1
Bariery komunikacyjne oraz sytuacje trudne
Bariera komunikacyjna to przeszkoda, która utrudnia proces komunikacji.
MoŜe mieć ona charakter:
••••
zewnętrzny, czyli spowodowana jest czynnikami płynącymi z zewnątrz
otoczenia
i utrudniającymi rozmowę np. hałas, głośna muzyka, rozmowy osób siedzących
obok;
bariery te łatwo zauwaŜyć, często moŜna je usunąć,
••••
wewnętrzny, czyli wynikający z róŜnicy poglądów, stanów
emocjonalnych, nastroju, złej interpretacji wysyłanych komunikatów,
barku zaufania, gniewu itp.; bariery te mogą występować zarówno po
stronie nadawcy, jak i odbiorcy i dla prawidłowego procesu
komunikowania niezbędne jest ich rozpoznanie i przezwycięŜenie.
Bariery wewnętrzne moŜna ująć w cztery następujące grupy:
••••
osądzanie – narzucanie własnych wartości innym osobom oraz
wskazywanie rozwiązań cudzych problemów bez uwzględnienia racji
tych osób, których te problemy dotyczą,
••••
decydowanie za innych – pozbawienie drugiej osoby moŜliwości
samodzielnego podejmowania decyzji i doprowadzanie jej do uległości,
••••
uciekanie od cudzych problemów – nie ma chęci słuchania drugiej osoby,
••••
blokady językowe – np. uŜywanie obcojęzycznych zwrotów, mogą być
stosowane świadomie w celu obniŜenia poczucia wartości rozmówcy lub
nieświadomie.
Szczegółowa klasyfikacja wewnętrznych barier komunikacyjnych:
a) nieostroŜność – nadawca bez zastanowienia mówi o wszystkim, o czym
myśli; odbiorca nie słucha czynnie tego, co do niego jest mówione, albo
słucha wybiórczo, co moŜe prowadzić do niewłaściwego interpretowania
wypowiedzi (tzw. zniekształcenie motywu)
b) nadmierne zaabsorbowanie sobą – rozmówca koncentruje się na własnej
osobie, analizując własne wypowiedzi i koncentrując się na tym, jakie
wraŜenie wywrze na innych; nie słucha innych,
c) przejawianie zachowań obronnych – rozmówca prowadzi rozmowę w
poczuciu zagroŜenia tak, aby sobie nie zaszkodzić, często nie wyraŜa
własnego zdania albo nie zabiera głosu w dyskusji,
d) brak zaufania i nastawienie do odbiorcy – wiedzą w danej dziedzinie
rozmówca nie jest traktowany, jako źródło wiarygodnych informacji albo
jako osoba nie dysponująca,
e) emocje – emocje wyraŜane przez nadawcę np. radość, gniew, smutek itp.
mogą mieć wpływ na prawidłowe zrozumienie komunikatu przez
odbiorcę i jego właściwą interpretację,
f) róŜnice językowe – mogą być spowodowane uŜywaniem języka obcego,
Ŝ
argonu, albo zwrotów niezrozumiałych dla nadawcy, który nie moŜe
wówczas odebrać komunikatu,
g) percepcja – proces selekcjonowania, wartościowania, organizowania i
interpretowania danych dostarczanych przez zmysły w sposób, który
umoŜliwia odbieranie świata np. poprzez smak, dźwięk, zapach; bodźce
te mogą zniekształcać obraz rzeczywisty.
Bariery fizyczne – jest to kategoria barier wyróŜniona ze względu na
zjawiska lub czynniki fizyczne je powodujące.
Zaliczamy do nich:
– brak czasu na komunikowanie się, co moŜe prowadzić do nieporozumień,
– szumy zewnętrzne np. hałas, ciepło, zimno,
– szumy wewnętrzne np. ból, głód, choroba,
Bariery kulturowe to takie, które uniemoŜliwiają lub utrudniają
komunikacje, jeśli odbiorca i nadawca wywodzą się z róŜnych kręgów
kulturowych.
Bariery informacyjne, czyli takie, które wiąŜą się z manipulowaniem
informacji poprzez świadome i celowe zniekształcanie, fałszowanie lub
wstrzymywanie informacji albo takie, które powodują, Ŝe odbiorca jest zasypany
zbyt duŜą ilością informacji i nie jest w stanie odpowiednio zareagować.
Najczęściej nie słuchamy, gdy stosujemy:
filtrowanie – słuchamy wybiórczo,
porównywanie – oceniamy, czy dorównujemy sobie z rozmówcą,
skojarzenia – treść wypowiedzi rozmówcy wywołuje skojarzenia, w które się
wgłębiamy,
przygotowywanie odpowiedzi – skupiamy się tylko na tym, co za chwilę
powiedzieć,
domyślanie się – usiłujemy zgadnąć, co rozmówca ma na myśli,
osądzanie – osądzamy i reagujemy schematycznie,
utoŜsamianie się – wypowiedzi rozmówcy oceniamy w kontekście własnych
doświadczeń,
udzielanie rad – słuchamy tylko na początku szukając rad dla rozmówcy,
sprzeciwianie się – zniechęcamy rozmówcę do dalszej rozmowy,
