OCHRONA RADIOLOGICZNA
OCHRONA RADIOLOGICZNA
ZASADY OGÓLNE
ZASADY OGÓLNE
dr nauk biol. Jolanta Pawlus
dr nauk biol. Jolanta Pawlus
OCHRONA RADIOLOGICZNA
OCHRONA RADIOLOGICZNA
ZASADY OGÓLNE
ZASADY OGÓLNE
dr nauk biol. Jolanta Pawlus
dr nauk biol. Jolanta Pawlus
ZASADY OCHRONY
ZASADY OCHRONY
RADIOLOGICZNEJ
RADIOLOGICZNEJ
1.
1.
Zasada uzasadnienia
Zasada uzasadnienia
2. Zasada optymalizacji ochrony
2. Zasada optymalizacji ochrony
3. Zasada ograniczenia maksymalnych
3. Zasada ograniczenia maksymalnych
dawek (zasada dawek granicznych).
dawek (zasada dawek granicznych).
ZASADY OCHRONY
ZASADY OCHRONY
RADIOLOGICZNEJ
RADIOLOGICZNEJ
1.
1.
Zasada uzasadnienia
Zasada uzasadnienia
(usprawiedliwienia – justification)
(usprawiedliwienia – justification)
Każda decyzja zmieniająca wielkość ekspozycji
Każda decyzja zmieniająca wielkość ekspozycji
(wprowadzenie dodatkowego źródła lub
(wprowadzenie dodatkowego źródła lub
redukcja istniejącej ekspozycji) powinna
redukcja istniejącej ekspozycji) powinna
przynosić więcej pożytku niż szkody, tzn.
przynosić więcej pożytku niż szkody, tzn.
prowadzić do społecznych lub indywidualnych
prowadzić do społecznych lub indywidualnych
korzyści, które przewyższają powodowany
korzyści, które przewyższają powodowany
uszczerbek na zdrowiu (detriment).
uszczerbek na zdrowiu (detriment).
ZASADY OCHRONY
ZASADY OCHRONY
RADIOLOGICZNEJ
RADIOLOGICZNEJ
2.
2.
Zasada optymalizacji ochrony
Zasada optymalizacji ochrony
Optymalizacja ochrony powinna zapewnić
Optymalizacja ochrony powinna zapewnić
wybór najlepszej opcji ochronnej w
wybór najlepszej opcji ochronnej w
konkretnych warunkach, maksymalizując
konkretnych warunkach, maksymalizując
przewagę korzyści nad potencjalną szkodą.
przewagę korzyści nad potencjalną szkodą.
3.
3.
Zasada ograniczenia maksymalnych dawek
Zasada ograniczenia maksymalnych dawek
(zasada dawek granicznych).
(zasada dawek granicznych).
W sytuacjach ekspozycji planowanej całkowita
W sytuacjach ekspozycji planowanej całkowita
dawka dla każdej osoby ze wszystkich źródeł
dawka dla każdej osoby ze wszystkich źródeł
podlegających regulacji powinna być ograniczona
podlegających regulacji powinna być ograniczona
przez stosowanie limitów dawek granicznych.
przez stosowanie limitów dawek granicznych.
Ta zasada nie odnosi się do ekspozycji medycznej
Ta zasada nie odnosi się do ekspozycji medycznej
oraz sytuacji awaryjnych.
oraz sytuacji awaryjnych.
ZASADY OCHRONY
ZASADY OCHRONY
RADIOLOGICZNEJ
RADIOLOGICZNEJ
Zasada optymalizacji ochrony
Zasada optymalizacji ochrony
Optymalizacja oznacza utrzymanie ekspozycji na
Optymalizacja oznacza utrzymanie ekspozycji na
rozsądnie niskim poziomie, przy uwzględnieniu
rozsądnie niskim poziomie, przy uwzględnieniu
czynników ekonomicznych i społecznych oraz
czynników ekonomicznych i społecznych oraz
minimalizacji nierówności w dystrybucji dawek
minimalizacji nierówności w dystrybucji dawek
i korzyści wśród osób narażonych.
i korzyści wśród osób narażonych.
Uzasadnienie w dziedzinie (sytuacji)
Uzasadnienie w dziedzinie (sytuacji)
medycznej ekspozycji pacjentów
medycznej ekspozycji pacjentów
W medycynie uzasadnienie musi obowiązywać jak
W medycynie uzasadnienie musi obowiązywać jak
w każdej planowanej i awaryjnej sytuacji; jednak
w każdej planowanej i awaryjnej sytuacji; jednak
usprawiedliwienie tego stosowania leży bardziej w
usprawiedliwienie tego stosowania leży bardziej w
rękach profesji medycznej (towarzystwa naukowe,
rękach profesji medycznej (towarzystwa naukowe,
nadzór fachowy) niż państwa.
nadzór fachowy) niż państwa.
