Tech_tech_drewna_311[32]_Z6.03

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI
NARODOWEJ

Andrzej Żak

Wykonywanie dokumentacji konstrukcji
wielkowymiarowych z drewna
311[32].Z6.03

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2006

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Ogólna charakterystyka konstrukcji nośnych wielkowymiarowych

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Wiązary i dźwigary – kratowe, płaskie

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Konstrukcje klejone

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Konstrukcje ciesielskie

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Elementy składowe dachu

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Połączenia elementów drewnianych w konstrukcjach ciesielskich

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w nabywaniu umiejętności z zakresu wykonywania

dokumentacji konstrukcji wielkowymiarowych z drewna.

Jednostka modułowa: Wykonywania dokumentacji konstrukcji wielkowymiarowych

z drewna jest jedną z podstawowych jednostek dotyczących technologii projektowania
wyrobów drewna.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności, które powinieneś posiadać,

aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

2. Cele kształcenia jednostki modułowej, które określają umiejętności, jakie opanujesz

w wyniku procesu kształcenia.

3. Materiał nauczania, który zawiera informacje niezbędne do realizacji zaplanowanych

szczegółowych celów kształcenia, umożliwia samodzielne przygotowanie się do ćwiczeń
i zaliczenia sprawdzianów. Wykorzystaj do poszerzenia wiedzy wskazaną literaturę oraz
inne źródła informacji. Obejmuje on również:

−

pytania sprawdzające wiedzę niezbędną do wykonania ćwiczeń,

−

ćwiczenia z opisem sposobu ich wykonania oraz wyposażenia stanowiska pracy,

−

sprawdzian postępów, który umożliwi sprawdzenie poziomu Twojej wiedzy po
wykonaniu ćwiczeń.

4. Sprawdzian osiągnięć w postaci zestawu pytań sprawdzających opanowanie umiejętności

z zakresu całej jednostki. Zaliczenie jest dowodem nabytych umiejętności określonych
w tej jednostce modułowej.

5. Wykaz literatury dotyczącej programu jednostki modułowej.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, poproś nauczyciela lub

instruktora  o  wyjaśnienie  i  ewentualne  sprawdzenie,  czy  dobrze  wykonujesz  daną  czynność.
Po  przyswojeniu  materiału  spróbuj  zaliczyć  sprawdzian  z  zakresu  jednostki  modułowej.
Wykonując  sprawdzian  postępów  powinieneś  odpowiadać na pytania tak lub nie, co oznacza,
że opanowałeś materiał lub nie.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie wykonywania ćwiczeń praktycznych musisz przestrzegać regulaminów,

przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz szczegółowych instrukcji opracowanych dla
każdego stanowiska. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

311[32].Z6.07

Wykonywanie

dokumentacji techniczno-

technologicznej wyrobu

311[32].Z6.06

Określanie trwałości

i wytrzymałości

konstrukcji z drewna litego

i tworzyw drzewnych

311[32].Z6.03

Wykonywanie

dokumentacji

konstrukcji

wielkowymiarowych

z drewna

311[32].Z6.05

Projektowanie wyrobów

stolarki budowlanej

Moduł 311[32].Z6

Technologia projektowania

wyrobów z drewna

311[32].Z6.01

Klasyfikowanie wyrobów

z drewna

311[32].Z6.04

Projektowanie mebli

311[32].Z6.02

Wykonywanie połączeń

elementów

w konstrukcjach z drewna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Ogólna

charakterystyka

konstrukcji

nośnych

wielkowymiarowych

4.1.1. Materiał nauczania

Konstrukcje drewniane należą do najstarszych realizacji budowlanych. Były one przez

długie  lata  niezastąpione,  a  i  obecnie  –  mimo  wysokiej  ceny  drewna  w  większości  krajów  –
stały  się  w  wielu przypadkach ponownie konkurencyjne w stosunku do konstrukcji stalowych
i  żelbetowych.  Zawdzięcza  się  to  głównie  szeroko  rozwiniętym  badaniom  nad
właściwościami  drewna  i  materiałów  drewnopochodnych,  jak  również  badaniom  nad  samymi
konstrukcjami

drewnianymi.

Dzięki

temu

nastąpił

znaczny

postęp

techniczny

w kształtowaniu, konstruowaniu i technologii wykonawstwa.

Nowoczesny rozwój konstrukcji drewnianych datuje się od końca XIX wieku, kiedy to

zastosowano  do  połączeń  elementów  łączniki  stalowe  o  dużej  nośności  (pierścienie
Tuchscherera).  Punkt  kulminacyjny  rozwoju  tych  konstrukcji  przypada  na  okres  pierwszej
wojny  światowej.  Potrzeby  budownictwa  wojennego  oraz  konieczność  szybkiej  odbudowy
zniszczonych  obiektów  o  dużej  rozpiętości,  jak  hangary,  zajezdnie  tramwajowe,
parowozownie,  hale  fabryczne  i  inne,  zmusiły  inżynierów  do  udoskonalenia  projektowanych
konstrukcji  drewnianych,  polegającego  na  stosowaniu  złączy  inżynierskich  zamiast  dotąd
wykonywanych  tradycyjnych  połączeń  ciesielskich.  Równocześnie  zwiększono  znacznie
sortyment nowoczesnych łączników. Przestano także projektować konstrukcje o niewyraźnym
układzie  statycznym,  przechodząc  bądź  do elementów statycznie wyznaczalnych,  bądź  też  do
układów  takich,  jak  łuki  i  ramy  dwuprzegubowe  oraz  inne  konstrukcje  przeważnie  z  jednym
stopniem  statycznej  niewyznaczalności.  Jednocześnie  uznano,  że  z  powodu  ograniczonych
zasobów  drewna  i  braku  drewna  o  dużych  przekrojach,  należy  dążyć  przede  wszystkim  do
stosowania  konstrukcji  całkowicie  klejonych  lub  wykonywanych  z  elementów  klejonych
łączonych  na  łączniki  metalowe.  W  warunkach  polskich  uważa  się  poza  tym  za  celowe
stosowanie  konstrukcji  mieszanych  z  drewna  i  materiałów  drewnopochodnych,  jak  sklejka
wodoodporna oraz płyty pilśniowe twarde (do konstrukcji mniej odpowiedzialnych).

Zapewnienie długotrwałości konstrukcjom drewnianym jest możliwe, jeżeli otrzymają

one zabezpieczenie właściwe dla środowiska, w którym będą się znajdowały. Dzięki
podkreślonemu wyżej postępowi technicznemu oraz uprzemysłowieniu wykonawstwa
konstrukcji drewnianych stworzone zostały obecnie odpowiednie warunki do racjonalnego ich
projektowania i stosowania. [1, s. 11]

Ogólna charakterystyka drewna

Drewno jest bardzo dobrym materiałem budowlanym, ale ciągle zmniejszające się jego

zasoby narzucają konieczność racjonalnego i umiejętnego posługiwania się tym tworzywem,
a jednocześnie stosowania go w obiektach, w których jest ono bądź niezbędne, bądź też
konkuruje z rozwiązaniami w materiałach szerzej dostępnych (stal, żelbet).

Jedną z cennych zalet drewna jest jego duża wytrzymałość na ściskanie i rozciąganie przy

stosunkowo  niewielkim  ciężarze  właściwym.  Porównując  wskaźniki  określające  wielkość
podstawowych  naprężeń  na  ściskanie  i  rozciąganie  na  jednostkę  objętości  drewna  i  stali
stwierdzono,  że  ciężar  własny  konstrukcji  drewnianej  przy  tej  samej  rozpiętości  i  obciążeniu
jest  zbliżony  do  ciężaru  konstrukcji  stalowej.  Wobec  dużego  współczynnika  rozszerzalności

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

liniowej  stali  i  żelbetu,  istnieje  często  potrzeba  stosowania  –  przy  projektowaniu  konstrukcji
z  tych  materiałów  –  specjalnych  łożysk  podporowych  i  szwów  dylatacyjnych.  Wartość  tego
współczynnika  dla  drewna  jest  natomiast  tak  mała,  że  w  praktyce  można  wykonywać
konstrukcje  drewniane  nawet  o  dużych  rozpiętościach  na  nieskomplikowanych  stałych
podporach.

Ze względu na odporność drewna na dymy i gazy chemiczne można je stosować do

konstrukcji dachowych dużych kuźni, zakładów chemicznych, składów nawozów sztucznych
itp. Konstrukcje drewniane są w tych przypadkach bardziej odpowiednie niż stalowe lub

żelbetowe. [1, s. 12]

Uzyskanie odpowiedniego surowca drzewnego wymaga dużo czasu. Drzewa iglaste

używane do otrzymania materiału na elementy konstrukcji mają największą wartość dla celów
technicznych  dopiero  w  wieku  80  ÷  100  lat  i  nie  istnieją,  dotychczas  możliwości  skrócenia
czasu  dojrzewania  surowca.  Drewno  ma  dużo  wad  wzrostu,  ponadto  jest  materiałem
niejednorodnym  i  anizotropowym,  dla  którego  własności  mechaniczno-fizyczne  są  funkcją
miejsca  i  kierunku.  Wyżej  wymienione  mankamenty  stwarzają  potrzebę  starannego
sortowania  drewna  przed  jego  użyciem  do  konstrukcji  oraz  takiej  formy  projektowania
połączeń, która uwzględniałaby specyficzne właściwości drewna.

Ogólna charakterystyka konstrukcji drewnianych

W obecnym okresie szybkiego postępu technicznego i związanej z tym konieczności

modernizacji zakładów przemysłowych, często nawet po 10 ÷ 15 letnim okresie ich
eksploatacji, powstaje potrzeba przebudowy hal przemysłowych w kierunku podwyższenia
ich wysokości lub zwiększenia rozpiętości.

Rys.1. Montaż konstrukcji [22]

Konstrukcje drewniane są łatwo rozbieralne, materiał przy rozbiórce mało się niszczy

i może być ponownie użyty, co jest dużą zaletą. Z tego względu szczególnie hale wystaw
i targów, obiekty sportowe i inne o zmiennej lokalizacji celowo jest w wielu przypadkach
wykonywać z drewna. [1, s. 12]

Rys.2. Sala koncertowe (Finlandia) [22]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dla zmniejszenia przekrojów klejonych elementów bez obniżania ich nośności można

obecnie  stosować  wzmacnianie  ich  prętami  stalowymi  przyklejonymi  do  drewna  specjalnymi
klejami  i  w  sposób  gwarantujący  wzajemną  współpracę  obu  materiałów.  Należy  podkreślić,
że  obecnie  za  najbardziej  postępowe  rozwiązania  konstrukcji  drewnianych,  szczególnie
nadających  się  do  wykonywania  w  zakładach  przemysłowych,  uważa  się  konstrukcje  klejone
składające  się  z  elementów  o  przekroju  prostokątnym  wykonywanych  desek.  Montaż  tych
konstrukcji  na  budowie  sprowadza  się  do  scalania  prefabrykowanych  elementów  za  pomocą
mechanicznych  łączników.  Belki  klejone  pełne  wykonuje  się  dla  rozpiętości  10  ÷  25,0  m,
wyjątkowo  30  m,  belki  zaś  o  przekroju  dwuteowym z  desek  lub  znacznie  rzadziej ze  sklejki.
Konstrukcje  wspornikowe,  szczególnie  z  odciągami  w  zadaszeniach  trybun  sportowych  mają
wysięg dochodzący nawet do 30,0 m, zwykle jednak 10 ÷ 15 m.

Rys.8. Trybuny widowiskowe [22]

Do przekryć hal przemysłowych i sportowych stosuje się łuki klejone, których rozpiętość
waha się w granicach 10 ÷ 80 m

Rys. 9. Konstrukcja przykrycia w postaci łuków trójprzegubowych strzelistych [1, s. 18]

Na rysunku 9 pokazano konstrukcję drewnianą nad halą fosfatu w postaci łuków

trójprzegubowych  strzelistych  o  rozpiętościach 48,0 m; wykonuje się je nawet do rozpiętości
60  m.  Przekrycie  trójnawowej  hali  przemysłowej  dźwigarami  łukowymi  trójprzegubowymi
pokazano na rysunku 10 ; stosuje się je również do rozpiętości 60,0 m.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.10. Konstrukcja przykrycia hali przemysłowej trójnawowej składającej się z łuków trójprzegubowych

[1, s. 19]

W konstrukcjach drewnianych klejonych można wykonywać przejścia dla pieszych np.

nad ulicą. Taki rodzaj konstrukcji jest szczególnie ważny, jeżeli po niedługim czasie zachodzi
potrzeba zmiany jej lokalizacji.

Rys.11. Most Leonardo (Szwecja) [22]

Konstrukcje drewniane belkowe, kratowe, łukowe i ramowe oraz różnego rodzaju kopuły

wykonywane  z  elementów  łączonych  na  łączniki  mechaniczne  opisano  w  dalszych
rozdziałach  poradnika.  Są  one  traktowane  jako  nadające  się  do  stosowania  w  drugiej
kolejności,  biorąc  pod  uwagę  mniejszy  stopień  ich  uprzemysłowienia.  Konstrukcje  drewniane
mogą  być  dostosowane  i  do  indywidualnych  projektów,  ale  to  pociągać  będzie  znacznie
wyższe koszty. [1, s. 15]

Zmiany w zawartości wilgoci w drewnie powodują jego pęcznienie i kurczenie się

związane  z  pękaniem,  które  to  zjawiska  –  szczególnie  w  konstrukcjach  nie  zabezpieczonych
od  opadów  atmosferycznych  –  wpływają  destrukcyjnie  na  pracę  złączy  i  stwarzają
jednocześnie  możliwość  zagrzybienia.  Z  tych  względów  przy  budowie  obiektów  narażonych
na  większe  zawilgocenie  należy  unikać  konstrukcji  drewnianych  nie  zabezpieczonych.
Wypada  w  ogóle  podkreślić,  że  stosowanie  na  elementy  budowlane  drewna  bez
zabezpieczenia  go  przed  nawilgoceniem  i  bez  stworzenia  warunków  przewiewu  dla

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

konstrukcji,  łatwo  może  doprowadzić  do  zagrzybienia  drewna,  szczególnie  na  podporach
i w pobliżu okapów, co spowodować może nawet zawalenie konstrukcji. Nie należy stosować
przekryć  drewnianych  nad  pomieszczeniami,  w  których  temperatura  powietrza  przekracza
55˚C  oraz  wszędzie  tam,  gdzie  istnieje  zagrożenie  pożarowe,  gdyż  drewno  jest  materiałem
łatwo  zapalnym.  Przez  odpowiednią  impregnację  drewno  można  uczynić  trudno  zapalnym,
ale środki przeciwogniowe w naszych warunkach są stosunkowo kosztowne.

