Góry „wiêtokrzyskie

Góry Świętokrzyskie

Ziemia świętokrzyska pod wieloma względami stanowi jeden z najciekawszych regionów
Polski. To niezwykła kraina, gdzie tradycja historyczna przeplata się z legendami pełnymi
tajemnic i niesamowitych postaci. KtóŜ z nas nie słyszał o czarownicach świętokrzyskich,
spotykających się podczas sabatów na Łysej Górze? O diabłach i zbójach, grasujących w
lasach Puszczy Jodłowej czy teŜ guślarzach, przepędzających złe uroki? Piękno Gór
Ś

więtokrzyskich najłatwiej odkryć, wędrując szlakami turystycznymi, które prowadzą do

najciekawszych miejsc regionu. Na trasie naszej wycieczki koniecznie musi się znaleźć góra
Ś

więty KrzyŜ (Łysa Góra), dokąd poprowadzi nas „Droga Królewska", od wieków

przemierzana przez pielgrzymów, zdąŜających ku wzniesionemu na szczycie wzgórza
sanktuarium. Trzeba odwiedzić Nową Słupię, której związane z początkami górnictwa i
hutnictwa regionu dzieje sięgają czasów prehistorycznych. Urokliwe miasteczko Bodzentyn,
niegdyś główny ośrodek handlowy ziemi świętokrzyskiej, czy teŜ połoŜona u podnóŜa Łysicy
(najwyŜszego wzniesienia Gór Świętokrzyskich) wieś Święta Katarzyna - takŜe warte są
odwiedzin. Ziemia świętokrzyska to równieŜ wyzwanie dla miłośników turystyki rowerowej:
zarówno dla osób preferujących krótkie, rekreacyjne wypady, jak równieŜ dla tych, którzy
lubią zmagać się z bardziej wymagającym terenem. Bogactwo przyrodnicze, niezwykła
historia, liczne zabytki architektury i przepiękny krajobraz zachęcają do odwiedzenia tego

Historia

Góry Świętokrzyskie to najniŜsze i - obok Sudetów - najstarsze góry na terenie Polski.
Zostały one wypiętrzone w erze paleozoicznej podczas ruchów hercyńskich, przypadających
na okres karboński; składają się z kilkunastu górskich pasm. Poszczególne z nich,
poprzecinane rozległymi dolinami, leŜą równolegle względem siebie i w większości biegną z
północnego zachodu na południowy wschód. NajwyŜszy szczyt Gór Świętokrzyskich to
Łysica, wznosząca się na wysokość 612 m n.p.m.; pozostałe większe wzniesienia to
Szczytniak (554 m n.p.m.), Klonówka (473 m n.p.m.) oraz Święty KrzyŜ (595 m n.p.m.), od
którego wzięła się nazwa całych gór, a później takŜe województwa.

W celu ochrony tych terenów w 1950 r. załoŜono

Świętokrzyski Park Narodowy

. Wstęp

na teren parku jest płatny (bilety: normalny 5 zł, ulgowy 2,5 zł). Bilet upowaŜnia do pobytu
na terenie parku przez cały dzień. Istnieje równieŜ moŜliwość zakupienia biletu
uprawniającego do pobytu na cały tydzień (normalny 10 zł, ulgowy 5 zł). SprzedaŜ biletów
odbywa się przy bramie wejściowej w Nowej Słupi, przy źródełku św. Franciszka w Świętej
Katarzynie, przy galerii widokowej na gołoborzu, w muzeum ŚPN na Łysej Górze oraz w
siedzibie dyrekcji Parku w Bodzentynie (ul. Suchedniowska 4; tel.: +48 41 3115106,

http://www.swietokrzyskipn.org.pl

Zaczątkiem Świętokrzyskiego Parku Narodowego był rezerwat ścisły na Chełmowej Górze,
który powstał juŜ w roku 1920 w celu ochrony modrzewia polskiego. Teren Parku obecnie
obejmuje część Pasma Łysogórskiego, Pasma Klonowskiego oraz częściowo doliny Czarnej
Wody i Wilkowską, uroczysko Serwis-Dąbrowa oraz skarpę Zapusty koło Rudek. Na
obszarze parku znajduje się pięć rezerwatów ścisłych: wspomniana

„Chełmowa Góra"

„Czarny Las"

w dolinie Czarnej Wody (załoŜony w celu ochrony lasów jodłowych),

„Mokry Bór"

u podnóŜa Góry Psarskiej (z borem sosnowym o charakterze bagiennym),

rezerwat

„Święty KrzyŜ"

(utworzony w celu ochrony zbiorowisk leśnych z udziałem jodły

i buka zwyczajnego) oraz rezerwat

„Łysica"

, obejmujący partie lasu jodłowo-bukowego i

gołoborza. W Świętokrzyskim Parku Narodowym przewaŜają zbiorowiska leśne - oprócz
lasów jodłowo-bukowych charakterystyczne dla tego obszaru są bory mieszane, sosnowo-
dębowe, z udziałem modrzewia, świerka i buka. W niŜszych partiach górskich występują lasy
liściaste, a na terenie Doliny Wilkowskiej - bory bagienne. Na terenie Parku spotkać moŜemy
wiele chronionych gatunków roślin, w tym śnieŜyczkę przebiśnieg, wawrzynek wilczełyko,
pióropusznik strusi, bluszcz pospolity, pełnik europejski, widłaki, lilię złotogłów oraz inne.
Występuje tu ok. 150 gatunków ptaków, wśród nich orlik krzykliwy, cietrzew, bocian czarny.
Spośród ssaków moŜemy spotkać sarny, dziki, jelenie i łosie. W celach edukacyjnych na
terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego wytyczono pięć specjalnych ścieŜek, które
zostały poprowadzone przez najwaŜniejsze i najciekawsze miejsca Parku. Są to następujące
ś

cieŜki: przyrodnicza na Chełmowej Górze, „Huta Szklana - Święty KrzyŜ", „Stawy

Biskupie" w Bodzentynie, ścieŜka historyczna na Łysej Górze oraz przyrodniczo-historyczna
„Łysica". Pracownicy Świętokrzyskiego Parku Narodowego przygotowali bogatą ofertę
warsztatów skierowanych do dzieci i młodzieŜy szkolnej. Więcej informacji moŜna znaleźć
na stronie

http://www.swietokrzyskipn.org.pl.

Szlaki piesze

W poznaniu najciekawszych miejsc Gór Świętokrzyskich pomogą kaŜdemu turyście szlaki
piesze. Oto szczególnie warte polecenia:

Szlak czerwony: Gołoszyce - Święty KrzyŜ - Święta Katarzyna - Masłów - Tumlin -
Miedziana Góra - Kuźniaki. Jest to szlak prowadzący głównym pasmem Gór
Ś

więtokrzyskich, przebiegający przez najciekawsze miejsca regionu. Trasa interesująca ze

względu na walory przyrodnicze (wiedzie przez tereny Świętokrzyskiego Parku
Narodowego), kulturowe i krajobrazowe. Długość: 105 km.

Szlak niebieski: Chęciny - Kielce - Słowik - Daleszyce - Widełki - Łagów. Trasa ta prowadzi
pasmami Zgórskim, Posłowicko-Dymińskim, Daleszyckim i Orłowińskim, połoŜonymi po
południowej części regionu. NajwyŜsze wzniesienie na szlaku to Góra Stołowa (424 m
n.p.m.). Szlak częściowo przebiega przez obszar Cisowsko-Orłowińskigo Parku
Krajobrazowego. Długość: 69 km.

Szlak czarny: Nowa Słupia - Góra Chełmowa - Grzegorzewice - Kunin - Skoszyn - góra
Szczytniak. Trasa biegnie do rezerwatu na Górze Chełmowej (351 m n.p.m.). Szczególną
atrakcją przyrodniczą są występujące na Szczytniaku gołoborza. Długość: 16 km.

Szlak zielony: Łagów - Wał Małacentowski - Kobyla Góra - Nowa Słupia. Trasa prowadzi w
większości przez teren zalesiony; najwyŜszym wzniesieniem na szlaku jest Kobyla Góra (391
m n.p.m.). Długość: 15 km.

Informacje praktyczne

Informacja turystyczna

Planując wyjazd w Góry Świętokrzyskie, warto odwiedzić stronę portalu turystycznego
województwa świętokrzyskiego:

http://www.swietokrzyskie.travel.

Znajdziemy tu oferty bazy

noclegowej na terenie całego województwa, dane teleadresowe punktów gastronomicznych
oraz wiele innych praktycznych informacji. Strona zawiera opisy najciekawszych miejsc i
zabytków w regionie, jak równieŜ gotowe propozycje wycieczek tematycznych. Informacje
moŜna równieŜ zdobyć w

Punkcie Informacji Turystycznej

w Nowej Słupi (ul.

więtokrzyska 18; tel.: +48 41 3177626).

Dojazd

Całe województwo oplecione jest gęstą siecią dróg krajowych i wojewódzkich. Do
większości miejsc na terenie Gór Świętokrzyskich dojechać moŜna autobusem PKS lub
ś

rodkami komunikacji prywatnej (patrz dane teleadresowe informacji komunikacyjnej w

sekcji „Kielce").

Noclegi

Centrum Edukacyjne

, Wólka Milanowska; tel.: +48 41 3177502, tel./faks: 3177064,

http://www.centrumedukacyjne.wczasywpolsce.pl.

Ośrodek oferuje jedynki, dwójki, trójki i

czwórki. Do dyspozycji gości takŜe sala konferencyjna, sale komputerowe, stołówka. Nocleg
ok. 40 zł.

Centrum Konferencyjno-Szkoleniowe „Gołoborze"

, Rudki, ul. Górnicza 3; tel./faks:

+48 41 3177483,

http://www.goloborze.noclegiw.pl.

Jedynki i sale zbiorowe (równieŜ jako

dwójki). Dodatkowo bar, sauna, boiska sportowe, wypoŜyczalnia rowerów. Od 40 do 100 zł.

Informacji na temat noclegów w gospodarstwach agroturystycznych udzielają m.in.:

Świętokrzyska Federacja Agroturystyki i Turystyki Wiejskiej „Ziemia Świętokrzyska"

Kielce, al. IX Wieków Kielc 3; tel.: +48 41 3441873;

Stowarzyszenie Agroturystyczne

Gminy Daleszyce „śeremie"

, Daleszyce, ul. Chopina 25; tel.: +48 41 3072251,

http://www.agro.kie.pl

;

Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Łagów

, Łagów, ul. Barska 21; tel.: +48 41 3074398,

3074383,

http://www.lagow.agrowakacje.pl

; Stowarzyszenie Turystyki Wiejskiej „W

krainie latających czarownic"; tel.: +48 41 3112264, 2722781,

http://www.czarownice.com.pl

;

Świętokrzyskie Towarzystwo Agroturystyki „Łysogóry"; tel.: +48 41 3178185,

http://www.lysogory.agrowczasy.com.

Kielce

Wizytę w regionie świętokrzyskim warto rozpocząć od stolicy województwa - Kielc,
połoŜonych na skraju najstarszego masywu Gór Świętokrzyskich. Zlokalizowane w kotlinie,
otoczonej od strony północnej Pasmem Masłowskim (z najwyŜszym wzniesieniem -
Klonówką, 473 m n.p.m.), a od południa pasmami Posłowickim i Dymińskim (najwyŜszy
szczyt - góra Telegraf, 408 m n.p.m.). W granicach administracyjnych miasta znajdują się
takŜe Pasmo Kadzielniańskie, fragment Pasma Zgórskiego oraz zachodnia część Grzbietu
Szydłowskiego. Od strony północnej miasto sięga do zalesionego Pasma Dąbrowskiego.