Państwo najczęściej spełnia tylko rolę nadzoru
Państwo najczęściej spełnia tylko rolę nadzoru
nad
poprawnością
funkcjonowania
służb
nad
poprawnością
funkcjonowania
służb
medycznych. W Polsce odbywa się to pod egidą
medycznych. W Polsce odbywa się to pod egidą
konsultantów określonej specjalności oraz przez
konsultantów określonej specjalności oraz przez
audyty (te ostatnie pełnione są przez specjalistów
audyty (te ostatnie pełnione są przez specjalistów
a nie przez funkcjonariuszy państwa lub
a nie przez funkcjonariuszy państwa lub
urzędników).
urzędników).
Uzasadnienie w dziedzinie (sytuacji)
Uzasadnienie w dziedzinie (sytuacji)
medycznej ekspozycji pacjentów
medycznej ekspozycji pacjentów
Podstawową zasadą, którą należy się zawsze
Podstawową zasadą, którą należy się zawsze
kierować przy zastosowaniu promieniowania
kierować przy zastosowaniu promieniowania
RTG w medycynie, jest zasada:
RTG w medycynie, jest zasada:
tylko tyle, ile
tylko tyle, ile
niezbędnie konieczne
niezbędnie konieczne
(ang.
(ang.
As
As
low as
low as
reasonably achievable – ALARA),
reasonably achievable – ALARA),
bowiem
bowiem
nie
nie
istnieje
istnieje
określona minimalna bezpieczna
określona minimalna bezpieczna
(tj. niepowodująca skutków ubocznych)
(tj. niepowodująca skutków ubocznych)
dawka promieniowania
dawka promieniowania
.
.
Im mniejsza dawka, tym mniejsze ryzyko
Im mniejsza dawka, tym mniejsze ryzyko
skutków ubocznych, a powtarzane ekspo-
skutków ubocznych, a powtarzane ekspo-
zycje na promieniowanie
zycje na promieniowanie
kumulują dawkę
kumulują dawkę
.
.
Ochrona radiologiczna rozpoczyna się
Ochrona radiologiczna rozpoczyna się
przed pracownią radiologiczną.
przed pracownią radiologiczną.
•
Staranna kwalifikacja chorych kierowanych na
Staranna kwalifikacja chorych kierowanych na
badania ma w dobie wzrostu dostępności do
badania ma w dobie wzrostu dostępności do
tych badań zasadnicze znaczenie.
tych badań zasadnicze znaczenie.
•
Zysk z badania musi przewyższać potencjalne
Zysk z badania musi przewyższać potencjalne
ryzyko.
ryzyko.
Według ICRP każde zastosowanie promienio-
Według ICRP każde zastosowanie promienio-
wania jonizującego prowadzące do ekspozycji
wania jonizującego prowadzące do ekspozycji
ludzi powinno być uzasadnione; tzn. suma
ludzi powinno być uzasadnione; tzn. suma
korzyści społecznych, ekonomicznych i/lub
korzyści społecznych, ekonomicznych i/lub
zdrowotnych powinna przewyższać uszczerbek
zdrowotnych powinna przewyższać uszczerbek
mogący wynikać z otrzymanych dawek
mogący wynikać z otrzymanych dawek
promieniowania.
promieniowania.
Optymalizacja ochrony radiologicznej
Optymalizacja ochrony radiologicznej
pacjenta w diagnostyce medycznej
pacjenta w diagnostyce medycznej
polega
polega
na otrzymywaniu właściwego względem celu
na otrzymywaniu właściwego względem celu
badania wyniku przy możliwie najmniejszej
badania wyniku przy możliwie najmniejszej
dawce efektywnej.
dawce efektywnej.
Optymalizacja ochrony radiologicznej
Optymalizacja ochrony radiologicznej
pacjenta w diagnostyce medycznej
pacjenta w diagnostyce medycznej
• Poziomy referencyjne dawek
(Poziomy te nie powinny być przekraczane
w standardowych procedurach, jeśli mamy
prawidłową praktyką w zakresie działania
diagnostycznego i technicznego.)
• Ogranicznik dawki
(limit użytkowy dawki)
DYREKTYWA RADY 97/43/EURATOM
DYREKTYWA RADY 97/43/EURATOM
z dnia 30 czerwca 1997r.
z dnia 30 czerwca 1997r.
w sprawie ochrony zdrowia osób fizycznych
w sprawie ochrony zdrowia osób fizycznych
przed niebezpieczeństwem wynikającym
przed niebezpieczeństwem wynikającym
z promieniowania jonizującego związanego
z promieniowania jonizującego związanego
z badaniami medycznymi oraz uchylająca
z badaniami medycznymi oraz uchylająca
dyrektywę 84/466/EURATOM
dyrektywę 84/466/EURATOM
ROZPORZĄDZENIE
ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA ZDROWIA
MINISTRA ZDROWIA
z dnia 18 lutego 2011 r.
z dnia 18 lutego 2011 r.
