1
Sposób oceny zagrożenia gminy i powiatu
mł.bryg. dr inż. Paweł Janik
Dyrektor Biura Rozpoznawania Zagrożeń
Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej
pjanik@kgpsp.gov.pl
Wstęp
Analiza i ocena zagrożenia występującego na obszarach jednostek administracyjnych
różnego szczebla, zwłaszcza szczebli podstawowych, tj. gminy i powiatu towarzyszy wielu
działaniom z zakresu ochrony ludności. W oparciu o jej wyniki planuje się zarówno
przedsięwzięcia zapobiegające (prewencyjne), jak i operacyjno – ratownicze. Poprzedza ona
opracowanie procedur postępowania w planach zarządzania kryzysowego i ratowniczych.
Warunkiem użyteczności wspomnianej analizy i oceny jest zapewnienie jej
prowadzenia w sposób systemowy. Wśród najważniejszych kryteriów podejścia systemowego
należy wymienić przede wszystkim:
-
ciągłość procesu analitycznego, tj. prowadzenie działań w sposób cykliczny, z
właściwą częstotliwością,
-
stosowanie
jednolitych
metod
oceny,
gwarantujących
uzyskiwanie
porównywalnych wyników.
Dotychczasowe procedury postępowania w przedmiotowym zakresie stosowane w
Państwowej Straży Pożarnej gwarantowały spełnienie jedynie części powyższych warunków.
Prace analityczne prowadzone są w sposób ciągły (np. analizy zagrożeń na potrzeby
opracowania powiatowych i wojewódzkich planów ratowniczych z częstotliwością co
najmniej raz w roku). Stosowane są również jednolite standardy gromadzenia i
przekazywania danych o zagrożeniach i zdarzeniach niebezpiecznych – katalog zagrożeń
sporządzany zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i
Administracji z dnia 24 października 2005 r. w sprawie czynności kontrolno –
rozpoznawczych przeprowadzanych przez Państwową Straż Pożarną (Dz.U. Nr 225, poz.
1934) oraz program EWID, służący do ewidencjonowania informacji ze zdarzeń, w których
brały udział jednostki ochrony przeciwpożarowej, zgodnie z zasadami określonymi w
rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w
sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo – gaśniczego (Dz.U.
2
Nr 111, poz. 1311, z późn.zm.). Brakowało natomiast ustalonej metody oceny zagrożeń, która
umożliwiałaby dokonanie rozpoznania w odniesieniu do całokształtu czynników
niebezpiecznych występujących na danym obszarze, w tym ich kwantyfikację
(wartościowanie), a ponadto gwarantowała porównywalność uzyskiwanych wyników z
wynikami ocen sporządzonych dla innych obszarów. W związku z powyższym, podjęto próbę
opracowania takiej metody. Efekty tej próby przedstawiono poniżej. Planuje się, że
omawiana metoda zostanie wdrożona do stosowania w ochronie przeciwpożarowej, na
potrzeby opracowywania analizy zagrożeń służącej opracowaniu planów ratowniczych.
W chwili obecnej proponowana metoda koncentruje się na zagrożeniach związanych z
pożarami i innymi miejscowymi zagrożeniami w rozumieniu przepisów o ochronie
przeciwpożarowej i Państwowej Straży Pożarnej. Jednak, jak wykaże dalsza część
opracowania, w relatywnie prosty sposób możliwe będzie dokonywanie jej rozszerzenia na
inne rodzaje zagrożeń bezpieczeństwa powszechnego, a tym samym dostosowywanie na
potrzeby np. zarządzania kryzysowego, ochrony infrastruktury krytycznej, czy obrony
cywilnej.
1 Stopnie zagrożenia
W omawianej metodzie zagrożenie kwantyfikuje się za pomocą pięciu stopni zagrożenia.
