Z
a
k
ła
d
E
le
kt
ro
w
ni
i
Gos
podarki E
lek
tro
en
e
rg
e
ty
c
z
n
e
j
POLITECHNIKA POZNAŃSKA – WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY
INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI
ZAKŁAD ELEKTROWNI I GOSPODARKI ELEKTROENERGETYCZNEJ
ELEKTROENERGETYKA – LABORATORIUM
Ćw.1 Badanie metod poprawy sprawności obiegu Rankine’a cz.1
Studia: stacjonarne; II-stopnia
Semestr: I
Kierunek: Elektrotechnika
1.
Wstęp teoretyczny
Głównym obiegiem termodynamicznym, realizowanym w elektrowni cieplnej, jest obieg
parowo-wodny, zwany krótko obiegiem parowym elektrowni. Jest to obieg Rankine’a
z użyciem pary przegrzanej (nazywany niekiedy obiegiem Hirna). Uproszczony schemat
układu cieplnego elektrowni przedstawiono na rysunku 1.1
Rys.1.1 Schemat układu technologicznego elektrowni parowej pracującej wg obiegu Rankine’a.
1- kocioł, 2 – przegrzewacz pary, 3- turbina, 4 – generator synchroniczny (prądnica),
5 – skraplacz(kondensator), 6 – pompa wody chłodzącej (PWCh), 7 – pompa skroplin (PK), 8 – zbiornik
wody zasilającej, 9 – pompa wody zasilającej (PWZ).
Rys.1.2 Obieg Rankine’a z użyciem pary przegrzanej (wykres T-s)
q
d
– ciepło dostarczane, q
o
– ciepło odbierane
Na rysunku 1.2 przedstawiono obieg parowy w układzie T-s. Poszczególne obszary na
wykresie T-s są oddzielone od siebie linią graniczną, która składa się z dwóch gałęzi: lewej
i prawej, połączonych ze sobą w punkcie krytycznym K.
Lewa gałąź linii granicznej łączy ze sobą punkty, w których wskutek doprowadzania
ciepła z zewnątrz występuje wrzenie, czyli rozpoczyna się parowanie wody przy określonym
ciśnieniu; jest to zatem linia wody wrzącej. Prawa gałąź linii granicznej łączy z kolei punkty,
w których odparowywana mieszanina wody wrzącej i pary staje się para nasycona suchą, a
wiec całkowicie pozbawiona wody, jest to linia pary nasyconej suchej.
Na lewo od linii granicznej leży obszar cieczy; między lewą a prawą linią graniczną
znajduje się obszar pary mokrej (wilgotnej), będącej mieszaniną wody wrzącej i pary
nasyconej suchej, a na prawo od prawej linii granicznej – obszar pary przegrzanej, w której
temperatura jest wyższa od temperatury pary nasyconej przy danym ciśnieniu, zwanej
temperaturą nasycenia.
Przy ochładzaniu czynnika, czyli oddawania ciepła na zewnątrz, na prawej linii granicznej
rozpoczyna się skraplanie pary przy określonym ciśnieniu, a na lewej linii granicznej
skraplana para mokra staje się z powrotem wodą wrzącą. Obie gałęzie linii granicznej łącza
się ze soba w punkcie krytycznym, którego parametry wynoszą:
Ciśnienie krytyczne p
k
= 22,12 Mpa
Temperatura krytyczna T
k
= 647,28 K
Objętość krytyczna v
k
= 3,147 * 10
-3
m
3
/kg
Entropia krytyczna s
k
= 4,424 kJ/(kg*K)
Obieg przedstawiony na rysunku 2 (kolor czerwony) składa się z kilku przemian
termodynamicznych czynnika roboczego. Są to kolejno:
1 -2a – izentropowe rozprężanie pary w turbinie od ciśnienia p1 do p2 (przemiana
idealna
∆∆∆∆
s = 0)
1 - 2 – rozprężanie pary w turbinie (przemiana rzeczywista
∆∆∆∆
s > 0) – w turbinie
2a-3 - izobaryczne (izotermiczne) skraplanie pary (przy ciśnieniu p2) –
w skraplaczu
3-4 – izentropowe (izochoryczne) sprężanie wody od ciśnienia p2 do p1 – w PWZ
4-5 - izobaryczne podgrzewanie wody do temperatury nasycenia – podgrzewacz
wody – kocioł
5-6 - izobaryczne (izotermiczne) odparowanie wody – parownik – kocioł
6-1 - izobaryczne przegrzewanie pary – przegrzewacz pary – kocioł
Na wykresie T-s ciepło doprowadzane do kotła q
dk
odpowiada polu A-3-4-5-6-1-2a-B-A,
a ciepło oddawane w skraplaczu q
ws
– polu 2a-B-A-3-2a. Różnicę tych dwóch pół stanowi
pole 1-2a-3-4-5-6-1 odpowiadające pracy technicznej w turbinie a
tt.
