoczyły elity intelektualne, działaczy społecznych, gospodarczych i oświatowych. 
Wyjaśniały i uzasadniały podejmowane działania, wprowadzały ład moralny i organizacyjny. 
ZagroŜeniem  dla  tego  ładu  mogły  być  jednostki  "nieszczęsne",  źle  ulokowane  w  strukturze 
społecznej,  nie  wykorzystujące  swoich  potencjalnych  moŜliwości,  pozostające  poza  nurtem 
pracy  organicznej.  Znalezienie  więc  właściwych  ludzi  na  właściwe  miejsca  było  zadaniem 

 

2

politycznym,  organizacyjnym  i  moralnym.  Działalność  poradnicza  zajmując  się  owym 
poszukiwaniem 

prowadzona  była 

w 

takiej  rzeczywistości społecznej, w której 

zarówno  zadania  przypisane  poszczególnym  placówkom,  jak  teŜ  ich  lokata  w  społecznej 
strukturze,  była  w  miarę  stabilna,  dobrze  zdefiniowana  i  powszechnie  akceptowana.  U 
podstaw  organizacji  Ŝycia  społecznego  znajdowało  się  bowiem  przekonanie  o  moŜliwości 
jednoznacznego  rozgraniczenia  na  to,  co  dobre,  a  co  złe,  co  moralne,  a  co  niemoralne,  co 
prawdziwe,  a  co  nieprawdziwe.  Organizacja  społeczeństwa  polegała  na  dość  przejrzystym 
podziale  funkcji  przypisanych  poszczególnym  grupom  społecznym,  osobom,  urzędom  itp. 
Zadaniem władz i instytucji społecznych było utrzymanie równowagi pomiędzy działalnością 
poszczególnych  członów  Ŝycia  społecznego.  Stąd  działalność  poradnictwa  zawodowego 
spotykała 

się 

z 

pozytywną 

oceną 

władz. 

SłuŜąc  

jednostkom  słuŜyło  jednocześnie  państwu,  wzmacniając  istniejący  porządek,  względną 
równowagę,  łagodziło  napięcia  i  konflikty,  było  widocznym  dowodem  szlachetnej  troski 
państwa, organizacji ekonomicznych i towarzystw naukowych 

 o los ludzi 

bezradnych.  

Nurt technologiczno – edukacyjny w poradnictwie socjalnym 
Wielkie zmiany zachodzące we współczesnym świecie,  jego skomplikowanie się w związku 
z  pojawieniem  się  nowych  technologii  i  wynalazków  zainspirowały  naukowców,  zarówno 
tych,  którzy  przyczynili  się  do  powstania  owych  technologicznych  zmian  jak    i  badaczy 
starających  się  poznać  ludzką  naturę  i  wyjaśnić  zjawiska  społeczne.    Zarówno  jedni  jak  i 
drudzy  odrzucili  z  w  swoich  analizach  naukowych  nieracjonalne  wyjaśnienia  badanych 
zjawisk. 
Zapoczątkowali  tym  samym  wielki  pozytywistyczny  prąd  myślowy.  „Pozytywny”  to  nic 
innego jak realny, poŜyteczny, pewny konstruktywny i ścisły „przeciwny temu co negatywne, 
urojone, jałowe, chwiejne, mgliste i destrukcyjne”

1

. 

Jeden  z  czołowych  twórców  pozytywizmu  H.Spencer  zwrócił  uwagę  na  pięć  głównych 
kryteriów  doboru  treści  nauczania  i  wychowania,  uwaŜając,  iŜ  pomimo  powinno  ono 
uwzględniać  „to  co  słuŜy  zachowaniu  Ŝycia  i  zdrowia,  to,  co  słuŜy  zdobywaniu  środków 
utrzymania,  to  co  słuŜy  wychowywaniu  potomstwa,  to,  co  słuŜy  utrzymywaniu  kontaktów 
społecznych  i  jest  potrzebne  z  punktu  widzenia  całości  społecznej,  i  to,  co  stanowi 
odpoczynek  i  ozdobę  Ŝycia”

2

,  a  więc  kryteria  mające  charakter  tylko  i  wyłącznie  charakter 

utylitarny i instrumentalny. 
Pozytywistyczne  hasła  znalazły  duŜy  oddźwięk  i  akceptację  w  pracy  polskich  pedagogów  i 
działaczy społecznych. 
Dyskusje  i  programy  polskich  pozytywistów  obracały  się  właśnie  wokół  „pracy  organicznej 
od podstaw odrzucając wcześniejsze idealistyczno – mesjanistyczne „wzloty”. 
Tak więc propagować zaczęto takie załoŜenia wychowawcze jak: „przygotowanie młodzieŜy 
do  praktycznego  Ŝycia,  prawa  kobiet  do  średniego  i  wyŜszego  wykształcenia,  potrzebę 
kształtowania poglądu na świat opartego na postępach i osiągnięciach nauk”

3

. 