Są to:
Z
I
– bardzo małe zagrożenie,
Z
II
– małe zagrożenie,
Z
III
– średnie zagrożenie,
Z
IV
– duże zagrożenie,
Z
V
– bardzo duże zagrożenie
2 Ustalanie stopnia zagrożenia gminy
2.1 Arkusz kalkulacyjny dla obszaru gminy
Podstawowe ustalenia dotyczące zagrożenia na obszarze gminy dokonywane są w
arkuszu kalkulacyjnym, w ramach którego zaproponowano uwzględnienie 16 różnych
czynników zagrożenia. Dokonując oceny, dla każdego z wymienionych czynników
(kierując się wskazówkami zawartymi w przedmiotowym arkuszu oraz uwarunkowaniami
3
lokalnymi, w tym statystyką dotyczącą liczby i wielkości zdarzeń odpowiadających
poszczególnym czynnikom zagrożenia) należy wyznaczyć odpowiedni stopień
zagrożenia, a następnie w odpowiednie okienko w kolumnach 3 – 7 wpisać liczbę 1. W
przypadku kryterium 16 w komentarzu do arkusza należy podać jakie elementy
zdecydowały o wyborze danego stopnia zagrożenia.
4
A
rk
u
sz
k
al
k
u
lac
y
jn
y d
o oc
en
y s
to
p
n
ia
zagr
o
że
n
ia gm
in
y
S
top
n
ie
z
ag
ro
że
n
ia
L
p
.
K
ryt
er
iu
m
(
cz
yn
n
ik
)
zagr
o
że
n
ia
Z
I
Z
II
Z
II
I
Z
IV
Z
V
1
2
3
4
5
6
7
1
.
L
ic
zb
a
m
ie
sz
k
ań
có
w
g
m
in
y
p
o
n
iż
ej
1
0
t
y
s.
1
0
–
2
0
t
y
s.
2
0
–
5
0
t
y
s.
5
0
–
1
0
0
t
y
s.
p
o
w
y
że
j
1
0
0
t
y
s.
2
.
R
o
d
za
j
za
b
u
d
o
w
y
t
y
lk
o
l
u
źn
a
zd
ec
y
d
o
w
an
a
w
ię
k
sz
o
ść
za
b
u
d
o
w
y
l
u
źn
ej
(
9
0
%
)
zn
ac
zą
ca
i
lo
ść
z
ab
u
d
o
w
y
zw
ar
te
j
(3
0
%
)
p
o
ró
w
n
y
w
al
n
a
il
o
ść
za
b
u
d
o
w
y
l
u
źn
ej
i
zw
ar
te
j
p
rz
ew
ag
a
za
b
u
d
o
w
y
zw
ar
te
j
3
.
P
al
n
o
ść
k
o
n
st
ru
k
cj
i
b
u
d
y
n
k
ó
w
p
o
je
d
y
n
cz
e
p
rz
y
p
ad
k
i
k
o
n
st
ru
k
cj
i
p
al
n
y
ch
,
p
o
zo
st
ał
a
za
b
u
d
o
w
a
n
ie
p
al
n
a
zd
ec
y
d
o
w
an
a
w
ię
k
sz
o
ść
k
o
n
st
ru
k
cj
i
n
ie
p
al
n
y
ch
(9
0
%
)
zn
ac
zą
cy
u
d
zi
ał
k
o
n
st
ru
k
cj
i
p
al
n
y
ch
(
3
0
%
)
k
o
n
st
ru
k
cj
e
p
al
n
e
i
n
ie
p
al
n
e
w
p
o
ró
w
n
y
w
al
n
y
ch
p
ro
p
o
rc
ja
ch
p
rz
ew
ag
a
k
o
n
st
ru
k
cj
i
p
al
n
y
ch
4
.