•
w sprawie warunk
w sprawie warunkó
w bezpiecznego stosowania
w bezpiecznego stosowania
promieniowania jonizującego dla wszystkich
promieniowania jonizującego dla wszystkich
rodzaj
rodzajó
w ekspozycji medycznej
w ekspozycji medycznej
•
(Dz. U. nr 51, poz. 265)
(Dz. U. nr 51, poz. 265)
•
Udzielanie świadczeń zdrowotnych
Udzielanie świadczeń zdrowotnych
związanych z narażeniem na
związanych z narażeniem na
promieniowanie jonizujące odbywa się
promieniowanie jonizujące odbywa się
na podstawie udokumentowanych
na podstawie udokumentowanych
roboczych medycznych procedur
roboczych medycznych procedur
radiologicznych zgodnych z
radiologicznych zgodnych z
procedurami wzorcowymi.
procedurami wzorcowymi.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
•
Badanie lub leczenie z zastosowaniem
Badanie lub leczenie z zastosowaniem
promieniowania jonizuj
promieniowania jonizuj
ą
ą
cego wykonuje
cego wykonuje
si
si
ę
ę
na podstawie pisemnego skierowania
na podstawie pisemnego skierowania
wystawionego przez osób kieruj
wystawionego przez osób kieruj
ą
ą
c
c
ą
ą
na
na
badanie lub leczenie przy u
badanie lub leczenie przy u
ż
ż
yciu
yciu
promieniowania jonizuj
promieniowania jonizuj
ą
ą
cego.
cego.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
Skierowanie, o którym mowa, zawiera:
Skierowanie, o którym mowa, zawiera:
1)
1)
imi
imi
ę
ę
, nazwisko i dat
, nazwisko i dat
ę
ę
urodzenia pacjenta;
urodzenia pacjenta;
2)
2)
cel i uzasadnienie badania lub leczenia;
cel i uzasadnienie badania lub leczenia;
3)
3)
wst
wst
ę
ę
pne rozpoznanie kliniczne;
pne rozpoznanie kliniczne;
4)
4)
informacje niezb
informacje niezb
ę
ę
dne do prawidłowego
dne do prawidłowego
przeprowadzenia
medycznej
procedury
przeprowadzenia
medycznej
procedury
radiologicznej;
radiologicznej;
5)
5)
podpis i piecz
podpis i piecz
ę
ę
ć
ć
osoby kieruj
osoby kieruj
ą
ą
cej na badanie
cej na badanie
lub leczenie przy u
lub leczenie przy u
ż
ż
yciu promieniowania
yciu promieniowania
jonizuj
jonizuj
ą
ą
cego.
cego.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Bez skierowania mo
Bez skierowania mo
ż
ż
e by
e by
ć
ć
wykonane badanie z
wykonane badanie z
zastosowaniem
promieniowania
jonizuj
zastosowaniem
promieniowania
jonizuj
ą
ą
cego
cego
przeprowadzane
przeprowadzane
w ramach bada
w ramach bada
ń
ń
przesiewowych,
przesiewowych,
densytometrii kostnej wykonywanej
densytometrii kostnej wykonywanej
aparatami
aparatami
przeznaczonymi wył
przeznaczonymi wył
ą
ą
cznie do tego celu lub dla
cznie do tego celu lub dla
celów stomatologicznych
celów stomatologicznych
- z wył
- z wył
ą
ą
czeniem bada
czeniem bada
ń
ń
pantomograficznych i cefalometrycznych -
pantomograficznych i cefalometrycznych -
oraz w
oraz w
przypadkach bezpo
przypadkach bezpo
ś
ś
redniego zagro
redniego zagro
ż
ż
enia
enia
ż
ż
ycia
ycia
pacjenta
pacjenta
.
.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Badania diagnostyczne z zastosowaniem
Badania diagnostyczne z zastosowaniem
promieniowania jonizuj
promieniowania jonizuj
ą
ą
cego wykonuje si
cego wykonuje si
ę
ę
w sposób gwarantuj
w sposób gwarantuj
ą
ą
cy osi
cy osi
ą
ą
gni
gni
ę
ę
cie
cie
wymaganego rezultatu przy mo
wymaganego rezultatu przy mo
ż
ż
liwie
liwie
najmniejszej dawce promieniowania
najmniejszej dawce promieniowania
.
.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Warto
Warto
ś
ś
ci dawek promieniowania lub
ci dawek promieniowania lub
aktywno
aktywno
ś
ś
ci produktu radiofarmaceutycznego,
ci produktu radiofarmaceutycznego,
nie mog
nie mog
ą
ą
przekracza
przekracza
ć
ć
poziomów
poziomów
referencyjnych.
referencyjnych.
•
Przekroczenie poziomów referencyjnych
Przekroczenie poziomów referencyjnych
uzasadnia
uzasadnia
ć
ć
mog
mog
ą
ą
jedynie istotne wskazania
jedynie istotne wskazania
kliniczne oraz szczególne warunki
kliniczne oraz szczególne warunki
wykonywania bada
wykonywania bada
ń.