Osada nad rzeką Silnicą powstała juŜ w XI w. i niemal do początku swojego istnienia aŜ do
XVIII w. była własnością biskupów krakowskich. Pierwotną osadę o charakterze targowym
załoŜono w miejscu, gdzie obecnie znajduje się kościół pw. św. Wojciecha; niegdyś stał tu
drewniany kościółek.

W  1364  r.  Kielce  otrzymały  prawa  miejskie,  a  ponad  wiek  później,  w  1496  r.  -  herb  z  rąk
Fryderyka  Jagiellończyka,  kardynała  i  biskupa  krakowskiego.  Na  godle  znajduje  się  złota
korona  na  czerwonym  tle,  pod  nią  dwie,  równieŜ  złote,  litery:  CK  -  Civitas  Kielcensis  -
„Społeczność Kielc".

Legenda o powstaniu Kielc

Legenda  wiąŜe  powstanie  Kielc  z  księciem  Mieszkiem,  synem  Bolesława  Chrobrego.  OtóŜ
podczas  polowania  w  gęstwinach  Puszczy  Świętokrzyskiej  ksiąŜę  w  pogoni  za  zwierzyną
zgubił swych towarzyszy. Strudzony poszukiwaniem orszaku, zasnął na leśnej polanie i miał
sen,  w  którym  został  napadnięty  przez  zbójców.  Udało  mu  się  pokonać  złoczyńców,  jednak
walka  mocno  nadweręŜyła  jego  siły.  Zmęczony  potyczką  i  spragniony  Mieszko  skorzystał  z
propozycji  jednego  z  rannych  rozbójników  i  wypił  podany  przez  niego  płyn.  Napój  jednak
okazał  się  tak  gorzki,  Ŝe  zmusił  księcia  do  gorączkowego  poszukiwania  wody,  mogącej
złagodzić  piekący  ból.  Wtedy  Mieszko  ujrzał  wśród  drzew  jasną  postać  i  rozpoznawszy  w
niej św. Wojciecha, padł przed nim na kolana. Święty nakreślił na murawie pastorałem szlak,
z  którego  trysnęła  czysta,  źródlana  woda.  W tym  momencie  ksiąŜę  obudził  się  i  zobaczył  w
pobliŜu strumień. Po wypiciu paru łyków oŜywczego płynu poczuł powracające siły. Zadął w
róg i w odpowiedzi usłyszał głosy swoich towarzyszy. OdjeŜdŜając z polany, ksiąŜę dostrzegł
leŜące w leśnej murawie olbrzymie kły, naleŜące prawdopodobnie do dzika. Uznawszy je za
znak  Opatrzności,  obwieścił  swoim  towarzyszom,  Ŝe  w  tym  miejscu  wybuduje  gród  z
kościołem. Słowa dotrzymał - na polanie powstał modrzewiowy kościółek pw. św. Wojciecha
i  osada,  której  na  pamiątkę  znalezienia  ogromnych  kłów  nadano  nazwę  Kielce.  Strumień
wody, dzięki któremu Mieszko odzyskał siły, nazwano Silnicą.

Dynamiczny rozwój miasta w XVI i XVII w. związany był z eksploatacją i przetwarzaniem
występujących w najbliŜszych okolicach rud miedzi, Ŝelaza i ołowiu. W tym czasie Kielce
otrzymały przywilej organizowania dwóch jarmarków rocznie, powstało wiele cechów
rzemieślniczych, wzniesiono ratusz oraz Pałac Biskupów Krakowskich. W czasie potopu
szwedzkiego miasto doznało duŜych zniszczeń, zamarł handel i znacznie spadło wydobycie
metali. W XVII w. Kielce podniosły się z upadku i wróciły do dawnej świetności - powstało
wtedy seminarium duchowne i szkoła średnia, a pod koniec wieku działalność rozpoczęły
nowe kopalnie i cegielnie. W 1795 r. w wyniku III rozbioru miasto dostało się w ręce
Austriaków, wchodząc w skład Galicji Zachodniej. W pięć lat później ogromny poŜar strawił
niemal wszystkie zabudowania w centrum miejscowości, jednak dość szybko zdołano je
odbudować. Początek XIX w. przynosi ponowny rozwój gospodarczy Kielc. W 1816 r. w
inicjatywy Stanisława Staszica utworzono pierwszą w Polsce szkołę techniczną - Szkołę
Akademiczno-Górniczą. Mimo to juŜ w połowie wieku w wyniku reformy administracyjnej
miasto zdegradowano do roli ośrodka powiatowego. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r.
Kielce stały się stolicą województwa kieleckiego, a w latach 30. jego tereny włączono do
obszaru Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Z II wojny światowej Kielce wyszły ze znacznie zmniejszoną liczbą mieszkańców.
Powojenna historia miasta jest znaczona tragicznymi wydarzeniami (pogrom ludności
Ŝ

ydowskiej w 1946 r. - tzw. pogrom kielecki), ale takŜe intensywnym rozwojem miasta -

powstały wtedy liczne nowe zakłady przemysłowe, osiedla i Politechnika Świętokrzyska. W
1999 r. Kielce ustanowiono stolicą województwa świętokrzyskiego; obecnie miasto
zamieszkuje ponad 200 tys. mieszkańców.

Warto zobaczyć

Jednym z najwaŜniejszych zabytków miasta jest barokowy

Pałac Biskupów Krakowskich

, wybudowany w latach 1638-41 za sprawą biskupa Jakuba

Zadzika. Budowla powstała według projektu włoskiego architekta, Jana Trevano,
sprowadzonego do Polski przez króla Zygmunta III Wazę; jej głównym budowniczym był
równieŜ Włoch, Tomasz Poncino. Pałac zbudowany został na planie prostokąta, łączącego się
w naroŜach z 8-bocznymi wieŜami. Patrząc na fasadę główną, warto zwrócić uwagę na trzy
arkady, nad którymi znajdują się trzy duŜe weneckie okna, a w dachu - trzy lukarny.
Przypuszcza się, Ŝe zastosowana w układzie architektonicznym zasada trójdzielności została
zlecona przez fundatora, aby podkreślić jego niechęć do arian, nieuznających Trójcy Świętej.
Nad wejściem widnieją trzy herby: na środku „Orzeł" z epoki Wazów, z lewej „Korab" - herb
biskupa Zadzika, a z prawej „Trzy Korony" - herb Kapituły Krakowskiej. Od 1816 r. w
północnym skrzydle pałacu mieściła się Szkoła Akademiczno-Górnicza - pierwsza w kraju
wyŜsza uczelnia techniczna. Obecnie w budynku swoją siedzibę ma Muzeum Narodowe
(Pałac Biskupów Krakowskich, pl. Zamkowy 1. Kasa biletowa tel.: +48 41 3442318,
3444014,

http://www.muzeumkielce.net

; czynne śr.-nd. 9.00-16.00, wt. 10.00-18.00; bilety:

normalny 10 zł, ulgowy 5 zł) - moŜna w nim oglądać m.in. zabytkowe wnętrza z XVII i
XVIII w. oraz zbiory dawnego oręŜa. Znajduje się tu takŜe galeria malarstwa polskiego z
okresu XVIII-XX w. Wśród zgromadzonych dzieł znajdują się obrazy m.in. Piotra
Michałowskiego, Juliusza Kossaka, Józefa Brandta, Józefa Chełmońskiego i Jacka
Malczewskiego. Od strony zachodniej pałacu znajduje się ogród w stylu włoskim, od
niedawna udostępniony dla zwiedzających.

Na wprost Pałacu Biskupów Krakowskich znajduje się

Bazylika Katedralna

. Z miejscem jej lokalizacji związane są najstarsze dzieje miasta. Tutaj

w 1171 r. powstał romański kościół kolegiacki, ufundowany przez biskupa krakowskiego

Gedeona. Świątynia została zniszczona przez Tatarów i odbudowana w stylu gotyckim. W
efekcie zmian dokonanych na przestrzeni wieków zyskała kształt wczesnobarokowej,
trójnawowej bazyliki. Jeśli przyjrzymy się świątyni z zewnątrz, zauwaŜymy jej wyraźny
podział na część starszą - obłoŜoną romańskimi blokami piaskowca, oraz nowszą, która
została pokryta z zewnątrz tynkiem. Na północnej ścianie kościoła wmurowano w 1782 r.
tablicę, przedstawiającą podstawowe zasady wiary chrześcijańskiej, wzorce miar, duŜe i małe
litery alfabetu oraz liczby. Do wnętrza świątyni wchodzi się przez portal w nawie północnej.
W nawie głównej znajduje się zespół barokowych i rokokowych ołtarzy; na jej ścianach
podziwiać moŜna sceny ze Starego Testamentu, a na sklepieniu - malowidła, przedstawiające
sceny z Ŝycia Matki Boskiej. W nawie południowej znajduje się renesansowy nagrobek
ElŜbiety z Krzyckich Zebrzydowskiej, uznany za jedno z największych osiągnięć sztuki
renesansowej w Polsce. W jego pobliŜu wisi otoczony kultem wizerunek Matki Boskiej
Łaskawej Kieleckiej, namalowany w 1600 r. W prezbiterium znajduje się barokowy ołtarz, w
którym umieszczono obraz Wniebowzięcia NMP; warto takŜe zwrócić uwagę na piękne,
zabytkowe stalle. Atrakcję dla zwiedzających stanowi skarbiec, w którym zgromadzono
liczne dzieła sztuki sakralnej, m.in. gotycki kielich z 1362 r. naleŜący do króla Kazimierza
Wielkiego oraz relikwiarz herbowy z wizerunkiem św. Marii Magdaleny z ok. 1370 r.
Znajdują się tam takŜe cenne zabytki polskiego rękopiśmiennictwa: Antyfonarz Kielecki z
1372 r. oraz mszał pochodzący z przełomu XV i XVI w. Nawę północną od strony
wschodniej zamyka kaplica Pana Jezusa, w której widnieje XVI-wieczny krucyfiks. Przy
północnej ścianie mijamy gotycki tryptyk, przedstawiający w części środkowej koronację
Matki Boskiej, a na skrzydłach bocznych - patronów Polski, św.św. Wojciecha i Stanisława.
Przy placu katedralnym znajduje się kwadratowa, XVII-wieczna dzwonnica.

Dzwonnica katedralna

Podczas burzy w 1997 r. ze szczytu dzwonnicy został strącony wiatrem pięciometrowy krzyŜ,
odsłaniając puszkę, na której był osadzony. W jej wnętrzu odkryto szkatułkę z XIX-
wiecznymi monetami oraz z dokumentem z 1866 r., a więc z czasów gruntownego remontu
dzwonnicy. Do ciekawostek moŜna równieŜ zaliczyć fakt, iŜ na jej czterobocznej wieŜy
znajdują się tylko trzy tarcze zegarowe. Stało się tak z winy biskupa Szaniawskiego, na
którego zlecenie miały zostać wykonane zegary na wieŜę. Biskup specjalnie w tym celu
sprowadził do Kielc jednego z najlepszych zegarmistrzów w kraju, niemniej jednak
profesjonalizm rzemieślnika stał się przyczyną konfliktu. Zniecierpliwiony wolnym tempem
prac biskup postanowił ponaglić zegarmistrza. Ten jednak poczuł się tak głęboko uraŜony, Ŝe
wyjechał, nie ukończywszy swego zadania. Brakującej, czwartej tarczy zegarowej
postanowiono nie dorabiać, tak więc do dnia dzisiejszego na wieŜy zegarowej widnieją tylko
trzy zegary.

