plik

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 7/98

Telewidzu! Obudź się. Zaczynamy.
Przed miesiącem katowałem cię defi−

nicjami  z zakresu  optyki  oraz  rozkłada−
niem i składaniem obrazu telewizyjnego.
Wiesz już zatem jak obraz powstaje. Dzi−
siaj  opowiem  między  innymi  o nadawa−
niu  i odbieraniu  sygnałów  telewizyjnych.
Część  wiedzy  o tych  czarodziejskich
sztuczkach  z sygnałem,  też  już  zdążyłeś
sobie przyswoić.

Teraz chciałbym abyś spojrzał na swój

telewizor. Na jego budowę. Widzisz przy−
ciski, ekran, skrzynkę. A oglądałeś go ze
wszystkich stron? Myślę, że jako rasowy
elektronik na pewno oglądałeś. Przy star−
szych  modelach  mogłeś  natknąć  się,
w jego  tylnej  części,  na  gniazda  anteno−
we  oznaczone  jedno  VHF  a drugie  UHF.
W kolorowych telewizorach produkcji ra−
dzieckiej mogłeś natknąć się na trzy takie
gniazda.

Współczesne telewizory mają tylko je−

dno wejście (gniazdo) antenowe.

W starszych telewizorach czasem

gniazdo  antenowe  było  jedno,  ale  przy
tzw.  przełączniku  kanałów  były  oznacze−
nia VHF i UHF. W nowoczesnych odbior−
nikach telewizyjnych, te tajemnicze literki
można przeczytać jedynie w instrukcji ob−
sługi  lub  na  ekranie  telewizora  podczas
jego  strojenia  do  stacji  nadawczych.  Ale
cóż  się  kryje  pod  tymi  kryptonimami?
Otóż jest to informacja o zakresie odbie−
ranych fal. I tak, tajemniczy VHF to infor−
macja  dla  nas,  że  program  telewizyjny
emitowany  jest  w zakresach  fal  metro−
wych. Kiedy oglądasz program z tego za−
kresu  fal,  to  znak,  iż  nasz  telewizor  spo−
kojnie  sobie  z nimi  radzi.  Podobnie
z oznaczeniem  UHF.  Te  trzy  literki  ozna−
czają, że sygnał telewizyjny mknie sobie
nad rzekami, górami i lasami wykorzystu−
jąc zakres fal decymetrowych. Podobnie
jak fale metrowe, tak i te ostatnie są buł−
ką  z masełkiem  dla  naszego  telewizora.
Po prostu spokojnie je sobie odbiera i da−
je  ci  przyjemność  z oglądania  programu.
Kiedy miesiąc temu czytałeś, co telewiz−
ja jako dziedzina telekomunikacji musi, to
dowiedziałeś  się,  że  co  jak  co,  ale  musi
przesyłać obraz i dźwięk.

Razem. Jednocześnie. Jest to ko−

nieczne.

Wiesz dlaczego?
Żeby ruch ust mówiącego zgadzał się

z odbieranym dźwiękiem. Jasne? Oczy−

wiście!  Ale  co  inne−
go dźwięk a co inne−
go  obraz.  Pamiętasz
o szerokości  pasma
telewizyjnego? A o sze−
rokości  pasma  foniczne−
go?  Jeśli  nie  pamiętasz  już
dokładnie czym się różnią, to przypomnę.

Szerokość pasma wizyjnego to 6,5

MHz  (6500000Hz),  a fonicznego  to
z grubsza  biorąc,  zakres  częstotliwości,
które  możemy  usłyszeć.  Zaszalejmy  na
maxa. Zadysponujmy sobie dźwięk Hi−Fi.
Czyli zakres od 20 Hz do 20 kHz. Pamię−
tasz  też  zapewne,  że  treść  przekazu  fo−
nicznego i wizyjnego musi zostać nałożo−
na na falę nośną, i to tak żeby sobie wza−
jemnie  nie  przeszkadzały.  Jak  te  dwie,
tak  różne  wartości,  razem  nadać?  I to
w dodatku  tak,  żeby  ruch  ust  mówiące−
go... itd.?

Płynie z tego nad wyraz prosty wnio−

sek, że nadajnik telewizyjny musi składać
się... z dwóch różnych nadajników. Jed−
nego, aby wysyłać sygnał wizji i drugie−
go, aby wysyłać sygnał fonii.