ń.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Dawki dla osób poddawanych ekspozycji w ramach
Dawki dla osób poddawanych ekspozycji w ramach
diagnostycznych medycznych procedur radiologicznych
diagnostycznych medycznych procedur radiologicznych
stosowanych w przypadku, gdy nie wynika to ze skierowania
stosowanych w przypadku, gdy nie wynika to ze skierowania
osoby kieruj
osoby kieruj
ą
ą
cej na badanie lub leczenie przy użyciu
cej na badanie lub leczenie przy użyciu
promieniowania jonizuj
promieniowania jonizuj
ą
ą
cego, w szczególno
cego, w szczególno
ś
ś
ci na wniosek
ci na wniosek
wła
wła
ś
ś
ciwego organu w zwi
ciwego organu w zwi
ą
ą
zku z tocz
zku z tocz
ą
ą
cym si
cym si
ę
ę
post
post
ę
ę
powaniem (radiologicznych procedur medyczno-
powaniem (radiologicznych procedur medyczno-
prawnych), powinny by
prawnych), powinny by
ć
ć
mo
mo
ż
ż
liwie jak najmniejsze,
liwie jak najmniejsze,
a procedury wykonane przy zastosowaniu urz
a procedury wykonane przy zastosowaniu urz
ą
ą
dze
dze
ń
ń
radiologicznych przeznaczonych wył
radiologicznych przeznaczonych wył
ą
ą
cznie do tego celu lub
cznie do tego celu lub
innych urz
innych urz
ą
ą
dze
dze
ń
ń
, o ile posiadaj
, o ile posiadaj
ą
ą
pozytywn
pozytywn
ą
ą
opini
opini
ę
ę
wojewódzkiego konsultanta w dziedzinie radiologii
wojewódzkiego konsultanta w dziedzinie radiologii
i diagnostyki obrazowej.
i diagnostyki obrazowej.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Za wła
Za wła
ś
ś
ciwe wykonanie bada
ciwe wykonanie bada
ń
ń
i za
i za
ograniczenie do minimum ekspozycji pacjenta
ograniczenie do minimum ekspozycji pacjenta
na promieniowanie jonizuj
na promieniowanie jonizuj
ą
ą
ce odpowiada
ce odpowiada
osoba wykonuj
osoba wykonuj
ą
ą
ca takie badanie
ca takie badanie.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Badania rentgenodiagnostyczne s
Badania rentgenodiagnostyczne s
ą
ą
wyko-
wyko-
nywane przez lekarzy posiadaj
nywane przez lekarzy posiadaj
ą
ą
cych
cych
specjalizacj
specjalizacj
ę
ę
z radiologii i diagnostyki
z radiologii i diagnostyki
obrazowej lub, pod ich nadzorem, przez
obrazowej lub, pod ich nadzorem, przez
lekarzy b
lekarzy b
ę
ę
d
d
ą
ą
cych w trakcie takiej
cych w trakcie takiej
specjalizacji.
specjalizacji.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Technicy elektroradiologii s
Technicy elektroradiologii s
ą
ą
uprawnieni
uprawnieni
do wykonywania radiografii. Inne elementy
do wykonywania radiografii. Inne elementy
procedury medycznej zlecone technikom
procedury medycznej zlecone technikom
przez lekarzy radiologów wykonywane s
przez lekarzy radiologów wykonywane s
ą
ą
pod ich nadzorem
pod ich nadzorem.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Procedury densytometrii kostnej mog
Procedury densytometrii kostnej mog
ą
ą
by
by
ć
ć
wykonywane przez technika elektroradiologii
wykonywane przez technika elektroradiologii
lub inn
lub inn
ą
ą
osob
osob
ę
ę
posiadaj
posiadaj
ą
ą
c
c
ą
ą
udokumentowane
udokumentowane
umiejętności w tym zakresie.
umiejętności w tym zakresie.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Rentgenowskie badania stomatologiczne s
Rentgenowskie badania stomatologiczne s
ą
ą
wykonywane przez lekarzy radiologów, lekarzy
wykonywane przez lekarzy radiologów, lekarzy
dentystów lub techników elektroradiologii.
dentystów lub techników elektroradiologii.
•
Rentgenowskie badania stomatologiczne inne
Rentgenowskie badania stomatologiczne inne
ni
ni
ż
ż
wewn
wewn
ą
ą
trzustne s
trzustne s
ą
ą
opisywane przez lekarza
opisywane przez lekarza
radiologa lub lekarza dentyst
radiologa lub lekarza dentyst
ę
ę
, który odbył
, który odbył
odpowiednie przeszkolenie w zakresie radiologii
odpowiednie przeszkolenie w zakresie radiologii
szcz
szcz
ę
ę
kowo-twarzowej.
kowo-twarzowej.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
•
Osoby, które poza obowi
Osoby, które poza obowi
ą
ą
zkami zawodowymi
zkami zawodowymi
świadomie i z własnej woli udzielaj
świadomie i z własnej woli udzielaj
ą
ą
pomocy
pomocy
pacjentom
i
opiekuj
pacjentom
i
opiekuj
ą
ą
si
si
ę
ę
pacjentami
pacjentami
poddawanymi terapeutycznej ekspozycji na
poddawanymi terapeutycznej ekspozycji na
promieniowanie
w
postaci
produktów
promieniowanie
w
postaci
produktów
radiofarmaceutycznych lub zamkni
radiofarmaceutycznych lub zamkni
ę
ę
tych
tych
ź
ź
ródeł
ródeł
promieniowania wprowadzanych na stałe do
promieniowania wprowadzanych na stałe do
organizmu, nie mog
organizmu, nie mog
ą
ą
by
by
ć
ć
nara
nara
ż
ż
one na
one na
promieniowanie jonizuj
promieniowanie jonizuj
ą
ą
ce, którego efektywna
ce, którego efektywna
dawka przekracza 5 mSv rocznie.
dawka przekracza 5 mSv rocznie.