Objęcie młodzieŜy szeroką edukacją jak i stosunkowo wczesną opieką poradni zawodowych 
miało pełnić waŜną funkcję. „JeŜeli więc szkoła nowoczesna nie szczędzi trudów i starań aby 
uwzględnić idywidualność ucznia, aŜ do chwili wejścia jego w Ŝycie, to wynika stą logicznie, 
Ŝ

e  nie  moŜe  jej  być  obojętnym  dalszy  rozwój  tej  indywidualności  wychowanków  w  chwili 

wyboru  zawodu,  czyli  innymi  słowy,  szkoła,  ze  względów  indywidualno  –  pedagogicznych 
powinna domagać się systematycznego poradnictwa zawodowego”

4

. 

                                                           

1

 S.Szacki, Historia myśli socjologicznej.Część pierwsza, Warszawa 1981, s. 258 

2

 B.Suchodolski, Pedagogika ideałów i pedagogika Ŝycia, Warszawa 1960, s. 155 

3

 S.Wołoszyń, Nauki o wychowaniu w Polsce w XX wieku.Próba zarysu encyklopedycznego, Warszawa 1993, 

s. 14 

4

 B.Biegeleisen, Poradnictwo zawodowe a szkoła, Kraków 1928 

 

3

Pierwszymi  instytucjami  poradniczymi  w  Polsce  były  poradnie  samokształceniowe,  których 
działalność  zainicjowało  Biuro  Porad  Naukowych  powstałe  w  ramach  Uniwersytetu 
Ludowego  im.  A.  Mickiewicza  w  Krakowie,  i  Biuro  Porad  dla  Samouków,  utworzone  przy 
Uniwersytecie dla Wszystkich  w Warszawie w roku 1906. 
Prowadziły  one  poradnictwo  biblioteczne,  udzielały  porad  osobom  dokształcającym  się  na 
poziomie  ogólnym  i  zawodowym,  poddawały  wskazówki  w  zakresie  techniki  pracy 
umysłowej. 
Inne  rodzaje  poradni  to  poradnie  zajmujące  się  poradnictwem  zawodowym.  Poradnie  te 
zlokalizowane były głównie w większych ośrodkach przemysłowych jak równieŜ na terenach 
wiejskich(prowadziły wtedy poradnictwo dla ludności wiejskiej). 
Poradnictwo zawodowe w nowo utworzonych poradniach prowadzone było przede wszystkim 
z  myślą    o  doborze  „właściwych  ludzi  na  właściwe  miejsce”,  przy  zastosowaniu  testów 
zapoŜyczonych z poradnictwa zachodniego, jak i opracowanych przez psychologów polskich:  
J.W Dawida, S. Baleya, M. Grzywak-Kaczyńską. 
Poradnictwo  zawodowe  prowadzone  było  głównie  przez  psychologów.  Udzielanie  porad 
obejmowało  najczęściej:  1.  Wypełnienie  kwestionariusza  przez  badanego  ucznia,  2. 
Wypełnienie  kwestionariusza  przez  nauczyciela,  3.  Wypełnienie  kwestionariusza  przez 
lekarza  szkolnego,  4.  Indywidualne  badanie  lekarskie  przez  lekarza  specjalistę  w  higienie 
zawodów, 5. Badanie psychotechniczne, 6. Analizę warunków ekonomicznych i rynku pracy, 
7. Konferencję z uczniem i rodzicami  
Pracownicy  poradni  zawodowych  byli  starannie  wykształconymi  specjalistami,  prowadzili 
analizy  swojej  pracy,  uczestniczyli  w  międzynarodowych  konferencjach  i  kongresach, 
utrzymywali  kontakty  z  placówkami  naukowymi  na  świecie,  często  byli  uznanymi 
specjalistami. 
3. Poradnictwo w PRL 
 Odbudowa  poradnictwa  zawodowego  po  II  wojnie  światowej  w  Polsce  odbywała  się  w 
odmiennych  warunkach  ekonomicznych  i  politycznych.  Centralne  zarządzanie  Ŝyciem 
społecznym,  politycznym,  kulturalnym  i  ekonomicznym  nie  wymagało  dopisywania  do 
głównych  zadań  poradnictwa  zawodowego,  jakichś  zadań  nowych,  ale  starym  zadaniom 
nadało  nowy  sens.  Wykonywanie  zawodu  czyli  podjęcie  pracy  było  zaszczytem  i 
obowiązkiem  kaŜdego,  zaś  zadaniem  państwa  było  utworzenie  odpowiedniej  liczby  miejsc 
pracy,  powołanie  określonych  stanowisk,  niezbędnych  ze  względów  ekonomicznych,  ale  i 
satysfakcjonujących  ludzi  zasłuŜonych  dla  budowy  ustroju,  przewidzenie  liczby  etatów.  A 
więc  tu  takŜe  chodziło  o  rozmieszczenie  właściwych  ludzi  na  właściwych  miejscach,  ale 
podstawy tego rozdziału nie koniecznie miały być dostępne poradnictwu zawodowemu, i nie  
psychologiczne 