Sprawność teoretyczną
obiegu z przegrzewaniem pary można więc obliczyć po wyznaczeniu odpowiednich pól jako:
A
-
B
-
2a
-
1
-
6
-
5
-
4
-
3
-
A
1
-
6
-
5
-
4
-
3
-
2a
-
1
=
tR
η
Rys.1.3 Obieg Rankine’a z użyciem pary przegrzanej (wykres i-s)
Na wykresie i-s wielkościom a
tt
, q
dk
, q
ws
odpowiadają określone różnice entalpii (Rys.1.3),
zatem wzór na sprawność teoretyczną obiegu z przegrzewem pary jest następujący:
wz
a
dk
tt
tR
i
i
i
i
q
a
−
−
=
=
1
2
1
η
a wzór dokładniejszy, w którym uwzględnia się pracę pompowania:
)
(
)
(
'
4
1
4
2
1
wz
wz
wz
a
dp
tp
tt
tR
i
i
i
i
i
i
i
i
q
a
a
−
−
−
−
−
−
=
−
=
η
2.
Sprawność bloku energetycznego konwencjonalnej elektrowni parowej.
Sprawność bloku energetycznego brutto przedstawia poniższy wzór:
w
el
g
m
w
tR
r
k
elb
BQ
P
=
=
η
η
η
η
η
η
η
P
el
– Moc elektryczna na zaciskach generatora [kW]
B – strumień masowy paliwa kierowany do kotła [kg/s]
Q
w
– wartość opałowa paliwa [kJ/kg]
W tabeli przedstawiono osiągane wartości sprawności przetwarzania energii
w elektrowniach parowych.
Sprawność
Symbol
Elektrownie krajowe
Wartości maksymalne
Kotła
η
k
0,7-0,9
0,935
Rurociągów
η
r
0,98-0,99
0,99
Teoretyczna obiegu
Rankine’a
η
tR
0,37-0,44
0,54
Wewnętrzna turbiny
η
w
0,70-0,87
0,91
Mechaniczna
turbozespołu
η
m
0,96-0,985
0,99
Generatora
η
g
0,95-0,98
0,99
Ogólna bloku (brutto)
η
elb
0,34-0,38
0,45
O sprawności bloku decyduje sprawność teoretyczna obiegu Rankine’a!!!
3.
Cel ćwiczenia
Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z następującymi metodami poprawy
sprawności obiegu Rankine’a.
Podniesienie temperatury pary świeżej
Podniesienie ciśnienia pary świeżej
Obniżenie ciśnienia pary w skraplaczu
4.
Metody poprawy sprawności obiegu Rankine’a
a)
Podniesienie temperatury pary świeżej
Rys. 4.1 Wpływ zwiększania temperatury pary T
1
na sprawność obiegu Rankine’a (wykres T-s)
Na rysunku 4.1 przedstawiono wpływ temperatury pary świeżej T
1
na sprawność
obiegu Rankine’a, zwiększona została temperatura od T
1
’
(punktu 1’) do temperatury T
1
”
(punkt 1”).