Wypada jeszcze zwrócić uwagę, że konstrukcje drewniane wymagają dość starannej

okresowej konserwacji, analogicznej jak np. konstrukcje stalowe.

Rys. 12. Konstrukcja kładki dla pieszych składająca się z łuków dwuprzegubowych klejonych pełnych

(Szwecja) [1, s. 19]

Rodzaje konstrukcji prefabrykatów budowlanych z drewna i tworzyw drzewnych

Ściany płytowe

Ściany płytowe stosuje się w budynkach składanych, z gotowych (prefabrykowanych)

elementów  ściennych,  podłogowych,  dachowych  i  stropowych.  Elementy  budynków
wykonuje  się  masowo  w  postaci  płyt  w  wytwórniach  wyposażonych  w  urządzenia
mechaniczne  (piły  tarczowe,  wahadłowe,  taśmowe,  strugarki,  dłutarki,  frezarki  itp.),
z drewna impregnowanego w celu zabezpieczenia przed wpływami atmosferycznymi.

Przy składaniu budynków z elementów prefabrykowanych uzyskuje się wiele korzyści

natury gospodarczej, a przede wszystkim:

−

znaczną oszczędność drewna dzięki masowej produkcji i lepszemu wykorzystaniu
materiału;

−

dużą trwałość elementów i możliwość wielokrotnego ich używania;

−

szybkość ustawienia i rozbiórki budynku;

−

łatwość magazynowania i transportu elementów.

Ze względu na wymienione korzyści konstrukcje z gotowych elementów są stosowane

przede wszystkim do budynków tymczasowych, jak hotele robotnicze, stołówki, świetlice na
budowlach, do przenośnych magazynów itp. Po spełnieniu swego zadania konstrukcje te
rozbiera się i ustawia w innych miejscach.

Rozróżnia się 3 typy ściennych płyt zewnętrznych: pełne, okienne i drzwiowe; płyty te

mogą być niskie lub wysokie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.12. Płyty ścienne zewnętrzne: a) pełna niska; b) okienna wysoka; c) drzwiowa niska. 1 – ramiaki, 2 – listwy
usztywniające, 3 – łaty dodatkowe, ograniczające otwory, 4 – deskowanie, 5 – płyta pilśniowa twarda, 6 – karton

falisty, 7 – izolacja ciepłochronna [1, s. 345]

W budownictwie, szczególnie przemysłowym, zaczęto stosować do przekryć

prefabrykowane  płyty  dachowe  wykonane  z  materiałów  drewnopochodnych  i  drewna,  a  do
przegród  –  podobne  płyty  ścienne.  Są  to  płyty  trójwarstwowe  składające  się  z  okładzin
i  rdzenia  zespolone  ze  sobą  klejem  wodoodpornym.  Rdzeń  może  być  w  postaci  szkieletu
drewnianego  lub  innego  (tzw.  płyty  żebrowe),  jak  również  może  być  wykonany  jako  pełny,
z  materiału  o  małej  przewodności  cieplnej,  np.  styropianu  lub  paździerzy.  Okładziny
wykonuje się z różnych tworzyw.
Produkowane  płyty  żebrowe  stosuje  się  do  lekkich  przekryć  i  do  ścian  osłonowych.  Żebra
zaprojektowano  o  przekroju  skrzynkowym,  okładzinę  zaś  jako  płytę  warstwową.  Płyty  żebrowe
mają  także  żebra  o  przekroju  skrzynkowym;  okładzinę  górną  (ściskaną)  zaprojektowano  ze
sklejki wodoodpornej, grubości 6 mm, a dolną o grubości 5 mm. [1, s. 346]

Rys.13. Płyty dachowe: a), b), c) żebrowo-warstwowe, d) e), f) warstwowe [1, s. 346]
1 - płyta warstwowa, 2 - żebro o przekroju skrzynkowym, 3 - sklejka, 4 - żebro z drewna litego, 5 - izolacja,
6 - płyta paździerzowa, 7 - płyta paździerzowa γ

, 8 — płyta paździerzowa γ

, 9 - papa izolacyjna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Płyty dachowe z paździerzy wykonuje się przeważnie jako trójwarstwowe, stosując na

okładziny płyty paździerzowe o większym ciężarze objętościowym (o większej
wytrzymałości), a na rdzeń płytę paździerzową lżejszą, spełniającą rolę izolacji termicznej.
W płytach produkcji krajowej okładziny przykleja się do żeber lub rdzenia klejem fenolowo-
formaldehydowym.

Rys.14. Montaż ściany z elementów prefabrykowanych [22]

Rys.15. Osiedle domów z elementów prefabrykowanych [22]

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie konstrukcje nazywamy wielkowymiarowymi?
2.  Jaki jest zastosowanie konstrukcji wielkowymiarowych?
3.  Jakie zalety i wady maja konstrukcje wielkowymiarowe z drewna?
4.  Jakie kształty maja konstrukcje wielkowymiarowe?
5.  Jak nazywają się elementy konstrukcji nośnych?
6.  W jakich miejscach konstrukcje drewniane maja przewagę nad stalowymi?
7.  Jakie są zalety stosowania elementów prefabrykowanych z drewna?
8.  Jakie znasz rodzaje elementów prefabrykowanych?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ zastosowanie drewnianych konstrukcji nośnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą dotyczącą tego tematu,
2)  dokonać analizy zastosowania konstrukcji,
3)  wskazać przykłady zastosowania,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

katalogi, prospekty,

–

dokumentacja techniczno-technologiczna,

–

zestaw norm,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wskaż możliwość zastosowania drewnianych konstrukcji nośnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą dotyczącą tego tematu,
2)  określić warunki pracy konstrukcji,
3)  wskazać wady i zalety drewna w określonych warunkach otoczenia,
4)  określić wpływ kształtu na wytrzymałość konstrukcji,
5)  określić wytrzymałości drewna,
6)  dokonać analizy możliwości zastosowania konstrukcji,
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
8)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy

–

katalogi, prospekty,

–

dokumentacja techniczno-technologiczna,

–

zestaw norm,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Dokonaj analizy dokumentacji konstrukcyjnej wybranej konstrukcji nośnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dokonać analizy konstrukcji nośnej na podstawie dokumentacji,
2)  przeprowadzić analizę rozpoznania typu konstrukcji,
3)  dokonać analizy kształtu i wymiarów elementów,
4)  przeprowadzić analizę sposobu łączenia elementów,
5)  zanotować wnioski,
6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy

– dokumentacja techniczno-technologiczna,
– literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) zdefiniować pojecie konstrukcji wielkowymiarowej?

¨ ¨

2) wskazać zastosowanie konstrukcji wielkowymiarowych?

¨ ¨

3) określić zalety i wady konstrukcji z drewna?

¨ ¨

4) scharakteryzować kształty konstrukcji wielkowymiarowych?

¨ ¨

5) określić nazwy elementów konstrukcji?

¨ ¨

6) scharakteryzować jaką mają przewagę konstrukcji drewniane

nad stalowymi?

¨ ¨

7) określić zalety konstrukcji prefabrykowanych?

¨ ¨

8) określić rodzaje elementów konstrukcji prefabrykowanych?

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Wiązary i dźwigary – kratowe, płaskie

4.2.1. Materiał nauczania

Wiązary

Konstrukcje kratowe, których głównym zadaniem jest przenoszenie obciążenia z dachu,

świetlików  itp.  na  podpory,  nazywamy  wiązarami;  konstrukcje  kratowe  płaskie  spełniające
zadanie  podciągów  lub  belek  nadbramowych  –  dźwigarami  kratowymi.  Konstrukcje  te
składają  się  z  pasów  i  łączących  je  elementów  kraty.  Elementy  pionowe  kraty  nazywamy
słupkami,  elementy  zaś  pochyłe  krzyżulcami.  Odległości  między  sąsiednimi  węzłami  pasa
wiązara  nazywamy  długością  przedziału.  W  dalszym  ciągu  poradnika  stosowany  termin
wiązar oznaczać będzie zarówno właściwe wiązary, jak i dźwigary kratowe.

Podstawowymi elementami nośnymi wiązarów są pasy, pozostałe elementy – kraty

odgrywają  role  drugorzędną.  Połączenie  prętów  w  węzłach  traktuje  się  jako  przegubowe,
wskutek  czego  przy  obciążeniu  węzłowym  wiązarów  we  wszystkich  prętach  kraty  powstają
wyłącznie  siły  osiowe.  Przy  obciążeniu  pasów  między  węzłami  powstaje  w  pasach
dodatkowo  zginanie.  Połączenia węzłowe i stykowe wiązarów konstruuje się dotychczas albo
na  podatnych  złączach,  przy  zastosowaniu  łączników  w  postaci  gwoździ,  pierścieni  itp.,  albo
na  wręby.  Przy  podatnych  złączach  łatwo  jest  o  powstanie  wstępnych  przesunięć  w  węzłach
i stykach  powodujących  trwałe,  trudno  uchwytne  w  obliczeniach,  odkształcenia  wiązarów.
Jest  to  szczególnie  niebezpieczne  dla  konstrukcji  statycznie  niewyznaczalnych,  w  których
wskutek  tego  może  łatwo  powstać  przeciążenie  niektórych  elementów.  Z  tego  powodu
wiązary  kratowe  belkowe  należy  projektować  przeważnie  jako  ustroje  statycznie
wyznaczalne. [1, s. 198]

Rys.16. Schematy wiązarów kratowych: a) ÷ f) trójkątnych, g) ÷ k) dwutrapezowych, l) z górnym pasem
łukowym, m), n) kratowych z drugorzędnym podparciem [1, s. 197]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Geometryczny kształt wiązarów - wpływ kształtu na pracę elementów konstrukcji

Na wybór kształtu wiązarów wpływają przede wszystkim: rodzaj pokrycia, kąt

pochylenia połaci dachowej, rozpiętość, rodzaj świetlików itp.

Praca wiązarów kratowych podobna jest do pracy wysokich dźwigarów dwuteowych

gwoździowanych, w których głównymi elementami pracującymi są pasy, i z tego względu
w przybliżeniu można przyjąć, że siły w pasach wiązarów kratowych określa stosunek M

W związku z powyższym można stwierdzić, że w wiązarach o pasach równoległych lub

o  zbliżonym  kształcie  siły  rozciągające  i  ściskające  zmniejszają  się  od  środka  ku  podporom.
W  wiązarach  trójkątnych  ramię  momentu  zmniejsza  się  szybciej  niż  same  momenty,  wskutek
czego  siły  podłużne  w  pasach  zwiększają  się  od  środka  rozpiętości  ku  podporom.  Jeżeli
w wiązarach  pas  górny  ma  kształt  paraboli,  to  przy  obciążeniu  równomiernie  rozłożonym  na
całej rozpiętości wiązara w pasach będzie działać siła stała na całej linii długości. [1, s. 198]

Rys.17. Schematy wiązarów kratowych z pokazaniem rozkładu sił w prętach: a) trójkątnego, b) dwutrapezowego
o małym spadku połaci dachowej, c) dwutrapezowego z dużym spadkiem połaci dachowej, d) o pasach
równoległych [1, s. 199]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kształt geometryczny wiązarów wpływa również na wielkość sił w elementach kraty,

lecz  odwrotnie  niż  w  pasach,  tzn.  jeśli  siły  w  pasach  zmniejszają  się,  to  w  odpowiednich
przedziałach  siły  w  elementach  kraty  wzrastają.  W wiązarach  z  górnym pasem parabolicznym
pracujących  pod  obciążeniem  równomiernie  rozłożonym  na  całej  długości,  elementy  kraty
udziału  w  pracy  nie  biorą.  Siły  powstają  w  nich  dopiero  przy  obciążeniu  wiązara  ciężarem
jednostronnym lub nierównomiernym.

Nachylenie do poziomu krzyżulców jest przeważnie zmienne, ponieważ przedziały

stosuje  się  również  przeważnie  o  jednakowych  długościach  w  celu  ujednolicenia  wymiarów
płatwi  i krokwi.  W wiązarach trójkątnych i w wiązarach z górnym pasem łukowym odstępuje
się  czasami  od  tej  zasady,  dając  wszystkie  krzyżulce  na  połowie  rozpiętości  o  jednakowym
pochyleniu.  Przy  takim  układzie  prętów  kraty  występuje  zagęszczenie  krzyżulców  i  słupków
w  pobliżu  podpór,  co  dodatnio  wpływa  na  sztywność  wiązarów  i  przyczynia  się  do
zmniejszenia  ich  ugięcia.  Ujemną  stroną  jednakowego  pochylenia  krzyżulców  jest
zwiększenie  długości  wyboczeniowej  pasa  ściskanego  w  przedziałach  środkowych  oraz
dodatkowe ich zginanie od obciążenia płatwiami umieszczonymi w pasie między węzłami.