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
• Osoby, o których mowa, otrzymują
szczegółową instrukcję postępowania
opracowaną przez lekarza prowadzącego
leczenie zgodnie z zaleceniami krajowego
konsultanta w dziedzinie medycyny
nuklearnej lub radioterapii onkologicznej
PRZEPISY OGÓLNE
PRZEPISY OGÓLNE
c.d.
c.d.
RENTGENODIAGNOSTYKA
RENTGENODIAGNOSTYKA
Podczas dokonywania diagnostycznych badań
Podczas dokonywania diagnostycznych badań
rentgenowskich przestrzega si
rentgenowskich przestrzega si
ę
ę
nast
nast
ę
ę
puj
puj
ą
ą
cych
cych
zasad post
zasad post
ę
ę
powania
powania
:
:
1.
1.
stosuje
si
stosuje
si
ę
ę
wył
wył
ą
ą
cznie
aparatur
cznie
aparatur
ę
ę
rentgenodiagnostyczn
rentgenodiagnostyczn
ą
ą
wyposa
wyposa
ż
ż
on
on
ą
ą
w co
w co
najmniej sześciopulsowe generatory;
najmniej sześciopulsowe generatory;
2.
2.
stosuje
si
stosuje
si
ę
ę
parametry
ekspozycji
parametry
ekspozycji
decyduj
decyduj
ą
ą
ce o jako
ce o jako
ś
ś
ci i nat
ci i nat
ę
ę
ż
ż
eniu
eniu
promieniowania jonizuj
promieniowania jonizuj
ą
ą
cego wła
cego wła
ś
ś
ciwe
ciwe
dla fizycznej budowy pacjenta oraz
dla fizycznej budowy pacjenta oraz
rodzaju wykonywanego badania;
rodzaju wykonywanego badania;
3.
3.
ogranicza si
ogranicza si
ę
ę
liczb
liczb
ę
ę
projekcji, czas ekspozycji
projekcji, czas ekspozycji
oraz
rozmiary
wi
oraz
rozmiary
wią
zki
promieniowania
zki
promieniowania
padaj
padają
cej na ciało pacjenta do wartości
cej na ciało pacjenta do wartości
niezb
niezb
ę
ę
dnych dla uzyskania ż
dnych dla uzyskania żą
danej informacji
danej informacji
diagnostycznej;
diagnostycznej;
4.
4.
stosuje się osłony osobiste chroni
stosuje się osłony osobiste chronią
ce przed
ce przed
promieniowaniem cz
promieniowaniem cz
ę
ę
ści ciała i narz
ści ciała i narzą
dy
dy
pacjenta nie
pacjenta nie
b
b
ę
ę
d
dą
ce przedmiotem badania,
ce przedmiotem badania,
a w szczególności znajduj
a w szczególności znajdują
ce si
ce si
ę
ę
w
w
obr
obr
ę
ę
bie wi
bie wią
zki pierwotnej promieniowania,
zki pierwotnej promieniowania,
jeżeli nie umniejsza to diagnostycznych
jeżeli nie umniejsza to diagnostycznych
wartości wyniku badania;
wartości wyniku badania;
5.
5.
stosuje si
stosuje si
ę
ę
materiały, filtracj
materiały, filtracj
ę
ę
wiązki, fizyczne
wiązki, fizyczne
parametry
pracy
aparatu
i
urządzenia
parametry
pracy
aparatu
i
urządzenia
zmniejszające do minimum narażenie na
zmniejszające do minimum narażenie na
promieniowanie jonizujące i zapewniające
promieniowanie jonizujące i zapewniające
uzyskanie obrazu o wartości diagnostycznej;
uzyskanie obrazu o wartości diagnostycznej;
6.
6.
stosuje
się
wyłącznie
automatyczne
stosuje
się
wyłącznie
automatyczne
wywoływanie i utrwalanie błon rentgenowskich,
wywoływanie i utrwalanie błon rentgenowskich,
z wyjątkiem błon stosowanych w stomatologii
z wyjątkiem błon stosowanych w stomatologii
do badań wewnątrzustnych;
do badań wewnątrzustnych;
7.
7.
rejestruje si
rejestruje si
ę
ę
fizyczne parametry ekspozycji
fizyczne parametry ekspozycji
w sposób umożliwiający odtworzenie warunków
w sposób umożliwiający odtworzenie warunków
badania.
badania.
Podczas dokonywania diagnostycznych badań
Podczas dokonywania diagnostycznych badań
za pomocą rentgenowskiego tomografu
za pomocą rentgenowskiego tomografu
komputerowego należy:
komputerowego należy:
1.
1.
w technice spiralnej z istniejących danych
w technice spiralnej z istniejących danych
rekonstruować obraz warstw pośrednich zamiast
rekonstruować obraz warstw pośrednich zamiast
wykonywania dodatkowych obrazów;
wykonywania dodatkowych obrazów;
2.