Obecnie za całkowicie opanowane, nie sprawiające trudności w eksploatacji można
przyjąć temperatury pary świeżej, nie przekraczające 808 K (535
°
C), pozwalające na
zastosowanie w całym obiegu stali ferrytycznych. Przyjmowana w niektórych obiegach
temperatura w przedziale 838 – 873 K (565 – 600
°
C) wymaga już stosowania specjalnych
stali stopowych nowej generacji do budowy końcowych sekcji przegrzewacza pary.
Rys. 4.2 Wpływ temperatury początkowej na sprawność teoretyczną obiegu:
ηηηη
tC
– Carnota,
ηηηη
t
–Rankine’a
Podsumowując:
Wzrost temperatury pary T1 powoduje:
- zwiększenie rozbieżności między obiegiem Rankine’a a obiegiem Carnota
- wzrost sprawności wskutek podwyższenia temperatury górnego źródła ciepła
- wzrost suchości pary na wylocie turbiny
b)
Podniesienie ciśnienia pary świeżej
Rys. 4.3 Wpływ zwiększania ciśnienia pary p
1
(wykres T-s) na sprawność obiegu Rankine’a
Na rysunku 4.3 przedstawiono wpływ podwyższania ciśnienia pary świeżej T
1
na
sprawność obiegu Rankine’a, zwiększone zostało ciśnienie od p
1
’
do p
1
”
.
Zwiększanie ciśnienia pary przegrzanej, przy stałej temperaturze T
1
powoduje
zmniejszenie rozbieżności między obiegiem Rankine’a a obiegiem Carnota, co jest połączone
z istotnym zwiększeniem sprawności teoretycznej obiegu. Zwiększenie ciśnienia powoduje
jednak niekorzystne zwiększanie wilgotności pary w końcowej części procesu
rozprężania w turbinie, co przyspiesza erozję łopatek turbiny. Erozja łopatek polega na
ż
łobieniu materiału łopatek przez kropelki wody znajdujące się w parze mokrej.
Aby przeciwdziałać temu zjawisku, należy przy zwiększaniu ciśnienia pary podwyższać
równocześnie temperaturę jej przegrzania lub stosować międzystopniowe przegrzewanie pary.
Zwiększanie ciśnienia pary wpływa na konstrukcję urządzeń, na grubość ścianek
wszystkich elementów ciśnieniowych obiegu, a więc na koszt urządzeń oraz wymagania
eksploatacyjne. Jako opanowane pod względem technicznym maksymalne ciśnienie pary
ś
wieżej uważa się dziś ciśnienie nadkrytyczne p
1
= 30 MPa, chociaż w wielu krajach, w tym
także w Polsce, a stosowane głównie ciśnienia podkrytyczne na poziome 13,5-17,6 MPa.
Podsumowując:
Wzrost ciśnienia pary p
1
powoduje:
- zmniejszenie rozbieżności między obiegiem Rankine’a a obiegiem Carnota i wzrost
sprawności
- obniżenie suchości pary na wylocie turbiny (skutek negatywny)
c)
Obniżenie ciśnienia pary w skraplaczu
Rys. 4.4 Wpływ zmniejszania ciśnienia pary p
2
(wykres T-s) na sprawność obiegu Rankine’a
Na rysunku 4.4 przedstawiono wpływ obniżania ciśnienia w skraplaczu p
2
na
sprawność obiegu Rankine’a, zmniejszone zostało ciśnienie od p
2
’
do p
2
”
.
W miarę obniżania ciśnienia maleje ilość ciepła oddawanego do dolnego źródła,
wzrasta natomiast ilość ciepła zamienianego na pracę. Obniżenie parametrów końcowych
jest jednak uwarunkowane temperaturą czynnika chłodzącego i sposobu chłodzenia
skraplacza. Ponieważ w warunkach ziemskich dolnym źródłem ciepła jest w ogólnym ujęciu
otaczająca elektrownię atmosfera, zatem temperatura i ciśnienie w skraplaczu zależą
bezpośrednio od warunków geograficznych i klimatycznych, w jakich pracuje elektrownia, od
ś
redniej temperatury powietrza, a zwłaszcza wody używanej do chłodzenia skraplacza.