W
y
so
k
o
ść
b
u
d
y
n
k
ó
w
w
y
łą
cz
n
ie
b
u
d
y
n
k
i
n
is
k
ie
p
rz
ew
ag
a
b
u
d
y
n
k
ó
w
n
is
k
ic
h
,
p
o
je
d
y
n
cz
e
p
rz
y
p
ad
k
i
b
u
d
y
n
k
ó
w
śr
ed
n
io
w
y
so
k
ic
h
zn
ac
zn
a
li
cz
b
a
b
u
d
y
n
k
ó
w
śr
ed
n
io
w
y
so
k
ic
h
,
b
ra
k
b
u
d
y
n
k
ó
w
w
y
so
k
ic
h
l
u
b
w
y
so
k
o
śc
io
w
y
ch
d
u
ża
l
ic
zb
a
b
u
d
y
n
k
ó
w
śr
ed
n
io
w
y
so
k
ic
h
,
p
o
je
d
y
n
cz
e
p
rz
y
p
ad
k
i
b
u
d
y
n
k
ó
w
w
y
so
k
ic
h
,
b
ra
k
b
u
d
y
n
k
ó
w
w
y
so
k
o
śc
io
w
y
ch
d
u
ża
l
ic
zb
a
b
u
d
y
n
k
ó
w
w
y
so
k
ic
h
i
/l
u
b
w
y
st
ęp
o
w
an
ie
b
u
d
y
n
k
ó
w
w
y
so
k
o
śc
io
w
y
ch
5
.
K
at
eg
o
ri
a
za
g
ro
że
n
ia
l
u
d
zi
g
łó
w
n
ie
o
b
ie
k
ty
Z
L
I
V
i
n
ie
w
ie
lk
a
li
cz
b
a
o
b
ie
k
tó
w
Z
L
I
II
o
m
ał
ej
k
u
b
at
u
rz
e
g
łó
w
n
ie
o
b
ie
k
ty
Z
L
I
V
,
al
e
zn
ac
zn
a
li
cz
b
a
o
b
ie
k
tó
w
Z
L
I
II
zn
ac
zn
a
li
cz
b
a
o
b
ie
k
tó
w
Z
L
I
II
o
ra
z
p
o
je
d
y
n
cz
e
p
rz
y
p
ad
k
i
o
b
ie
k
tó
w
Z
L
I
.
Z
L
I
I
i
Z
L
V
d
u
ża
l
ic
zb
a
o
b
ie
k
tó
w
Z
L
I
II
o
ra
z
zn
ac
zn
a
li
cz
b
a
o
b
ie
k
tó
w
Z
L
I
,
Z
L
I
I
o
ra
z
Z
L
V
d
u
ża
l
ic
zb
a
o
b
ie
k
tó
w
Z
L
I
,
Z
L
II
,Z
L
I
II
i
Z
L
V
6
.
Z
ak
ła
d
y
p
rz
em
y
sł
o
w
e
b
ra
k
z
ak
ła
d
ó
w
p
rz
em
y
sł
o
w
y
ch
,
je
d
y
n
ie
za
k
ła
d
y
r
ze
m
ie
śl
n
ic
ze
b
ez
p
ro
ce
só
w
te
ch
n
o
lo
g
ic
zn
y
ch
p
o
je
d
y
n
cz
e
za
k
ła
d
y
p
rz
em
y
sł
o
w
e,
b
ra
k
za
k
ła
d
ó
w
s
tw
ar
za
ją
cy
ch
ry
zy
k
o
w
y
st
ąp
ie
n
ia
p
o
w
aż
n
ej
a
w
ar
ii
zn
ac
zn
a
li
cz
b
a
za
k
ła
d
ó
w
p
rz
em
y
sł
o
w
y
ch
,
b
ra
k
za
k
ła
d
ó
w
s
tw
ar
za
ją
cy
ch
ry
zy
k
o
w
y
st
ąp
ie
n
ia
p
o
w
aż
n
ej
a
w
ar
ii
d
u
ża
l
ic
zb
a
za
k
ła
d
ó
w
p
rz
em
y
sł
o
w
y
ch
,
w
ty
m
w
y
st
ęp
o
w
an
ie
za
k
ła
d
ó
w
st
w
ar
za
ją
cy
ch
r
y
zy
k
o
b
ar
d
zo
d
u
ża
l
ic
zb
a
za
k
ła
d
ó
w
p
rz
em
y
sł
o
w
y
ch
,
w
ty
m
w
y
st
ęp
o
w
an
ie
za
k
ła
d
ó
w
5
st
w
ar
za
ją
cy
ch
z
ag
ro
że
n
ie
p
o
ża
ro
w
e
lu
b
i
n
n
e
m
ie
js
co
w
e.