badania 

selekcyjne 

były 

narzędziem 

dla 

jego 

realizacji. 

Doradcy  pomagając  ludziom  przy  wyborze  zawodu  musieli  uwzględniać  tzw.  zawody 
deficytowe  i  branŜe  strategiczne  dla  gospodarki,  natomiast  wybierając  ludzi  do  zawodów, 
pamiętać o moŜliwościach dawania awansu społecznego młodzieŜy pochodzącej ze środowisk 
robotniczych  i  chłopskich.  Tym  samym  prowadzili  działanie,  które  mieściły  się  w  obszarze 
doboru i wspomagania wyboru, ale sens tych działań uległ destrukcji. Trzeba przy tym dodać, 
Ŝ

e  w/w  oczekiwania  władz  pod  adresem  poradnictwa  zawodowego  wprawdzie  nie  zostały 

jednoznacznie  sprecyzowane  w  dokumentach,  jako  zadania  priorytetowe,  jednakŜe  były 
przypominane  przy  ocenianiu  działań  poradni,  w  analizach  demograficznych  i  społecznych 
oraz w badaniach naukowych nad wyborem zawodu, kształceniem zawodowym na szczeblach 
ś

rednim 

i 

wyŜszym 

oraz 

nad 

awansem 

społecznym.  

Dość  słabe  wskaźniki  wzrostu  zainteresowania  zawodami  deficytowymi  i  niewielki  rozmiar 
awansu  społecznego  poprzez  wykształcenie(pomimo  przyznawania  dla  młodzieŜy  z 
niektórych  grup  społecznych  punktów  preferencyjnych  i  róŜnego  typu  stypendiów  i 
ś

wiadczeń ), mogły waŜyć na ocenie poradnictwa zawodowego w skali makro. Gdyby chcieć

 

4

 

krótko  podsumować  zadania  poradnictwa  zawodowego  w  PRL,  trzeba  przyznać,  iŜ 

utrzymywane  było,  jak  poprzednio,  dla  wzmocnienia  działań  organów  administracyjnych  i 
organizacji politycznych w procesie sprawowania władzy, jednakŜe w tym wypadku chodziło 
nie  tyle  o  włączanie  ogółu  do  procesu  budowania  organizmu  społecznego,  ile  o 
podtrzymywanie idei gospodarki planowej i etatyzacji 

Ŝ

ycia  społecznego.  Jednocześnie 

warto  dodać,  Ŝe  centralnie  sterowane  poradnictwo  zawodowe  w  PRL,  w  praktyce  zostało 
znacznie  ograniczone.  Sprowadzono  je  bowiem  do  działu  poradnictwa  oświatowego  dla 
uczniów  w  głównej  mierze  szkół  podstawowych.  Zlikwidowano  bowiem  wszystkie 
zawodowe  poradnie  społeczne  i  poradnie  prowadzone  przez  towarzystwa  i  organizacje 
ekonomiczne. 
4. Współczesne   poradnictwo 

zawodowe. 