Obok dzwonnicy stoi kaplica Ogrójca, a przy niej - figura św. Jana Nepomucena. W
naroŜniku cmentarza katedralnego znajduje się grób Bartosza Głowackiego, chłopskiego
bohatera bitwy pod Racławicami w czasie powstania kościuszkowskiego.

Z Placu Zamkowego przez bramę po południowej stronie Pałacu Biskupów Krakowskich
moŜna przejść do ulicy Zamkowej. Kierując się w stronę parku miejskiego, po lewej stronie
mijamy budynek

dawnego więzienia kieleckiego z lat 1939-56

, w którym obecnie znajduje

się Muzeum Pamięci Narodowej (ul. Zamkowa 3; tel.: +48 41 3421982; czynne śr., sb.-nd.
10.00-14.00).

Minąwszy budynek muzeum, po lewej stronie widzimy

pałac Tomasza Zielińskiego

, mecenasa i kolekcjonera sztuki. Zieliński przybył do Kielc

w 1846 r., a pałacyk wybudował w latach 1851-57. Obecnie w tym miejscu ma swoją siedzibę
Dom Środowisk Twórczych (ul. Zamkowa 5; tel.: +48 41 3682053,

http://www.kielcedst.net

ponadto w pałacu funkcjonuje restauracja oraz kawiarnia, a w okresie letnim na terenie
otaczającym zabudowania - takŜe ogródek, w którym organizowane są koncerty oraz pokazy
filmowe.

Idąc dalej ulicą Zamkową, dochodzimy do stawu na terenie

parku miejskiego

. Park został załoŜony w czasach Królestwa Kongresowego i stanowi

ulubione miejsce weekendowego wypoczynku Kielczan. W znajdującej się na jego terenie
muszli koncertowej często organizowane są róŜnego rodzaju imprezy, koncerty i spektakle.
Spacerując główną aleją parku, po lewej stronie dostrzec moŜna zabudowania rezydencji
Zielińskiego i otaczające go ogrodzenie z charakterystyczna wieŜyczką zwaną „Plotkarką".
Nieco dalej, w pobliŜu bramy głównej, stoi pomnik Stanisława Staszica, ufundowany przez
Kielczan w 1906 r. Brama główna prowadzi do ulicy Jana Pawła II, przy której znajduje się
tzw.

Dworek Laszczyków

(obecna siedziba Muzeum Wsi Kieleckiej, ul. Jana Pawła II 6; tel.:

+48 41 3445006, e-mail: poczta@mwk.com.pl,

http://www.mwk.com.pl

; czynne: pn.-pt, nd.

10.00-15.00). Modrzewiowy budynek, pokryty łamanym dachem gontowym, był niegdyś
domem księŜy kanoników. We wnętrzach dworku organizowane są wystawy czasowe.

Po przeciwnej stronie ulicy znajduje się zabytkowy

budynek dawnego gimnazjum

męskiego

, wybudowany ok. 1725 r. przez biskupa Konstantego Szaniawskiego. Warto

wspomnieć, Ŝe wśród uczniów tej szkoły byli tacy pisarze jak: Stefan śeromski, Gustaw
Herling-Grudziński i Adolf Dygasiński. Obecnie mieści się tu Muzeum Lat Szkolnych
Stefana śeromskiego (ul. Jana Pawła II 5; tel.: +48 41 3445792,

http://www.muzeumkielce.net/zeromski

; czynne wt., czw.-pt., nd. 9.00-15.30, śr. 11.00-17.30;

bilety: normalny 4 zł, ulgowy 2 zł). Do budynku szkolnego przylega zabytkowy kościół pw.
Świętej Trójcy, pochodzący z XVII w. W przedsionku świątyni wmurowane są epitafia
zasłuŜonych kieleckich profesorów.

Jako kontynuację spaceru proponujemy przejście wzdłuŜ ulicy Sienkiewicza -

głównego deptaku

i centrum handlowego miasta. Ta niedawno wyremontowana ulica

stanowi wizytówkę Kielc, wzdłuŜ niej ulokowane są zabytkowe, częściowo odrestaurowane
kamienice. Spacerując tym traktem, warto zatrzymać się przy placu Artystów, na którym
znajduje się pomnik dzika, nawiązujący do legendy o powstaniu Kielc.

Ciekawą propozycją dla turystów odwiedzających miasto, nie tylko tych najmłodszych,
stanowić moŜe wizyta w

Muzeum Zabawek i Zabawy

(pl. Wolności 2; tel.: +48 41 3444078; tel./faks: 3444819,

http://www.muzeumzabawek.kielce.pl

; czynne wt.-nd. 10.00-18.00, bilety: normalny 6 zł,

ulgowy 3 zł, wystawy czasowe 3 zł, lekcja muzealna 3 zł). MoŜna obejrzeć w nim kolekcje
zabawek - od tych najstarszych po współczesne. Podczas zwiedzania muzeum dzieci mają
moŜliwość pobawić się w kąciku zabaw, a latem takŜe na dziedzińcu budynku. Jednostka
organizuje równieŜ zajęcia i warsztaty plastyczne dla dzieci i młodzieŜy.

Spacer po świętokrzyskiej stolicy nie byłby pełen, gdyby zlekcewaŜyć fakt, Ŝe tereny, na
których leŜy miasto, oraz jego okolice charakteryzują się ogromną róŜnorodnością formacji
geologicznych. Z tego teŜ względu Kielce są często nazywane „największym muzeum
geologii pod gołym niebem". Mogą się one pochwalić równieŜ inną niezwykłą atrakcją
przyrodniczo-turystyczną - w administracyjnych miasta znajduje się aŜ pięć rezerwatów
przyrody. Jednym z nich jest

rezerwat przyrody oŜywionej „Karczówka"

, połoŜony na wzgórzu o tej samej nazwie

(340 m n.p.m.), pokrytym drzewostanem sosnowo-jodłowym z domieszką drzew liściastych.
Na szczycie Karczówki znajduje się kościół i klasztor z XVII w.; moŜemy tu równieŜ
zobaczyć liczne ślady starych kopalni rudy ołowiu z XV-XVII w.

Najbardziej znany jest

rezerwat skalny „Kadzielnia"

na wzgórzu Kadzielnia. Obejmuje on najwyŜszą część

skalnego filaru, tzw. Skałkę Geologów, górującą nad nieczynnym od 1962 r. kamieniołomem.
Na terenie „Kadzielni" znajduje się 26 jaskiń i schronisk skalnych; występują tu liczne
zjawiska krasu powierzchniowego i podziemnego oraz m.in. skamieniałości korali
głowonogów i ryb pancernych. Na obszarze rezerwatu wytyczono ścieŜki spacerowe,
zbudowano punkty widokowe, a w 1971 r. otwarto amfiteatr, w którym odbywa się m.in.
coroczny Festiwal Piosenki Harcerskiej.

Na jednym z młodszych kieleckich osiedli znajduje się

rezerwat skalny „Ślichowice"

. Obejmuje on wąski filar skalny między nieczynnymi

kamieniołomami, chroniąc odsłonięte, unikatowe formy tektoniczne oraz występującą na tych
terenach roślinność zielną i krzewiastą (m.in. wisienkę stepową, krzewy dzikich róŜ, berberys,
jałowiec).

Kolejnym rezerwatem Kielc jest

„Biesak - Białogon"

. Obejmuje on - tak jak poprzednie

rezerwaty - dawny kamieniołom wraz z otaczającymi go lasami. Występują tu odsłonięte
skały kambru dolnego i ordowiku dolnego, ukazujące ciekawe zjawisko tektoniczne:
zaleganie starszych skał kambryjskich na młodszych skałach ordowiku. W osadach
ordowickich często spotkać moŜna szczątki fauny (przede wszystkim - ramienionogów).
Część terenu rezerwatu jest pokryta wodą.

Najmłodszy rezerwat przyrody nieoŜywionej na terenie miasta to

„Wietrznia"

. Ochroną objęto pozostałości wzgórza Wietrznia z wyrobiskami

kamieniołomów, odsłaniającymi profil skał dewońskich. W rezerwacie zachowane są
niezwykle cenne zjawiska krasu powierzchniowego i podziemnego (pięć jaskiń i schronisk
skalnych) oraz fauna kopalna okresu dewońskiego, m.in. koralowce, głowonogi i
ramienionogi.

Po regionie oprowadza: Agnieszka Pabis

Obiekty dodane przez uŜytkowników:

Teatr im. Stefana śeromskiego

Teatr powstał w 1877 r. Nosił nazwę Hotelu Polskiego, później Teatru Ludwika.
Jest to budowlą wzniesioną na planie nieregularnego wieloboku z bramą
przejazdową i elewacją frontową o wystroju kamienicy - pałacu z XIX w. Pierwsza
premiera miała miejsce w 1879 r. Tu koncertował Ignacy Padarewski (w 1885 r.) i
grywali najwięksi artyści polskiej sceny (D.Damiecki, K.Frycz).

dodał:

dorbo

Pomnik "Ławka Karskiego"

Pomnik stoi przy ulicy Sienkiewicza w Kielcach, przy moście nad rzeką Silnicą
(rejon Plant). Przedstawia postać Jana Karskiego, który pochyla się nad
szachownicą /Jan Karski - właściwie Jan Kozielewski (ur. 24.06. 1914 r. w Łodzi,
zm. 13 lipca 2000 r. w Waszyngtonie, kurier, świadek Holokaustu/.

dodał:

dorbo

Góra "Telegraf"

W niedalekiej odległości od centrum miasta (ok.1 km) na północnym stoku góry
Telegraf (406 m n.p.m.) znajduje się centrum rodzinnej rozrywki "Pod Telegrafem".
Obiekty czynne przez cały rok /w zimie dwa wyciągi narciarskie, w lecie m.inn. mini
golf/.

dodał:

dorbo

Pomnik Jana Pawła II

Pomnik znajduje się na Placu Jana Pawła II - obok katedry.

dodał:

dorbo

Fontanna

Na placu u zbiegu ulic Sienkiewicza i Kapitulnej znajduje się nowoczesna fontanna
oraz małe gejzery tryskające wodą. Obok widać kolumnadę granitowych obelisków
/mają słuŜyć jako sztalugi do ekspozycji prac lokalnych artystów/.

dodał:

dorbo

Rzeka Silnica

Ta niewielka rzeka (nazwa rzeki związana jest z legendą o załoŜeniu miasta)
przecina Kielce z północy na południe. Wykorzystując rosnącą przy niej zieleń,
urządzono wzdłuŜ jej biegu (od Zalewu do Kadzielni) ciągi spacerowe, ścieŜkę
rowerową.

dodał:

dorbo

Informacje praktyczne

Informacja turystyczna

Regionalne Centrum Informacji Turystycznej

, ul. Ściegiennego 2; tel.: +48 41 3480060,

3618057, e-mail: informacja@swietokrzyskie.pl,

http://www.swietokrzyskie.pl.

Miejski Ośrodek Informacji Turystycznej

, pl. Niepodległości 1; tel.: +48 41 3676436,

3458681, e-mail: informacja.turystyczna@um.kielce.pl,

http://www.um.kielce.pl/turystyka.