p
rz
em
y
sł
o
w
ej
p
rz
em
y
sł
o
w
ej
p
o
za
t
er
en
za
k
ła
d
u
w
y
st
ąp
ie
n
ia
p
o
w
aż
n
ej
aw
ar
ii
p
rz
em
y
sł
o
w
ej
p
o
za
t
er
en
z
ak
ła
d
u
,
al
e
n
ie
s
tw
ar
za
ją
cy
ch
p
o
w
aż
n
eg
o
za
g
ro
że
n
ia
d
la
d
u
ży
ch
sk
u
p
is
k
l
u
d
zk
ic
h
i
/l
u
b
p
o
w
aż
n
eg
o
zn
is
zc
ze
n
ia
śr
o
d
o
w
is
k
a
st
w
ar
za
ją
cy
ch
r
y
zy
k
o
w
y
st
ąp
ie
n
ia
p
o
w
aż
n
ej
aw
ar
ii
p
rz
em
y
sł
o
w
ej
p
o
za
t
er
en
z
ak
ła
d
u
,
w
ty
m
s
ta
n
o
w
ią
ce
j
p
o
w
aż
n
e
za
g
ro
że
n
ie
d
la
d
u
ży
ch
s
k
u
p
is
k
lu
d
zi
i
/l
u
b
p
o
w
aż
n
eg
o
zn
is
zc
ze
n
ia
śr
o
d
o
w
is
k
a
7
.
R
u
ro
ci
ąg
i
d
o
t
ra
n
sp
o
rt
u
ro
p
y
n
af
to
w
ej
i
p
ro
d
u
k
tó
w
n
af
to
w
y
ch
o
ra
z
g
az
o
ci
ąg
i
ru
ro
ci
ąg
i
i
g
az
o
ci
ąg
i
o
ch
ar
ak
te
rz
e
lo
k
al
n
y
m
(k
ró
tk
ie
o
d
ci
n
k
i,
m
ał
e
śr
ed
n
ic
e,
n
is
k
ie
ci
śn
ie
n
ia
),
n
p
.
p
o
m
ię
d
zy
za
k
ła
d
am
i
zl
o
k
al
iz
o
w
an
y
m
i
w
są
si
ed
zt
w
ie
ru
ro
ci
ąg
i
o
ś
re
d
n
ic
y
d
o
4
0
0
m
m
,
i/
lu
b
g
az
o
ci
ąg
i
n
is
k
ie
g
o
c
iś
n
ie
n
ia
,
b
ez
sk
rz
y
żo
w
ań
z
d
u
ży
m
i
p
rz
es
zk
o
d
am
i
n
at
u
ra
ln
y
m
i
lu
b
sz
tu
cz
n
y
m
i
(n
p
.
ci
ek
i
w
o
d
n
e,
t
er
en
y
b
ag
n
is
te
,
d
ro
g
i
i
to
ry
k
o
le
jo
w
e
o
d
u
ży
m
n
at
ęż
en
iu
r
u
ch
u
it
p
.)