Popatrz, cóż za przypadek. Tak właśnie

jest  z nadajnikiem  telewizyjnym.  Ale
wróćmy na chwil siedem, do naszego od−
cinka, w którym opisywałem radio. Kiedy
czytałeś  artykuł  o falach  radiowych,  na−
tknąłeś się na informację dotyczącą spo−
sobu  nadawania,  a ściślej  mówiąc,  spo−
sobu  modulacji  sygnału  radiowego.  Do−
wiedziałeś się co to jest modulacja amp−
litudowa i modulacja częstotliwościowa.

I popatrz, trzeba trafu: telewizja wyko−

rzystuje  oba  te  sposoby  modulacji.  Mo−
dulację  amplitudową  do  przesyłania  syg−
nału wizyjnego i modulację częstotliwoś−
ciową  do  przesyłania  sygnału  fonii.  Jeśli
jeszcze  pamiętasz  o tym,  że  modulacja
amplitudowa jest bardziej podatna na za−
kłócenia to masz już odpowiedź dlaczego
reżyser  programu  telewizyjnego  dostaje
palpitacji  serca,  kiedy  zaproszony  gość
ma  na  sobie  marynarkę  w drobną  kra−
teczkę. Nie wiesz dlaczego? Widziałeś te
interferencje?  Nie  wiesz  co  to  jest?  To
kółeczka  i zawijasy  powstające  na  ekra−
nie  telewizora  w miejscu  gdzie  spotyka
się  rysunek  marynarki  z liniami  na  jakie
podzielony  jest  obraz.  Te  kółeczka  to
właśnie interferencja. I reżyser programu
wiedząc o tym jaki, na skutek zniekształ−
ceń amplitudowych, obraz marynarki mo−

że do ciebie dojść, rwie sobie

resztkę włosów z głowy. No dobrze,

ale wracajmy do elementów urządzeń na−
dawczych.

Antena nadajnika telewizyjnego jest

zatrudniona przez dwa, wcześniej wspo−
mniane nadajniki, wizji i fonii. Przy okazji
chciałbym powiedzieć ci o polaryzacji pro−
mieniowania  fal  elektromagnetycznych.
Ale najpierw zrobimy eksperyment globt−
rotera.  Naprawdę  jest  takie  słowo.  Ono
określa  wędrowca.  Czy  podróżowałeś
młody  czytelniku  przez  Polskę?  Na  przy−
kład jadąc na wakacje pociągiem albo sa−
mochodem? A czy zwróciłeś może uwa−
gę na wygląd anten telewizyjnych na da−
chach w różnych częściach kraju? Na to,
że elementy anten są w jednych rejonach
kraju umieszczone pionowo a innych po−
ziomo? Jeżeli jeszcze nie rzuciło ci się to
w oczy,  to  przy  najbliższej  okazji  pozwól
by ci się rzuciło. W zależności od położe−
nia  (w  stosunku  do  powierzchni  ziemi)
promieniujących  elementów  anteny  na−
dawczej, rozróżnia się polaryzację piono−
wą lub poziomą. Kiedy będziesz teraz wi−
dział  jak  ustawione  są  elementy  anten
odbiorczych, będziesz wiedział, gdzie pra−
cują  nadajniki  o polaryzacji  pionowej
a gdzie poziomej. Teraz uważaj, bo będzie
prawie  definicja.  Polaryzacją  fali  elektro−
magnetycznej  nazywamy  płaszczyznę,
w której  zmienia  się  pole  elektromagne−
tyczne. Jeśli promieniujący element ante−
ny  nadajnika  umieszczony  jest  pionowo,
fale będą spolaryzowane pionowo, nato−
miast  poziome  umieszczenie  tego  ele−
mentu spowoduje poziome spolaryzowa−
nie  fali  elektromagnetycznej.  Skoro  już
jesteśmy  przy  falach,  to  wspomnę  jesz−
cze o tym, jak do ciebie taka fala dociera.
Zmorą wielu telewidzów jest obraz z tzw.
echem. Jest to obraz, który ma brata bliź−
niaka  albo  i trojaczka.  Słabszych  niż  on
sam, ale ich niestety w postaci kilku do−
datkowych  konturów  widać.  Mówimy
wtedy, że jest to wina anteny i trzeba ją
na  nowo  ustawić,  bo  zbiera  „odbicia”.
I jest to dokładne określenie tego, co ona
zbiera. Te dodatkowe kontury na obrazie
powstają na skutek odbić sygnału telewi−

elle

wiiz

zjja

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 7/98

zyjnego od budynków, od terenu (np. pa−
górków), a może i od warstw jonosfery.
Chcąc poprawić obraz, należy antenę na−
kierować tam, skąd biegnie sygnał najsil−
niejszy i nie uzupełniany o dodatkowe
cienie.