Wszystkie krzyżulce kraty płaskiej na połowie rozpiętości mogą mieć kierunek albo

opadający,  albo  wznoszący  się  ku  środkowi  wiązara.  Mogą  one  też  być  na  tej  długości
o  zmiennym  pochyleniu.  W  wiązarach  trójkątnych  krzyżulce  wznoszące  się  są  rozciągane,
a  słupki  ściskane.  Przy  zmianie  kierunku  krzyżulców  w  tych  wiązarach  krzyżulce  będą
ściskane,  a  słupki  rozciągane.  W  wiązarach  o  pasach  równoległych  lub  trapezowych
trapezowych  małym  spadku  krzyżulce opadające ku środkowi wiązara są rozciągane, a słupki
ściskane.  Przy  pochyleniu  krzyżulców  od  środka  wiązara  ku  podporom  krzyżulce  będą
ściskane,  a  słupki  rozciągane.  W  przypadku  gdy  krzyżulce  przystosowane  są  tylko  do
przenoszenia  sił  rozciągających,  przy  możliwości  powstawania  w  prętach  naprężeń
zmiennego  znaku  stosuje  się  w  tych  przedziałach  dodatkowe  krzyżulce  o  przeciwnym
pochyleniu.  Pracującym  w  przedziale  będzie  jednak  zawsze  tylko  jeden  krzyżulec,
a  w  drugim  zaś  krzyżulcu  siła  będzie  równa  zeru.  W  celu  zmniejszenia  długości
wyboczeniowej  krzyżulców  stosuje  się  niekiedy  kratę  dwukrzyżulcową  bez  słupów,  łącząc
krzyżulce w miejscu skrzyżowania. [1, s. 199]

Dźwigary kratowe

Dźwigar kratowy (kratownica) jest to zespół prętów (krata), połączonych z sobą

w miejscach zwanych węzłami. Pręty kratownic wykonane są z krawędziaków, desek lub bali.
Połączenie  prętów  w  węzłach  wykonuje  się  na  gwoździe,  sworznie  gładkie,  pierścienie,
a niekiedy nawet na wręby, podobnie jak w konstrukcjach ciesielskich.
Pręty  dolne  i  górne  kratownic  (poziome  lub  pochyłe)  nazywamy  pasami,  pręty  pionowe
ściskane  –  słupkami,  rozciągane  –  wieszakami,  pręty  ukośne  –  krzyżulcami.  Wszystkie
elementy prócz pasów nazywamy prętami kraty.
Kratownice  stosuje  się  niemal  wyłącznie  jako  wiązary  dachowe,  jedynie  w  nielicznych
przypadkach stanowią one inne elementy konstrukcji dachowych.
Pas  dolny  kratownic  projektuje  się  zawsze  poziomy,  przy  wykonywaniu  jednak  dźwigarów
węzły dolne podnosi się nieco do góry po linii paraboli, aby przy pełnym obciążeniu dźwigara
uniknąć  widocznego  ugięcia  pasa  dolnego.  Wielkość  odwrotnej  strzałki  wynosi  zwykle
1/200 ÷ 1/250 rozpiętości.
Rozróżnia się 2 zasadnicze typy dźwigarów kratowych:

−

trójkątne; (pasach równoległych lub pochyłych)

−

mansardowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.18. Schematy dźwigarów kratowych trójkątnych: a) z krzyżulcami pochylonymi w kierunku podpór,
b) z krzyżulcami pochylonymi w kierunku środka dźwigara [1, s. 206]

Rys. 19. Dźwigar mansandrowy [1, s. 221]

Wiązary łukowe

Przy rozpiętościach większych od 24÷25 m kratowe wiązary belkowe stają się mniej

ekonomiczne  i  trudniejsze  w  konstruowaniu  i  wykonawstwie  od  konstrukcji  rozporowych
takich,  jak  łuki  lub  układy  trójkątne  trójprzegubowe.  Wiązary  łukowe  trójprzegubowe
wykonuje  się  przeważnie  z  dwóch  wiązarów  segmentowych  kratowych  lub  ze  ścianką  pełną
krzyżulcową  oraz  rzadziej  z  wiązarów kratowych  łukowych o  pasach  równoległych.  Wiązary
łukowe  dwuprzegubowe  wykonuje  się  jako  kratowe  lub  ze  ścianką  krzyżulcową  pełną.
Trójkątne  układy  trójprzegubowe  kratowe  lub  pełne  stosuje  się  w  celu  uzyskania  płaskich
połaci  dachowych  oraz  otrzymania  –  w  pewnych  przypadkach  –  łatwiejszych  do  wykonania
rozwiązań  konstrukcyjnych  przekryć.  Ponieważ  zarówno  kratowa  jak  i  pełna  konstrukcja
elementów  składowych  wiązarów  łukowych  bądź  układów  trójkątnych  jest  podobna  do
konstrukcji wiązarów kratowych lub pełnych. [1, s. 253]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.20. Rodzaje łuków: a) łuk trój-przegubowy ze ścianką pełną (kratową), b) łuk dwuprzegubowy pełny
(kratowy), c) łuk dwuprzegubowy krążynowy [1, s. 253]

Wytyczne obliczania łuków

Wiązary łukowe wykonuje się wg osi parabolicznej lub kołowej. Pomimo korzyści, jakie

wynikają z zastosowania łuków parabolicznych (momenty od obciążenia równomiernie
rozłożonego na całej rozpiętości są równe zeru), najczęściej wykonuje się łuki kołowe jako
prostsze w wykonaniu (promień łuku stały).
Strzałka wiązarów łukowych (w osiach pasów) powinna wynosić:

−

dla łuków krążynowych z króciaków na rąb – f/L

≥

1/6

−

dla łuków o przekroju dwuteowym ze ścianką kratową lub pełną – f/L

≥

1/8

gdzie f strzałki mierzone w osi wiązara. [1, s. 254]

Podciągi

Nośność belek i podciągów w tradycyjnym wykonaniu można powiększyć przez

zastosowanie:

−

siodełek na słupkami ,

−

podparcia w przęsłach zastrzałami (mieczami),

−

podparcia zastrzałami z siodełkami,

−

podparcia o układzie trójkątno-zastrzałowym,

−

podparcia o układzie trapezowo-zastrzałowym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Więźby (wiązania) dachowe

Konstrukcje drewniane, na których spoczywa podkład dachowy pokrycia (łaty,

deskowania),  mają  za  zadanie  przeniesienie  obciążenia  z  dachu  na  mury  i  ewentualnie,
w  określonych  miejscach,  na  stropy.  Konstrukcje  te,  składające  się  z  elementów  połączonych
ze  sobą  na  wręby  lub  inne  złącza  ciesielskie,  noszą  nazwę  więźby  dachowej  lub  wiązania
dachowego.  Głównymi  częściami  więźby  są  wiązary.  Rozróżnia  się  wiązary  pełne  i  puste.
Najprostszy  wiązar  musi  składać  się  co  najmniej  z  dwóch  krokwi.  Wiązary  puste  przenoszą
większą  część  obciążenia  z  dachu  na  ściany  i  na  ogół  nie  bezpośrednio  na  nie,  lecz  za
pośrednictwem  płatwi  przez  wiązary  pełne.  Podpory  krokwi  na  płatwiach  w  wiązarach
pustych lub na jętkach w wiązarach jętkowych (bez usztywnień) są podporami sprężystymi

Rys.22. Schematy najczęściej spotykanych typów wiązarów: a) wiązar płatwiowo-kleszczowy pełny, b) wiązar
płatwiowo-kleszczowy pusty, c) wiązar jętkowy
1 – krokiew, 2 – płatew, 3 – jętka, 4 – kleszcze, 5 – zastrzał, 6 – mlecz, 7 – ścianka kolankowa, 8 – murłata,
9 – podwalina, 10 – słupek [1, s. 151]

Projektowana konstrukcja powinna być przejrzysta pod względem pracy statycznej.

Połączenia  ciesielskie  jako  przegubowe  i  podatne  ograniczają  zakres  projektowanych
konstrukcji  do  układów  statycznie  wyznaczalnych,  rzadziej  do  co  najwyżej  jedno-  lub
dwukrotnie  statycznie  niewyznaczalnych.  Połączenia  muszą  być  zaprojektowane  w  sposób
zapewniający  celowość  wykonywanej  przez  nie  pracy,  a  wykonanie  ich  powinno  być
możliwie proste.
W budownictwie mamy do czynienia z dwoma charakterystycznymi typami wiązarów:

−

bezrozporowe – jakimi są różnego rodzaju wiązary płatwiowo-kleszczowe,

−

rozporowe – jak np. wiązary jętkowe. [1, s. 151]

Wybór konstrukcji więźby dachowej uzależniony jest od wielu czynników, jak szerokość

i  długość  budynku,  nachylenie  połaci  dachowej,  wielkość  obciążeń,  rozstaw  krokwi
i  wiązarów  pełnych,  rozmieszczenie  płatwi  na  długości  połaci,  rodzaj  podparcia  płatwi,
istnienie  lub  brak  ścianki  kolankowej  na  poddaszu,  obciążenie  stropu  nad  mieszkalnym
poddaszem, rozczłonkowanie obudowy poddaszy i szereg innych.
Rozstawienie  krokwi  uzależnione  jest  od  rodzaju  podkładu  pod  pokrycie.  Na  podkład
najmniej  zużywa  się  drewna,  jeżeli  rozstawienie  krokwi wynosi  0,8  –  1,0  m. Oszczędność na
drewnie  wiązania  dachowego  uzyskuje  się  głównie  przez  właściwe  wymiarowanie  krokwi
i  płatwi.  Krokwie  należy  projektować  o  stosunku  boków  l:3  ÷  l:4  i  dążyć  do  stosowania,
w większości typów dachów, bali o grubości 50 mm. Jest to praktycznie najmniejsza grubość,
która  pozwala  na  wykonanie  na  krokwiach  styku  desek  lub  łat  podkładu.  W  niektórych
przypadkach  można  by  grubość  krokwi  obniżyć  do  38  mm,  ale  pociąga  to  za  sobą
konieczność zastosowania w miejscach stykowania elementów podkładu poszerzenia oparcia
przez  przybicie  do  krokwi  łaty.  Obniżenie  stosunku  oparcia  w  miejscu  krokwi  poniżej  l:4
wymaga  zastosowania  między  nimi  usztywnień  ze  względu  na  możliwość  zwichrzenia  dolnej
krawędzi nie chronionej przez podkład z łat lub desek umieszczonych od góry.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest wiązar?
2.  Jakie obciążenia przenosi wiązary a jakie dźwigary?
3.  Jaki element konstrukcji nazywamy dźwigarem?
4.  Jakie czynniki wpływają na wybór kształtów wiązarów?
5.  Jakie są typy dźwigarów kratowych?
6.  Jakie znasz rodzaje przekrojów dźwigarów belkowych?
7.  W jakich przypadkach maja zastosowanie wiązary łukowe?
8.  W jaki sposób można zwiększyć nośność podciągów?
9.  Jakie znasz typy wiązarów stosowanych w budownictwie?
10. Nazwij poszczególne elementy składowe konstrukcji nośnej.

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznawanie rodzaju konstrukcji nośnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dokonać analizy literatury na ten temat,
2)  dokonać analizy rysunków konstrukcji nośnej,
3)  zanotować wnioski,
4)  zaprezentować efekty swojej pracy,
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  rysunki konstrukcji nośnych,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wykonaj projekt dźwigara belkowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  przyswoić wiadomości dotyczące projektowania dźwigarów,
3)  określić materiał i konstrukcje dźwigara,
4)  narysować rysunek wykorzystując program komputerowy,
5)  zwymiarować i wykonać przekroje,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Wykonaj rysunek kratowego dźwigara deskowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) wyjaśnić jaki element konstrukcji nazywamy wiązarem?

¨ ¨

2) wyjaśnić jaki rodzaj obciążeń przenoszą wiązary a jaki dźwigary?

¨ ¨

3) scharakteryzować czynniki wpływające na wybór kształtu wiązarów?

¨ ¨

4) określić typy dźwigarów kratowych?

¨ ¨

5) scharakteryzować przekroje dźwigarów belkowych?

¨ ¨

6) określić zastosowanie wiązarów łukowych?

¨ ¨

7) przedstawić sposoby zwiększania nośności podciągów?

¨ ¨

8) określić typy wiązarów stosowanych w budownictwie?

¨ ¨

9) nazwać poszczególne elementy składowe konstrukcji nośnej?

¨ ¨

10) wykorzystać zdobyte wiadomości w praktycznym działaniu?

¨ ¨

11) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia?

¨ ¨

12) wykorzystać program komputerowy do narysowania rysunku?

¨ ¨

13) zorganizować stanowisko do wykonania ćwiczeń?

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Konstrukcje klejone

4.3.1. Materiał nauczania

Łączenie małowymiarowej tarcicy na klej umożliwia wykonanie elementów o dużych

przekrojach,  jakich  z  naturalnego  drewna  nie  da  się  otrzymać.  Przez  zastosowanie
odpowiednich  klejów  uzyskuje  się  monolityczne  elementy  o  takiej  samej  sztywności  jak
jednolite.  Jest  to  wynikiem  łączenia  elementów na całej  powierzchni,  a nie  w  poszczególnych
punktach,  jak  to  ma  miejsce  przy  innych  łącznikach  mechanicznych,  nie  wyłączając  gwoździ.
Jedną  z  ważnych  zalet  konstrukcji  klejonych  jest  możliwość  zastosowania  w  jednym
przekroju  różnych  gatunków  (liściastych,  iglastych)  i  klas  drewna,  co  pozwala  na  racjonalne
wykorzystanie  materiału  pod  względem  wytrzymałościowym.  Poza  tym  konstrukcje
o  połączeniach  tylko  na  klej  dają  duże  oszczędności    drewna,  w  granicach  25  –  50%
w  porównaniu  z  konstrukcjami  z  łącznikami  mechanicznymi,  które  osłabiają  łączone
elementy.  Konstrukcje  klejone  znajdują  zastosowanie  w  budynkach  mieszkalnych,
użyteczności publicznej oraz w budownictwie przemysłowym i wiejskim.

Rozwój prac naukowo badawczych nad konstrukcjami klejonymi oraz postęp techniczny

pod względem technologicznym zarówno w odniesieniu do nowoczesnych klejów, jak
i metod klejenia, przyczyniły się do rozpowszechnienia tych konstrukcji.

W celu umożliwienia właściwego projektowania i wykonania konstrukcji klejonych

konieczna jest znajomość suszenia drewna, obróbki mechanicznej, klejenia, montażu oraz
warunków wykonawstwa i transportu we wszystkich stadiach produkcji.

Materiały do konstrukcji

Do konstrukcji drewnianych klejonych stosuje się tarcicę klasy III - V w zasadzie iglastą,

sosnową i świerkową oraz materiały drewnopochodne, jak: wodoodporna sklejka, płyty
pilśniowe twarde i bardzo twarde, płyty wiórowe prasowane na klejach wodoodpornych lub
częściowo

wodoodpornych,

konstrukcjach

zabezpieczonych

wpływów

atmosferycznych.

Tarcica

Ze względu na możliwość użycia do wykonania konstrukcji tarcicy gorszych klas jakości

(do  stref  i  miejsc  mniej  naprężonych)  stosuje  się  jej  klasyfikację  wg  cech
wytrzymałościowych  związanych  ściśle  z  ilością  dopuszczalnych  wad.  W  tym  sensie  np.
w  konstrukcjach  z  drewna  litego  istnieją  trzy  kategorie  elementów,  z  drewna  zaś  klejonego
(warstwowego) - cztery kategorie: A, B, B', C z uwagi na warunki pracy - głównie elementów
zginanych. [1, s. 299]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.23.  Zestawienie  elementów  klejonych  z  pokazaniem  kategorii  składowych  części: a) elementy rozciągane
sklejane  na  płask,  b)  elementy  rozciągane  klejone  na  rąb,  c)  elementy  ściskane  osiowo  i  mimośrodowo,
d)  elementy  o  wysokości  do  50  cm,  e)  elementy  o  wysokości  powyżej  50  cm,  f)  dźwigary  o  przekroju
dwuteowym  lub  skrzynkowym  ze  średnikiem  ze  sklejki  lub  twardych  płyt  pilśniowych,  g)  belki  dwuteowe  ze
średnikiem z desek na rąb [1, s. 300]

Rozróżniamy klejenie w warstwach poziomych i warstwach pionowych. Na rys. 23

pokazano schematy elementów konstrukcji klejonych z podaniem stref rozmieszczenia
różnych klas jakości drewna wzdłuż i na wysokości belki w zależności od rodzaju pracy i od
wielkości panujących w tych elementach naprężeń.