ru
ro
ci
ąg
i
o
ś
re
d
n
ic
y
d
o
4
0
0
m
m
i
/
lu
b
g
az
o
ci
ąg
i
n
is
k
ie
g
o
c
iś
n
ie
n
ia
k
rz
y
żu
ją
ce
s
ię
z
d
u
ży
m
i
p
rz
es
zk
o
d
am
i
n
at
u
ra
ln
y
m
i
lu
b
s
zt
u
cz
n
y
m
i,
a
lb
o
ru
ro
ci
ąg
i
o
ś
re
d
n
ic
y
d
o
6
0
0
m
m
i
/l
u
b
g
az
o
ci
ąg
i
śr
ed
n
ie
g
o
c
iś
n
ie
n
ia
,
b
ez
sk
rz
y
żo
w
ań
z
d
u
ży
m
i
p
rz
es
zk
o
d
am
i
n
at
u
ra
ln
y
m
i
lu
b
s
zt
u
cz
n
y
m
i
ru
ro
ci
ąg
i
o
ś
re
d
n
ic
y
d
o
6
0
0
m
m
i
/
lu
b
g
az
o
ci
ąg
i
śr
ed
n
ie
g
o
ci
śn
ie
n
ia
k
rz
y
żu
ją
ce
si
ę
z
d
u
ży
m
i
p
rz
es
zk
o
d
am
i
n
at
u
ra
ln
y
m
i
lu
b
sz
tu
cz
n
y
m
i,
a
lb
o
ru
ro
ci
ąg
i
o
ś
re
d
n
ic
y
p
o
w
y
że
j
6
0
0
m
m
i/
lu
b
g
az
o
ci
ąg
i
p
o
d
w
y
żs
zo
n
eg
o
śr
ed
n
ie
g
o
o
ra
z
w
y
so
k
ie
g
o
c
iś
n
ie
n
ia
,
b
ez
s
k
rz
y
żo
w
ań
z
d
u
ży
m
i
p
rz
es
zk
o
d
am
i
n
at
u
ra
ln
y
m
i
lu
b
sz
tu
cz
n
y
m
i
ru
ro
ci
ąg
i
o
ś
re
d
n
ic
y
p
o
w
y
że
j
6
0
0
m
m
i/
lu
b
g
az
o
ci
ąg
i
p
o
d
w
y
żs
zo
n
eg
o
śr
ed
n
ie
g
o
o
ra
z
w
y
so
k
ie
g
o
c
iś
n
ie
n
ia
k
rz
y
żu
ją
ce
s
ię
z
d
u
ży
m
i
p
rz
es
zk
o
d
am
i
n
at
u
ra
ln
y
m
i
lu
b
sz
tu
cz
n
y
m
i
8
.
D
ro
g
i
w
y
łą
cz
n
ie
d
ro
g
i
lo
k
al
n
e
d
ro
g
i
k
ra
jo
w
e
o
ś
re
d
n
im
n
at
ęż
en
iu
r
u
ch
u
d
ro
g
i
k
ra
jo
w
e
o
d
u
ży
m
n
at
ęż
en
iu
r
u
ch
u
d
ro
g
i
m
ię
d
zy
n
ar
o
d
o
w
e
i
au
to
st
ra
d
y
,
b
ez
w
ęz
łó
w
k
o
m
u
n
ik
ac
y
jn
y
ch
d
ro
g
i
m
ię
d
zy
n
ar
o
d
o
w
e
i
au
to
st
ra
d
y
,
w
ęz
ły
k
o
m
u
n
ik
ac
y
jn
e
6
9
.
S
zl
ak
i
k
o
le
jo
w
e
sz
la
k
i
o
b
ar
d
zo
m
ał
y
m
n
at
ęż
en
iu
r
u
ch
u
l
u
b
ca
łk
o
w
it
y
b
ra
k
s
zl
ak
ó
w
sz
la
k
i
o
m
ał
y
m
n
at
ęż
en
iu
ru
ch
u
sz
la
k
i
o
ś
re
d
n
im
n
at
ęż
en
iu
ru
ch
u
sz
la
k
i
o
d
u
ży
m
n
at
ęż
en
iu
r
u
ch
sz
la
k
i
o
b
ar
d
zo
d
u
ży
m
n
at
ęż
en
iu
ru
ch
u
1
0
.
T
ra
n
sp
o
rt
d
ro
g
o
w
y
m
at
er
ia
łó
w
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
b
ra
k
t
ra
n
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
,
in
n
y
ch
n
iż
p
al
iw
a
p
ły
n
n
e
i
g
az
o
w
e
d
o
st
ar
cz
an
e
d
o
st
ac
ji
p
al
iw
o
ra
z
o
d
b
io
rc
ó
w
in
d
y
w
id
u
al
n
y
ch
n
is
k
ie
n
at
ęż
en
ie
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
,
b
ra
k
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
sz
cz
eg
ó
ln
ie
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
śr
ed
n
ie
n
at
ęż
en
ie
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
,
b
ra
k
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
sz
cz
eg
ó
ln
ie
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
d
u
że
n
at
ęż
en
ie
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
,
je
d
n
o
st
k
o
w
e
p
rz
y
p
ad
k
i
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
sz
cz
eg
ó
ln
ie
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
d
u
że
n
at
ęż
en
ie
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
,
cz
ęs
te
p
rz
y
p
ad
k
i
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
sz
cz
eg
ó
ln
ie
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
1
1
.