Wiemy już zatem, że najlepszy obraz

uzyskamy, gdy na drodze do naszej ante−
ny  sygnał  telewizyjny  nie  spotka  po  dro−
dze  żadnych  przeszkód.  Ale  niestety;  aż
tak  dobrze  nie  jest!  A to  co  jest,  można
podzielić  na  cztery  strefy  warunków  od−
bioru sygnału telewizyjnego. O pierwszej
strefie można powiedzieć, że jest to stre−
fa odbioru bezpośredniego. Druga strefa,
to  strefa  odbioru  dyfrakcyjnego.  Trzecia
nazywa  się  strefą  troposferyczną,
a czwartą strefę nazwano jonosferyczną.
Czym one się różnią?

ttrre

effa

a o

biio

orru

u b

ezzp

oś

śrre

niie

Zaczyna się blisko nadajnika a kończy

kilka kilometrów dalej. Charakteryzuje się
silnymi zmianami natężenia pola, związa−
nymi z interferencjami pomiędzy sygna−
łem odbitym od powierzchni ziemi i wy−
promieniowywanym z nadajnika.

ttrre

effa

a o

biio

orru

u d

yffrra

yjjn

O tej strefie marzą anteny odbiornika.

Wręcz pragną, by widzieć antenę nadaj−
nika. Tak więc strefa ta jest ograniczona
„optycznie” do obszaru, na którym ante−
ny się „widzą”. Natężenie pola nie sza−
leje  tak  jak  w przypadku  opisywanym
wyżej, jest równomierne i słabnie róno−
miernie w miarę oddalania się od anteny
nadawczej.  Kiedy  antena  odbiorcza  jest
za horyzontem, pole jest już bardzo sła−
be.  Można  rzec,  że  antena  znajduje  się
w cieniu.

ttrre

effa

a o

biio

orru

u ttrro

sffe

erry

czzn

Tę strefę tworzą fale, które odbiły się

od  niskich  warstw  jonosfery.  Te  niskie
warstwy  jonosfery  żyją  sobie  spokojnie
na wysokości kilkunastu kilometrów nad
ziemią.  Poziom  pola  w tej  strefie  zależy
od pory roku, pory dnia a także od warun−
ków  atmosferycznych.  Odbijanie  fal  od
niskich  warstw  jonosfery  spowodowane
jest  stopniem  wilgotności,  zmianami
temperatury  i wahaniami  ciśnienia  at−
mosferycznego.

ttrre

effa

a o

biio

orru

u jjo

sffe

erry

czzn

Dzięki niej, możesz czasami odebrać

przypadkowo jakąś bardzo odległą stację.
Obraz, którego wcześniej nie było i raczej
jest  mało  prawdopodobne  byś  go  drugi
raz  złapał.  Dzieje  się  tak  dlatego,  że  fale
telewizyjne odbijane są przez (teraz uwa−
żaj),  niejednorodne  stany  przenikalności
stałej  dielektrycznej  jonosfery.  Odbijają
się od warstw leżących na wysokości 80 – 90
kilometrów nad powierzchnią ziemi i roz−

praszając się, mogą czasami zrobić ci nie−
spodziankę (rry

k 1

1).

Skoro już jesteśmy przy odbiorze pro−

gramów, to wiesz, że istnieje takie poję−
cie jak kanał telewizyjny. Jako stary tele−
widz pewnie znasz to określenie od
dziecka. Ale czy zastanawiałeś się kiedyś
co ono oznacza?