PTTK Oddział w Kielcach

, ul. Sienkiewicza 29; tel.: +48 41 3447743, faks: 3445914, e-

mail: biuro@pttkkielce.pl.

Dojazd, orientacja

Kielce stanowią centrum komunikacyjne województwa świętokrzyskiego i posiadają dogodne
połączenia kolejowe ze wszystkimi waŜniejszymi miastami regionu. Tędy teŜ biegną waŜne
trasy kolejowe linii północ - południe, bez problemu więc dotrzemy do Kielc zarówno z
Krakowa, jak i z Warszawy czy Kołobrzegu.

Dworzec PKS, ul. Czarnowska 12, informacja tel.: 663761294 (czynny całą dobę),

http://www.pks.kielce.pl.

Dworzec

PKP

pl.

Niepodległości

informacja

tel.:

+48

41 2783328,

http://www.pkp.kielce.pl.

Dworzec komunikacji prywatnej

(busy), ul. śelazna 18; tel.:

+48 41 2783542,

http://www.sztp.kie.pl.

Noclegi

Hotel „Arkadia"

* , ul. Urzędnicza 13; tel./faks: +48 41 3455150, e-mail:

hotel@hotelkielce.pl,

http://www.hotelkielce.pl.

Jedynki, dwójki, trójki i czwórki od 120 do

210

zł,

pokoje

standardzie

studenckim

zł.

Hotel „Astoria"

**, ul. Kościuszki 26; tel.: +48 41 3415645, tel./faks: 3432299, e-mail:

kontakt@hotelastoria.pl,

http://www.hotelastoria.pl

. Jedynki i dwójki od 120 do 180 zł.

Hotel „Bristol"

**, ul. Sienkiewicza 21; tel.: +48 41 3682466, 3682460, faks: 3663065, e-

mail: bristol@bristol.kielce.pl,

http://www.bristol.kielce.pl.

Jedynki, dwójki i trójki od 120 do

240 zł, apartament 300 zł.

Hotel „Karczówka"

**, ul. Karczówkowska 64; tel.: +48 41 3456606, tel./faks: 3662626, e-

mail: hotelkarczowka@oit.pl,

http://www.hotelkarczowka.oit.pl.

Jedynki, dwójki i trójki od

140 do 240 zł.

Hotel

„Maraton"

**,

ul.

Boczna

15;

tel./faks:

+48

3629116,

e-mail:

hotel.maraton@mosir.kielce.pl,

http://www.mosir.kielce.pl.

Od jedynek po piątki od 110 do

275

zł,

nocleg

sali

zbiorowej

zł.

Hotel „Stadion"

**, ul. Ściegiennego 8; tel./faks: +48 41 3687715, e-mail:

hotel.stadion@mosir.kielce.pl,

http://www.mosir.kielce.pl

, Jedynki i dwójki od 120 do 200 zł,

apartament 250 zł.

Hotel „Śródmiejski"

**, ul. Wesoła 5; tel.: +48 41 3441507, faks: 3441696, e-mail:

hotel.srodmiejski@op.pl,

http://www.hotelsrodmiejski.pl.

Jedynki, dwójki i trójki od 130 do

170 zł, apartament 240 zł.

Hotel „Łysogóry"

***, ul. Sienkiewicza 78; tel.: +48 41 3655000, tel./faks: 3655001, e-

mail:

hotel@lysogory.com.pl,

http://www.lysogory.com.pl.

Jedynki i dwójki od 150 do 250

zł, apartament od 350 do 400 zł.

Hotel „Pod Złotą RóŜą"

***, pl. Moniuszki 7; tel.: +48 41 3415002, faks: 3437881, e-mail:

zlotaroza@hot.pl

, http://www.zlotaroza.pl.

Jedynki i dwójki od 240 do 350 zł, apartament od

480 do 600 zł.

Hotel

„Qubus"

****,

ul.

Składowa

e-mail:

kielce@qubushotel.com,

http://www.qubushotel.com.

Jedynki, dwójki i apartamenty w cenie od 120 zł.

Szkolne Schronisko MłodzieŜowe PTSM „Wędrownik"

, ul. Szymanowskiego 5; tel./faks:

+48

3423735,

e-mail:

recepcja@ssm-wedrownik.com.pl,

http://www.ssm-

wedrownik.com.pl.

Jedynki, dwójki, trójki i sale zbiorowe od 12 do 29 zł, apartament 65 zł.

Turystyczne Schronisko MłodzieŜowe „Dom Harcerza"

, ul. Pańska 1a; tel./faks: +48 41

3452737,

http://www.dhkielce.zhp.pl

. Oferuje noclegi w salach zbiorowych w cenie ok. 20

zł.

Gastronomia

Restauracja „La Cucina Italiana"

, ul. ks. Ściegiennego 38; tel.: +48 41 3620011. Kuchnia

włoska.

Ceny

zł.

Karczma „Hulaj Dusza", ul. Czarnowska 22; tel.: +48 41 3660545. Kuchnia regionalna i

staropolska.

Ceny

zł.

Pizzeria „Maxipizza"

Rynek 16; tel.: +48 41 3437900. Kuchnia włoska. Ceny od 20 zł.

Restauracja „Monte Carlo", ul. Paderewskiego 20; tel.: +48 41 3431640. Kuchnia europejska.
Ceny od 20 zł.

Restauracja „Pod Złotą RóŜą"

, pl. Moniuszki 7. Kuchnia międzynarodowa. Ceny od 35 do

60 zł.

Restauracja „Wiedeńska"

ul. Paderewskiego 37/39b. Kuchnia europejska. Ceny od 35

zł.

Restauracja „Monte Carlo"

, ul. Paderewskiego 20; tel.: +48 41 3431640,

http://www.monte-carlo.com.pl.

Kuchnia

polska.

Ceny

zł.

Restauracja „Aztec", ul. Planty 16a; tel.: +48 41 3415818. Kuchnia meksykańska. Ceny

od 20 do 40 zł.

Restauracja Akasaka

(w kompleksie Citi-Hotel), ul. Paderewskiego 4c; tel.: +48 41

3435151,

http://www.citi-hotel.emeteor.pl.

Kuchnia azjatycka (głównie japońska). Ceny od

35 do 60 zł.

Restauracja „Si Senor", pl. Wolności 1; tel.: +48 41 3600114,

http://www.si-senor.pl.

Kuchnia hiszpańska. Ceny od 20 do 35 zł.

Informator

Imprezy cykliczne

Świętokrzyska Wiosna Jazzowa - Trzydniówka Literacka organizowana przez Dom
Ś

rodowisk Twórczych w pałacyku Tomasza Zielińskiego; przełom marca i kwietnia.

Festiwal Filmów Niezwykłych - odbywa się na małej scenie Kieleckiego Centrum Kultury;
marzec (pl. Moniuszki 2b; tel.: +48 41 3444032,

http://www.kck.com.pl

Święto Kielc - organizowane przez Urząd Miasta; początek lata.

Zaduszki Jazzowe - w pałacyku Tomasza Zielińskiego; listopad.

Festiwal Piosenki Harcerskiej - sierpień.

Muzea i galerie

Świętokrzyska Galeria Sztuki Współczesnej „Zachęta"

, ul. Orla 3; tel. +48 41 3444014

wew. 238,

http://www.muzeumkielce.net/zacheta

; bilet 3 zł. Prezentuje dzieła malarstwa

współczesnego.

Oddział Muzeum Narodowego w Kielcach -

Muzeum

Henryka

Sienkiewicza

Oblęgorku;

tel.:

+48

3030426,

http://www.muzeumkielce.net/sienkiewicz

, czynne śr.-nd. 10.00-17.00, bilety: normalny 8 zł,

ulgowy 4 zł. Stała ekspozycja obejmuje wnętrza dworku oraz wystawę literacko-biograficzną
dotyczącą pisarza.

Muzeum

Historii

Kielc,

ul.

Leonarda

tel.:

+48

3405520;

http://www.muzeumhistoriikielc.pl

, czynne wt., czw., sb., nd. i święta 9.00-16.00, pt. 10.00-

18.00, pn. zamkn.

Muzeum Diecezjalne Sztuki Kościelnej

, ul. Jana Pawła II 3; tel.: +48 41 3445820,

czynne wt.-śr., pt.-sb. 9.00-16.00, czw. 12.00-18.00.

Aktywny wypoczynek

Kielce oraz ich najbliŜsze okolice są bardzo dobrym miejscem do aktywnego spędzenia czasu.
Przez miasto przebiegają liczne szlaki piesze oraz rowerowe, łączące najcenniejsze obiekty
zabytkowe oraz miejsca warte zobaczenia.

Trasy piesze

Szlak zielony: ul. Zamkowa - skwer Szarych Szeregów - rezerwat „Kadzielnia" - Muzeum
Zbiorów Geologicznych, ul. Zgoda - rezerwat „Wietrznia" - Bukówka (pętla autobusowa).
Długość: ok. 6 km.

Szlak Ŝółty: Kielce - Słowik - rezerwat „Biesak" - Białogon. Szlak prowadzi przez tereny
Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego. Długość: 4,5 km.

Szlaki niebieski i Ŝółty: szlak niebieski na odcinku od ul. Zamkowej do terenów przy stoku
narciarskim na górze Pierścienica, dalej prowadzą znaki Ŝółte: ul. Zamkowa - skwer Szarych
Szeregów  -  rezerwat  „Kadzielnia"  -  Stadion  Leśny  -  rezerwat  „Biesak"  -  Białogon  -  ul.
Krakowska -  góra  Dalnia -  rezerwat „Śluchowice" - rezerwat „Sufraganiec" - Świnia Góra -
Bukówka  -  stok  narciarski  na  górze  Telegraf  -  ul.  Obrzeźna  (pętla  autobusowa).  Długość
trasy: 45 km.

Trasy rowerowe

Przez  miasto  przebiega  ścieŜka  rowerowa,  która  łączy  północną  część  miasta  z  terenami
rekreacyjnymi  parku  miejskiego  i  Stadionem  Leśnym;  długość  ścieŜki  wynosi  8  km.  Ta
malownicza  trasa,  przebiegająca  w  duŜej  mierze  przez  tereny  leśne,  jest  jedną  z  najbardziej
popularnych tras przejaŜdŜek rowerowych kielczan.

Na terenie parku przy stadionie zostały wytyczone takŜe dwa inne szlaki rowerowe: czerwony
-  o  długości  3,5  km,  oraz  niebieski  -  o  długości  11,5  km.  Obie  trasy  są  dość  trudne  i
przeznaczone  przede  wszystkim  dla  miłośników  kolarstwa  górskiego.  Początek  i  koniec
szlaków  znajdują  się  u  podnóŜa  góry  Pierścienica  (367  m  n.p.m.),  z  której  rozpościera  się
piękna panorama na Kielce oraz Góry Świętokrzyskie.

Dwie następne trasy poprowadzono w okolicach góry Telegraf. Pierwsza z nich, niebieska,
ma długość 4,5 km, druga - czerwona - 5,5 km. Są to szlaki krótkie, ale charakteryzujące się
stromymi wjazdami i zjazdami. Na terenach wokół góry Telegraf oraz Stadionu Leśnego
organizowane są maratony i wyścigi kolarstwa górskiego.

Trasy narciarskie

Miłośnicy sportów zimowych mają moŜliwość szusowania na dwóch stokach narciarskich.

Wyciąg

górze

Telegraf

(ul.