T
ra
n
sp
o
rt
k
o
le
jo
w
y
m
at
er
ia
łó
w
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
b
ra
k
l
u
b
b
ar
d
zo
r
za
d
k
ie
(i
n
cy
d
en
ta
ln
e)
p
rz
y
p
ad
k
i
tr
an
sp
o
rt
u
,
b
ra
k
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
sz
cz
eg
ó
ln
ie
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
je
d
n
o
st
k
o
w
e
(m
ał
e
n
at
ęż
en
ie
)
p
rz
y
p
ad
k
i
tr
an
sp
o
rt
u
,
b
ra
k
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
sz
cz
eg
ó
ln
ie
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
śr
ed
n
ie
n
at
ęż
en
ie
tr
an
sp
o
rt
u
,
in
cy
d
en
ta
ln
e
p
rz
y
p
ad
k
i
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
s
zc
ze
g
ó
ln
ie
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
d
u
że
n
at
ęż
en
ie
,
je
d
n
o
st
k
o
w
e
p
rz
y
p
ad
k
i
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
sz
cz
eg
ó
ln
ie
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
d
u
że
n
at
ęż
en
ie
,
cz
ęs
te
p
rz
y
p
ad
k
i
tr
an
sp
o
rt
u
m
at
er
ia
łó
w
sz
cz
eg
ó
ln
ie
n
ie
b
ez
p
ie
cz
n
y
ch
1
2
.
C
ie
k
i
w
o
d
n
e
i
b
u
d
o
w
le
h
y
d
ro
te
ch
n
ic
zn
e
(z
ag
ro
że
n
ie
p
o
w
o
d
zi
o
w
e)
b
ra
k
c
ie
k
ó
w
i
b
u
d
o
w
li
st
w
ar
za
ją
cy
ch
r
ea
ln
e
za
g
ro
że
n
ie
p
o
w
o
d
zi
o
w
e
n
ie
w
ie
lk
ie
c
ie
k
i
w
o
d
n
e
o
ra
z
b
u
d
o
w
le
h
y
d
ro
te
ch
n
ic
zn
e
(m
o
żl
iw
o
ść
w
y
st
ąp
ie
n
ia
je
d
y
n
ie
m
ie
js
co
w
y
ch
p
o
d
to
p
ie
ń
i
z
al
ań
)
ci
ek
i
w
o
d
n
e
i/
lu
b
b
u
d
o
w
le
h
y
d
ro
te
ch
n
ic
zn
e
śr
ed
n
ie
j
w
ie
lk
o
śc
i
(m
o
żl
iw
o
ść
w
y
st
ąp
ie
n
ia
l
o
k
al
n
y
ch
p
o
d
st
o
p
ie
ń
i
z
al
ań
)
d
u
że
c
ie
k
i
w
o
d
n
e
i
b
u
d
o
w
le
h
y
d
ro
te
ch
n
ic
zn
e,
in
fr
as
tr
u
k
tu
ra
p
rz
ec
iw
p
o
w
o
d
zi
o
w
a
w
d
o
b
ry
m
s
ta
n
ie
(w
ał
y
,
p
o
ld
er
y
za
le
w
o
w
e,
z
b
io
rn
ik
i
re
te
n
cy
jn
e)
d
u
że
c
ie
k
i
w
o
d
n
e
i/
lu
b
b
u
d
o
w
le
h
y
d
ro
te
ch
n
ic
zn
e,
n
ie
za
d
o
w
al
aj
ąc
y
s
ta
n
in
fr
as
tr
u
k
tu
ry
p
rz
ec
iw
p
o
w
o
d
zi
o
w
ej
1
3
.