Na elementy sklejane należy stosować tarcicę nie grubszą niż 50 mm ze względu na

trudności  techniczne  sklejania.  Grubość  desek  nie  powinna  być  większa  niż  40  mm,  jeżeli
wysokość  elementów  warstwowych  jest  powyżej  35  cm  i  o  ile  konstrukcja  nie  będzie
narażona  na  wpływy  atmosferyczne.  W  warunkach  zmiennego  zawilgocenia  przy  braku
impregnacji  przeciwwilgociowej  sklejane  elementy  konstrukcyjne  powinny  być  wykonywane
z desek nie grubszych od 25 - 30 mm.

Grubość wyginanej deski nie powinna być większa niż 30 mm przy promieniu krzywizny

≤

1/200 i nie większa niż 40 mm przy r

≤

1/300.

Deski z sękami o ograniczonych wymiarach mogą być dopuszczone do stosowania tylko

w elementach łukowych o dużym promieniu. Drewno z dużą ilością żywicy nie nadaje się do
klejenia (obfitość żywicy przeszkadza klejeniu).

Sklejka i inne materiały drewnopochodne

Do konstrukcji drewnianych stosuje się sklejkę wodoodporną, płyty pilśniowe twarde,

płyty wiórowe i paździerzowe.

Wytyczne konstrukcyjne

Łączenie elementów na klej powinno być wykonywane w zasadzie wzdłuż włókien.

Połączenia  pod  kątem  dotychczas  nie  są  zbyt  pewne  i  budzą  zastrzeżenia  co  do  swej
wytrzymałości.  Niepewność  połączeń  skrzyżowanych  elementów  jest  wynikiem  różnego
stopnia  pęcznienia  lub  kurczenia  się  drewna  w  zależności  od  kierunku  włókien:  wzdłuż,
w  poprzek,  stycznego  i  promieniowego.  Z  tego  tytułu  w  zasadzie  nie  zaleca  się  stosowania
tych  połączeń  w  konstrukcjach  nośnych.  Jeżeli  w  konstrukcjach  mniejszej  rozpiętości  stosuje

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

się połączenia pod kątem 90°, to szerokość desek nie powinna być większa od 10 cm, zaś pod
kątem  45°  -  nie  większa  od  15  cm  przy  stosowaniu  klejów  syntetycznych  i  odpowiednio  8
i 12 cm przy stosowaniu klejów (polioctanowinylowych).
Łączenie desek w kierunku długości w strefach skrajnych elementów nośnych pracujących na
ściskanie  osiowe,  ściskanie  mimośrodowe  i  zginanie  wykonuje  się  na  styk  skośny
o  nachyleniu  1:10  lub  na  styk  klinowy,  w  którym  pochylenie  klinów  nie  może  być  większe
niż l :10. W strefie środkowej przekroju elementów prostoliniowych stosuje się styk desek do
czoła.  Styki  skośne  o  pochyłemu  1:10  i  styki  klinowe  mają  prawie  taką  samą  wytrzymałość
jak  deski  jednolite.  Zwraca  się  przy  tym  uwagę,  że  skośny  przebieg  włókien  wpływa  na
obniżenie nośności połączenia.

Styki klinowe powinny być oddalone od najbliższego sęka nie mniej niż 15 cm.

Odległość  osiowa  styków  skośnych  lub  klinowych  sąsiadujących  warstw  nie  powinna  być
mniejsza  niż  20  grubości  grubszej  deski,  a  przy  stykach  do  czoła  nadto  nie  mniej  niż  50  cm.
Styki  na  długości  nie  powinny  mieć  pochylenia  tylko  w  jedną  stronę.  W  przekroju
poprzecznym  elementu  warstwowego  nie  powinno  być  więcej  styków  niż  25%  wszystkich
desek,  przy  czym  w  strefie  najbardziej  naprężonej  nie  powinien  znajdować  się  więcej  niż
jeden  styk.  Styki  skośne  lub  klinowe  znajdujące  się  w  jednym  przekroju  powinny  być
przedzielone co najmniej dwiema niestykowanymi deskami. [1, s. 305]

Rys.24.  Styk  tarcicy  na  długości  w  elementach  klejonych  warstwowych:  a)  styk  skośny  o  nachyleniu  1:10,
b)  styk  skośny  o  nachyleniu  1:5,  c)  styki  do  czoła,  d) styki klinowe o wymiarach wg tabl. 15-4, e) rozstaw osiowy styków
w przylegających warstwach, f) odległości styków w przekroju poprzecznym, g) układ styków skośnych w jednym przekroju,
h)  strefy  styków  skośnych  lub  klinowych  w  elementach  rozciąganych  lub  zginanych  (por.  rys.  15-1),  i)  strefy  styków
skośnych i czołowych w elementach ściskanych, j) styki sklejki do czoła z nakładkami
l - styki skośne lub klinowe, 2 - strefa styków do czoła, 3 – nakładki

[1, s. 305]

Rodzaje klejonych konstrukcji

Najbardziej rozpowszechnionymi rodzajami konstrukcji klejonych są belki stropowe,

podciągi, dźwigary dachowe pełne, łuki dwu- i trójprzegubowe, układy trójkątne
trójprzegubowe, wiązary kratowe z górnym pasem łukowym klejonym, ramy dwu-
i trójprzegubowe i wiązary kratowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.25. Podstawowe typy drewnianych konstrukcji klejonych: a) belki dwuteowe ze średnikiem z desek na rąb,
belki teowe, b) belki warstwowe, c) dźwigar dwutrapezowy warstwowy, d) belka o przekroju dwuteowyrn albo
skrzynkowym ze średnikiem lub ściankami ze sklejki lub płyt pilśniowych twardych, e) dźwigar dwutrapezowy,
f), g) ramy trój przegubowe, h) rama dwuprzegubowa, i) łuk płaski, j) łuk strzelisty, k) rama trójprzegubowa
o przekroju dwuteowym lub skrzynkowym ze ściankami ze sklejki (z twardych płyt pilśniowych), 1) rama
dwuprzegubowa o przekroju jak w p. k), m) wiązary o połączeniach w węzłach na płyty ze sklejki, n), o) ramy
kratowe o połączeniach w węzłach na płyty ze sklejki, p), r) belki kratowe specjalne [1, s. 307]

Przekroje poprzeczne elementów klejonych stosuje się jako prostokątne dwuteowe lub

rzadziej – skrzynkowe.

Belki stropowe najczęściej wykonuje się jako dwuteowe, ze środnikiem z desek. Jednak

najbardziej typowe przekroje prostokątne i dwuteowe konstrukcji klejonych wykonuje się
z elementów warstwowych jak na rysunku 27.

Spotyka się również konstrukcje o przekroju dwuteowym belkowe i ramowe ze

środnikiem ze sklejki. Pasy tych konstrukcji mogą być z elementów jednolitych lub
warstwowych. [1, s. 306]

Rys.26. Typowe przekroje belek i dźwigarów klejonych: a) dwuteowy ze środnikiem z desek na rąb,
b) prostokątny, c) dwuteowy warstwowy, d), e) dwuteowe ze środnikiem ze sklejki (twardych płyt pilśniowych)
lub desek, f), g) belki o przekroju skrzynkowym ze ściankami ze sklejki (twardych płyt pilśniowych), h), i)
elementy warstwowe zbrojone stalą [1, s. 307]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dźwigary (belki) stropowe i dachowe

Belki stropowe o przekroju dwuteowym ze środnikiem na rąb stosuje się przy rozpiętości

od 3 do 7 m. Wysokość belek H wynosi 1/16 – 1/22 rozpiętości.

Sztukowanie pasów dolnych belki w kierunku długości wykonuje się na styk skośny lub

klinowy. Styk górnej półki można wykonać do czoła wzmacniając go jednostronnymi
nakładkami o długości 25 cm lub bez nakładek jako styk skośny klinowy.
Deski środnika o podwójnym przekroju skleja się ze sobą tylko na podporze i w miejscach
styku.

Wszystkie styki należy rozmieszczać w skrajnych strefach, których długość wynosi 1/3

rozpiętości.

W celu nadania belce większej sztywności należy zastosować przy podporach obustronne

boczne nakładki usztywniające. Beli stropowe o przekroju skrzynkowym stosowane są
rzadko. Belki o większych rozpiętościach wykonuje się jako elementy warstwowe.

Rys.27. Dźwigary warstwowe: a) rozmieszczenie styków w dźwigarze dwutrapezowym, b), c) dźwigary

warstwowe [1, s. 309]

Rys.28. Szczegóły naroży klejonych ram: a) naroże łukowe ramy, b) sposób obcinania naroża ramy dla

uzyskania wymaganego kształtu, c) płatew oparta na wsporniku wciętym w dźwigar

1 – ucinane końce desek, 3 – wspornik

[1, s. 315]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki jest cel produkowania konstrukcji klejonych?
2.  Jakie są zalety konstrukcji klejonych?
3.  Z jakich materiałów wytwarzane są konstrukcje klejone?
4.  Jakie są wytyczne podczas produkowania konstrukcji klejonych?
5.  Jakie są sposoby łączenia desek?
6.  Określ rodzaje konstrukcji klejonych.
7.  Jaki są przekroje poprzecznych elementów klejonych?
8.  Wskaż zastosowanie konstrukcji klejonych.

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Scharakteryzuj materiały używane do produkcji konstrukcji klejonych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą dotyczącą konstrukcji klejonych,
2)  scharakteryzować rodzaj stosowanych materiałów,
3)  dokonać analizy wymagań stawianych materiałom,
4)  zanotować wnioski,
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– przybory do pisania,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wykonaj projekt konstrukcji klejonej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na ten temat,
2)  dokonać analizy dokumentacji budowlanej,
3)  ustalić wymiary konstrukcji i kształt,
4)  ustalić materiały konstrukcyjne,
5)  wykonać rysunek,
6)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
–  plany budowlane,
–  zestaw norm,
–  literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Wykonaj projekt belki stropowej klejonej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na ten temat,
2)  dokonać analizy dokumentacji budowlanej,
3)  ustalić wymiary belki i kształt,
4)  określić wymiary poszczególnych elementów,
5)  wykonać rysunek,
6)  zwymiarować rysunek,
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
–  plany budowlane,
–  zestaw norm,
–  literatura z rozdziału 6.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) określić cel produkowania konstrukcji klejonych?

¨ ¨

2) scharakteryzować zalety konstrukcji klejonych

¨ ¨

3) określić materiały stosowane do produkcji konstrukcji klejonych?

¨ ¨

4) scharakteryzować wytyczne podczas produkowania konstrukcji klejonych?

¨ ¨

5) określić sposoby łączenia desek w konstrukcjach?

¨ ¨

6) określić jakie są rodzaje konstrukcji klejonych?

¨ ¨

7) scharakteryzować przekroje poprzeczne elementów klejonych?

¨ ¨

8) określić zastosowanie konstrukcji klejonych?

¨ ¨

9) scharakteryzować warunki pracy konstrukcji klejonych?

¨ ¨

10) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia?

¨ ¨

11) wykorzystać zdobyte wiadomości w praktycznym działaniu?

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Konstrukcje ciesielskie

4.4.1. Materiał nauczania

Konstrukcje ścian

Do drewnianych ścian litych zalicza się ściany wieńcowe i ściany z elementów

pionowych.
Ściany  wieńcowe  ze  względu  na  oszczędność  drewna  stosuje  się  obecnie  prawie  wyłącznie
w budynkach o charakterze zabytkowym.
Ściany  z  elementów  pionowych  nie  wykonuje  się,  ponieważ  wskutek  skurczu  drewna
powstają w nich szczeliny pionowe, które powodują zamakanie i gnicie.
Ściany szkieletowe są oszczędniejsze pod względem zużycia drewna od ścian litych. Obecnie
często  składa  się  je  z  gotowych  płyt  wykonywanych  z  odeskowanych  obustronnie  ramek.
W  budynkach  o  szkieletach  metalowych  wykonuje  się  ściany  osłonowe  o  ramce  drewnianej,
wypełnionej  izolacją  ze  spienionych  tworzyw  sztucznych,  wełny  mineralnej  lub  tp.  i obitej  od
zewnątrz  blachą  aluminiową  lub  stalową  malowaną,  od  wewnątrz  zaś  płytami  kartonowo-
gipsowymi, z tworzyw drzewnych itp.

W nowo wznoszonych budynkach mieszkalnych stosowane są prawie wyłącznie ściany

z lekkim szkieletem drewnianym z bali, wypełnionym materiałem izolacyjnym (najczęściej
wełną mineralną) i poszytym różnego rodzaju płytami.

Konstrukcja ściany drewnianej przenosi na fundament obciążenia: ciężar własny,

obciążenia wiatrem oraz ciężar dachu i jego obciążenia wiatrem i śniegiem. [6, s. 220]

Ściany wieńcowe

Ściany wieńcowe wykonuje się z okrąglaków połowizn, bali lub belek. Elementy te

układa  się  poziomo  jedne  na  drugich  i  łączy  w  narożach  na  złącza  ciesielskie.  W  ten  sposób
tworzą  się  wieńce  poziome,  od  których  pochodzi  nazwa  ścian.  Spośród  różnych  rodzajów
ścian wieńcowych najczęściej stosuje się u nas ściany słowiańskie i podhalańskie oraz
w niektórych południowo-wschodnich rejonach ściany zrębowe.

Rys.29. Przekroje ścian wieńcowych: a) słowiańskiej, b) podhalańskiej, c) zrębowej [6, s. 222]

Ściany ustawia się na podmurówce ciągłej, wykonanej z cegieł lub kamieni, albo na

słupkach fundamentowych. Fundament wznosi się nie niżej niż 40 cm ponad teren w celu
ochrony ściany drewnianej od zamakania wskutek topnienia śniegu. W rejonach górskich,
gdzie opady śniegu są duże, stosuje się podmurówki wysokości nawet ponad 1,0 m.

Na wyrównanej i powleczonej smołą lub lepikiem powierzchni podmurówki lub na

słupkach fundamentowych – tak samo zabezpieczonych przed wilgocią – układa się izolację
wodochronną z dwu warstw papy izolacyjnej.