Narciarska

tel.:

+48

41 3687426,

http://www.rekreacja.kielce.pl

) posiada dwie trasy zjazdowe: krótszą, przeznaczoną dla

początkujących, oraz dłuŜszą o długości 500 m i róŜnicy wysokości 100 m. Stok jest
sztucznie naśnieŜany i oświetlony, w okolicy znajduje się karczma.

Wyciąg narciarski na górze Pierścienica

(ul. Kusocińskiego, Stadion Leśny; tel.: +48 41

3687426,

http://www.rekreacja.kielce.pl

) to stok o łagodnym nachyleniu. Trasa zjazdowa ma

długość 500 m, a róŜnica wysokości wynosi 59 m. Stok sztucznie naśnieŜany i oświetlony.

Okolice Stadionu Leśnego posiadają takŜe świetne warunki do uprawiania narciarstwa
biegowego.

Po regionie oprowadza: Agnieszka Pabis

Obiekty dodane przez uŜytkowników:

Bankomat Pekao S.A.

Aleja Tysiąclecia Państwa Polskiego 7. Politechnika Świętokrzyska, 24 h, bank:
Pekao S.A.

dodał:

romszklarz

Bankomat BGś S.A.

BGś S.A.Kielce ul. Hipoteczna 3, czynny 24h.

dodał:

romszklarz

Bankomat PKO BP

Kielce, Kryształowa 4, Spółdzielnia Mieszkaniowa "PODKARCZÓWKA". Oddział
PKO Banku Polskiego 24h.

dodał:

romszklarz

Hotel Bristol

Gmach Hotelu Bristol stoi naprzeciw Teatru im. S.śeromskiego. Hotel Bristol jest
najstarszym z funkcjonujących kieleckich hoteli. Powstał na początku XX w. z
inicjatywy R. Piwowarskiego. W środku hotelu zobaczyć moŜna m.in. salę
restauracyjną z końca XIX w., ze ścianami podzielonymi pilastrami w stylu
japońskim.

dodał:

dorbo

Restauracja Sphinx

Restauracja "Sphinx" połoŜona przy Plantach nad rzeką Silnicą. W swojej ofercie
ma bogaty wybór dań na kaŜdą okazję.

dodał:

dorbo

Bankomat

Oddział Banku BPH.

Odwiedzając Kielce, warto zaplanować wycieczkę na górę Karczówkę, na której znajduje się
XVII-wieczny zespół klasztorny. MoŜna tu dotrzeć pieszo z centrum miasta; do klasztoru
prowadzi trasa, której wyznacznikami są stacje drogi krzyŜowej (pierwsza z nich znajduje się
przy pl. Panny Marii).

Klasztor na górze Karczówka

został wybudowany w 1. poł. XVII

w. z polecenia biskupa krakowskiego, Marcina Szyszkowskiego, jako podziękowanie za
uchronienie miasta od szalejącej w tym czasie na ziemiach polskich zarazy. W XVIII w. do
ś

wiątyni dostawiono zabudowania gospodarcze z basztami w naroŜach oraz reprezentacyjne

schody  prowadzące  do  przedsionka.  Sam  kościół  jest  świątynią  jednonawową,  warto  tu
zwrócić  uwagę  na  wczesnobarokowy  ołtarz  główny,  wykonany  z  marmuru  kieleckiego.
Zarówno  ołtarze  boczne,  jak  i  zabudowę  chóru  wykonano  z  drewna.  Istnieje  moŜliwość
wejścia na wieŜę kościelną (informacje na ten temat moŜna uzyskać na miejscu).

U  podnóŜa  Karczówki  początek  mają  szlaki  turystyczne:  pieszy  czerwony  (o  długości  18,5
km),  który  prowadzi  przez  pasma:  Zgórskie,  Bolechowickie  i  Zelejowskie  do  Chęcin,  oraz
czerwony  szlak  rowerowy  (o  długości  21,5  km),  prowadzący  do  Podzamcza
Piekoszowskiego.

Szlak pieszy z Karczówki prowadzi na górę Brusznia, na której szczycie znajduje się krzyŜ,
upamiętniający  powstańców  styczniowych.  Trasa  biegnie  dalej  do  Białogonu.  Początki  tej
przemysłowej  dzielnicy  Kielc  sięgają  XVII  w.,  kiedy  wzniesiono  tu  hutę  ołowiu  i  miedzi.
Zakład  -  po  licznych  zmianach  -  działa  do  dnia  dzisiejszego  i  specjalizuje  się  w  produkcji
pomp.  Ciekawym  zabytkiem  Białogonu  jest  piękna,  drewniana  świątynia  z  dzwonnicą,
wzorowana na budownictwie podhalańskim, powstała w latach 1917-18. Szlak prowadzi dalej
przez  Pasmo  Zgórskie  z  jego  najwyŜszym  wzniesieniem  -  górą  Patrol  (388  m  n.p.m.).
Największą atrakcją tej trasy jest przepiękna krasowa

jaskinia „Raj"

(rezerwacja wejść tel.:

+48 41 3465518, 3150572, e-mail: jaskiniaraj@lysogory.com.pl,

http://www.jaskiniaraj.pl

czynna  15  I-15  XI  wt.-nd.  10.00-17.00),  powstała  wskutek  chemicznego  i  mechanicznego
działania  wód  podziemnych  na  skały  wapienne.  W  jaskini  udostępniono  dla  zwiedzających
trasę  turystyczną  o  długości  150  m,  przebiegającą  przez  sale  o  bardzo  róŜnorodnej  szacie
naciekowej. Zwiedzanie jaskini jest moŜliwe tylko z przewodnikiem, czas zwiedzania wynosi
ok.  40  minut.  Ze  względu  na  duŜą  liczbę  turystów  naleŜy  dokonywać  rezerwacji  biletów
(szczególnie dla grup).

Dalej trasa szlaku prowadzi na grzbiet

Góry Zelejowej

(372 m n.p.m.), która od 1954 r. stanowi rezerwat przyrody

nieoŜywionej.  Szczególną  ochroną  objęta  jest  skalna  grań  o  długości  0,5  km,  zbudowana  z
wapieni  dewońskich.  Na  terenie  rezerwatu  podziwiać  moŜemy  ciekawe  przykłady
współczesnego krasu powierzchniowego. Odsłonięte stoki góry porasta wiele gatunków roślin
(m.in. rojnik pospolity, rozchodnik, krzewy dzikiej róŜy, berberysu i jałowca, irga zwyczajna,
wisienka  stepowa),  las  sosnowo-bukowy  oraz  liczne  gatunki  mchów  i  paproci.  Z  Góry
Zelejowej za znakami szlaku czerwonego dochodzimy do miasteczka Chęciny. Stąd do Kielc
moŜemy  wrócić  autobusem  miejskim  nr  31  lub  jednym  z  prywatnych  busów.  Przystanek
autobusowy znajduje się przy placu Partyzantów.

Bodzentyn

Jedną z najciekawszych miejscowości regionu świętokrzyskiego jest Bodzentyn - niewielka
miejscowość połoŜona nad rzeką Psarką. Od strony południowej nad miasteczkiem wznosi się
Góra Miejska - główny szczyt Pasma Klonowskiego.

Historia

W  miejscu,  gdzie  obecnie  znajduje  się  Bodzentyn,  niegdyś  istniała  wieś  Tarczek,  pełniąca
funkcję rezydencji biskupów krakowskich. Wieś uległa zniszczeniu podczas wojny w 1244 r.
i dopiero 100 lat później biskup Jan Bodzanta załoŜył na tym miejscu miasto, które nazwał od
swojego  imienia  Bodzentynem.  Jego  następca  -  biskup  Florian  z  Mokrska  -  w  1365  r.
wybudował w Bodzentynie zamek i otoczył miasto murami obronnymi. Nadane miejscowości
w  następnych  wiekach  królewskie  przywileje  znacząco  wpłynęły  na  jej  rozwój,  zwiększając
liczbę  dni  jarmarkowych  do  sześciu  w  roku  i  tym  samym  umoŜliwiając  rozkwit  handlu  i
wzrost liczby ludności. WaŜny etap rozwoju miasta przypada na XVI i XVII w., kiedy zostało
ono  mocno  rozbudowane  -  w  tym  czasie  powstał  drugi  rynek  oraz  wodociąg,  a  w  1670  r.
wybudowano ratusz z wieŜą zegarową (spalony w 1829 r.). Po okresie wojen ze Szwedami i
licznych  klęskach  Ŝywiołowych  liczba  mieszkańców  miejscowości  spadła,  niemniej  jednak
Bodzentyn nadal stanowił jeden z waŜniejszych ośrodków miejskich ziemi kieleckiej. Miasto
odegrało  bardzo  waŜną  rolę  podczas  powstania  styczniowego.  W  roku  1870  r.  Bodzentyn
utracił  prawa  miejskie,  a  w  1917  r.  rozległy  poŜar  zniszczył  większą  część  zabudowy.  W
czasie  II  wojny  światowej  w  mieście  utworzono  getto  dla  śydów,  których  większość
zgładzono  potem  w  obozie  w  Treblince.  W  1994  r.  Bodzentyn  odzyskał  prawa  miejskie.
Obecnie swoją siedzibę ma w nim dyrekcja Świętokrzyskiego Parku Narodowego.

Warto zobaczyć

NajwaŜniejszym zabytkiem Bodzentyna jest

kościół pw. NMP i św. Stanisława

- gotycka kolegiata powstała w latach 1450-52. We

wnętrzu  świątyni  warto  zwrócić  szczególną  uwagę  na  XV-wieczne,  ostrołukowe  portale
wykonane  z  szarego  piaskowca  oraz  tablicę  erekcyjną  z  1452  r.,  wmurowaną  na  wprost
wejścia.  Tablica  przedstawia  postać  siedzącej  na  tronie  Matki  Boskiej  z  Dzieciątkiem  i
klęczącym  u  Jej  stóp  fundatorem  kościoła,  biskupem  Zbigniewem  Oleśnickim.  Pod  tablicą  -
barokowa  pieta,  czyli  rzeźba  Matki  Boskiej  Bolejącej.  W  kruchcie  znajduje  się  równieŜ
granitowa,  gotycka  chrzcielnica.  Ołtarz  główny  kościoła,  przedstawiający  scenę
UkrzyŜowania, ufundowany został przez biskupa Samuela Maciejowskiego w latach 1545-46.
Ołtarz  początkowo  umieszczono  w  Katedrze  Wawelskiej,  w  1647  r.  z  inicjatywy  biskupa
Piotra Gembickiego przeniesiono go do katedry kieleckiej, a następnie w 1728 r. przekazano
na własność świątyni w  Bodzentynie. W nawie północnej znajduje się - uwaŜany za jeden z
najcenniejszych zabytków okresu przejściowego pomiędzy gotykiem a renesansem - tryptyk

bodzentyński,  wykonany  w  warsztacie  Marcina  Czarnego  (zięcia  Wita  Stwosza)
prawdopodobnie  w  roku  1508  lub  1515.  Tryptyk  przedstawia  scenę  zaśnięcia  NMP  oraz
postać  klęczącego  fundatora  -  biskupa  Jana  Konarskiego.  Skrzydła  tryptyku  przedstawiają
sceny z Ŝycia patronów świątyni. Obok kościoła widzimy wolnostojącą, dwukondygnacyjną,
barokową dzwonnicę, przebudowaną do stanu dzisiejszego w XIX w.