Czas  transformacji  ustrojowej  i  ponowna  realizacja  dąŜeń  do  demokratyzacji  Ŝycia  
charakteryzują  się  zarówno  pewnymi  rekonstrukcjami  starych  idei,  jak  i  pojawianiem  się 
myśli nowych i dotychczas nieznanych. Charakteryzuje się jednak przede wszystkim nowymi 
warunkami  w  zakresie  sposobów  sprawowania  władzy,  organizacji  społecznych  struktur, 
przestrzegania  norm  prawnych  i  sposobów  prowadzenia  publicznego  dyskursu,  takŜe  w 
przedmiocie 

poradnictwa 

zawodowego.  

Współczesne 

poradnictwo 

zawodowe 

rozwija 

się 

w 

rzeczywistości 

dalece  

niejednoznacznej,  nieklarownej.  Zmiany,  jakie  obecnie  zachodzą  zarówno  w  środowiskach 
lokalnych jak i poszczególnych poradniach, mają charakter nieprzewidywalny, przypadkowy i 
wcale  nie  muszą  być  wyrazem  dąŜenia  do  osiągnięcia  przez  nie  lepszej  organizacji  czy 
wyŜszego  stopnia  rozwoju.  Zmiany  są  odpowiedzią  na  potrzeby  rynku  i  niewiele  mają 
wspólnego  z  planowaniem  przyszłości.  Nieaktualna  więc  stała  się  obowiązująca  dotychczas  
zasada 

przestrzegana 

przy 

udzielaniu 

pomocy 

wybierającym 

zawód: 

"poznaj  rynek  pracy,  poznaj  swoje  moŜliwości,  dopasuj  się  do  zawodu,  który  ma  
przyszłość w twoim  środowisku".  
Dzisiaj  nikt  nie  jest  w  stanie  dokładnie  wskazać,  jakie  zawody  mogą  mieć  przyszłość  w 
danym  środowisku,  a  nawet  jakie  czynności  będą  się  mieściły  pod  nazwą  zawodów  juŜ
 

znanych.  

W  opozycji  do  powyŜszych  pytań  powstają  w  Polsce  instytucje  i  poradnie  próbujące 
dopasować    tryb  swojej  działalności  do  szybko  zmieniającego  się  rynku  pracy.  W  Gdańsku 
powstało m.in. Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej. 
Do  zakresu  zadań  Centrum,  która  jest  wyspecjalizowaną  jednostką  organizacyjną 
Wojewódzkiego 

Urzędu 

Pracy 

na 

prawach 

wydziału 

naleŜy:  

1. Organizowanie i koordynowanie rozwoju usług poradnictwa zawodowego oraz informacji 
zawodowej na terenie województwa, a takŜe wspierania działalności klubów 

pracy: 

planowanie  rozwoju poradnictwa zawodowego  w województwie, popularyzacja poradnictwa
 

zawodowego   

wśród  społeczności  województwa,  prowadzenia  usług  w 

zakresie  poradnictwa  zawodowego,  indywidualnego  i  grupowego  poprzez  świadczenie 
wyspecjalizowanych  usług  w  zakresie  planowania  kariery  zawodowej,  z  wykorzystaniem 
metod  psychologicznych,  zasobów  informacji  zawodowej  oraz  technik  komputerowych, 
zbieranie,  gromadzenie,  aktualizowanie  informacji  o  zawodach,  moŜliwościach  kształcenia, 
doskonalenia  kwalifikacji  zawodowych  oraz  przekwalifikowania  na  lokalnym  rynku  pracy, 
upowszechnianie informacji zawodowych ułatwiających wybór zawodu, zmianę kwalifikacji, 
pozyskanie  lub  zmianę  pracy,  prowadzenie  usług  dla  pracodawców  w  zakresie  naboru 
kandydatów  do  pracy  wymagających  szczególnych  predyspozycji  psychofizycznych, 
udzielanie 

pomocy 

przy 

tworzeniu 

i 

funkcjonowaniu 

Klubów 

Pracy,  

sporządzanie  okresowych  informacji  i  analiz  z  zakresu  poradnictwa  zawodowego.  
2.  Współudział  w  organizowaniu,  inicjowaniu  i  współfinansowaniu  lokalnych  programów 
mających  na  celu  tworzenie  nowych  miejsc  pracy  i  likwidację  negatywnych  skutków 

 

5

bezrobocia 

lub 

wspieranie 

rządowych 

programów 

restrukturyzacyjnych. 

