Piotr Pietraszewski – Makroekonomia 2009/2010 - opracowanie 1
1
RUCH OKR
Ęś
NY W GOSPODARCE
SCHEMAT RUCHU OKRĘśNEGO W GOSPODARCE pokazuje przepływy
(strumienie) rzeczowe i pienięŜne (finansowe), dokonujące się między czterema grupami
podmiotów gospodarczych:
- gospodarstwami domowymi, - przedsiębiorstwami, - państwem, - zagranicą.
OZNACZENIA
Y - dochody za usługi czynników produkcji
C - konsumpcja S - oszczędności I - inwestycje
G - wydatki państwa na dobra i usługi
B - transfery dla gospodarstw domowych
T
d
- podatki bezpośrednie T
e
- podatki pośrednie
X - eksport Z – import EX = X – Z – eksport netto
Piotr Pietraszewski – Makroekonomia 2009/2010 - opracowanie 1
2
MAKROEKONOMICZNY BILANS DOCHODÓW I WYDATKÓW
1. Gospodarka zamknięta bez udziału państwa
C + I
=
produkt
produkt
= dochód (Y)
Y
=
C + S
C + I
=
C + S
I
=
S
Wniosek. W gospodarce zamkniętej bez udziału państwa oszczędności gospodarstw
domowych finansują inwestycje przedsiębiorstw.
2. Gospodarka zamknięta
z udziałem państwa
BUDśET PAŃSTWA – plan finansowy, określający dochody i wydatki państwa
(sektora publicznego) w danym przedziale czasu (roku budŜetowym)
DOCHODY BUDśETOWE
WYDATKI BUDśETOWE
- wydatki na produkty i usługi
G
- podatki
bezpośrednie (dochodowe, majątkowe)
T
d
pośrednie (konsumpcyjne)
T
e
- wydatki transferowe (renty, emerytury,
zasiłki, stypendia, subwencje)
B
- cła, opłaty skarbowe
- kary, mandaty, grzywny,
- wydatki na obsługę długu publicznego
(spłatę odsetek od długu)
- dochody z majątku państwowego (zyski z
przedsiębiorstw państwowych, czynsze
dzierŜawne, odsetki)
- dochody ze sprzedaŜy (prywatyzacji)
majątku państwowego
- zysk z NBP
- dochody z funduszy UE
SALDO BYDśETU PAŃSTWA
równowaga budŜetowa:
dochody budŜ. = wydatki budŜ.
nadwyŜka budŜetowa:
dochody budŜ. > wydatki budŜ.
deficyt budŜetowy:
dochody budŜ. < wydatki budŜ.
Piotr Pietraszewski – Makroekonomia 2009/2010 - opracowanie 1
3
śRÓDŁA FINANSOWANIA DEFICYTU BUDś. (krajowe lub zagraniczne)
- sprzedaŜ obligacji Skarbu Państwa
- kredyty w bankach komercyjnych
- poŜyczki od rządów obcych państw i instytucji międzynarodowych
DŁUG PUBLICZNY – zadłuŜenie Skarbu Państwa wynikające z przeszłych deficytów
budŜetowych
dług publiczny
krajowy zagraniczny
C + I
+ G - T
e
=
produkt
produkt
=
dochód (Y)
Y
+B
- T
d
=
C + S
C + I
- T
e
+ G +B - T
d
=
C + S
I
+ [(G +B) – (T
e
- T
d
)]
=
S
Wniosek. W gospodarce zamkniętej z udziałem państwa oszczędności gospodarstw
domowych finansują inwestycje przedsiębiorstw
oraz deficyt budŜetu państwa [(G +B) – (T
e
- T
d
)]
.
3. Gospodarka
otwarta
z udziałem państwa
SALDO BILANSU HANDLOWEGO
równowaga handlowa: eksport = import
nadwyŜka handlowa:
eksport > import
deficyt handlowy:
eksport < import
C + I
+ G - T
e
+ X - Z
=
produkt
produkt
=
dochód (Y)
Y
+B
- T
d
+ X - Z
=
C + S
C + I
- T
e
+ G +B - T
d
+ X - Z
=
C + S
I
+ [(G +B) – (T
e
- T
d
)]
+ (X – Z)
=
S
Wniosek. W gospodarce zamkniętej z udziałem państwa oszczędności gospodarstw
domowych finansują inwestycje przedsiębiorstw,
deficyt budŜetu państwa
oraz deficyt
Piotr Pietraszewski – Makroekonomia 2009/2010 - opracowanie 1
4
handlowy zagranicy w obrotach z danym krajem (równy nadwyŜce handlowej danego kraju w
obrotach z zagranicą (X – Z))
.
Produkt krajowy brutto (PKB) - miara wielkości produkcji wytworzonej przez czynniki
wytwórcze zlokalizowane na terytorium danego kraju, niezaleŜnie od tego, kto jest ich
właścicielem; w określonym okresie (np. roku).
PKB obejmuje tylko produkcję rejestrowaną statystycznie i przechodzącą przez rynek
(pominięte zostają np. produkty i usługi wykonane we własnym zakresie i na własne potrzeby
w gospodarstwie domowym jak równieŜ efekty działalności gospodarczej tzw. szarej strefy).
3 METODY OBLICZANIA PKB
1) PKB to suma wydatków na dobra finalne:
PKB = Y = C + I + G + X – M
Dobra finalne – gotowe, nie podlegające przetwarzaniu
Dobra niefinalne (pośrednie) - częściowo przetworzone, zuŜywane przy produkcji innych
dóbr, np. surowce, półprodukty
Uwaga! Nie sprzedana w danym okresie część produkcji tworzy przyrost zapasów w
przedsiębiorstwach. Sprzedana w danym okresie produkcja, wytworzona w poprzednich
okresach, oznacza ubytek zapasów. Zmianę zapasów moŜna włączyć do szeroko rozumianych
inwestycji (traktując jako inwestycje w zapasy) lub wyodrębnić jako dodatkową pozycję (
∆
Z):
PKB = Y = C + I +
∆
Z + G + X – M
2) PKB to suma wartości dodanych w przedsiębiorstwach
Wartość dodana – przyrost wartości dobra na danym etapie ciągu produkcyjnego
KOSZTY RZECZOWE
2
= 40
WARTO
ŚĆ
DODANA
3
= 30
KOSZTY RZECZOWE
3
= 70
WARTO
ŚĆ
DODANA
2
= 30
WARTO
ŚĆ
DOBRA FINALNEGO =
100
WARTO
ŚĆ
DODANA
1
= 40
KOSZTY RZECZOWE
1
= 0
drzwi stalowe
stal
Ŝelazo
Piotr Pietraszewski – Makroekonomia 2009/2010 - opracowanie 1
5
Koszty rzeczowe są wynikiem zuŜywania dóbr pośrednich.
dobra finalne + dobra pośrednie = produkt globalny
produkt globalny – zuŜycie dóbr pośrednich = suma wartości dodanych = PKB
3) PKB to suma wynagrodzeń za usługi czynników produkcji (suma dochodów
właścicieli czynników produkcji).
Produkt narodowy brutto (PNB) - miara wielkości produkcji wytworzonej przez czynniki
wytwórcze będące własnością obywateli danego kraju.
PNB = PKB + dochody netto z własności i pracy za granicą
PŁACE
CZYNSZE DZIERśAWNE
ODSETKI
ZYSKI
PODZIELONE (na dywidendy)
NIEPODZIELONE (na inwestycje)
PRZYCHODY ZE SPRZEDA
ś
Y – KOSZTY RZECZOWE =
= WARTO
ŚĆ
DODANA
AMORTYZACJA