Kolejną atrakcją miejscowości są ruiny

Zamku Biskupów Krakowskich

. Teren budowli jest ogrodzony, a dogodne dojście do niej

prowadzi wzdłuŜ zachodniej strony rynku, skąd naleŜy skręcić w prawo. Obiekt ten znajduje
się na trasie rowerowego Szlaku Architektury Obronnej.

Budowla  została  wzniesiona  w  2.  poł.  XIV  w.  na  wysokim  brzegu  Psarki  przez  biskupa
Floriana z Mokrska, a następnie trzykrotnie przebudowana (na początku i pod koniec XVI w.
oraz  na  początku  wieku  XVII).  Budowla  powstała  na  planie  podkowy  i  posiadała  trzy
skrzydła,  otaczające  czworoboczny  dziedziniec,  zamknięty  nieistniejącym  juŜ  murem.  Do
dziś  w  najlepszym  stanie  zachowała  się  część  trójkondygnacyjnego  skrzydła  południowego
wraz z bramą wjazdową prowadzącą na dziedziniec. Działaniu czasu oparł się równieŜ portal
wejściowy  z  1.  poł.  XVII  w.,  wykonany  z  czerwonego  piaskowca  i  obłoŜony  wykładziną  z
kamienia  ciosanego.  Zamek  posiada  szereg  okien  w  późnorenesansowych,  profilowanych
kamiennych  obramieniach.  Od  strony  południowej  zobaczyć  moŜemy  resztki  umocnień
bramy i wjazdu.

Opuszczając teren zamku, kierujemy się w stronę Rynku Dolnego, a następnie, idąc ulicą
Opatowską, po prawej stronie mijamy

ruiny gotyckiego kościoła św. Ducha

, który w XVI w. pełnił rolę kościoła szpitalnego.

Na tej ulicy zobaczyć moŜemy takŜe zabytkową

zagrodę Czernikiewiczów

, w której wnętrzu znajduje się oddział Muzeum Wsi Kieleckiej

(ul. 3 Maja 13; czynna IV-XVII wt.-nd. 9.00-17.00, IX-III wt.-nd. 9.00-15; bilety: normalny 1
zł, ulgowy 2 zł). Budynek stanowi przykład dawnej architektury małych miasteczek
rolniczych ziemi kieleckiej. Najstarsze elementy zagrody pochodzą z 1809 r., część

zabudowań mieszkalnych powstała w latach 1870 i 1920. Dla zwiedzających udostępniony
jest segment mieszkalny z zabudowaniami gospodarczymi oraz wozownia. We wnętrzach
zagrody zorganizowano ekspozycję dawnych sprzętów gospodarczych.

Warto równieŜ odwiedzić zlokalizowany tuŜ za miastem, na stoku wzgórza, dawny

cmentarz Ŝydowski

(kirkut), na którym zachowało się ok. 55 macew z lat 1870-1934.

Informacje praktyczne

Informacja turystyczna

Bodzentyn nie posiada punktu informacji turystycznej. W celu uzyskania informacji moŜna
kontaktować się z Regionalnym Centrum Informacji Turystycznej w Kielcach (patrz dane
teleadresowe w sekcji „Kielce").

Dojazd

Bodzentyn jest połoŜony na skrzyŜowaniu dróg wojewódzkich nr 752 i 751. Z Kielc najlepiej
dojechać do niego, kierując się znakami na Starachowice. MoŜna równieŜ skorzystać z
autobusów PKS, kursujących na trasie Kielce - Starachowice, oraz z prywatnych busów (patrz
dane teleadresowe informacji komunikacyjnej w sekcji „Kielce").

Noclegi

Powiatowe Szkolne Schronisko MłodzieŜowe

w Chęcinach, Filia nr 1 w Bodzentynie, ul.

Wolności 1a; tel.: 665533961, tel./faks: +48 41 3116 191,

http://www.ssm.strefa.pl/bo

Oferuje noclegi w jedynkach-czwórkach oraz w salach zbiorowych. Ceny od 12 do 23 zł.

Gospodarstwa agroturystyczne:

„Marysieńka"

, ul. Ogrodowa 20; tel.: +48 41 3115151;

„Pod Świerkami"

, ul. Ogrodowa 9; tel.: +48 41 3115137;

„U Kazia", ul. Szermentowskiego 14; tel.: +48 41 3115210;

„Zielona Dolina", ul. śeromskiego 22; tel.: +48 41 3115686. Cena noclegu w gospodarstwie
wynosi od 25 do 60 zł.

Gastronomia

Restauracja „Bernasiówka"

, pl. świrki 1, tel.: +48 41 3115451. Kuchnia polska. Ceny od

15 do 25 zł.

Informator

Imprezy cykliczne

Dni Bodzentyna - organizowane przez Urząd Miasta i Gminy w lipcu;

http://www.dnibodzentyna.za.pl.

Święta Katarzyna

Ta wieś o bogatej przeszłości, połoŜona u stóp Łysicy, jest idealnym miejscem wypoczynku
dla chcących oderwać się od zgiełku dnia codzienne

Historia

Powstanie miejscowości wiąŜe się z rycerzem króla Jagiełły - Wacławkiem, który po trudach
bitew z Tatarami postanowił osiąść w okolicy i prowadzić Ŝycie pustelnika. Wybudował więc
kościół, który Stolica Apostolska niedługo potem obdarzyła prawem udzielania odpustów w
dniu św. Katarzyny. Z czasem imieniem tej świętej zaczęto nazywać całą osadę. Centrum
miejscowości stanowił rozbudowany pod koniec XV w. klasztor, do którego w 1480 r. biskup
krakowski, Jan z Rzeszowa, sprowadził bernardynów. JuŜ w czasach nowoŜytnych, w 1910 r.
w Świętej Katarzynie powstało pierwsze w Górach Świętokrzyskich schronisko turystyczne,
dając początek turystycznemu rozwojowi miejscowości. Podczas II wojny światowej we wsi
w budynkach klasztoru stacjonował pluton Ŝandarmerii, znany z okrucieństwa i licznych
egzekucji na mieszkańcach najbliŜszych okolic. Tereny te były takŜe miejscem licznych walk
oddziałów partyzanckich z Niemcami; śladem tych wydarzeń są mogiły na skraju puszczy.
Współcześnie Święta Katarzyna stanowi jeden z głównych świętokrzyskich ośrodków
turystycznych.

go. Stanowi doskonały punkt wypadowy dla miłośników pieszych wędrówek - na jej terenie
bierze swój początek lub krzyŜuje się wiele szlaków turystyki pieszej, prowadzących do
waŜnych miejsc regionu (m.in. na Łysicę, Święty KrzyŜ i do Bodzentyna). Dogodna
lokalizacja miejscowości i jej bogata infrastruktura turystyczna sprawiają, Ŝe Święta
Katarzyna jest chętnie odwiedzana przez turystów.

Informacje praktyczne

Informacja turystyczna

więta Katarzyna nie posiada punktu informacji turystycznej. W celu uzyskania informacji

moŜna kontaktować się z Regionalnym Centrum Informacji Turystycznej w Kielcach (patrz
dane teleadresowe w sekcji „Kielce").

Dojazd

więta Katarzyna jest połoŜona przy drodze wojewódzkiej nr 752. MoŜna do niej dojechać

autobusami PKS kursującymi na trasie Kielce - Starachowice oraz prywatnymi busami (patrz
dane teleadresowe informacji komunikacyjnej w sekcji „Kielce").

Noclegi

Ośrodek Wypoczynkowy „Baba Jaga"

, ul. Kielecka 18; tel.: +48 41 3112226, e-mail:

babajaga.kielce@wp.pl,

http://www.babajaga.hg.pl.

Od jedynek po czwórki od 30 do 120 zł.

Ośrodek Wypoczynkowy PTTK „Jodełka"

, ul. Kielecka 3; tel.: +48 41 3112111, e-mail:

jodelka@hoteljodelka.pl,

http://www.hoteljodelka.pl.

Dwójki, trójki i czwórki od 140 do 240

zł.

Gospodarstwo Agroturystyczne „Cicha Przystań"

, ul. Kielecka 63; tel.: +48 41

3112150,

http://www.swietakatarzyna.com.

20 miejsc w czwórkach. Ceny od 25 do 50 zł.

Gastronomia

Restauracja przy Ośrodku Wypoczynkowym „Baba Jaga"

, ul. Kielecka 18; tel.: +48 41

3112226. Kuchnia polska. Ceny od 12 do 25 zł.

Restauracja przy Ośrodku Wypoczynkowym PTTK „Jodełka",

ul. Kielecka 3; tel.:

+48 41 3112111. Kuchnia polska. Ceny od 10 do 20 zł.

Informator

Imprezy cykliczne

Ogólnopolski Majowy Rajd Świętokrzyski - odbywa się na terenie Gór Świętokrzyskich, z
metą w Świętej Katarzynie; kwiecień/maj.

Muzeum Minerałów i Skamieniałości, ul. Kielecka 20; tel.: +48 41 3112116, e-mail:
muzeum.mineralow@op.pl,

http://www.swkatarzyna-muzeum.pl

; bilety: normalny 4 zł,

ulgowy 3 zł, bilety grupowe (do 15 osób): normalny 3,5 zł, ulgowy 3 zł.

Warto zobaczyć

Atrakcją miejscowości jest pobernardyński zespół klasztorny z

kościołem św. Katarzyny

pochodzący z lat 1476-78. Podczas rozległego poŜaru w 1534 r. zabudowania spłonęły, z
poŜogi ocalała jednak cudowna drewniana figurka patronki świątyni. W 1815 r. klasztor
zamieszkały przybyłe z Drzewicy siostry bernardynki. W 1847 r. nastąpił kolejny poŜar, który
zniszczył niemal doszczętnie zabudowania klasztorne i kościelne, w tym takŜe wspomnianą
figurę św. Katarzyny. Odbudowa świątyni trwała do 1871 r.; w tym czasie ufundowano
równieŜ nową figurę patronki, która do dziś znajduje się we wnętrzu kościoła.

Obecny wygląd budowli jest pochodną jego tragicznej historii - w wyniku poŜarów i
zniszczeń wojennych świątynia zatraciła swój pierwotny wygląd, a jej wnętrze posiada

współczesny wystrój. W ołtarzu głównym znajduje się krzyŜ z 1984 r., stanowiący replikę
krzyŜa z AsyŜu. W obrębie kruŜganków warto zwrócić uwagę na charakterystyczne drzwi,
zamykane za pomocą drewnianej belki, tzw. kłody. KruŜganki pochodzą z XVII w. i stanowią
jedyną zabytkową część zabudowań klasztornych.

Po opuszczeniu klasztoru wzdłuŜ jego ogrodzenia moŜna dojść do skraju Świętokrzyskiego
Parku Narodowego. Idąc za znakami czerwonymi, po ok. 100 m docieramy do źródełka oraz
kapliczki św. Franciszka. Krystalicznie czystej wodzie wypływającej ze źródełka przypisuje
się właściwości lecznicze, szczególnie pomocne w chorobach oczu. W miejscu, gdzie obecnie
znajduje się drewniana kapliczka, istniała w XVII w. kaplica murowana, do której licznie
przybywali pielgrzymi z bliŜszych i dalszych stron. TakŜe i dziś źródełko cieszy się duŜym
zainteresowaniem pielgrzymów i turystów. Specjalnie dla nich zagospodarowano to miejsce -
wybudowano ławeczki i wiaty, stąd poprowadzono szlak na najwyŜszy szczyt Gór
Ś

więtokrzyskich, Łysicę. Kapliczka stanowi częsty cel niedzielnych spacerów okolicznych

mieszkańców.