Jak znam życie to pewnie nie.
Otóż tym kanałem, w który codzien−

nie  telewizja  nas  wpuszcza,  jest  zakres
częstotliwości przydzielony do przesłania
jednego programu telewizyjnego. Szero−
kość takiego kanału wynosi całe 8 MHz.
I w tym zakresie musi się zmieścić i ob−
raz, i dźwięk. Wspomnieliśmy o tym, że
nie  mogą  sobie  wzajemnie  przeszka−
dzać.  Taką  odległością,  co  to  nie  psuje
wzajemnych przyjaznych zachowań mię−
dzy częstotliwością nośną obrazu i częs−
totliwością nośną dźwięku, według stan−
dardu  OIRT  obowiązującego  do  niedaw−
na w Polsce jest 6,5 MHz. Według stan−
dardu  CCIR  obowiązującego  na  Zacho−
dzie, a który pomału jest u nas wprowa−
dzany,  ta  różnica  to  5,5  MHz.  Jeżeli
chcesz  oglądać  filmy  nagrane  w syste−
mie  PAL  lub  programy  telewizji  kablo−
wej,  nie  rezygnując  jednocześnie  z pro−
gramów  polskich  nadawanych  w syste−
mie  SECAM,  twój  odbiornik  musi  sobie
radzić  z tymi  dwoma  systemami  nada−
wania.  Stąd  wywodzi  się  popularne
określenie,  że  odbiornik  ma  „podwójną
fonię”,  to znaczy jest przystosowany do
odbierania dźwięku oddalonego od obra−
zu o 5,5 oraz 6,5 MHz. (O tym, że musi
być  wyposażony  w dekoder  PAL,  to  na−
wet  nie  wspominam,  bo  to  się  rozumie
samo przez się.) Ale wróćmy do dźwięku
w twoim  odbiorniku.  Gdybyś  tej  „pod−
wójnej  fonii”  nie  miał,  mógłbyś  oglądać
film, ale nigdy nie usłyszałbyś co bohate−
rowie  filmu  do  siebie  mówią.  Dostroje−
nie się do zrozumiałego dźwięku zaowo−
cowałoby  odstrojeniem  się  od  obrazu.
I tak w kółko. „Podwójna fonia” jest po
prostu balsamem na twe skołatane ner−
wy i ratuje ci życie.

Mam nadzieję, że już to wszystko

wiesz, znasz, umiesz i rozumiesz, zatem
skoczmy  jeszcze  na  chwilkę  do  kanału.
W tych  szerokich  8 MHz  buszuje  sobie
fala nośna fonii. Fala ta jest umieszczana
na końcu przydzielonego zakresu częstot−
liwości i, zachowując się jak co najmniej
hrabianka,  wraz  z produktami  modulacji

częstotliwościowej (wszak jest to sygnał
fonii) zajmuje pasmo 500 kHz. Zważyw−
szy, że zakres słyszalny to pasmo 20 Hz –
20 kHz, zapas ma rzeczywiście niewąski.
Ale to wszystko jest potrzebne, by moż−
na się było cieszyć i obrazem, i dźwię−
kiem. Popatrz teraz na rysunek ilustrujący
to, o czym teraz przeczytałeś. Dodam, że
jest to kanał telewizyjny standardu OIRT
(rry

k 2

2).

Tym sposobem, kiedy już wiesz jaki

sygnał  do  twojego  telewizora  wchodzi,
możemy pokusić się, by zacząć nazywać
poszczególne  bloki,  z których  składa  się
odbiornik.  Pierwszy  blok  już  w zasadzie
mamy. Biorąc pod uwagę częstotliwość,
którą  w siebie  wchłania  z nazwą  nie  po−
winno  być  trudności.  I nie  ma.  Nazywa
się  bowiem  blokiem  wielkiej  częstotli−
wości.  W jego  skład  wchodzi  element,
o którym  na  pewno  wielokrotnie  słysza−
łeś,  i którego  z upodobaniem  używasz
biegając  po  kanałach.  Ten  element  to
„głowica”. Bardzo ważne jest by odbiera−
ła sygnały z całego zakresu pasma telewi−
zyjnego, a jeszcze lepiej by była z „hyper−
bandem”.  Nie  wiesz  dokładnie  co  to  ta−
kiego? Już mówię. Jest to głowica z roz−
szerzonym zakresem odbioru kanałów te−
lewizyjnych  o zakres  przydzielony  kana−
łom  używanym  przez  telewizję  kablową.
Jeżeli masz zainstalowaną u siebie w do−
mu  tzw.  „kablówkę”,  to  wiesz  o czym
mówię. Tym, którzy nie mają „kablówki”
wyjaśniam, że gdy głowica nie ma całego
zakresu pasma telewizyjnego, nie można
oglądać  wszystkich  nadawanych  progra−
mów. Głowica razem z przełącznikiem ka−
nałów, wchodzącym w skład bloku w.cz.
tworzą parę, którą namiętnie wykorzystu−
jesz  kiedy  skaczesz  z programu  na  pro−
gram,  szukając  tego,  który  przykuje  twą
uwagę  na  dłużej.  Zatrzymaj  się  na  chwi−

s.. 1

1..