2.
ograniczyć w technice spiralnej stosunek grubości
ograniczyć w technice spiralnej stosunek grubości
warstwy badanej do skoku spirali do wartości nie
warstwy badanej do skoku spirali do wartości nie
większych od jedności;
większych od jedności;
Podczas dokonywania diagnostycznych badań
Podczas dokonywania diagnostycznych badań
za pomocą rentgenowskiego tomografu
za pomocą rentgenowskiego tomografu
komputerowego należy:
komputerowego należy:
3.
3.
zapewnić w technice stacjonarnej nie zachodzenie na
zapewnić w technice stacjonarnej nie zachodzenie na
siebie warstw (przesunięcie stołu między kolejnymi
siebie warstw (przesunięcie stołu między kolejnymi
warstwami jest nie mniejsze niż grubość warstwy);
warstwami jest nie mniejsze niż grubość warstwy);
4.
4.
stosować osłony osobiste na tarczycę, piersi,
stosować osłony osobiste na tarczycę, piersi,
soczewki oczu i gonady, jeżeli znajdują się one w
soczewki oczu i gonady, jeżeli znajdują się one w
odległości mniejszej niż 10 cm od obszaru
odległości mniejszej niż 10 cm od obszaru
badanego, w szczególności u osób poniżej 16. roku
badanego, w szczególności u osób poniżej 16. roku
życia;
życia;
Podczas dokonywania diagnostycznych badań
za pomocą rentgenowskiego tomografu
komputerowego należy:
5.
5.
stosować rotację wiązki ograniczoną do kąta
stosować rotację wiązki ograniczoną do kąta
mniejszego od 360° - jeżeli jest to technicznie
mniejszego od 360° - jeżeli jest to technicznie
możliwe;
możliwe;
6.
6.
dokonać odpowiedniego wyboru fizycznych
dokonać odpowiedniego wyboru fizycznych
parametrów rekonstrukcji obrazu;
parametrów rekonstrukcji obrazu;
7.
7.
stosować zmienną filtrację modyfikującą
stosować zmienną filtrację modyfikującą
system akwizycji tomografu komputerowego,
system akwizycji tomografu komputerowego,
w przypadku, gdy jest to możliwe.
w przypadku, gdy jest to możliwe.
Podczas diagnostycznych badań za pomocą
Podczas diagnostycznych badań za pomocą
mammografu należy:
mammografu należy:
1.
1.
używać urządzeń radiologicznych przeznaczonych
używać urządzeń radiologicznych przeznaczonych
wyłącznie do badań mammograficznych, których
wyłącznie do badań mammograficznych, których
fizyczne parametry odpowiadają normom serii
fizyczne parametry odpowiadają normom serii
EN PN 60601;
EN PN 60601;
2.
2.
używać filtru rodowego w przypadku piersi
używać filtru rodowego w przypadku piersi
o znacznych rozmiarach (powyżej 6 cm po
o znacznych rozmiarach (powyżej 6 cm po
kompresji) i dużej zawartości tkanki gruczołowej -
kompresji) i dużej zawartości tkanki gruczołowej -
jeżeli mammograf posiada możliwość wyboru
jeżeli mammograf posiada możliwość wyboru
rodzaju filtracji (Mo/Rh) z pulpitu sterowniczego;
rodzaju filtracji (Mo/Rh) z pulpitu sterowniczego;
Podczas diagnostycznych badań za pomocą
Podczas diagnostycznych badań za pomocą
mammografu należy:
mammografu należy:
3.
3.
ograniczyć do niezbędnego minimum
ograniczyć do niezbędnego minimum
stosowanie geometrycznego powiększenia
stosowanie geometrycznego powiększenia
obrazu;
obrazu;
4.
4.
stosować osłony osobiste ochraniające przed
stosować osłony osobiste ochraniające przed
promieniowaniem jamę brzuszną,
promieniowaniem jamę brzuszną,
w szczególności w przypadku pacjentek
w szczególności w przypadku pacjentek
w wieku rozrodczym;
w wieku rozrodczym;
Podczas diagnostycznych badań za pomocą
mammografu należy:
5.
5.
stosować lampy rentgenowskie z ogniskiem
stosować lampy rentgenowskie z ogniskiem
o wymiarach nie większych niż 0,3 mm x 0,3
o wymiarach nie większych niż 0,3 mm x 0,3
mm dla odległości pomiędzy ogniskiem
mm dla odległości pomiędzy ogniskiem
a detektorem nie mniejszej niż 60 cm;
a detektorem nie mniejszej niż 60 cm;
6.
6.
używać do oceny obrazów mammograficznych
używać do oceny obrazów mammograficznych
negatoskopów o luminancji wyrażonej
negatoskopów o luminancji wyrażonej
w kandelach na m
w kandelach na m
2
2
większej niż 3.000 cd/m
większej niż 3.000 cd/m
2
2
.
.