Legenda o źródełku św. Franciszka

Dawno, dawno temu na Łysicy stał ogromny zamek, w którym mieszkały dwie siostry:
starsza - ciemnowłosa i energiczna, oraz młodsza - jasnowłosa, o spokojnym usposobieniu.
Pewnego dnia do zamku zawitał rycerz, szukający schronienia. Siostry chętnie przyjęły
przybysza, a ten, zadowolony z gościny i urzeczony urodą gospodyń, przedłuŜał swój pobyt w
ich domostwie. Mijały tygodnie i obie siostry zaczęły rywalizować między sobą o względy
rycerza. W tych rozgrywkach wygrała starsza, niemniej jednak, niepewna uczuć ukochanego,
postanowiła pozbyć się siostry-rywalki. Namówiła więc wybranka, aby ten zrzucił
dziewczynę w przepaść. Plan się jednak nie powiódł, gdyŜ w dniu planowanego zabójstwa
Jasnowłosa wczesnym rankiem wybrała się do lasu i kochankowie nie zastali jej w komnacie.
Zazdrosna siostra postanowiła zatem przygotować zatrutą miksturę i podać rywalce, kiedy ta
wróci do zamku. Nieświadoma czyhającego na nią niebezpieczeństwa młodsza z dziewcząt
wracała z lasu, gdy dostrzegła nagle ciemniejące niebo i potęŜną błyskawicę, roztrzaskującą
gród na kawałki. Zrozpaczona, na próŜno poszukiwała ciał siostry i rycerza - po zamku i jego
mieszkańcach zostały tylko potęŜne głazy. Łzy rozpaczy jasnowłosej siostry były tak obfite,
Ŝ

e do dnia dzisiejszego zasilają źródełko św. Franciszka, które otrzymało magiczną moc

leczenia chorób oczu.

Idąc ku centrum miejscowości, tuŜ przy drodze wojewódzkiej nr 752 zobaczyć moŜemy
murowaną kapliczkę. Została ona wzniesiona na przełomie XVIII i XIX w. w miejscu, w
którym według tradycji znajdowały się niegdyś domki pustelników - eremy. W jej wnętrzu do
dziś widoczne są złoŜone na ścianie 2 XVIII 1882 r. podpisy Stefana śeromskiego i Stefana
StróŜeckiego, wracających tego dnia z wycieczki na Łysicę. TuŜ obok kapliczki znajdują się
dwie mogiły: powstańca z 1863 r. oraz partyzanta z 1943 r.

Nowa Słupia

Kolejną bardzo waŜną miejscowością na turystycznej mapie regionu jest Nowa Słupia, leŜąca
u podnóŜa drugiego co do wysokości szczytu Gór Świętokrzyskich - Łyśca, zwanego równieŜ

więtym KrzyŜem lub Łysą Górą (595 m n.p.m.). Lokalizacja u podnóŜa góry Łysiec, na

którą  od  XIV  w.  licznie  podąŜali  pielgrzymi,  pragnący  dotrzeć  do  znajdującego  się  tam
sanktuarium,  sprawiła,  Ŝe  miejscowość  rozwinęła  się,  pełniąc  funkcję  przystanku  dla
pielgrzymów.  O  istniejących  tu  z  dawien  dawna  tradycjach  pątniczych  przypomina
tajemnicza  kamienna  postać  pielgrzyma,  która  znajduje  się  tuŜ  przy  wejściu  na  prowadzący
na Łysiec szlak niebieski.

Świętokrzyski Pielgrzym

Postać  Pielgrzyma  Świętokrzyskiego  to  kamienna  figura  przedstawiająca  klęczącego
męŜczyznę  ze  złoŜonymi  do  modlitwy  rękami.  Z  postacią  pielgrzyma  wiąŜe  się  legenda,
utrzymująca, iŜ jest to jeden z pątników podąŜających do Sanktuarium Świętego KrzyŜa. Ów
męŜczyzna  przechwalał  się,  iŜ  po  wejściu  na  szczyt  góry  trafi  prosto  do  nieba.  Za  grzech
pychy  został  zamieniony  w  kamień.  Podobno  kaŜdego  roku  figura  przemieszcza  się  o  jedno
ziarnko  piasku  do  przodu  w  kierunku  szczytu.  W  momencie,  kiedy  dotrze  do  sanktuarium,
nastąpi koniec świata.

Historia

W  początkowych  wiekach  swego  istnienia  wieś  naleŜała  na  benedyktynów,  osiadłych  w
klasztorze na szczycie  góry. Pierwsze wzmianki  o Słupi (późniejszej Starej Słupi) pojawiają
się w dokumentach juŜ w 1269 r., Nowa Słupia natomiast powstała za sprawą benedyktynów
w  roku  1351  w  nieco  dogodniejszym  miejscu.  Nazwa  miejscowości  moŜe  wiązać  się  ze
znakami-słupami,  ułatwiającymi  pielgrzymom  dojście  na  Święty  KrzyŜ.  Osada  od  początku
swego  istnienia  aŜ  do  XIX  w.  rozwijała  się  jako  miejsce  obsługi  zmierzających  do
sanktuarium pątników. Po kasacie zakonu benedyktynów w 1819 r. Nowa Słupia podupadła, a
po  powstaniu  styczniowym  na  jakiś  czas  utraciła  prawa  miejskie.  Obecnie  znów  stanowi
jeden z najwaŜniejszych punktów na turystycznej mapie ziemi świętokrzyskiej.

Warto zobaczyć

Odwiedzając Nową Słupię, warto zwiedzić

kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca

. Wybudowano go w 1678 r., a w XX w. został

rozbudowany o nawy boczne i zakrystię. Teren otaczający świątynię znaczy obszar dawnego
cmentarza. Do wnętrza świątyni prowadzi portal ozdobiony godłem benedyktynów; w niszach
nad  portalem  umieszczono  figurki  św.  Wawrzyńca  oraz  św.św.  Benedykta  i  Scholastyki.  W
kruchcie  kościoła  znajdują  się  pamiątkowe  tablice  poświęcone  oficerom  AK,  mjr.  Janowi
Piwnikowi  (pseudonim  Ponury)  oraz  Stefanowi  Rychterowi  (pseudonim  Tumry),
wywodzącym się z tych terenów. We wnętrzu świątyni naleŜy zwrócić uwagę na kolebkowe
sklepienie  z  lunetami,  ozdobione  późnorenesansową  sztukaterią.  W  ołtarzu  głównym,
wykonanym  z  czarnego  marmuru,  znajduje  się  cenny  krucyfiks.  W  ołtarzach  bocznych,

pochodzących z XVII i XVIII w., widnieją obrazy Matki BoŜej z Dzieciątkiem oraz św. Anny
Samotrzeciej. Tuz obok świątyni mieści się symboliczny grób wspomnianego juŜ wcześniej
mjr. Rychtera oraz pomnik poświęcony powstańcom styczniowym, poległym w bitwie pod
Skałką.

Przy ul. Świętokrzyskiej, na skarpie, znajduje się tzw. "Opatówka" - XVII-wieczny budynek
plebanii nieistniejącego juŜ kościoła pw. św. Michała. Obecnie swoją siedzibę ma tu Koło
Przyjaciół Nowej Słupi. U podnóŜa Łyśca znajduje się budynek

Muzeum StaroŜytnego Hutnictwa im. Mieczysława Radwana

(ul Świętokrzyska 59; tel.:

+48 41 3177018; czynne wt.-nd. 9.00-16.00; bilety: normalny 5 zł, ulgowy 2,5 zł), w którym
obejrzeć

moŜna

fragmenty

dawnych

pieców

hutniczych

oraz

poznać

historię

więtokrzyskiego hutnictwa.

Nowa Słupia stanowi bardzo dobry punkt wypadowy na szlaki turystyczne Gór
Ś

więtokrzyskich. Mają tu swój początek dwa szlaki piesze: czarny, prowadzący przez Górę

Chełmową na najwyŜszy szczyt Pasma Jeleniowskiego - Szczytniak (łączna długość 16 km),
oraz zielony do wsi Łagów (15 km). Miejscowość znajduje się równieŜ na trasie szlaku
niebieskiego ze wsi Pętkowice na Święty KrzyŜ (łączna długość 80 km).

Informacje praktyczne

Informacja turystyczna

Informacje na temat regionu moŜna uzyskać w

Regionalnym Punkt Informacji

Turystycznej w Nowej Słupi

, ul. Świętokrzyska 18; tel.: +48 41 3177626, 3177013,

http://www.nowaslupia.pl.

Dojazd

Do Nowej Słupi moŜna do niej dojechać autobusami PKS oraz prywatnymi busami (patrz
dane teleadresowe informacji komunikacyjnej w sekcji „Kielce").

Noclegi

Szkolne Schronisko MłodzieŜowe PTSM „Pod Pielgrzymem"

, Nowa Słupia, ul.

więtokrzyska 61; tel.: +48 41 3177016, 602 809211,

http://www.ptsm.kielce.schroniska.html

Czynne IV-XII; dwójki, czwórki i sale zbiorowe. Do dyspozycji gości w pełni wyposaŜona
kuchnia. Od 15 do 25 zł.

Kemping „Pod Skałką"

, Nowa Słupia, ul. Świętokrzyska 57/59; tel.: +48 41 3177016, e-

mail: biuro@podskalka.com,

http://www.podskalka.com

. Miejsca w 12 domkach

kempingowych; ok. 25 zł/os.

Gastronomia

Restauracja „U Jana"

, Sosnówka (przy trasie na Starachowice); tel.: +48 41 3178307.

Kuchnia polska. Ceny od 10 do 28 zł.

„Jadłodajnia Benedyktynów"

, Święty KrzyŜ; tel.: +48 41 3177021, czynna w sezonie

letnim: pn.-pt. 9.00-18.00, nd. i święta 12.15-18.00, poza sezonem na Ŝyczenie turystów.
Dania domowe w cenie ok. 12 zł.

Bar „U Marka"

, Sosnówka 5, tel.: +48 41 3177176. Kuchnia domowa. Ceny od 6 do 25 zł.

Kawiarnia „Nina"

, Nowa Słupia, ul. Rynek 2; tel.: +48 41 3177045. Dania barowe. Ceny

od 4 do 15 zł.

Restauracja „Pod Skałką"

, Nowa Słupia, ul. Świętokrzyska 57; tel.: +48 41 3177085.

Kuchnia regionalne, dania na bazie zdrowej Ŝywności. Ceny od 8 do 25 zł.

Informator

Imprezy cykliczne

NajwaŜniejsza  imprezą  w  Nowej  Słupi  jest  organizowany  od  1967  r.  piknik  archeologiczny
„Dymarki  Świętokrzyskie". Jego  główną atrakcję stanowi pokaz procesu wytopu Ŝelaza  w
piecach  ziemnych  -  dymarkach,  w  ten  sam  sposób,  w  jaki  odbywało  się  to  ponad  2  tys.  lat
temu.  Imprezie  towarzyszą  m.in.:  pokazy  walk  rycerskich  i  rzemiosł  dawnych,  warsztaty
wikliniarskie  i  ceramiczne  oraz  koncerty.  Więcej  informacji  moŜna  zdobyć  na  stronie

http://www.dymarki.pl.

Impreza odbywa się w sierpniu.