s.. 2

2..

leczkę w tej wędrówce po kanałach. Cóż
się tam w tym naszym bloku w.cz. dzieje
z sygnałem? Kiedy już wybierzesz odpo−
wiedni  program  a więc  dostroisz  się  do
żądanego  kanału,  jego  sygnał  jest  prze−
tworzony na sygnał o częstotliwości niż−
szej od tej, która go do ciebie przyniosła,
a więc nośnej nadajnika. Z tego wniosek,
że w głowicy znajduje się generator wy−
twarzający  taką  częstotliwość,  która  po
zmieszaniu  z częstotliwością  nośną  każ−
dego  odbieranego  kanału  telewizyjnego,
bez  względu  na  jego  numer,  na  jej  wy−
jściu daje stałą częstotliwość pośrednią.

Proste? Pewnie, że proste!
Znasz to przecież z radia. Spotkałeś się

już z określeniami, których za chwilę uży−
ję. Ale, że powtórzyć się godzi co niełat−
wo  w głowę  wchodzi,  więc  powtórzeń
nigdy za wiele. Ten generator schowany
w głowicy  to  heterodyna,  a układ,  który
te  częstotliwości  ze  sobą  kogli−mogli,  to
mieszacz  –  bądź  inaczej  mówiąc  –  sto−
pień przemiany częstotliwości.

A dalej?
Dalej jest stopień, który musi obrobić

tę uzyskaną w pocie czoła częstotliwość
pośrednią.  I jest  ten  stopień.  Jego  obra−
bianie sprowadza się do tego, że wzmac−
nia wchodzący sygnał do poziomu, który
pozwoli  na  dalsze  pastwienie  się  nad
nim. Znaczy, nad tym sygnałem a nie po−
ziomem.  Wzmacniacz  pośredniej  częs−
totliwości, bo tak się nazywa blok, w któ−
rym się obecnie znajdujemy, ma pomoc−
nika. Ten pomocnik współpracuje nie tyl−
ko  z nim.  Inne  części  odbiornika  telewi−
zyjnego też są przez niego obsługiwane.
Nazywa się...

Blok

Automatycznej

Regulacji

Wzmocnienia. W skrócie ARW. Po co on
jest? Pamiętasz, kiedy czytałeś o strefach
odbioru? Strefa odbioru bezpośredniego,
odbioru troposferycznego, odbioru jo−
nosf... no właśnie. Wspomniałem tam,

że  poziomy  sygnałów  telewizyjnych  są
bardzo różne. Uzbrojony w tę wiedzę zda−
jesz  sobie  teraz  sprawę,  że  wbiegający
do  bloku  wielkiej  częstotliwości  sygnał
telewizyjny  w zależności  od  warunków
atmosferycznych,  strefy  odbioru,  warun−
ków  topograficznych  i innych,  ma  różny
poziom.  Gdyby  automatycznej  regulacji
wzmocnienia nie było, na ekranie odbior−
nika  miałbyś  ciągłą  huśtawkę  kontrastu
obrazu  związaną  z różnymi  poziomami
wchodzącego  sygnału.  Ten  nasz  blok
ARW  jest  właśnie  po  to,  by  sprawować
ciągły nadzór nad amplitudą odbieranego
i obrabianego sygnału telewizyjnego. Pil−
nuje bez przerwy, by poziom sygnału wi−
zyjnego miał stałą wartość i by krew cię
nie  zalewała  przy  kręceniu  gałkami  od
kontrastu i jaskrawości. Dalej.

