Izabela Słyszewska 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Krystyny Duraj-Nowakowej  

Integrowanie edukacji wczesnoszkolnej. 

Modernizacja teorii i praktyki 

Recenzja książki 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Słupsk 2005 

 

       

Autorka  książki interpretuje  wnioski i  postulaty o potrzebie scalonego nauczania 

na  wszystkich  szczeblach  edukacji,  aż  po  szkołę  wyższą  włącznie.  Pragnie  się  ona 

podzielić  w  tejże  książce  własną  interpretacją  takiej  edukacji.  Jak  pisze  autorka 

problem  tytułowy  niniejszego  opracowania  ma  odległą  tradycję  w  poszukiwaniu 

stosownego  doboru  treści,  skuteczniejszych  metod  i  warunków  edukacji  człowieka, 

która  z  kolei  sięga  co  najmniej  prekursorskich  koncepcji  J.A.  Komeńskiego  i  J.J. 

Rousseau  oraz    J.H.  Pestalozziego,  J.E.  Herbarta  i  F.W.A.  Froebla.  Współczesną 

podstawę  opracowania  pani  Krystyny  Duraj-Nowakowej  stanowią  idee  nauczania  – 

uczenia  się  problemowego,  funkcjonalnego  i  wielostronnego,  zintegrowanego, 

globalnego i problemowo-kompleksowego, skorelowanego. 

        W  pierwszym  rozdziale  („Całościowość  procesu  edukacji”),  autorka  opisuje 

całościowości  dotyczące  nauk  pedagogicznych,  dydaktyki  i  teorii  wychowania  oraz 

całościowości kompleksowej a systemowej w pedagogice przedszkolnej.  

W tymże rozdziale, jeżeli chodzi o całościowość w  naukach pedagogicznych  autorka 

udowadnia,  iż  metody  nauczania  nie  mogą  rozwijać  się  tylko  wąsko  praktycznie, 

winny  mieć  dobre  fundamenty  teoretyczne,  tkwiące  w  wiedzy  przedmiotowej. 

Objaśnia,  dlaczego  od  metodologicznego  (tzn.  filozoficznego,  logicznego  i 

prakseologicznego)  punktu  widzenia  tytułowego  problemu  książki  zależy  jego 

rozwiązywanie,  tj.  wyniki  tak  w  ramach  teoretycznych  (tu:  pedagogicznych, 

dydaktycznych),  jak  i  praktycznych  (  tu:  metodycznych  dwojako,  albowiem  nie 

osobno,  lecz  łącznie  traktowanych  metodyk  wychowania  przedszkolnego  i  edukacji 

wczesnoszkolnej). 

         W  przeciwieństwie  do  najnowszego  Programu  nauczania  dla  klas  1  –  3  z 

podtytułem  „Zintegrowana  edukacja  wczesnoszkolna”  w  niniejszej  książce 

zamieszczono  projekt  integrowania  i  szerszy  w  liczbie  aspektów  oraz  oparty  na 

przesłankach metodologicznych i teoretycznych, a nie tylko metodycznych.  

        W  podrozdziale  „Całościowość  w  naukach  pedagogicznych”,  autorka  poddaje 

analizie całość i część w  poznaniu  naukowym.  Omawia, czym jest i na czym  polega 

systemologia,  „paradygmat”,  „system”.  Omawiana  jest  tu  także  całościowość 

systemowa w pedagogice i jej rodzaje. 

Dużo miejsca autorka poświęca omawianiu teorii systemów i jej założeń badawczych.  

         W  podrozdziale  „Całościowość  w  dydaktyce  i  teorii  wychowania”,  autorka 

omawia całości treściowe  w  nauczaniu.  Omawia  doświadczenia i teorie pedagogiczne 

tych  pedagogów,  przypomina  poglądy  niektórych  autorów  teorii  nauczania 

całościowego. 

         Autorka  wiele  miejsca  w  tymże  podrozdziale  poświęca  doborom  treści 

dydaktycznych  do  tematów  systemowych  i  omawia  je  na  podstawie  doboru  treści 

sławnych  pedagogów.  Rozważa  też  nad  istotnym  problemem  integralnego 

projektowania  tematu  zajęć  i  lekcji.  Szczegółowo  omówione  jest  też  nauczanie 

problemowo-kompleksowe. 