C
ie
k
i
i
zb
io
rn
ik
i
w
o
d
n
e
(z
ag
ro
że
n
ie
u
to
n
ię
ci
am
i)
b
ar
d
zo
m
ał
e
zb
io
rn
ik
i
lu
b
ci
ek
i,
b
ra
k
r
u
ch
u
tu
ry
st
y
cz
n
eg
o
l
u
b
m
ał
e
zb
io
rn
ik
i
lu
b
c
ie
k
i,
n
ie
w
ie
lk
i
ru
ch
tu
ry
st
y
cz
n
y
l
u
b
zb
io
rn
ik
i
lu
b
c
ie
k
i
śr
ed
n
ie
j
w
ie
lk
o
śc
i,
u
m
ia
rk
o
w
an
y
ru
ch
t
u
ry
st
y
cz
n
y
l
u
b
d
u
że
c
ie
k
i
lu
b
zb
io
rn
ik
i,
u
m
ia
rk
o
w
an
y
r
u
ch
d
u
że
c
ie
k
i
lu
b
zb
io
rn
ik
i,
d
u
ży
r
u
ch
tu
ry
st
y
cz
n
y
l
u
b
7
że
g
lu
g
o
w
eg
o
że
g
lu
g
o
w
y
że
g
lu
g
o
w
y
tu
ry
st
y
cz
n
y
l
u
b
że
g
lu
g
o
w
y
że
g
lu
g
o
w
y
1
4
.
Z
ag
ro
że
n
ie
p
o
ża
ra
m
i
la
só
w
ty
lk
o
k
o
m
p
le
k
sy
I
II
k
at
eg
o
ri
i
za
g
ro
że
n
ia
p
o
ża
ro
w
eg
o
o
p
o
w
ie
rz
ch
n
i
d
o
3
0
0
h
a
k
o
m
p
le
k
sy
I
II
k
at
eg
o
ri
i
za
g
ro
że
n
ia
p
o
ża
ro
w
eg
o
o
p
o
w
ie
rz
ch
n
i
o
d
3
0
0
d
o
1
0
0
0
h
a
i/
lu
b
k
o
m
p
le
k
sy
II
k
at
eg
o
ri
i
za
g
ro
że
n
ia
p
o
ża
ro
w
eg
o
o
p
o
w
ie
rz
ch
n
i
d
o
3
0
0
h
a
k
o
m
p
le
k
sy
I
II
k
at
eg
o
ri
i
za
g
ro
że
n
ia
p
o
ża
ro
w
eg
o
o
p
o
w
ie
rz
ch
n
i
p
o
n
ad
1
0
0
0
h
a
i/
lu
b
k
o
m
p
le
k
sy
I
I
k
at
eg
o
ri
i
za
g
ro
że
n
ia
p
o
ża
ro
w
eg
o
o
p
o
w
ie
rz
ch
n
i
o
d
3
0
0
d
o
1
0
0
0
h
a
i/
lu
b
k
o
m
p
le
k
sy
I
k
at
eg
o
ri
i
za
g
ro
że
n
ia
p
o
ża
ro
w
eg
o
o
p
o
w
ie
rz
ch
n
i
d
o
3
0
0
h
a
k
o
m
p
le
k
sy
I
I
k
at
eg
o
ri
i
za
g
ro
że
n
ia
p
o
ża
ro
w
eg
o
o
p
o
w
ie
rz
ch
n
i
p
o
n
ad
1
0
0
0
h
a
i/
lu
b
k
o
m
p
le
k
sy
I
k
at
eg
o
ri
i
za
g
ro
że
n
ia
p
o
ża
ro
w
eg
o
o
p
o
w
ie
rz
ch
n
i
o
d
3
0
0
d
o
1
0
0
0
h
a
k
o
m
p
le
k
sy
I
k
at
eg
o
ri
i
za
g
ro
że
n
ia
p
o
ża
ro
w
eg
o
o
p
o
w
ie
rz
ch
n
i
p
o
n
ad
1
0
0
0
h
a
1
5
.