[6, s. 223]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.30. Naroża ścian wieńcowych: a) na zamek węgłowy prosty, b) na zamek w jaskółczy ogon [6, s. 186]

Ściany szkieletowe

Ściany szkieletowe składają się ze szkieletu i odeskowania oraz wypełnienia izolującego.

Szkielet  złożony  ze  słupków,  podwalin,  oczepów,  rygli  i  mieczy  lub  zastrzałów  stanowi
konstrukcję nośną.
Odeskowanie  chroni  pomieszczenia  budynków  od  wpływów  zewnętrznych  i  przenosi  parcie
wiatru na szkielet.
Wypełnienie izoluje do zimna, hałasów itp.
Rozróżnia  się  następujące  rodzaje  ścian  szkieletowych:  sumikowo-łątkowe,  mur  pruski,
ryglowe i deskowe. [6, s. 223]

Ściany sumikowo-łątkowe

Konstrukcja ścian sumikowo-łątkowych, oprócz podwaliny i oczepu, składa się ze

słupków,  nazywanych  w  niektórych  okolicach  łątkami  lub  sumików,  tj.  bali  drewnianych
stanowiących  wypełnienie  pół  szkieletu.  Ściana  stoi  na  fundamencie  z  cegły  lub  kamienia.
Poszczególne  jej  elementy  są  połączone  na  złącza wrębowe.  Ścian  tych  już  się  nie  wykonuje.
Spotkać  je  można  w  skansenach,  w  budynkach  gospodarczych  (szopach,  stodołach)  lub
inwentarskich (stajniach, oborach itp.).

Mur pruski

Ściany z muru pruskiego składają się ze szkieletu drewnianego z krawędziaków

wypełnionego cegłą. Wypełnienie wykonuje się na pół grubości cegły, rzadko na grubość
1 cegły.

Ściany z muru pruskiego grubości ½ cegły nie są odpowiednie w naszym klimacie nawet

przy zastosowaniu ocieplenia przez odeskowanie i otynkowanie; zużywa się bowiem na nie
dużo drewna. Dlatego też inne bardziej racjonalne konstrukcje ścian wyparły z naszego
budownictwa mur pruski. [6, s. 223]

Ściany ryglowe

Ściany ryglowe są obecnie stosowane w budynkach tymczasowych i rekreacyjnych. Na

ściany ryglowe zużywa się znacznie mniej drewna niż na ściany wieńcowe. Nie osiadają one
wskutek wysychania drewna i można je izolować dobrymi materiałami izolacyjnymi.

Szkielet ściany składa się z podwaliny, słupów, rygli, zastrzałów stężających w razie

bocznego działania wiatru, oczepu i belek stropu.

Wszystkie te elementy są łączone na złącza wrębowe. Konstrukcje te pochłaniają znaczne

ilości drewna, co spowodowało ich zaniechanie w powszechnym użytku. Można je spotkać
przy rekonstrukcji budynków zabytkowych lub stylizowanych na zabytkowe. [6, s. 224]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.31. Szkielet ściany ryglowej: a) przekrój poprzeczny, b) widok z przodu. 1 – podwalina, 2 – słupy,

3 – rozwory, 4 – czop. [6, s. 229]

Stropy
Strop nagi

Strop nagi jest najprostszym rodzajem stropu drewnianego. Składa się on z belek

stropowych  i  ułożonych  na  nich  desek,  zwanych  powałą.  Wymiary  belek,  niezależnie  od
rozpiętości  i  obciążenia  użytkowego,  przyjmuje  się  14  ×  20  ÷  20  ×  26  cm;  rozstaw  belek
wynosi 1 ÷ 1,5 m. Na powałę używa się desek grubości 25, 28, 32, 38 mm. Deski łączy się do
czoła,  na  wpust  i  na  przylgę,  na  styk  z  listwowaniem  lub  na  nakładkę  polską.  Sposób
deskowania  zależy  od  przeznaczenia  pomieszczeń  nad  stropem.  Strop  tego  typu  może  mieć
zastosowanie  w  budynkach  gospodarskich  (stajnie,  spichlerze,  obory  itp.)  i  w  magazynach.
[6, s. 241]

Rys.32. Strop nagi [6, s. 241]

Strop z pułapem i podsufitką.

Strop z pułapem i podsufitką składa się z belek o wymiarach jak w stropie nagim, pułapu

z desek grubości 25 ÷ 32 mm, polepy i podsufitki z desek grubości 19 ÷ 25 mm. Deski pułapu
są  ułożone  przeważnie  na  styk  (do  czoła).  Na  pułapie  układa  się  warstwę  papy  i  na  niej
polepę.  Polepa  stanowi  warstwę  izolacyjną,  która  chroni  pomieszczenie  przed  zimnem.
Materiał  użyty  na  polepę  powinien  być  porowaty,  lekki,  nie  chłonący  wilgoci  oraz  tani.
Polepa  powinna  być  ognioochronna  i  wolna  od  zanieczyszczeń  sprzyjających  zagrzybieniu.
Dawniej stosowano polepę z gliny, tanią, lecz ciężką i mało ciepłochronną.

Podsufitkę, inaczej zwaną podsiębitką, wykonuje się z desek przybijanych do belek.

Podsufitki osłaniają belkowanie stropu i tworzą równą powierzchnię sufitu. Strop taki może
mieć zastosowanie jako strychowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Obecnie często podsufitki wykonuje się z płyt pilśniowych twardych, przybijanych do

desek 25 mm, rozstawionych co 50 cm. Płyty te jednak wchłaniają wilgoć z powietrza
i z czasem się fałdują. Aby tego uniknąć, płyty od strony stropu powleka się pokostem.
Lepsze od tego celu są płyty paździerzowe. [6, s. 242]

Strop ze ślepym pułapem

`Oprócz poznanych dotychczas elementów strop ze ślepym pułapem ma dodatkowy

pułap,  ułożony  w  środku  stropu,  z  desek  grubości  19  ÷  25  mm  lub  płyt  paździerzowych
opartych  na  łatach  przybitych  do  belek  stropowych.  Listwy  przekroju  4  ×  4  cm  i  4  ×  6  cm
przybija  się  do  belki  gwoździami  w  odstępach  około  50  cm.  Ślepy  pułap  może  również
opierać  się  na  wrębach  wykonanych  w belkach.  Na  ślepym  pułapie i  górnych  częściach  belek
rozkłada  się  papę,  która  zabezpiecza  przed  przesypywaniem  się  polepy  przez  szczeliny
między deskami ślepego pułapu oraz przed zawilgoceniem.

Bezpośrednio do belek stropowych lub do legarów

jest przybita u góry podłoga z desek.

Legary  układa  się  równolegle  do  belek;  stosuje  się  je  w  celu  polepszenia  izolacyjności
akustycznej  stropu  lub  gdy  podłoga  składa  się  z  jednej  warstwy  cienkich  (25  mm)  desek.
Posadzkę z deszczułek układa się na ślepej podłodze. Do spodu belek przybija się podsufitkę,
której deski, po przybiciu do nich siatki, można otynkować. Podsufitkę tynkowaną można też
wykonać  z  płyt  wiórowo-cementowych,  a  nie  tynkowaną  –  z  płyt  kartonowo-gipsowych,
pilśniowych  lub  paździerzowych.  Tego  typu  stropy  stosuje  się  jako  stropy  między
kondygnacyjne. [6, s. 243]

Rys.33. Strop ze ślepym pułapem: a) przekrój podłużny, b) przekrój poprzeczny, c)ślepy pułap wsunięty
w wyżłobienie, d) podłoga na legarach [6, s. 242]

Stropy, w których nawierzchnia podłogi spoczywa bezpośrednio na belkach stropowych,

mają tę wadę, że wszystkie uderzenia lub drgania przenoszą się na znajdujące się pod stropem
pomieszczenia.  W  celu  zmniejszenia  przenoszenia  uderzeń  i  wstrząsów  do  pomieszczeń
znajdujących  się  pod  stropem,  nie  przybija  się  podłogi  wprost  do  belek  stropowych,  lecz
układa  się  na  legarach,  które  spoczywają  na  polepie  i  są  ułożone  równolegle  do  belek
stropowych.
Odmianę stropu ze ślepym pułapem stanowi też strop podwójny zwany cichym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.34. Strop cichy [6, s. 243]

Strop ten uniemożliwia przenoszenie się wstrząsów na podsufitkę. Składa się on

z  właściwego  stropu  zwykłego  ze  ślepym  pułapem  oraz  podsufitki  przybitej  do  oddzielnego
belkowania  nie  związanego  ze  stropem.  Konstrukcja  taka  znacznie  pogrubia  strop  i  jest
kosztowna. Może mieć zastosowanie w pomieszczeniach, gdzie przewiduje się duże wstrząsy,
jak  np.  w  salach  gimnastycznych,  w  świetlicach  lub  nad  pomieszczeniami,  których  sufity  są
zdobione malowanymi freskami lub sztukaterią. [6, s. 244]

Inną odmianą stropu ze ślepym pułapem jest strop z widoczną powałą. Jest on stosowany

jako dekoracyjny i dlatego deski ślepego pułapu, belki i listwy są ostrugane i profilowane oraz
lakierowane lub malowane.

Strop deskowy

Strop deskowy, stosowany zwykle w technologii kanadyjskiej, rzadziej w budynkach

murowanych,  różni  się  tym  od  omówionych  wyżej,  że  zamiast  belek  stropowych  elementem
dźwigającym  są  bale  ustawione  na  rąb.  Jeśli  nie  ma  ślepego  pułapu,  to  bale  powinny  być
usztywnione  poprzecznie  przez  przybicie  między  nimi  łat  na  krzyż.  Bale  mają  wymiary
5  ×  17,5  lub  5  ×  20  cm,  listwy  rozpierające  –  5  × 2,5  cm. Rozstaw  bali  wynosi 40  ÷  60  cm.
Do  bali  jest  przybita  podłoga  z  desek  grubości  2,5  cm,  często  na  ukos  pod  kątek  45˚  do  osi
belek  w  celu  usztywnienia  stropu.  W  domach  jednorodzinnych  lub  pomieszczeniach
gospodarczych  u  dołu  zamiast  podsufitki  można  przybić  wprost  do  bali  płyty  kartonowo-
gipsowe  lub  wiórowe  albo  boazerię.  W  stropach  międzypiętrowych  budynków  mieszkalnych
dla  przytłumienia  wstrząsów  przenoszących  się  przez  strop  stosuje  się  izolację  z  filcu
grubości  5  mm,  ułożonego  u  góry  na  belkach  i  luźno  między  nimi  zwisającego.  Można  też
wykonać ślepy pułap i wówczas zbędne są usztywnienia. Strop ten nadaje się do drewnianych
domków jednorodzinnych, rekreacyjnych i na poddasza. Ognioodporność stropu z elementów
nie  zaimpregnowanych  przeciwpożarowo jest  znikoma, gdyż  cienkie elementy nośne są łatwo
palne. [6, s. 245]

Rys.35. Strop deskowy [6, s. 244]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaka jest podział ścian litych z drewna?
2.  Z jakich elementów wykonuje się ściany wieńcowe?
3.  Jakie znasz rodzaje ścian wieńcowych?
4.  Jakie są sposoby łączenia ścian wieńcowych?
5.  Jaki jest podział ścian szkieletowych?
6.  W jakich obiektach stosuje się ściany ryglowe?
7.  Z jakich elementów zbudowana jest ściana ryglowa?
8.  Określ rodzaje stropów.
9.  Z jakich elementów składają się stropy?
10. Wyjaśnij sposoby łączenia desek stosowanych na powałę.
11. Czy potrafisz wykonać szkic stropu?
12. Jakie są ogólne wytyczne odnośnie projektowania ścian i stropów?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Narysuj sposoby łączenia naroża ścian wieńcowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z wiadomościami dotyczącą konstrukcji ścian,
2)  odczytać rodzaj stosowanych połączeń,
3)  ustalić proporcje wymiarowe połączeń
4)  wykonać rysunek szczegółu połączenia,
5)  zwymiarować połączenie,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wykonaj rysunek szkieletu ściany ryglowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z wiadomościami dotyczącą konstrukcji ścian,
2)  określić elementy budowy ściany,
3)  odczytać rodzaj stosowanych złączy,
4)  wykonać rysunek widoku,
5)  wykonać rysunek przekroju,
6)  zwymiarować elementy i połączenie,
7)  zaprezentować efekty swojej pracy,
8)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Wykonaj projekt stropu do domku letniskowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  przyswoić wiadomości dotyczące wymagań podczas konstruowania stropów,
2)  ustalić wymiary stropu,
3)  ustalić rodzaj obciążeń przenoszonych przez strop,
4)  dobrać wymiary elementów konstrukcyjnych,
5)  wykonać rysunek stropu,
6)  zwymiarować elementy konstrukcyjne,
7)  zaprezentować efekty swojej pracy,
8)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Określ rodzaj konstrukcji ścian i stropu na podstawie dokumentacji budowlanej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na ten temat,
2)  dokonać analizy dokumentacji,
3)  określić rodzaj konstrukcji,
4)  zanotować wnioski,
5)  zaprezentować efekty swojej pracy,
6)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– przybory do pisania,
– literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) dokonać podziału ścian litych z drewna?

¨ ¨

2) scharakteryzować materiał stosowany na ściany wieńcowe?

¨ ¨

3) określić rodzaje ścian wieńcowych?

¨ ¨

4) scharakteryzować podział ścian szkieletowych?

¨ ¨

5) wskazać zastosowanie ścian ryglowych?

¨ ¨

6) scharakteryzować elementy budowy ściany ryglowej?

¨ ¨

7) określić rodzaje stropów?

¨ ¨

8) scharakteryzować elementy budowy stropu?

¨ ¨

9) określić sposoby łączenia desek na stropie?

¨ ¨

10) wykonać szkic stropu?

¨ ¨

11) określić wytyczne podczas projektowania ścian i stropów?

¨ ¨

12) wykorzystać zdobyte wiadomości w praktycznym działaniu?

¨ ¨

13) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia?

¨ ¨

14) wykorzystać program komputerowy do narysowania rysunku?

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Elementy składowe dachu

4.5.1. Materiał nauczania

Dach składa się z konstrukcji nośnej i pokrycia. Wykończenie i uzupełnienie dachu

stanowią rynny i rury spustowe do odprowadzania wody opadowej oraz świetliki, włazy
dachowe, wywietrzniki, ławy kominiarskie i obróbki ścian ogniowych, attyk, kominów itp.

Kształt dachu wyznaczają połacie dachowe. Połacią dachową nazywa się płaszczyznę lub

powierzchnię krzywą (np. w dachach walcowych lub kopułach) nachyloną do poziomu pod
kątem mniejszym niż 90˚.