3.  Współudział  w  inicjowaniu  przedsięwzięć  w  zakresie  udzielania  pomocy  i  udzielanie 
pomocy  przewidzianym  do  zwolnienia  pracownikom,  równieŜ  za  pośrednictwem 
pracodawców, w przypadku gdy zwolnienia te mają wpływ na lokalny rynek 

pracy. 

4.  Planowanie  wydatków  i  gospodarowanie  środkami  finansowymi  przeznaczonymi  na 
realizację 

zadań  wydziału. 

 
Pomimo 

powstawania 

poradni 

zawodowych 

na 

terenie 

kraju 

to 

jednak 

nieprzewidywalność 

sytuacji 

w 

tym 

zakresie 

tym 

bardziej 

pogłębia 

się, 

Ŝ

e  

odpowiedzialności  za  rozwój  poszczególnych  środowisk  i  instytucji  nie  chcą  wziąć  ani  
lokalne  władze,  ani  państwo,  którego  zresztą  rola  zmniejsza  się  wraz  z  kurczeniem  się 
ofiarowywanych  zasobów.  Przestając  finansować  przedsiębiorstwa,  a  takŜe  poradnie 
zawodowe,  państwo  rezygnuje  z  kontroli  ich  pracy,  nie  interesuje  się,  czy  ilość  ich  jest 
wystarczająca, nie ingeruje w metody stosowanych w nich działań, ani nie dba o ich rezultaty 
finalne.  Poradnictwo  zawodowe  nie  słuŜy  obecnie  integracji  państwa,  nie  jest  narzędziem 
sterowania  społecznego  w  zakresie  tworzenia  grup  zawodowych  czy  społecznego  awansu. 
Powstające  dzięki  oddolnym  inicjatywom  osób  prywatnych,  grup,  stowarzyszeń,  organizacji 
ś

wieckich czy wyznaniowych poradnie zawodowe są autonomiczne, co znaczy, Ŝe nikomu nie 

są 

podporządkowane 

i 

same 

stawiają 

sobie 

wąskie 

cele. 

Są 

równieŜ  

przygotowane  na  to,  Ŝe  cele  te  mają  ulec  zmianie,  gdyby  poradnia  straciła  klientów.  
Nowe  poradnie  zawodowe,  jak  i  poradnie  innego  typu,  są  dowodem  przyzwolenia  władz  na 
wolną  grę  sił  społecznych.  Tak  więc  zarówno  podejmowane  w  nich  działania,  jak  i 
samootwieranie ich i zamykanie, staje się naturalnym, niekontrolowanym procesem. 
 Podobne  obserwacje  moŜna  poczynić  równieŜ  w  odniesieniu  do  róŜnych  przedsiębiorstw  i 
innych 

podmiotów 

gospodarczych, 

czyli 

ogólnie 

mówiąc 

- 

rynku 

pracy.  

Sytuacja  ta  jest  równieŜ  wyrazem  zmian,  jakie  zaszły  w  zakresie  etyki.  Niektórzy  
badacze  Ŝycia  społecznego  twierdzą,  iŜ  nastąpiło  rozbicie  systemów  wartości  i  norm  oraz 
wytworzyła  się  swoista  próŜnia  moralna.  Etosowi  przedsiębiorczości,  wyrafinowanej 
konsumpcji dóbr materialnych, nie towarzyszą społeczna solidarność, zaufanie, wzajemność. 
ś

adna  szkoła  średnia  czy  wyŜsza  nie  uczy  jak  być  zaradnym  czy  przedsiębiorczym,  choć 

wyŜej  wymienione  cechy  czy  umiejętności  są  uznawane  za  podstawę  osiągania  wysokiego 
społecznego  statusu.  Coraz  częściej  nie  stanowi  to  przedmiotu  społecznych  osądów  czy 
zdobywanie  takiego  statusu  odbywa  się  przez  własny  wysiłek,  czy  przez  umiejętność 
wykorzystania  luk  prawnych,  czy  gry  sił  politycznych,  czy  wreszcie  przez  połączenie  tych 
wszystkich 

elementów. 