Podsumowując: Obniżanie ciśnienia pary w skraplaczu p
2
powoduje:
- wzrost sprawności wskutek obniżenia temperatury dolnego źródła ciepła
- obniżenie suchości pary wylotowej z turbiny (skutek negatywny)
- zwiększa się objętość pary wylotowej z turbiny, co przy tych samych przekrojach kanałów
wylotowych powoduje wzrost prędkości pary na wylocie z turbiny a tym samym obniżenie
sprawności wewnętrznej turbiny – niezbędne jest budowanie wielowylotowej części
niskoprężnej (wyższy koszt turbiny).
Sposoby chłodzenie skraplacza:
W otwartym obiegu chłodzenia, wodą pobieraną z rzeki (jeziora lub innego
zbiornika wodnego), temperatura wody chłodzącej skraplacz nie jest na ogół (w polskich
warunkach geograficznych) wyższa od 15
°
C. Dla przeciętnych wartości różnicy temperatury
między skraplaną parą a wodą chłodzącą można uzyskać temperaturę skraplania na poziome
28-30
°
C, co odpowiada ciśnieniu w skraplaczu ok. 4 kPa.
W zamkniętym obiegu chłodzenia woda chłodząca po przejściu przez skraplacz jest
kierowana do urządzenia chłodniczego (np. chłodni kominowej), w którym obniża swoją
temperaturę, oddając ciepło do otaczającego powietrza. W tych warunkach uzyskuje się
wyższą temperaturę wody chłodzącej – w granicach 24-27
°
C. Temperatura skraplania ustala
się wówczas na poziomie ok. 38 – 40
°
C, któremu odpowiada ciśnienie w skraplaczu ok.
7kPa.
Rys. 4.5 Porównanie parametrów obiegów chłodzenia: otwartego i zamkniętego
- obieg otwarty zapewnia wyższą sprawność
- sprawność jest wyższa zimą niż latem
Rys. 4.6 Wpływ ciśnienia w skraplaczu na sprawność obiegu Rankine’a
5.
Badanie metod poprawy sprawności. Model elektrowni
Układ technologiczny elektrowni parowej będzie modelowany w Programie Cycle
Tempo 5.0
W tabeli przedstawiono zakres parametrów poszczególnych urządzeń, gdzie:
POUT – ciśnienie na wyjściu z danego urządzenia
TOUT – temperatura na wyjściu z danego urządzenia
DELP – spadek ciśnienia
DELT – spadek temperatury
Wielkości bezwymiarowe GDCODE, EEQCOD, SATCOD dotyczą kodu programu. Należy
podać wartości wytłuszczone w tabeli
UWAGA: Nie należy podawać wartości wielkości nie znajdujących się w poniższej
tabeli. Zbyt duża ilość danych spowoduje wystąpienie błędów podczas obliczeń.
Ciśnienia podajemy w jednostkach [bar] 1 bar = 0.1Mpa
Tabela 5.1 Symbole i parametry
Urządzenie
Symbol
Dane
-
Zakres danych
DELP [bar]
0 -
↑
TOUT [
o
C]
100 - 535
ETHAB [ - ]
sprawność kotła
0.5 - 0.95
LHV [kJ/kg]
wartość opałowa
paliwa
6000 - 38000
Kocioł
(Boiler)
1
EXFUEL [kJ/kg]
j.w.
j.w.
GDCODE [ - ]
2
Turbina
(Turbine)
1
ETHAI [ - ]
Sprawność
wewnętrzna turbiny
0.5 - 0.95
POUT [bar]
1 -
↑
Pompa
(Pump)
1
ETAHI [ - ]
0.4 – 0.95
EEQCOD [ - ]
-
1
DELP1 [bar]
0 -
↑
DELT1 [
o
C]
Spadek temperatury
wody chłodzącej
skraplacz
5 – 25
DELTH
0-5
DELP2 [bar]
0 -
↑
Skraplacz
(Condenser)
2
SATCOD [ - ]
-
0
POUT [bar]
1 -
↑
DELP [bar]
1 -
↑
Zbiornik
(Sink)
2
TOUT [
o
C]
5 -
↑
Generator
ETHAGEN [ - ]
Sprawność generatora
0.9 – 0.99
6.