Nachylenie, czyli spadek połaci dachowej, można określić trojako: procentowo, kątem

nachylenia połaci do poziomu lub też stosunkiem wysokości dachu do szerokości połaci
dachowej w rzucie poziomym.

Konstrukcja nośna dachu dźwiga pokrycie dachowe i obciążenie śniegiem, wiatrem lub

ludźmi z narzędziami, wykonującymi lub naprawiającymi pokrycie dachowe.

Drewniane konstrukcje dachowe dzieli się na więźby dachowe, tj. konstrukcje ciesielskie,

oraz na konstrukcje inżynierskie.

Konstrukcja ciesielska, czyli więźba dachowa, składa się z połączonych (związanych) ze

sobą  elementów  z  odpowiednio  przygotowanego  drewna.  Zasadniczym  elementem  więźby
dachowej  jest  wiązar  dachowy.  Może  on  być  pełny,  tzn.  zawierać  elementy  przenoszące
ciężar  dachu  na  ściany  lub  strop  budynku,  albo  pusty,  tj.  złożony  z  samych  krokwi.  Odstępy
między wiązarami dachowymi zależą od typu wiązara i rodzaju pokrycia. [6, s. 254]

Rys.36. Więźba dachowa [6, s. 254]

Rodzaje wiązarów

Rozróżnia się następujące rodzaje wiązarów dachowych: rozporowe z prętów

pojedynczych, płatwiowe i wieszarowe.

Najprostszym typem rozporowej więźby dachowej jest więźba krokwiowa. Wszystkie

wiązary są w niej pełne; każdy składa się z dwóch krokwi i belki stropowej.

W wiązarach rozporowych krokwie pod wpływem ciężaru własnego, ciężaru podkładu

i pokrycia oraz obciążenia śniegiem i wiatrem wywierają rozpór, tj. rozciągają belkę poziomą
łączącą je dołem. Od tego rozporu pochodzi nazwa wiązarów rozporowych.

Do wiązarów rozporowych zalicza się również, oprócz krokwiowych, wiązary jętkowe

i wiązary z jętką podpartą.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Więźby płatwiowe są bardziej złożone niż rozporowe. Wiązar pełny tworzą w nich: belka

lub tram, para krokwi, stolce, kleszcze i czasem jeszcze zastrzały. Krokwie wiązarów pustych
opierają  się  na  płatwiach.  Wiązary  pełne  powinny  być  tak  rozwiązywane,  aby  pola  zawarte
między  poszczególnymi  elementami  tworzyły  co  najmniej  parę  trójkątów.  Trójkąt  jest
bowiem  figurą  geometrycznie  niezmienną,  tzn.  nie  zmieniającą  kształtu  pod  wpływem
działania  sił,  natomiast  prostokąt  czy  kwadrat  odkształcają  się  pod  wpływem  działania
obciążenia,  tzn.  kąty  zawarte  między  ich  bokami  zmieniają  wielkość.  Wiązary  pełne
rozstawia się w odstępach 3 ÷ 4 m w kierunku długości dachu. Poszczególne wiązary pełne są
połączone ze sobą płatwiami stopowymi i czasem również płatwiami kalenicowymi.

W więźbie wieszakowej obciążenie przenosi się z dachu na ściany zewnętrzne za

pośrednictwem zastrzałów, a nie słupów. [6, s. 259]

Ustrój krokwiowy

Ustrój krokwiowy jest więźbą dachową, która może być stosowana w budynkach

o rozstawie ścian zewnętrznych nie przekraczającym 6 m i nachyleniu połaci dachowej
wynoszącym 40 ÷ 60º.

Rys.37. Konstrukcja więźby dachowej: a) krokwiowa, b) jętkowa [6, s. 259]

Wiązar składa się z dwu krokwi długości 4,5 m opartych o belkę. Obciążenia przenoszą

się  na  mur  bezpośrednio  przez  belkę  lub,  za  pośrednictwem  murłat.  W  tym  układzie  krokwie
pracują  jednocześnie  na  zginanie  i  ściskanie.  Pod  wpływem  obciążenia  pokryciem,  śniegiem
i  parciem  wiatru  krokwie  się  zginają.  Parcie  wiatru  na  połać  dachu  wywołuje  nacisk  na
krokwie  połaci  leżącej  po  stronie  zawietrznej  (osłoniętej  od  wiatru)  i  stąd  powstają  siły
osiowe  w  krokwiach.  Belki  są  rozciągane  przez  nacisk  krokwi,  zwany  rozporem,  i  zginane
przez obciążenie stropu strychowego.

Krokwie grubsze łączy się na zwidłowanie, cieńsze zaś na zakładkę prostą. Połączenie

wzmacnia  się  gwoździami  lub  śrubą.  Połączenie  krokwi  z  wystającymi  belkami  stropu
wykonuje  się  na  wrąb  czołowy  przedni  z  zaciosem  na  belce  wzdłuż  dwusiecznej  kąta
zawartego  między  krokwią  i  belką.  Krokiew  przybija  się  ponadto  gwoździami  długości
12 ÷ 15 cm. W belkach uciętych równo z krokwią stosuje się połączenie na wrąb. [6, s. 260]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.38. Oparcie krokwi o płatew stopową [6, s. 261]

We wszystkich tych połączeniach głębokość wrębu wynosi co najmniej 2 ÷ 3 cm lub

1/6 ÷ 1/3 wysokości belki h, a odległość l od końca belki nie powinna być mniejsza niż
6 głębokości wrębu.

Krokwie cieńsze wchodzące w okap łączy się z belkami na zakładkę z wrębem, przy

czym  belka  nie  powinna  wystawać  poza  połączenie,  a  krokwie  grubsze  –  na  zwidłowanie
ukośne  z  wrębem.  Połączenie  belek  z murłatami wykonywano  dawniej na wrąb jednostronny,
wrąb  pełny  wzajemny,  a  niekiedy  również  na  wrąb  krzyżowy  lub  zapłetwiony  (w  jaskółczy
ogon).

Wiązary puste składają się z dwóch krokwi rozstawionych w odstępach 0,8 ÷ 1,20 m

i opartych o płatwie stopowe. Połączenia w wiązarze pustym są takie same jak omówione
poprzednio.

Oparcie krokwi o płatew stopową wykonuje się na wrąb krawędziowy z zębem. Wobec

braku  belek  pośrednich  między  belkami  głównymi  przypustnice  opiera  się  na  podpłatewce
w sposób podobny  jak krokwie na płatwi stopowej Rys. Płatew stopową i podpłatewkę łączy
się  z  belką  stropu  na  wrąb  pełny  wzajemny  lub  krzyżowy,  przy  czym  połączenie  z  płatwią
wzmacnia się  śrubą.  Dachy  krokwiowe są  niekorzystne  ze względu na duże nachylenie połaci
dachowej  (40  ÷  60˚).  Chcąc  ustrój  ten  zastosować  do  mniejszych  spadków  (poniżej  40˚),
należy wzmocnić połączenie krokwi z belką lub płatwią stopową.

Jeżeli spadek połaci dachowej wynosi 30 ÷ 40˚, połączenie krokwi wykonuje się na styk,

ze wzmocnieniem obustronnymi nakładkami lub też na dotyk do ciągłej deski kalenicowej.
Dla jeszcze mniejszych spadków (20 ÷ 30˚) oraz większych niż 6 m rozpiętości krokwie łączy
się w kalenicy deską kalenicową oraz dwiema nakładkami. Deska kalenicowa wyrównuje
i usztywnia wiązary w płaszczyźnie prostopadłej.

Połączenie krokwi z belką i płatwią stopową w wiązarach pełnych wzmacnia się

w razie małych spadków śrubą średnicy 12 mm. Ponadto w wiązarach z płatwią stopową,
oprócz przybicia krokwi do płatwi stopowej przymocowuje się krokwie dodatkowo drutem
średnicy 4 mm do śruby kotwiącej. [6, s. 262]

Rys.39. Połączenie krokwi z belką i pławią stopową [6, s. 262]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.40. Połączenie kalenicowe krokwi: a) na nakładki, b) na deskę kalenicową, c) na deskę i nakładki [6, s. 262]

Ustrój jętkowy

Jeżeli rozpiętość między ścianami zewnętrznymi wynosi ponad 6 m, to krokwie

wzmacnia się, ponieważ ich długość przekracza 4,50 m. Wystarczy wówczas każdą parę
krokwi połączyć jętką. Otrzymuje się wiązary jętkowe.

Jętka dzieli krokiew na dwa odcinki: dolny, zawsze dłuższy, wynoszący 4 ÷ 4,50 m

i górny  krótszy, długości 2,50 m. W tym układzie jętka jest pośrednio podporą krokwi, przez
co  zmniejsza  jej  rozpiętość;  przekrój  krokwi  może  być  więc  oszczędniejszy.  Oprócz  tego
jętka  wiąże  obie  krokwie,  nie  dopuszczając  do  rozsunięcia  się  dolnych  końców  krokwi  pod
wpływem  obciążenia.  Długość  jętki  w  tym  ustroju  nie  może  przekraczać  3,50  m.  Jeżeli
poddasze  ma być użytkowane, to spadki połaci powinny być większe od 45˚. Na jętce można
w  tym  wypadku  oprzeć  lekki  strop.  Połączenie  jętki  z  krokwią  wykonuje  się  na  wrąb,  na
jaskółczy  ogon  ze  śrubą,  rzadziej  na  czop  ukośny  i  gniazdo  lub  na  czop  i  gniazdo  z  wrębem
czołowym przednim.

W wiązarach rozpiętości 7 ÷ 10 m jętki są dłuższe niż 3,5 m i dlatego, aby zmniejszyć ich

ugięcie i zapobiec wyboczeniu, podpiera się je w środku ramką stolcową składającą się ze
stolców, płatwi i mieczy. Jest to ustrój odpowiedni do dachów rozpiętości 9,0 m. [6, s. 263]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.41. Wiązar z jętką podpartą: a) przekrój poprzeczny więźby dachowej, b) przekrój podłużny I-I, c)

podparcie jętki [6, s. 264]

W wiązarach rozpiętości 9 ÷ 12 m jętki podpiera się dwiema ramkami stolcowymi.

Połączenie  krokwi  z  jętkami,  belkami  stropu  i  płatwiami  stopowymi  wykonuje  się  tak  samo,
jak  wyżej  omówionym  ustroju  jętkowym.  Jętki  łączy  się  z  płatwiami  na  wrąb  jednostronny
(w jętkach)  lub  wrąb  dwustronny.  Słupy  łączy  się  z  płatwiami  i  belkami  stropu  na  czopy
zwyczajne, miecze zaś ze słupami i płatwiami łączy się na zacios prosty z czopem lub na czop
ukośny. Ustrój jest usztywniony mieczami w kierunku poprzecznym i podłużnym dachu.

Wiązary takie można stosować tylko wtedy, gdy budynek ma zewnętrzne ściany nośne.

Wobec dużej rozpiętości belki stropu albo tramy powinny być podparte jedną lub dwiema
ścianami wewnętrznymi bądź leżeć na podciągach. W razie braku belek odpowiedniej
długości krótsze ich odcinki łączy się nad podporami za pomocą klamer.

Wiązary jętkowe stosuje się tylko w razie urządzenia poddasza użytkowego; wówczas

jętki służą jako belki stropu. Jeśli na poddaszu nie wykonuje się stropu, ustroju tego się nie
stosuje, gdyż jest on nieekonomiczny ze względu na duże zużycie drewna (jętka łączy każdą
parę krokwi) i wówczas zaleca się więźbę krokwiowo-płatwiową. [6, s. 264]

Ustrój krokwiowo-płatwiowy

Więźby krokwiowo-płatwiowe są stosowane w budynkach z dachami płaskimi

o spadku poniżej 30% lub w budynkach o rozstawie ścian zewnętrznych przekraczających
6 m, jeżeli nie wykorzystuje się jętek jako belek stropu poddasza.

Przekroje krawędziaków na krokwie i ciężary pokryć powodują, że krokwie nie mogą

mieć większej rozpiętości od 4,5 m.

W więźbach krokwiowo-płatwiowych skrajnymi podporami krokwi są płatwie stopowe

lub murłaty leżące na ścianach zewnętrznych.

W dachach o małym spadku krokwie u dołu opierają się często na murłacie. W tym

przypadku należy zakotwić ją w murze, wbijając co kilka metrów na jej odległość pręt
stalowy, który zamocowuje się w murze. [6, s. 265]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.42. Wieszar krokwiowo-płatwiowy ze stolcem pojedynczym: a) konstrukcja o spadku 1:3 lub 1:4,

b) o spadku mniejszym niż 1:4, c) węzeł pierwszy, d) oparcie krokwi, e) węzeł drugi [6, s. 266]

Dolne końce krokwi są przybite do murłat zakotwiczonych w murze w odstępach ok. 4,0

m. Górne końce krokwi opierają się na wrębach płatwi kalenicowej , do której są przybite
gwoździami. Ponadto każda para krokwi wiązara pełnego jest połączona ze sobą klamrą
ciesielską.

Kleszcze poziome są połączone z krokwiami, słupem i płatwiami na wręby i śruby.

Krokwie cienkie łączy się z płatwią na wrąb, z kleszczami – na śruby.

Kleszcze ukośne przybija się do krokwi gwoździami, a ze słupami łączy się je na wrąb

oraz na gwoździe. [6, s. 267]

Złącze kalenicowe krokwi jako podpora występuje w więźbach krokwiowo-płatwiowych

ze stolcem podwójnym. Taką więźbę wykonuje się bez zastrzałów, jeśli rozstaw murów
zewnętrznych jest równy 8 ÷ 10 m. Jeśli rozstaw murów zewnętrznych wynosi
10 ÷ 12 m, to stosuje się więźbę z zastrzałami. Rozpiętość taką ma większość budynków.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys.43. Wiązar płatwiowy ze stolcem podwójnym i ścianką kolankową: a) przekrój poprzeczny b) przekrój
podłużny, c) szczegół rozwiązania z kleszczami pod płatwią [6, s. 268]

Wiązar pełny składa się z krokwi, słupów stolcowych i kleszczy. Krokwie opierają się

dolnymi  końcami  na  murłatach  lub  na  płatwiach  stopowych.  Płatwie  stolcowe  podpierają
krokwie  w  punktach  pośrednich,  przejmując  od  nich  obciążenie  od  pokrycia  dachowego,
śniegu  i  wiatru  i  przenoszą  je  przez  słupy  stolcowe  na  strop. Słupy stolcowe opierają się na
stropie  za  pośrednictwem  podwaliny.  Kleszcze  obejmują  słupy,  z  którymi  są  połączone  na
wrąb  wzajemny  i  śrubę,  oraz  krokwie.  Kleszcze  przybija  się  do  krokwi  gwoździami,  łączy
śrubą  lub  (jeżeli  krokwie  są  grube)  na  wrąb  wzajemny  w  kształcie  jaskółczego  ogona,
wzmocniony  śrubą  lub  gwoździami.  Ponadto  połączenie  kleszczy  z  płatwiami  stolcowymi
wykonuje  się  również  na  wrąb  w  kleszczach.  Tego  rodzaju  połączenie  kleszczy  ze  słupami,
krokwiami  i  płatwiami  stolcowymi  zapewnia  wiązarowi  pełnemu  dużą  wytrzymałość
i potrzebną sztywność. [6, s. 267]

Wiązary wieszarowe

Jeżeli budynek nie ma wewnętrznych ścian nośnych, na których można oprzeć ramki

stolcowe, to co przy rozpiętości powyżej 6 m stosuje się wiązary wieszarowe.