Po opuszczeniu wzmacniacza pośred−

niej  częstotliwości,  wzmocniony  w nim
sygnał  p.cz.  trafia  do  następnego  bloku
jakim jest detektor wizji. W tym detekto−
rze,  sygnał  p.cz.  zostaje  oddzielony  od
sygnału  wizji,  wycięty  i skasowany.  Po
prostu go mordują. Unicestwiają. Przeży−
wa tylko treść obrazu, czyli sygnał wizyj−
ny, który zostaje wrzucony do kineskopu,
aby  się  rozpłaszczyć  na  jego  przedniej
części jako wierne odbicie tego, co zoba−
czyła kamera. Ale zanim trzaśnie o wnęt−
rze tak, że się na czarno−biało lub koloro−
wo zaświeci, to zostaje jeszcze, przy jed−
noczesnym  oddzieleniu  z treści  sygnału
wizji,  sygnałów  synchronizacji,  wzmoc−
niony we wzmacniaczu wizji. (Pamiętasz
synchronizacyjne „zadziorki” na końcu li−
nii? Jeśli nie, zerknij do poprzedniego od−
cinka.)  Nie  tylko  impulsy  synchronizacji
są w tym miejscu oddzielane. Dzieje się
tak  też  ze  zmodulowanym  częstotliwoś−
ciowo sygnałem różnicowym fonii.

Oddzielmy się razem z nim, dzięki cze−

mu trafimy do następnego bloku telewi−
zora. Jest nim wzmacniacz częstotliwoś−

ci różnicowej, gdzie nasz sygnał jest...
no.. co? Znów?

Oczywiście!
Jest wzmacniany. Ciekawe tylko po

co, skoro następna część, do której trafia
to  ogranicznik.  Poważnie.  Tak  się  nazy−
wa. A ogranicznik, proszę wycieczki, ma
za  zadanie  ograniczyć  jego  amplitudę.
Niemiłosiernie  ścina  jej  wierzchołki.
Wierzchołki  pięknego  sinusoidalnego
sygnału.  I z tego  pięknego  sinusa  robi
prostokąt.

Najpierw wzmacniać, potem ograni−

czać... czy ktoś tu nie zwariował? I teraz
wystaw sobie waść, że to sygnałowi fonii
wcale  a wcale  nie  przeszkadza.  Pamię−
tasz  dlaczego?  Bo  jest  zmodulowany
częstotliwościowo. A czy pamiętasz z od−
cinka  o radiu  jak  wygląda  taki  sygnał?
Nie?

To poszukaj tego numeru EdW i prze−

czytaj sobie raz jeszcze odpowiedni frag−
ment, a ja sobie chwilę zaczekam... Już?
Wiesz wszystko? Przeciskamy się dalej.

Sygnał z ogranicznika trafia następnie

do demodulatora FM, gdzie poddany zo−
staje detekcji. W nim, z zagęszczonego
w różnym stopniu sygnału (modulacja
częstotliwości)

wydłubany

zostaje

dźwięk,  który  trafia  najpierw  do  wzmac−
niacza napięciowego ze znajdującymi się
w nim regulatorami barwy oraz siły głosu,
a następnie  do  wzmacniacza  mocy.
Wzmacniacz  mocy  jest  przedostatnią
przeszkodą, którą pokonuje dźwięk. Roz−
stajemy się z nim, kiedy zadziała memb−
rana głośnika, ostatnia rzecz na jego dro−
dze do naszych uszu.

Wróćmy jeszcze raz do miejsca,

gdzie rozeszły się drogi sygnału różnico−
wego  fonii  i sygnałów  synchronizacji.
Teraz,  proszę  wycieczki,  powędrujemy
sobie  przez  część  telewizora  odpowie−
dzialnego  za  sygnały  odpowiedzialne  za
wizję.

Wspomniałem

już

o „zadziorkach”  czyli  impulsach  syn−
chronizacji.  Pamiętasz  zapewne,  że
w skład przesyłanej treści obrazu telewi−
zyjnego  wplecione  są  impulsy  synchro−
nizacji  pionowej  i poziomej,  aby  można
było we właściwej kolejności odtworzyć
wszystkie  linie.  Zatem  musi  być  takie
miejsce,  gdzie  te  impulsy  zostaną  wy−
chwycone  i posegregowane,  na  te  od−
powiadające za synchronizację w pionie
i na te od synchronizacji w poziomie. Te−
lewizor,  jak  się  domyślasz,  ma  w sobie
takie  miejsce  i zwie  się  ono  separato−
rem  impulsów  synchronizacji.  Z niego
wychodzą  dwie  drogi.  Jedna  droga  jest
przeznaczona dla prac związanych z ob−
sługą  obrazu  w kierunku  pionowym,
a druga zajmuje się pieszczeniem szcze−
gółów, poziomie. I impuls synchronizacji
pionowej,  i impuls  synchronizacji  pozio−
mej na swych ścieżkach natrafiają na od−

elle

wiiz

zjja

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 7/98

s.. 3

3..