Podczas diagnostycznych badań za pomocą
Podczas diagnostycznych badań za pomocą
angiografu pracującego w technice cyfrowej
angiografu pracującego w technice cyfrowej
angiografii subtrakcyjnej (DSA) należy:
angiografii subtrakcyjnej (DSA) należy:
1.
1.
zawsze, gdy tylko jest to możliwe z punktu
zawsze, gdy tylko jest to możliwe z punktu
widzenia warunków klinicznych, stosować
widzenia warunków klinicznych, stosować
fluoroskopię pulsacyjną oraz funkcje zatrzymania
fluoroskopię pulsacyjną oraz funkcje zatrzymania
ostatniego obrazu (LIH) i road mapping;
ostatniego obrazu (LIH) i road mapping;
2.
2.
akwizycję danych obrazowych i rejestrację
akwizycję danych obrazowych i rejestrację
obrazów wykonywać w technice cyfrowej;
obrazów wykonywać w technice cyfrowej;
Podczas diagnostycznych badań za pomocą
angiografu pracującego w technice cyfrowej
angiografii subtrakcyjnej (DSA) należy:
3. środek kontrastowy podawać ze strzykawki
automatycznej;
4. badanie wykonać techniką Seldingera poprzez
przezskórne nakłucie tętnicy.
Podczas rentgenodiagnostycznych badań
Podczas rentgenodiagnostycznych badań
stomatologicznych wewnątrzustnych należy:
stomatologicznych wewnątrzustnych należy:
1.
1.
stosować napięcie 60-70 kV w przypadku
stosować napięcie 60-70 kV w przypadku
generatorów zasilanych prądem zmiennym
generatorów zasilanych prądem zmiennym
lub 60 kV w przypadku generatorów
lub 60 kV w przypadku generatorów
zasilanych prądem stałym;
zasilanych prądem stałym;
2.
2.
przy rejestracji obrazu stosować kolimację
przy rejestracji obrazu stosować kolimację
prostokątną wraz z układem trzymającym
prostokątną wraz z układem trzymającym
rejestrator obrazu, jeżeli jest to możliwe;
rejestrator obrazu, jeżeli jest to możliwe;
Podczas rentgenodiagnostycznych badań
Podczas rentgenodiagnostycznych badań
stomatologicznych wewnątrzustnych należy:
stomatologicznych wewnątrzustnych należy:
3.
3.
przy stosowaniu kolimacji okrągłej nie
przy stosowaniu kolimacji okrągłej nie
przekraczać średnicy wiązki 60 mm;
przekraczać średnicy wiązki 60 mm;
4.
4.
stosować błony o czułości (według klasyfikacji
stosować błony o czułości (według klasyfikacji
ISO) E lub F;
ISO) E lub F;
5.
5.
stosować fartuchy ochronne dla pacjentów;
stosować fartuchy ochronne dla pacjentów;
6.
6.
stosować osłony na tarczycę u osób poniżej
stosować osłony na tarczycę u osób poniżej
30. roku życia.
30. roku życia.
Podczas rentgenowskich badań
Podczas rentgenowskich badań
stomatologicznych pantomograficznych należy:
stomatologicznych pantomograficznych należy:
1.
1.
stosować układ błona - folia wzmacniająca
stosować układ błona - folia wzmacniająca
o czułości 400;
o czułości 400;
2.
2.
wymiary napromienianego pola ograniczyć
wymiary napromienianego pola ograniczyć
do 100 mm x 50 mm;
do 100 mm x 50 mm;
3.
3.
wykonać obrazowanie wybranego fragmentu
wykonać obrazowanie wybranego fragmentu
łuku zębowego, jeśli jest to możliwe;
łuku zębowego, jeśli jest to możliwe;
4.
4.
szczególnie starannie ograniczyć pole
szczególnie starannie ograniczyć pole
badane do obszaru istotnego klinicznie
badane do obszaru istotnego klinicznie
w cefalometrii.
w cefalometrii.
•
Stosowanie fluoroskopii jest dopuszczalne
Stosowanie fluoroskopii jest dopuszczalne
w przypadkach, w których ze względów
w przypadkach, w których ze względów
diagnostycznych nie może być ona
diagnostycznych nie może być ona
zastąpiona radiografią.
zastąpiona radiografią.
•
Zabrania się stosowania fluoroskopii bez
Zabrania się stosowania fluoroskopii bez
wzmacniacza obrazu.
wzmacniacza obrazu.
Wykonywanie bada
Wykonywanie bada
ń
ń
rentgenodiagnostycznych
rentgenodiagnostycznych
u osób poni
u osób poni
ż
ż
ej 16. roku
ej 16. roku
ż
ż
ycia, wymaga ponadto:
ycia, wymaga ponadto:
1.
1.
unieruchamiania niemowl
unieruchamiania niemowl
ą
ą
t lub małych
t lub małych
dzieci przy u
dzieci przy u
ż
ż
yciu bobiksu lub innego
yciu bobiksu lub innego
urz
urz
ą
ą
dzenia spełniaj
dzenia spełniaj
ą
ą
cego t
cego t
ę
ę
funkcj
funkcj
ę
ę
;
;
2.