Konstrukcja wieszarowa tym różni się od konstrukcji wiązarów opisanych poprzednio, że

obciążenie dachu przenosi się w niej za pośrednictwem słupów, lecz zastrzałów, na ściany
zewnętrzne budynku. Konstrukcja wiązarów wieszakowych składa się:

−

z zastrzałów pracujących na ściskanie i prawie równoległych do krokwi;

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

z wieszaków, pracujących na rozciąganie, a nie jak słupki stolcowe – na ściskanie;

−

z ściągów odpowiadających belkom lub tramom, pracujących na rozciąganie, a w razie
podwieszenia lub oparcia na nich stropu również na zginanie;

−

z rozpór o podobnym położeniu jak kleszcze; występują one tylko w ustrojach
dwuwieszakowych i są ściskane.

W wiązarach jednowieszakowych zastrzały zbiegają się na wieszaku. Na konstrukcji

wiązara są oparte płatwie, a na płatwiach – krokwie. Pełne wiązary wieszarowe ustawia się co
trzy,  cztery  lub  pięć  krokwi.  Niekiedy  do  wieszarów  podwiesza  się  podciągi  podtrzymujące
belki  stropowe.  Podciągi  wystają  z  konstrukcji  stropu. Belki  mogą  być  również  podwieszone
do  podciągu,  który  wówczas  układa  się  na  ściągach.  Podwieszenie  belek  do  podciągów
wykonuje  się  za  pomocą  chomąt  z  płaskownika  stalowego,  wygiętego  w  kształcie  litery  U.
Podwieszenie  podciągu  wykonuje  sięga  pomocą  śrub  za  podkładkami  metalowymi.  Wiązary
wywierają duży nacisk na ściany, dlatego ściągi układa się na murłatach. [6, s. 272]

Rys.44. Więźby wieszarowe: a) dwuwieszakowa, b) jednowieszakowa [6, s. 271]

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Z jakich elementów składa się dach?
2.  Jakie obciążenia przenosi konstrukcja dachowa?
3.  Co nazywamy konstrukcją ciesielską?
4.  Jakie znasz rodzaje wiązarów dachowych?
5.  W jakich obiektach ma zastosowanie ustrój krokwiowy
6.  Scharakteryzuj ustrój jętkowy.
7.  W jakich obiektach ma zastosowanie ustrój krokwiowo-płatwiowy?
8.  Czym charakteryzuje się konstrukcja wieszarowa?
9.  Nazwij poszczególne elementy składowe więźby dachowej.
10.  Jakie są ogólne wytyczne odnośnie projektowania dachów?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ rodzaj więźby dachowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą dotyczącą więźby dachowej,
2)  dokonać analizy katalogów wyrobów więźby,
3)  zanotować wnioski,
4)  zaprezentować efekty swojej pracy,
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  katalogi wyrobów,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wykonaj rysunek więźby dachowej - krokwiowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  przyswoić wiadomości dotyczące wymagań projektowania więźby,
3)  otworzyć program komputerowy do wspomagania projektowania,
4)  narysować rysunek wykorzystując program komputerowy,
5)  zapisać rysunek na dyskietce,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Wykonaj rysunek połączenia kalenicowego krokwi.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  ustalić wymiary poszczególnych elementów,
3)  ustalić sposób łączenia krokwi,
4)  wykonać rysunek,
5)  zaprezentować efekty swojej pracy,
6)  dokonać oceny ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Wykonaj rysunek wiązara płatwiowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  ustalić wymiary dachu,
3)  otworzyć program komputerowy do wspomagania projektowania,
4)  narysować rysunek wiązara,
5)  wykonać rysunek w przekrojach poprzecznym i podłużnym,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) scharakteryzować elementy składowe dachu?

¨ ¨

2) wyjaśnić jakie obciążenia przenosi konstrukcja dachu?

¨ ¨

3) wyjaśnić pojęcie konstrukcji ciesielskiej?

¨ ¨

4) scharakteryzować rodzaje wiązarów dachowych?

¨ ¨

5) wskazać zastosowanie ustrojów krokwiowych?

¨ ¨

6) scharakteryzować ustroje jętkowe?

¨ ¨

7) określić zastosowanie ustroju krokwiowo-płatwiowego?

¨ ¨

8) scharakteryzować budowę i zastosowanie konstrukcji wieszarowej?

¨ ¨

9) nazwać poszczególne elementy składowe więźby dachowej?

¨ ¨

10) określić wytyczne podczas projektowania więźby dachowej?

¨ ¨

11) wykorzystać zdobyte wiadomości w praktycznym działaniu?

¨ ¨

12) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia?

¨ ¨

13) wykorzystać program komputerowy do narysowania rysunku?

¨ ¨

14) zorganizować stanowisko do wykonania ćwiczeń?

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Połączenia elementów drewnianych w konstrukcjach

ciesielskich

4.6.1. Materiał nauczania

Podział złączy

Złącza umożliwiają wykonywanie z prostych elementów drewnianych nawet bardzo

złożonych  budowli.  Zadaniem  złączy  jest  przenoszenie  z  jednego  elementu  na  drugi  sił
powstałych w wyniku działania obciążeń.
Złącza  elementów  z  drewna  dzieli  się  na  łącznikowe,  klejowe  i  wrębowe.  W  złączach
łącznikowych elementy łączy się łącznikami
mechanicznymi,  w  klejowych  -  na  klej,  a  we  wrębowych  -  dzięki  odpowiednio  wykonanym
zaciosom ciesielskim.
Złącza łącznikowe dzieli się ze względu na rodzaj łączników na trzy rodzaje:

−

sworzniowe,

−

wkładkowe,

−

na skowy.

Sworzniowymi  nazywa  się  złącza  na  gwoździe,  wkręty,  kołki  drewniane  oraz  sworznie
stalowe pełne i rurowe.
Jako  wkładek  łącznikowych  używa  się  obecnie  pierścieni  zębatych  lub  płytek  kolczastych,
wciskanych w łączone elementy.
Skowy  są  to  odpowiednio wyprofilowane blachy połączeniowe, które mocuje się gwoździami
lub  wkrętami  do  elementów  z  drewna.  Stosowane  są  też  skowy  z  płaskowników  stalowych,
zabezpieczonych  przed  korozją  przez  ocynkowanie  lub  inną  powłoką  metaliczną  i  blachy
z kolcami (podobne do płytek kolczastych).
Wszystkie  złącza  powinny  być  tak  wykonane,  aby  stykające  się  płaszczyzny  łączonych
elementów  ściśle  do  siebie  przylegały.  Niedopasowanie  pogarsza  jakość  i  wytrzymałość
wykonywanych złączy i czyni konstrukcję niedostatecznie bezpieczną.
Konstrukcje złączy są znormalizowane. [6, s. 163]

Złącza łącznikowe

Sworznie (np.: gwoździe, pręty, kołki z drewna lub rury) są zagłębiane w łączonych

elementach  i  przenoszą  siły  występujące  w  tych  elementach  dzięki  tarciu  o  ścianki  otworów.
Sworznie  wyciągane  utrzymują  się  tylko  wskutek  tarcia  powstającego  przy  nacisku  drewna
wgniecionego  podczas  ich  wbijania;  Sworznie  ścinane  wywierają  nacisk  na  ścianki  otworu,
co zwiększa siłę tarcia. Sworznie powinny być tak dobrane, aby nacisk nie miażdżył drewna.

Wkładki są wpuszczane w łączone elementy i podobnie jak sworznie pracują dzięki siłom

tarcia.  Złącza  z  wkładkami  pierścieniowymi  wzmacnia  się  ześrubowując  je,  ponieważ  samo
tarcie  nie  utrzymałoby  wkładki.  Wkładka  jest  ścinana  siłą  występującą  w  złączu;  siła  ta  jest
przekazywana  przez  docisk  jednego  z  elementów  na  wkładkę,  a  z  wkładki  również  przez
docisk - na drugi element.

W złączach na skowy siły są przekazywane z elementu na łącznik za pośrednictwem

gwoździ, wkrętów lub kolców łączących drewno z blachą połączeniową.

Złącza na gwoździe i wkręty

Gwoździe są najbardziej znanymi łącznikami elementów cienkich, tj. desek i bali.

Pojedynczy gwóźdź przenosi stosunkowo małą siłę, dlatego złącza elementów silnie
obciążonych zbija się wieloma gwoździami. Należy przy tym pamiętać, że gwoździe

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

rozszczepiają włókna drewna, a więc miejscowo osłabiają materiał. Zastosowanie zatem zbyt
dużej liczby gwoździ w połączeniu może być równie niekorzystne, jak niedostateczna ich
liczba.

Gwoździe łatwo rdzewieją, co jest wadą tych łączników. Zaletami gwoździ są natomiast:

niewielki  koszt,  szybkość  i  łatwość  wykonywania  połączeń  oraz  możliwość  rozbiórki
konstrukcji i ponownego użycia materiału.
Do  połączeń  elementów  trwałych  konstrukcji  drewnianych  najodpowiedniejsze  są  gwoździe
o  przekroju  okrągłym  i  główce  płaskiej, gdyż nie rozszczepiają one drewna i lepiej przylegają
do  otworu.  Używając  gwoździ  kwadratowych  nie  należy  ich  wbijać  przekątną  wzdłuż
włókien.

Rys.45. Złącza na gwoździe: a) jednocięte, b) dwucięte [6, s. 166]

W elementy z drewna iglastego gwoździe można wbijać bezpośrednio, jeśli ich

średnica nie jest większa niż 6 mm; jeżeli gwoździe są grubsze, trzeba nawiercać
odpowiednie otwory.

W elementach z drewna twardego, mokrego lub przemarzniętego trzeba wywiercać

otwory  na  gwoździe  niezależnie  od  ich  średnicy.  Średnica  otworu  powinna  wynosić  0,95
średnicy  gwoździa.  W  miejscu  wbicia  gwoździ  włókna  drewna  ulegają  miejscowemu
uszkodzeniu;  są  rozsuwane  i  zagęszczane.  Wiercenie  przerywa  wprawdzie  włókna,  a  więc
bardziej  osłabia  przekrój  elementów  w  miejscu  połączenia,  ale  zapobiega  rozszczepianiu
włókien. [6, s. 166]

Rys.46. Rozmieszczenie gwoździ w złączach: a) prostokątne, b) przestawione, c) w zakosy, d), e) przestawione
w złączu pod kątem, f) prostokątne w złączu zginanym, M – moment zginający, Q – siła poprzeczna, N – siła
podłużna [6, s. 167]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W konstrukcjach, w których występuje odrywanie elementów, zaleca się zamiast gwoździ

stosować  inne  łączniki:  wkręty  przystosowane  do  klucza  lub  wkręty  z  łbem  do  śrubokręta.
Wkręty  osadza  się  w  uprzednio  nawierconych  otworach  średnicy  o  2  mm  niniejszej  od
wkręta.  Głębokość  otworu  powinna  wynosić  0,8  długości  wkręta.  Rozmieszczenie  i  liczba
wkrętów w złączu są takie same jak gwoździ.
Złącza  na  gwoździe  stosuje  się  zazwyczaj  we  wszystkich  konstrukcjach  tymczasowych,
takich  jak  rusztowania  i  deskowania.  Połączenia  te  wykonuje  się  też  w  dźwigarach,
kratownicach dachowych, ramach itp.
Złącza  na  gwoździe  można  podzielić  na  zwiększające  wymiary  elementów  lub  wiążące
elementy.

Rys.47. Złącza elementów konstrukcyjnych z desek zwiększające: a) długość, b) przekrój [6, s. 169]

Rys.48. Złącza elementów w konstrukcjach z bali: a) skrzyżowanie, b) skrzyżowanie z podpórką,
c) skrzyżowanie z desek z wycięciem, d) naroże, e) złącze na nakładki [6, s. 169]

Złącza na kołki drewniane i sworznie stalowe

Złącza na kolki drewniane są bardzo pracochłonne, gdyż wymagają starannego

dopasowania. Otwory na kołki znacznie osłabiają element ze względu na swą dużą średnicę.
Z tych powodów połączenia na kołki wyszły już z użycia; spotyka się je tylko w elementach
budowli na terenie skansenów.

Zamiast dawniej stosowanych kołków drewnianych stosuje się obecnie sworznie stalowe.

Sworznie stalowe pełne wykonuje się z prętów stalowych o przekroju okrągłym i średnicy 10-
24 mm. Sworznie powinny dokładnie przylegać do ścianek otworu. W celu zabezpieczenia
złącza przed rozdzieleniem się stosuje się w co najmniej piątej części otworów śruby
z podkładkami stalowymi. W każdym złączu musi być co najmniej jedna taka śruba. [6, s. 170]

Złącza na pierścienie i płytki kolczaste

W konstrukcjach drewnianych, w których występują duże siły w prętach

(np. w dźwigarach dachowych dużej rozpiętości) połączenia sworzniowe nie wystarczają |
i zastępuje sieje połączeniami na wkładki, które w punktach połączeń rozkładają siły na
większe powierzchnie.

Połączenia takie nadają się tylko do drewna wysokiej jakości i dostatecznie suchego,

powinno być też zapewnione odpowiednio dokładne ich wykonanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Najczęściej stosowanymi wkładkami są pierścienie zębate wciskane.

Rys.49. Wkładki łącznikowe: a) pierścień typu Geka, b) pierścień typu Bistyp, c) płytka kolczasta, d) przekrój
złącza na płytki kolczaste [6, s. 171]

Zamiast pierścieni stosuje się też płytki kolczaste. Złączy nie trzeba wzmacniać śrubami, bo
płytki utrzymują łączone elementy siłą tarcia.