Przebieg ćwiczenia
I.
Modelowanie elektrowni parowej
W pierwszym etapie ćwiczenia należy zamodelować prosty układ technologiczny
elektrowni parowej.
Rys. 6.1 Prosty model elektrowni parowej: 1-kocioł, 2-turbina, 3 – pompa wody zasilającej kocioł,
4- skraplacz, 5 – źródło wody do chłodzenia skraplacza, 6 – pompa wody chłodzącej
1,2 – grube linie – rurociąg parowy; 3,4,5,6,7 – cienkie linie – rurociąg wodny
B – zużycie paliwa [kg/s], Q
w
– wartość opałowa paliwa [kJ/kg], D –wydajność kotła [kg/s]
D
wch
– natężenie przepływu wody chłodzącej [kg/s], i - entalpia czynnika [kJ/kg]
Po przeprowadzonej symulacji wypełnić poniższą tabele.
Tabela pomiarów i obliczeń
i
o
[kJ/kg]
i’
k
[kJ/kg]
i”
k
[kJ/kg]
i
wz
[kJ/kg]
D[kg/s]
D
wch
[kg/s]
B[kg/s]
η
elb
B[kg/s] – obliczyć z bilansu kotła energetycznego
0
0
=
+
−
k
w
wz
BQ
Di
Di
η
II.
Poprawa sprawności
W drugim etapie ćwiczenia należy zbadać metody poprawy sprawności:
a.
Podwyższanie temperatury górnego źródła ciepła (Regulacja TOUT
w kotle)
Przy stałym ciśnieniu, należy zmieniać temperaturę w kotle w zakresie od 400 do
550
°
C z krokiem podanym przez prowadzącego
Tabela pomiarów
Temperatura t
1
[
°°°°
C] Sprawność elektrowni brutto
ηηηη
elb
…………
…………
Sporządzić wykres T-s dla maksymalnej wartości temperatury.
b.
Podwyższanie ciśnienia górnego źródła ciepła (Regulacja POUT
na pompie wody zasilającej)
Przy stałej temperaturze, należy zmieniać ciśnienie w zakresie od 10 do 200 bar
z krokiem podanym przez prowadzącego
Tabela pomiarów
Ciśnienie p
1
[bar] Sprawność elektrowni brutto
ηηηη
elb
10
…………
…………
200
Sporządzić wykres T-s dla maksymalnej wartości ciśnienia.
c.
Obniżanie ciśnienia w dolnym źródle ciepła (Regulacja TOUT
w zbiorniku (sink/source))
Przy stałych parametrach górnego źródła ciepła, należy zmieniać temperaturę wody w obiegu
chłodzenia skraplacz w zakresie od 5 do 40
°
C z krokiem podanym przez prowadzącego
UWAGA: Suma parametrów DELTH (skraplacz) i TOUT (sink/source)
nie może być mniejsza niż 9
°°°°
C, ze względu na zbyt małe ciśnienie w
skraplaczu
Należy mierzyć ciśnienie w skraplaczu!!
Tabela pomiarów
Ciśnienie p
2
[bar] Sprawność elektrowni brutto
ηηηη
elb
…………
…………
Sporządzić wykres T-s dla minimalnej wartości ciśnienia.
7.
Sprawozdanie
Sprawozdanie powinno zawierać:
Przedstawione na wykresie T-s metody poprawy sprawności
Obliczenia analityczne zamodelowanego układu – w oparciu o bilanse
energetyczne
Wykres
η
elb
= f(t
1
),
η
elb
= f(p
1
),
η
elb
= f(p
2
)
Wykresy T-s dla maksymalnej wartości t
1
, dla maksymalnej wartości p
1
,
dla minimalnej wartości p
2
Wykresy oraz wyniki obliczeń wskazane przez prowadzącego!!!
Szczegółowe wnioski !!!