powiednie  generatory.  Pamiętasz,  że
częstotliwość  odchylania  pionowego  to
50 Hz a poziomego to 15 625 Hz. Właś−
nie  generatory  tych  częstotliwości  są
odpowiedzialne za składanie obrazu. Że−
by  biegnący  strumień  elektronów  ryso−
wał na ekranie kineskopu obraz wizyjny.
Żeby  był  przesuwany  o ździebko  w pio−
nie i utrzymywany w tej pozycji przy jed−
noczesnym przesuwaniu w poziomie do
czasu  aż  skończy  się  linia.  Oczywiście
i tu, i tu te sygnały są jeszcze wzmacnia−
ne zanim trafią do kineskopu. Ściśle mó−
wiąc – do cewek odchylania na szyjce ki−
neskopu.  Jak  już  wiesz,  sygnał  ze
wzmacniacza wizji trafia na katodę kine−
skopu  i wysyłany  jest  w stronę  ekranu.
Po  drodze  jest  przyspieszany,  aby  po
uderzeniu  o luminofor  spowodować  je−
go  zaświecenie  i aby  pokazać  nam
z czym  przybył.  Wiesz  jak  szybko  musi
pędzić sygnał, aby uruchomić świecenie
ekranu?

Zgadnij!
...
Prędkość wiązki elektronów, która po−

woduje zaświecenie ekranu wynosi kilka−
dziesiąt  tysięcy  kilometrów  na  sekundę.
Masz  pojęcie?  Inna  sprawa,  że  też  byś
świecił  gdyby  cię  ktoś  tak  rozpędził.  Ale
wróćmy do naszych baranów, a raczej ce−
wek  odchylających.  Sygnały  dochodzące
do  nich  powodują,  że  wytwarzane  pole
magnetyczne  zmienia  się  w rytm  zmian
synchronizacji  i przesuwa  rozpędzony

strumień elektronów o ździebko w pionie
i ciut  ciut  w poziomie.  Przez  wysokość
i szerokość kineskopu. Proste? Myślę, że
nie masz z tym kłopotów, bo niedawno ci
to tłumaczyłem. I w tym momencie dosz−
liśmy  do  końca  wędrówki  z sygnałami
synchronizacji wizji. Dodam tylko, że wy−
sokie  napięcie  ekranu  kineskopu  jest
otrzymywane  z dodatkowego  uzwojenia
(cewki  wysokiego  napięcia),  zasilanego
z transformatora  odchylania  poziomego.
To  wysokie  napięcie  po  wyprostowaniu
zasila  anodę  kineskopu.  Kropka.  Popatrz
teraz  na  rysunek  przedstawiający  omó−
wiony przed chwilą schemat blokowy te−
lewizora (rry

k 3

3).

Nie znajdziesz tutaj nic na temat kolo−

ru. Wiesz dlaczego? Bo omówiliśmy bu−
dowę telewizora monochromatycznego.
Czarno−białego. Nie martw się, zaraz na−
rysujemy  bloki  telewizora  kolorowego.
Będzie już łatwiej, bo dojdzie tylko kilka
rzeczy,  o których  pisałem  na  początku
cyklu  o telewizji.  Oczywiście  dochodzi
tutaj  do  głosu  kolor,  a więc  paćkanie
w barwach,  dlatego  i wymagania  sta−
wiane  poszczególnym  blokom  są  wy−
ższe. Ale nie będę cię zanudzał szczegó−
łami,  na  to  jeszcze  masz  czas.  Wystar−
czy, że będziesz wiedział, jak od środka
to  urządzenie  wygląda  i działa.  Pamię−
tasz  zapewne  określenia  chrominancja,
wiesz  dlaczego  sygnał  jest  opóźniany
o 64  s,  wiesz  również,  że  przesyłane
są sygnały różnicowe kolorów R−Y, B−Y.

elle

wiiz

zjja

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 7/98

s.. 4

4..