Złącza na skowy

Złącza na skowy, wypierają złącza wrębowe bo są dużo mniej pracochłonne. Służą do

łączenia  elementów  konstrukcji  drewnianych  w  płaszczyźnie  pionowej  lub  poziomej  oraz
elementów  stykających  się  pod  kątem.  Są  też  stosowane  podpórki  słupów,  stawianych  na
podwalinie  lub  kotwiące  słup  w  ścianie  betonowej.  Inne  skowy  służą  do  łączenia  elementów
drewnianych  z  metalowymi.  Taśmy  perforowane  są  używane  do  wzmacniania  złączy
elementów lub  jako  ściągi  konstrukcji rozporowych.  Ściągi  mają złączki ze śrubą rzymską do
napinania.

Skowy są mocowane do drewna za pomocą gwoździ lub wkrętów, wbijanych lub

wkręcanych zaczepiaczem. Są też skowy z kolcami. Wciska się je w drewno prasą lub wbija
na budowie. [6, s. 172]

Rys.50. Skowy: a) połączenie stolca z płatwią, b) połączenie stolca z podwaliną, stolca z mieczem, c) złącze
belek w stropie, d) wzmocnione złącza elementów poziomych, e) złącze kalenicowe, f) połączenie stolca
z podwaliną, g) podpórka stolca zakotwiona w ścianie betonowej [6, s. 173]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Złącza wrębowe

Złącza wrębowe są najbardziej typowe dla prac ciesielskich. Jeszcze kilkadziesiąt lat

temu  dobry  cieśla  chlubił  się  tym,  że  postawił  dom  nie  używając  ani  jednego  gwoździa.
Złącza  wrębowe  nazywa  się  też  ciesielskimi.  Obecnie  wykonywane  połączenia  wrębowe
zazwyczaj  wzmacnia  się  kolkami  drewnianymi,  a  także  śrubami,  klamrami,  chomątami,
strzemionami, opaskami itp., aby zabezpieczyć je przed rozluźnieniem.

Wykonywanie złączy wrębowych jest bardzo pracochłonne i wymaga dużej staranności,

aby  na  stykach  elementów  nie  powstawały  szczeliny,  w  które  wnika  wilgoć  sprzyjająca
korozji  biologicznej.  Złącza  te  wykonuje  się  jeszcze  przy  rekonstrukcjach  i  remontach
zabytkowych  budowli  drewnianych.  Proste  połączenia,  wzmacniane  gwoździami  lub
okuciami stalowymi są jeszcze stosowane w budownictwie drewnianym, bo ceny na skowy są
wysokie.
Połączenia  na  wręby  wykonuje  się  w  celu  zwiększenia  wymiarów  elementu  lub  zespolenia
elementów konstrukcji.
Do  pierwszej  grupy  należą  połączenia  przedłużające  elementy  poziome  i  pionowe  oraz
powiększające ich szerokość i wysokość. Do drugiej grupy zalicza się złącza:

−

elementów leżących w płaszczyźnie poziomej,

−

elementów leżących w płaszczyźnie pionowej, przy czym ze względu na zróżnicowanie
technologii rozróżnia się złącza pod kątem prostym i złącza pod kątem ostrym,

−

elementów leżących w płaszczyźnie ukośnej. [6, s. 178]

Przedłużanie elementów poziomych

W celu przedłużenia elementów poziomych wykonuje się najczęściej następujące rodzaje

styków: proste, ukośne, wcięte pojedynczo i podwójnie, w nakładkę prostą i ukośną oraz ujęte
w łubki.

Do wzmocnienia styków na rozciąganie stosuje się nakładki proste lub ukośne, albo też

ujmuje styk w łubki; nakładki i łubki ściąga się śrubami. Najprostszym wzmocnieniem styku
jest przybicie z góry lub z obu stron klamer ciesielskich.

Rys.51. Styki poziome: a) prosty, b) ukośny, c) z wcięciem pojedynczym, d) z wcięciem podwójnym,
e) z nakładka prostą, f) z nakładką ukośną, g) z łubkami [6, s. 179]

Zakładki stasuje się częściej od zamków ze względu na łatwość wykonania. W celu

zabezpieczenia łączonych części przed rozsunięciem się zakładki proste i ukośne wzmacnia
się kołkami z drewna lub śrubami.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do najważniejszych połączeń leżących w płaszczyznach pionowej i ukośnej należą: wrąb

pełny, wrąb prosty z czopem, wrąb podwójny bez czopa i wrąb podwójny z czopem.

Rys.55. Złącza elementów schodzących się pod kątem ostrym: a) na wrąb pełny, b) na wrąb z czopem,
c) na wrąb podwójny, d) wrąb podwójny z czopem, e) w jaskółczy ogon, f) na zwidłowanie [6, s. 188]

Do łączenia elementów leżących w różnych płaszczyznach stosuje się wręby.

Zapobiegają one przesuwaniu się belki w płaszczyźnie pionowej. Rozróżnia się wrąb pełny
jednostronny i dwustronny. Krokwie lub zastrzały opiera się na belkach za pomocą wrębu
krawędziowo-czołowego lub krawędziowego z zębem.

Rys.56. Wręby: a) pełny jednostronny, b) dwustronny, c) krawędziowo-czołowy, d) krawędziowy z zębem
[6, s. 189]

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaką rolę pełnią złącza?
2.  Dokonaj podziału złączy.
3.  W jaki sposób można podzielić złącza łącznikowe?
4.  Do łączenia jakich konstrukcji stosuje się płytki kolczaste?
5.  Jakie są zalety złączy na skowy?
6.  Scharakteryzować złącza wrębowe.
7.  Jakie znasz złącza zakładkowe?
8.  Czym charakteryzuje się złącza węgłowe?
9.  Czy potrafisz narysować złącza elementów konstrukcyjnych?
10.  Jakie są zasady wykonywania złączy wrębowych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ rodzaj zastosowanych złączy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dokonać analizy literatury na ten temat,
2)  dokonać analizy modeli połączeń ciesielskich,
3)  zanotować wnioski,
4)  zaprezentować efekty swojej pracy,
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  modele konstrukcji ciesielskich,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wykonaj rysunek złącza na wrąb pełny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  zapoznać się z literaturą dotyczącą złącz elementów konstrukcji,
3)  narysować rysunek wykorzystując program komputerowy,
4)  zapisać rysunek na dyskietce,
5)  zaprezentować efekty swojej pracy,
6)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Wykonaj rysunek połączenia belek stropowych na skowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się literaturą na ten temat,
2)  ustalić wymiary belek,
3)  wykonać rysunek,
4)  zaprezentować efekty swojej pracy,
5)  dokonać oceny ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z oprogramowaniem,
– literatura z rozdziału 6.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) określić jaką rolę pełnią złącza?

¨ ¨

2) przedstawić podział złączy?

¨ ¨

3) przedstawić podział złączy łącznikowych?

¨ ¨

4) określić rodzaj konstrukcji w których stosuje się płytki kolczaste?

¨ ¨

5) wskazać zalety złącz na skowy?

¨ ¨

6) scharakteryzować złącza wrębowe?

¨ ¨

7) przedstawić złącza zakładkowe?

¨ ¨

8) scharakteryzować złącza węgłowe?

¨ ¨

9) określić zasady wykonywania złączy wrębowych?

¨ ¨

10) wykorzystać zdobyte wiadomości w praktycznym działaniu?

¨ ¨

11) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia?

¨ ¨

12) wykorzystać program komputerowy do narysowania rysunku złączy?

¨ ¨

13) zorganizować stanowisko do wykonania ćwiczeń?

¨ ¨

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem pytań testowych.
4.  Test  zawiera  22  zadania  o  różnym  stopniu  trudności.  Są  to  pytania:  otwarte,  z  luką

i wielokrotnego wyboru.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi, stawiając w odpowiedniej

rubryce znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową.

6. Test składa się z dwóch części o różnym stopniu trudności: I część – poziom

podstawowy, II część - poziom ponadpodstawowy.

7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
8. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie sprawiało Ci trudność, odłóż jego rozwiązanie na

później i wróć, gdy zostanie czas wolny.

9. Na rozwiązanie testu masz 90 minut.

Powodzenia !

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Sworzniowymi nazywa się złącza na: ……………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………..

2. Złącza łącznikowe dzieli się ze względu na rodzaj łączników na trzy rodzaje:

−

………………………….

−

………………………….

−

………………………….

3. Jaką zakładkę przedstawia rysunek?
a)  prostą,
b)  ukośna,
c)  prosta z wcięciem,
d)  prostą z czopem czołowym.

4. Rysunek przedstawia połączenia ścian:
a)  szkieletowe,
b)  wieńcowe,
c)  płytowe,
d)  rydlowe.

5. Rodzaje ścian szkieletowych:

−

………………………………

−

………………………………

−

………………………………

−

………………………………

6. Jaki rodzaj stropu przedstawia rysunek?
a)  nagi,
b)  cichy,
c)  ze ślepym pułapem,
d)  deskowy.

7. Na rysunku przedstawiono wiązar:
a)  trójkątny,
b)  kratowy,
c)  łukowy,
d)  mansardowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

8. Rodzaje wiązarów dachowych to:

−

…………………………………

−

…………………………………

−

…………………………………

−

…………………………………

9. Materiały do konstrukcji drewnianych klejonych to:
…………………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………………………………...

10. Rysunek przedstawia:
a)  dźwigar warstwowy,
b)  dźwigar pełny gwoździowany,
c)  wiązar deskowy,
d)  wiązar kratowy,

11. Rysunek przedstawia połączenia na:
a)  gwoździe,
b)  płytki kolczaste,
c)  skowy,
d)  wręby.

12. Na rysunku jest przedstawione złącze elementów schodzących się pod katem ostrym:
a)  na wrąb pełny,
b)  na wrąb z czopem,
c)  na wrąb podwójny,
d)  na wrąb podwójny z czopem.

13. Jakie elementy konstrukcyjne nazywamy wiązarami?
…………………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………………………………...

14. Wiązary łukowe stosuje się najczęściej przy rozpiętościach większych niż:
a)  15 m,
b)  25 m,
c)  30 m,
d)  35 m.

15. Ustrój krokwiowy jest więźbą dachową stosowaną w budynkach o rozstawie ścian
zewnętrznych ………………………………………………………………………...................
…………………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………………………………...

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

16. Nośność belek i podciągów można zwiększyć przez zastosowanie:

−

………………………………………………..

−

………………………………………………..

−

………………………………………………..

−

………………………………………………..

−

………………………………………………..

17. Wyjaśnij pojęcia:
Krokwie - ……..……………………………………………...………………………………....
…………………………………………………………………………………………………...
Zastrzały - ……..……...……………………………………...………………………………....
…………………………………………………………………………………………………...

18. Dopisz brakujące nazwy elementów węzła wiązara krokwiowo-płatwiowego.

19. Na wybór kształtów wiązarów wpływają:

−

……………………………………..

−

……………………………………..

−

……………………………………..

−

……………………………………..

20. Rysunek przedstawia wiązar z jętką podpartą nazwij poszczególne elementy

21. Naszkicuj więźbę wieszarową (jednowieszakową).

22. Naszkicuj wiązar trójkątny o rozpiętości do 12 m

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ............................................................................................................................

Wykonywanie dokumentacji konstrukcji wielkowymiarowych z drewna

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punktacja

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Burzyński K.: Konstrukcje wyrobów z drewna. WSiP, Warszawa 1983
2. Dziarnowski Z. Michniewicz Z.: Konstrukcje z drewna i materiałów drewnopochodnych.

Arkady. Warszawa 1974

3.  Gołębiewski Z.: Konstrukcje drewniane PWN, Warszawa 1976
4.  Haun I.: Nowoczesny cieśla. Wydawnictwo Apis, Gdańsk 1995
5.  Kotwica  J.:  Konstrukcje  drewniane.  Oficyna  Wydawnicza  Politechniki  Warszawskiej,

Warszawa 1996

6. Lenkiewicz W.: Ciesielstwo. WSiP, Warszawa 1998
7. Lenkiewicz W. Pyrak S.: Konstrukcje domów jednorodzinnych i małych budynków.

Arkady, Warszawa 1989

8. Małyszkiewicz J.: Konstrukcje budynków w szkielecie drewnianym. Amerykańsko-

Polski Instytut Budownictwa, Gdańsk 1995

9. Mielczarek Z.: Budownictwo drewniane. Arkady, Warszawa 1994
10. Neufert E.: Podręcznik projektowania architektoniczno-budowlanego. Arkady, Warszawa

1980

11. Neufert E.: Podręcznik projektowania architektoniczno-budowlanego. Arkady, Warszawa

2004

12.  Neuhaus H.: Budownictwo drewniane. PWT, Rzeszów 2004
13.  Niżyński W.: Przykłady obliczeń konstrukcji drewnianych. WSiP, Warszawa 1994
14.  Pracht K.: Budownictwo drewniane. Arkady, warszawa 1991
15.  Polska Norma PN-EN 380:1998 Konstrukcje drewniane – Metody badań – Ogólne zasady

badań pod obciążeniem statycznym

16. Polska Norma PN-EN 408:2004 Konstrukcje drewniane – Drewno konstrukcyjne lite

i klejone warstwowo – Oznaczanie niektórych właściwości fizycznych i mechanicznych

17. Polska Norma PN-EN 1075:2000Konstrukcje drewniane – Metody badań – Połączenia na

metalowe płytki kolczaste

18. Polska Norma PN-EN 1380:2000 Konstrukcje drewniane – Metody badań – Nośność

złączy na gwoździe

19. Polska Norma PN-EN 14250:2005 Konstrukcje drewniane – Wymagania produkcyjne

dotyczące

prefabrykowanych

elementów

konstrukcyjnych

łączonych płytkami

kolczastymi

20. Polska Norma B-03150:2000 Konstrukcje drewniane – Obliczenia statyczne

i projektowanie

21. Polska Norma PN-EN 14250:2005 Konstrukcje drewniane – Wymagania produkcyjne

dotyczące

prefabrykowanych

elementów

konstrukcyjnych

łączonych płytkami

kolczastymi

22. internet

Czasopisma

−

Gazeta przemysłu Drzewnego: Wydawnictwo Inwestor sp. z o. o.

−

Gazeta Drzewna – Holz-Zentralblatt Polska sp. z o.o. Poznań

−

Meblarstwo – pismo dla producentów i odbiorców mebli: Wydawnictwo Inwestor sp. z o. o.

−

Przemysł Drzewny: Wydawnictwo Świat sp. z o. o.