W  tej  sytuacji  nie  moŜna  powiedzieć,  Ŝe  poradnictwo  zawodowe  realizuje  dobór  
zawodowy,  czyli  lokuje  ludzi  na  właściwych  miejscach,  jak  było  to  początkowo,  czy  
partycypuje,  choćby  częściowo,  w  dobieraniu  miejsc  dla  właściwych  ludzi,  jak  starano  
się  to  robić  w  gospodarce  planowej.  Dzisiaj  zarówno  liczba  miejsc  w  społecznej  
strukturze,  czy  w  podziale  pracy  jest  nieprecyzyjna  i  nieprzewidywalna,  jak  i  
ich  "właściwość"  nie  jest  precyzyjnie  określona.  Trudno  jest  dzisiaj  opracować  sylwetkę 
absolwenta,  choć  tego  w  dalszym  ciągu  wymaga  się  od  szkół  zawodowych  lub  wyŜszych. 
Szkoły  przestają  wypuszczać  "specjalistów"  w  danych  dziedzinach.  Ludzie  stają  się 
specjalistami  w  trakcie  wykonywania  pracy  na  obejmowanych  stanowiskach  lub  tworząc 
własne, czasem zupełnie dotychczas nieznane stanowiska lub warsztaty pracy. 
Dzisiejsza  uczelnia  najczęściej  ogranicza  się  do  odnotowania  w  jakich  zakresach  przekazała 
wiedzę,  ale  juŜ  jak  i  do  czego  wykorzysta  ją  absolwent,  pozostaje  poza  zasięgiem  jej
 

kontroli.  

Bardzo  trudno  jest  więc  być  dzisiaj  doradcą  zawodu,  bowiem  wiele  zawodów  nie  ma  
tak  jasnego  kształtu,  jak  miały  go  zawody  w  przeszłości,  gdy  w  wielu  zawodach,  poza  

 

6

nielicznymi  (lekarza,  inŜyniera,  nauczyciela  itp.)  nie  stawia  się  wymagań  w  zakresie  
profesjonalnego  przygotowania,  a  więc  dyplomu  określonego  kierunku  studiów.  Doradca 
zawodu częściej podejmuje zadania doradcy personalnego lub informatora o miejscach pracy 
niŜ tradycyjnie rozumianego doradcy w zakresie wyboru szkoły i zawodu. Nie  sprawdza  się
 

 w Ŝyciu 

maksyma:  

"poznaj  siebie,  poznaj  zawód,  zobacz,  jakie  szkoły  przygotowują  do  tego  zawodu",  
na  rzecz  innej  "pomyśl  jak  najlepiej  moŜesz  wykorzystać  swoją  wiedzę  i  umiejętności  w 
warunkach,  jakie  stwarza  ci  środowisko,  jakiej  wiedzy  i  umiejętności  ci  brakuje  i  jakimi 
drogami 

moŜesz 

je 

posiąść, 

aby 

robić 

to, 

co 

zamierzasz".  

Czyli samopoznanie i samoocena mają pomóc jednostce nie, jak dotychczas w dopasowaniu 
się  do  zastanej  rzeczywistości,  ale  w  jej  kreowaniu.  Przy  tym  wybór  kierunku  i  sposobu 
kreowania 

rzeczywistości, 

będzie 

zawsze 

jej 

wyborem 

moralnym.  

W konstruowaniu swoich działań współczesne poradnictwo zawodowe nie moŜe takŜe liczyć 
na  zaplecze  naukowe,  które  stanowiłyby  udowodnione  wskazówki  jak  pomagać  w  wyborze 
zawodu, szkoły, pracy; jak uczyć się zawodów lub jakie zawody wybierać przede wszystkim. 
Zmieniła się bowiem społeczna rola nauki i nastąpiło odejście od badań naukowych mających 
na  celu  jednoznaczne  rozstrzygnięcia  w  zakresie,  co  jest  słuszne,  a  co  niesłuszne,  co 
prawdziwe, a co fałszywe, a więc jak jest 

naprawdę.  

NaleŜałoby zatem przede wszystkim zrozumieć zachodzące procesy i zadać sobie pytanie, w 
jaki  sposób  ludzie  dochodzą  do  zawodów,  stanowisk,  rozwiązań,  nie  starać  się  natomiast 
dawać gotowych wskazówek jak to osiągnąć.