         Autorka  wymienia  wiele  nazwisk  i  tytułów  prac  polskich  pedagogów  i 

dydaktyków,  którzy  wypowiadali  się  za  systemowym  nauczaniem.  Opisane  są  tu 

również:  idea  zintegrowanego  systemu  nauczania  E.  Fleminga,  teoria  kształcenia 

umysłu  Z.  Pietrasińskiego  oraz  jego  poglądy,  także  szkoła  dydaktyczna  C. 

Kupisiewicza  jest  tu  ujęta  z  dokładną  analizą  blokowo-kompleksowej  koncepcji 

programowania  dydaktycznego.  Ważnym  tematem  staje  się  też  istota  systemologii  o 

której autorka  wymawia się równie obficie. Omówiona jest tu również całościowość 

systemowa  w  teorii  wychowania.  Autorka  opisuje  kompleksowy  charakter 

wychowania  na  podstawie  wielu  pedagogów.  Analizuje  także  poziomy  realizacji 

podejścia  kompleksowego  do  systemu  wychowania.  Definiuje  pojęcia  edukacji  i 

wychowania. Wyszczególnia cele kształcenia, treści, uwagi o realizacji programu.  W 

podrozdziale „Całościowość kompleksowa a systemowa w pedagogice przedszkolnej”, 

autorka  szczegółowo  opisuje  istotę  kompleksowości  a  systemowości  w  wychowaniu 

przedszkolnym, cele i zasady  planowania  zajęć na tematy systemowe  w  przedszkolu 

oraz treści i metody, formy i warunki zajęć w pr zedszkolu na tematy systemowe. 

          Autorka 

kładzie  duży  nacisk  na  zwięzłe  omówienie  problemów 

terminologicznych  i  definicyjnych  wokół  pojęcia  „kompleksowość  systemowa” 

opierając się głównie na książkach słynnych pedagogów. 

          Autorka rozważa dużo na temat „dydaktyka a metodyka”. Analizuje pytanie, czy 

należy pedagogikę przedszkolną traktować jako dydaktykę szczegółową. 

Omawiane  są  tu  równie  dokładnie  kryteria  doboru  i  układu  treści  kształcenia  oraz 

istota  systemu  wychowania  i  systemowej  metodyki  zajęć  w  przedszkolu.  Cele 

wychowania  przedszkolnego,  działalności  przedszkola  do  wszechstronnego 

wychowania dzieci i ich przygotowania do szkoły są tu równie skrupulatnie opisane i 

rozważane  przez  autorkę. Jest tu także umieszczone analiza i rozważanie odpowiedzi 

na pytanie: „na czym polega kierowanie procesem rozwoju dziecka w przedszkolu?”.  

Dużo  miejsca  w  tym  podrozdziale  poświęca  autorka  planowaniu  tematów 

systemowych  w  przedszkolu.  Opisuje  też  jak  powinny  wyglądać  przygotowania 

nauczycielki do pracy z dziećmi, czego powinno się wymagać od nauczycielki.  

Omawia  i  wypisuje  przykładową  formę  konspektu  zajęcia.  Bardzo  szczegółowo 

wymienia i omawia wszystkie metody nauczania oraz idee tematów systemowych.  

Materiały zawarte w tym opracowaniu ilustrują rozwiązania inspirowane ideą edukacji 

całościowej, której współautorami są nauczycielki klas I – III. 

        Wydaje  mi  się,  iż  cel  główny  tej  książki  został  osiągnięty,  aktualnie  i  nie  bez 

związku  z  wartościowymi  tradycjami  pedagogicznymi.  Odwoływanie  do  książek 

innych  autorów jest bardzo przydatne.  Zainteresowany czytelnik  z  pewnością sięgnie 

po nie aby zgłębić swoje informacje na ten temat. 

         Książka  ta  jest  poświęcona  studentom,  nauczycielom,  oraz  rodzicom 

przedszkolaków  i  uczniów.  Sądzę,  iż  książka  ta  została  napisana  dość  trudnym 

językiem,  jednak  to,  co  w  niej  zostało  zawarte  jest  oceanem  wiedzy  dla  studenta 

dotyczącą edukacji wczesnoszkolnej, tak jak studnia wody dla spragnionego.