2.
stosowania
osłon
na
narz
stosowania
osłon
na
narz
ą
ą
dy
dy
promienioczułe, gdy w trakcie badania
promienioczułe, gdy w trakcie badania
mog
mog
ą
ą
znale
znale
źć
źć
si
si
ę
ę
w obr
w obr
ę
ę
bie lub pobli
bie lub pobli
ż
ż
u
u
pierwotnej wi
pierwotnej wi
ą
ą
zki promieniowania, je
zki promieniowania, je
ż
ż
eli
eli
nie uniemo
nie uniemo
ż
ż
liwi to poprawnego wykonania
liwi to poprawnego wykonania
badania.
badania.
• Wykonanie badania rentgenowskiego u osób
poniżej 16. roku życia należy odnotować
w książce zdrowia dziecka.
• Optymalne fizyczne parametry techniczne badań
rentgenodiagnostycznych z zakresu radiologii
pediatrycznej określa tabela B załącznika nr 7 do
rozporządzenia.
• Wykonywanie badań rentgenodiagnostycznych u
kobiet w ciąży
jest ograniczone do niezbędnych
przypadków, jeżeli nie mogą być one wykonane
po rozwiązaniu.
• Badania, o których mowa, należy wykonywać
w
sposób zapewniający maksymalną ochronę
płodu przed ekspozycją na promieniowanie,
poprzez wybór właściwej techniki badania
oraz stosowanie właściwych osłon osobistych
na okolicę brzucha i miednicy
.
•
Podczas wykonywania badania rentgeno
Podczas wykonywania badania rentgeno
-
-
diagnostycznego w pomieszczeniu,
diagnostycznego w pomieszczeniu,
w którym
w którym
znajduje się aparat rentgenowski, mogą
znajduje się aparat rentgenowski, mogą
przebywać wyłącznie pacjent oraz osoby,
przebywać wyłącznie pacjent oraz osoby,
które wykonują czynności bezpośrednio
które wykonują czynności bezpośrednio
związane z badaniem. Dotyczy to również
związane z badaniem. Dotyczy to również
badania wykonywanego przy łóżku chorego.
badania wykonywanego przy łóżku chorego.
•
Jeżeli w pracowni (gabinecie) rentgenowskim
Jeżeli w pracowni (gabinecie) rentgenowskim
nie ma możliwości wydzielenia pomieszczenia
nie ma możliwości wydzielenia pomieszczenia
na kabinę dla pacjentów, to dopuszcza się
na kabinę dla pacjentów, to dopuszcza się
przygotowanie pacjenta do badania
przygotowanie pacjenta do badania
w pomieszczeniu, w którym znajduje się
w pomieszczeniu, w którym znajduje się
aparat rentgenowski, pod warunkiem że
aparat rentgenowski, pod warunkiem że
pacjent
będzie
osłonięty
ścianą
lub
pacjent
będzie
osłonięty
ścianą
lub
parawanem zapewniającymi pełną ochronę.
parawanem zapewniającymi pełną ochronę.
•
W uzasadnionych przypadkach, w szczególności
W uzasadnionych przypadkach, w szczególności
gdy z uwagi na stan pacjenta nie jest możliwe
gdy z uwagi na stan pacjenta nie jest możliwe
przeniesienie go do innego pomieszczenia,
przeniesienie go do innego pomieszczenia,
badanie, o którym mowa w ust. 1 , jest
badanie, o którym mowa w ust. 1 , jest
dokonywane w pomieszczeniu, w którym się
dokonywane w pomieszczeniu, w którym się
pacjent znajduje, przy czym:
pacjent znajduje, przy czym:
1.
1.
wiązkę pierwotną promieniowania
wiązkę pierwotną promieniowania
kierować należy wyłącznie w stronę chorego;
kierować należy wyłącznie w stronę chorego;
2.
2.
inni chorzy, o ile jest to możliwe,
inni chorzy, o ile jest to możliwe,
opuszczają to pomieszczenie na czas badania.
opuszczają to pomieszczenie na czas badania.
Jeżeli w czasie wykonywania badania
Jeżeli w czasie wykonywania badania
rentgenodiagnostycznego zachodzi konieczność
rentgenodiagnostycznego zachodzi konieczność
podtrzymywania pacjenta, czynność tę wykonuje osoba,
podtrzymywania pacjenta, czynność tę wykonuje osoba,
która:
która:
1)
1)
ukończyła 18 lat;
ukończyła 18 lat;
2)
2)
nie jest w ciąży;
nie jest w ciąży;
3)
3)
została wyposażona w fartuch i rękawice
została wyposażona w fartuch i rękawice
ochronne z gumy ołowiowej;
ochronne z gumy ołowiowej;
4)
4)
została poinstruowana o sposobie postępowania
została poinstruowana o sposobie postępowania
i poinformowana o ryzyku radiacyjnym;
i poinformowana o ryzyku radiacyjnym;
5)
5)
czynności te, w warunkach ambulatoryjnych
czynności te, w warunkach ambulatoryjnych
wykonywać może również członek rodziny lub
wykonywać może również członek rodziny lub
opiekun pacjenta spełniający wymagania.
opiekun pacjenta spełniający wymagania.