err

oś

śn

a w

wiizzjjii

oś

śn

a ffo

niiii

ałłu

Hzz

49,25

56,75

59,25

65,75

77,25

83,75

85,25

91,75

93,25

99,75

175,25

181,75

183,25

189,75

191,25

197,75

199,25

205,75

207,25

213,75

215,25

221,75

223,25

229,75

471,25

477,75

479,25

485,75

487,25

493,75

495,25

501,75

503,25

509,75

511,25

517,75

519,25

525,75

527,25

533,75

535,25

541,75

543,25

549,75

551,25

557,75

559,25

565,75

567,25

573,75

575,25

581,75

583,25

589,75

591,25

597,75

599,25

605,75

607,25

613,75

615,25

621,75

623,25

629,75

631,25

637,75

639,25

645,75

647,25

653,75

655,25

661,75

663,25

669,75

671,25

677,75

679,25

685,75

687,25

693,75

695,25

701,75

703,25

709,75

711,25

717,75

719,25

725,75

727,25

733,75

735,25

741,75

743,25

749,75

751,25

757,75

759,25

765,75

767,25

773,75

775,25

781,75

783,25

789,75

791,25

797,75

799,25

805,75

807,25

813,75

815,25

821,75

823,25

829,75

831,25

837,75

839,25

845,75

847,25

853,75

ella

a 1

1.. W

azz c

czzę

ęs

stto

ottlliiw

oś

śc

cii k

ałłó

ów

elle

wiiz

zjja

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 7/98

Do  schematu  blokowego,  który  opisa−
łem  dojdą  tylko  te  rzeczy,  które  malują
obraz  na  kolorowo.  Właśnie  –  malują
czarno−biały  obraz  na  kolorowo.  Inaczej
być nie może, bo ci, którzy może jeszcze
nie  mają  telewizora  kolorowego  nie
mogliby  oglądać  programów,  a tak  mo−
gą. I wcale im czarno−białego telewizora
kolorowy obraz nie psuje.

Popatrz sobie teraz na schemat bloko−

wy telewizora kolorowego (rry

k 4

4).

Na zakończenie chciałbym jeszcze

podać ci wykaz częstotliwości kanałów
telewizyjnych,  które  możesz  odbierać
na swoim odbiorniku. Jeżeli masz tele−
wizor  starszej  konstrukcji,  to  niestety
odbiór skończy się szybciej niż tabelka.
O tym  czy  będziesz  mógł  oglądać  całe
pasmo  kanałów  telewizyjnych  decydu−
je.. pamiętasz? Tak jest, głowica. A po−
za tym tabelka ta może ci pomóc w wy−
borze  anteny  odbiorczej.  Znając  nume−

ry  kanałów,  na  których  nadawane  są
w twojej okolicy programy telewizyjne,
nie  będziesz  miał  kłopotów,  którą  ku−
pić.  Pomocna  będzie  również  informa−
cja,  które  kanały  są  w poszczególnych
zakresach.

Kanały od 1 do 12 tworzą I, II oraz III

zakres, a kanały od 21 do 68 tworzą IV/
V zakres.

Częstotliwości przeznaczone do na−

dawania  programów  telewizyjnych  we−
dług  standardu  OIRT  zostały,  jak  przed
chwilą  przeczytałeś,  podzielone  na  pięć
zakresów:
zakres I

48,50 – 66,00 MHz

zakres II

76,00 – 100,00 MHz

zakres III

174,40 – 230,00 MHz

zakres IV/V

470,00 – 790,00 MHz

I jeszcze na koniec maleńka zagadka.

Konkursik niewielki. Może nie jest to za−
gadka dla początkujących, ale dla tych,

którzy wiedzą o telewizji odrobinę więcej,
a mimo wszystko przeczytali ten artykuł
aż do tego miejsca. Oto ta zagadka.

Na schemacie blokowym telewizora

kolorowego znajduje się linia opóźniająca
0,8µs. Znalazłeś ją?

Po co komu linia opóźniająca w tym

miejscu?

Czy rzeczywiście ma opóźniać sygnał

dokładnie o 0,8µs, a może inna wartość
też będzie dobra?

Co się stanie gdy tej linii nie będzie?
Wśród tych, którzy nadeślą prawidło−

we odpowiedzi rozlosujemy (lub przy−
dzielimy arbitralnie) interesujące książki
wydawnictwa WKiŁ.

Życząc niczym nie zakłóconego od−

bioru, żegnam się do następnego spo−
tkania.

Arrk

diiu

szz B

arrtto

olld