Muzeum StaroŜytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. Mieczysława Radwana, ul.
Ś

więtokrzyska 59; tel.: +48 41 3177018; czynne wt.-nd. 9.00-16.00; bilety: normalny 5 zł,

ulgowy 2,5 zł.

Okolice

Przez Nową Słupię przebiegają równieŜ szlaki rowerowe: czerwony, prowadzący z Cedzyny
do Opatowa, tematyczny długodystansowy czarny Szlak Architektury Obronnej oraz Ŝółty
szlak pielgrzymkowo-religijny „Miejsca Mocy".

Nowa Słupia stanowi dogodny punkt wypadowy na Święty KrzyŜ (

Klasztor Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej

, Święty KrzyŜ 1; tel.: +48 41 3177021,

3178278, e-mail: swietykrzyz@oblaci.pl,

http://www.swietykrzyz.pl

). Wejście na szczyt góry

prowadzi tą samą ścieŜką, którą niegdyś pokonywali pielgrzymi podąŜający do relikwii

KrzyŜa Świętego. Jednym z pątników był sam król Władysław Jagiełło, na którego część
drogę tę nazwano „Drogą Królewską".

Data przybycia benedyktynów na górę oraz powstania kościoła i klasztoru nie jest dokładnie
znana.  Według  zapisów  Jana  Długosza  fundatorem  kościoła  był  król  Bolesław  Chrobry,  a
data  powstania  opactwa  to  1006  r.;  współcześni  historycy  twierdzą,  Ŝe  załoŜono  je  na
początku  XII  w.  z  inicjatywy  księcia  Bolesława  Krzywoustego.  To  na  jego  zaproszenie  na
Ś

więty KrzyŜ przybyli zakonnicy z Węgier, przywoŜąc ze sobą relikwie KrzyŜa Świętego,

które naleŜały kiedyś do węgierskiego następny tronu, św. Emeryka.

Legenda o świętym Emeryku

Królewicz  węgierski  Emeryk  przybył  do  Polski  na  zaproszenia  króla  Bolesława  Chrobrego.
Podczas  polowania,  goniąc  za  ogromnym  jeleniem,  odłączył  się  od  swej  druŜyny.  W
momencie,  kiedy  miał  juŜ  wypuścić  strzałę  z  łuku,  zauwaŜył  pomiędzy  rogami  zwierzęcia
spowity w blasku benedyktyński krzyŜ. Wtedy ukazał mu się Anioł, który nakazał pozostawić
w  klasztorze  na  pobliskiej  Łysej  Górze  relikwie  KrzyŜa  Świętego,  które  Emeryk  nosił  na
piersi.  Odtąd  klasztor  zaczęto  nazywać  Świętokrzyskim,  a  Łysiec  otrzymał  nazwę  góry
Ś

więty KrzyŜ. Następnie nazwa przeniosła się na cały okoliczny wypiętrzony teren - Góry

więtokrzyskie, w później takŜe na cały region. Symbolem tych ziem stał się jeleń z

podwójnym krzyŜem w rogach.

KsiąŜę Bolesław Krzywousty wzniósł w tym miejscu prawdopodobnie jednonawowy kościół
w stylu romańskim; jego pozostałości (w postaci fragmentu muru) moŜemy zobaczyć w
południowej ścianie kruŜganków klasztoru. Zabudowania klasztorne uległy zniszczeniu przez
Tatarów podczas najazdu w 1259 r. oraz w 1370 r. - przez Litwinów.

Uzyskane w XIV w. relikwie KrzyŜa Świętego przyczyniły się do powstania w klasztorze
ośrodka pielgrzymkowego i w znacznym stopniu wpłynęły na dalsze losy opactwa. W okresie
pomiędzy 1351 a 1361 r. zmieniono patronat kościoła - z dotychczasowej Świętej Trójcy na
Ś

więty KrzyŜ. Największy rozkwit opactwa przypada na okres panowania Władysława

Jagiełły:  kościół  został  ozdobiony  bizantyńską  polichromią,  wzbogacił  się  o  drogocenne
organy i sprzęt liturgiczny. W czasie dwóch poŜarów w latach 1447 oraz 1459 zabudowania
klasztorne  uległy  powaŜnemu  zniszczeniu.  Przy  finansowym  wsparciu  ze  strony  króla
Kazimierza  Jagiellończyka  oraz  kardynała  Zbigniewa  Oleśnickiego  kościół  został
wyremontowany  i  rozbudowany,  tak  aby  mógł  pomieścić  coraz  liczniej  przybywających
pielgrzymów.  W  tym  okresie  powstały  równieŜ  zakrystia,  pomieszczenia  mieszkalne  oraz
kruŜganki.  W  1491  r.  klasztor  powiększył  się  o  skrzydło  północne,  w  którym  mieściły  się
szpital  oraz  apteka.  Od  tego  czasu  produkcja  lekarstw  i  lecznictwo  stały  się  specjalnością
ś

więtokrzyskich benedyktynów.

Po  zniszczeniach  dokonanych  przez  Tatarów  w  XVI  w.  budynki  klasztorne  odnowiono  za
rządów opata Sierakowskiego. W tym czasie kościół zyskał barokowy wystrój, dobudowano
dwie  wieŜe,  a  Mikołaj  Oleśnicki,  wojewoda  lubuski,  dokonał  przebudowy  gotyckiego
kapitularza  na  barokową  kaplicę  grobową.  Pod  koniec  XVII  w.  przystąpiono  do
rozbudowania  pomieszczeń  klasztornych  -  powstało  wtedy  zachodnie  skrzydło  opactwa,  w

którym  obecnie  mieści  się  wystawa  przyrodnicza  Świętokrzyskiego  Parku  Narodowego.
Barokowy  kościół  oraz  część  zabudowań  klasztornych  uległy  ponownemu  zniszczeniu
podczas poŜaru w 1777 r., świątynię szybko jednak odbudowano, nadając jej styl barokowo-
klasycystyczny.  W  1819  r.  dekretem  cara  Aleksandra  I  nastąpiła  kasata  zakonu.  W  latach
1849-62 w opactwie mieścił się zakład księŜy demerytów (skazanych przez władzę duchowną
za  wykroczenia  przeciw  swojemu  powołaniu),  a  w  czasie  powstania  styczniowego
stacjonowały  tu  wojska  gen.  Mariana  Langiewicza.  Od  1884  r.  do  wybuchu  II  wojny
ś

wiatowej budynki klasztorne pełniły funkcję carskiego więzienia. W latach 1941-42

utworzono tu obóz jeńców radzieckich, w którym zginęło ok. 6 tys. osób. Obecnie
sanktuarium na Świętym KrzyŜu opiekują się Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej.

Zespół klasztorny składa się z kościoła oraz zabudowań klasztornych, tworzących czworobok
z kruŜgankami, otaczającymi wirydarz. Do wnętrza wchodzimy z dziedzińca przez furtę
umieszczoną w zachodnim skrzydle najstarszego czworoboku zabudowań. Przechodząc przez
kruŜganki, warto zwrócić szczególną uwagę na odrestaurowane po zniszczeniach wojennych
sklepienia krzyŜowo-Ŝebrowe, zdobione herbami. Przed wejściem do kościoła znajduje się
wykonany z czarnego marmuru nagrobek poświęcony zmarłym benedyktynom.

Jednonawowy kościół zbudowany jest na planie prostokąta. Posiada barokowe fasady i
klasycystyczne wnętrze. W ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający Trójcę
Ś

więtą, a w jego wnękach - obrazy Franciszka Smuglewicza, nawiązujące tematyką do

historii  klasztoru  (wśród  nich  przestawiające  Ŝycie  św.  Benedykta  oraz  legendę  o  św.
Emeryku).  W  kościelnej  zakrystii  moŜna  zobaczyć  XVII-wieczną  boazerię  z  szafkami  na
sprzęty  liturgiczne,  warto  równieŜ  zwrócić  uwagę  na  wykonany  w  1620  r.  marmurowy
lawaterz  (umywalkę  dla  kapłanów).  Z  zakrystii  wchodzimy  do  kaplicy  Mikołaja
Oleśnickiego.  Na  jej  kopułowym  sklepieniu  znajdują  się  kolorowe  malowidła,
przedstawiające  wizerunki  Jezusa  Chrystusa,  Najświętszej  Marii  Panny,  apostołów,  św.
Benedykta  oraz  jego  siostry,  św.  Scholastyki.  Ściany  boczne  zdobią  XVIII-wieczne
malowidła  Mateusza  Reichana,  przedstawiające  historię  KrzyŜa  Świętego.  Tu  właśnie,  w
tabernakulum umieszczonym w XVII-wiecznym ołtarzu, przechowywane są relikwie KrzyŜa
Ś

więtego. Z kaplicy prowadzą schody do krypty grobowej, w której spoczywają ciała m.in.

członków rodziny Oleśnickich oraz księcia Jeremiego Wiśniowieckiego. Z kruŜganków
moŜemy przejść do

Muzeum Misyjnego

, gdzie urządzono ekspozycję przedstawiającą dzieje klasztoru.

Znajduje się tu takŜe wystawa zbiorów przywiezionych przez misjonarzy z róŜnych zakątków
ś

wiata.

W zachodnim skrzydle klasztoru prezentowane są zbiory geologiczne, archeologiczne i
florystyczne, przedstawiające bogactwo przyrodnicze Świętokrzyskiego Parku Narodowego
(Muzeum Przyrodnicze ŚPN na Świętym KrzyŜu, tel.: +48 41 3177087).

Za wznoszącą się wysoko wieŜą przekaźnika RTV znajduje się platforma widokowa, z której
moŜna zobaczyć odsłonięte rumowiska skalne zwane gołoborzami. Gołoborza powstały

wskutek mechanicznego procesu wietrzenia skał w okresie epoki lodowcowej. Choć
„gołoborze" oznacza „gołe od boru", czyli nieporośnięte roślinnością, w ostatnich latach
obserwuje się proces inwazji na świętokrzyskie gołoborza wybranych gatunków roślin, m.in.
porostów, mchów, jarzębiny i świerków.

Ślady wierzeń pogańskich

Gołoborza  uwaŜane  są  za  miejsce  niezwykłe,  tajemnicze  i  unikatowe;  ich  powstanie
miejscowa ludność wiązała z istnieniem sił nadprzyrodzonych. Tutaj miały się odbywać zloty
czarownic  -  sabaty.  Według  innej  z  legend  kamienie  na  gołoborzach  są  pozostałością  po
istniejącym  niegdyś  w  tym  miejscu  potęŜnym  zamku.  W  okresie  pogańskim  górę  Łysiec
obrano  jako  miejsce  kultu  trzech  bóstw,  związanych  z  siłami  przyrody:  Łady,  Body  i  Leli
(czyli:  Pogody,  Poświstu  i  Świstu).  Jednym  ze  śladów  odbywających  się  w  tym  miejscu
obrzędów pogańskich stanowi kamienny wał o długości 1,5 kilometra, sięgający nawet do 2
metrów wysokości, otaczający szczyt góry. Pełnił on rolę kręgu kultowego, w obrębie którego
dokonywano  obrzędów  religijnych.  MoŜna  go  podzielić  na  część  wschodnią  i  zachodnią;
odcinek wschodni charakteryzuje się większą wysokością i dopracowaniem, natomiast część
zachodnia  sprawia  wraŜenie  nieskończonej:  brakuje  okładziny  sporządzonej  z  drobnego
kamienia. Przyczyną tego stanu moŜe być stopniowy zanik praktyk i wierzeń pogańskich.