L
o
tn
is
k
a
lu
b
t
er
en
y
o
p
er
ac
y
jn
e
lo
tn
is
k
(
p
ro
m
ie
ń
9
,3
k
m
)
b
ra
k
l
o
tn
is
k
lo
tn
is
k
a
k
at
eg
o
ri
i
1
–
3
lo
tn
is
k
a
k
at
eg
o
ri
i
4
–
6
lo
tn
is
k
a
k
at
eg
o
ri
i
7
-8
lo
tn
is
k
a
k
at
eg
o
ri
i
9
1
6
P
o
zo
st
ał
e
za
g
ro
że
n
ia
Wypełniony arkusz kalkulacyjny stanowi swego rodzaju „fotografię” zagrożeń
występujących na terenie gminy. Na jego podstawie możliwe jest wskazanie zagrożeń o
największym poziomie, a następnie dla każdego z nich dobranie odpowiednich zabezpieczeń
technicznych i organizacyjnych (np. odpowiednie wyposażenie i przeszkolenie ratowników w
jednostce Państwowej lub Ochotniczej Straży Pożarnej)
2.2 Obliczenie wartości wskaźnika zagrożenia gminy
W wielu wypadkach, np. na potrzeby ustalenia kategorii jednostki Ochotniczej Straży
Pożarnej oraz do celów porównawczych, przydatne jest ustalenie poziomu zagrożenia danej
gminy w formie jednego (wypadkowego) parametru. W tym celu w proponowanej metodzie
przewidziano obliczenie wypadkowego wskaźnika zagrożenia gminy (H
G
), zgodnie z
poniższą zależnością
∑
=
=
V
I
i
Bi
i
G
L
n
H
gdzie:
H
G
–wypadkowy wskaźnik zagrożenia gminy,
n
i
– liczba kryteriów (czynników) zagrożenia, które zostały zakwalifikowane do i-tego stopnia
zagrożenia,
L
Bi
– liczba bazowa (waga) dla i-tego stopnia zagrożenia.
Powyższa zależność opiera się na obliczeniu średniej ważonej ze wszystkich
czynników zagrożeniach ujętych w arkuszu kalkulacyjnym. Waga danego czynnika
zagrożenia wzrasta proporcjonalnie w zależności od stopnia, do którego został
zakwalifikowany. Innymi słowy oznacza to, że np. czynnik zakwalifikowany do stopnia Z
V
(dzielenie przez liczbę bazową 1) waży pięć razy więcej niż czynnik zakwalifikowany do
stopnia Z
I
(dzielenie przez liczbę bazową 5).
Poniżej przedstawiono wartości liczby bazowej dla poszczególnych stopni zagrożenia
Wartości liczby bazowej (wagi) L
Bi
Stopień zagrożenia
Wartość liczby bazowej L
Bi
9
Z
I
L
BI
= 5
Z
II
L
BII
= 4
Z
III
L
BIII
= 3
Z
IV
L
BIV
= 2
Z
V
L
BV
= 1
Kolejnym krokiem, po obliczeniu wartości wypadkowego wskaźnika zagrożenia
gminy jest ustalenie wypadkowego stopnia zagrożenia gminy. Dokonuje się tego poprzez
porównanie obliczonej wartości wskaźnika zagrożenia z wartościami przedstawionymi w
poniższej tabeli. Zawarte w tabeli przedziały są pochodną proporcjonalnego podziału wartości
pomiędzy najmniejszą (wszystkie czynniki zagrożenia zakwalifikowane do stopnia Z
I
) oraz
największą (wszystkie czynniki zagrożenia zakwalifikowane do stopnia Z
V
) możliwą
wartością wskaźnika zagrożenia.
Stopień zagrożenia gminy
(wypadkowy)
Przedziały
wartości
wskaźnika
zagrożenia gminy H
G
Z
IG
[3,2 ÷ 3,6)
Z
IIG
[3,6 ÷ 4,66)
Z
IIIG
[4,66 ÷ 6,66)
Z
IVG
[6,66 ÷ 12)
Z
VG
[12 ÷ 16]
2.3 Przykład obliczeniowy
Założenie:
Z
szesnastu
czynników
zagrożenia
ujętych
w
arkuszu
kalkulacyjnym,
3 zakwalifikowano do stopnia zagrożenia Z
I
, 4 do stopnia Z
II
, 5 do stopnia Z
III
, 2 do stopnia
Z
IV
i 2 do stopnia Z
V
.
Podstawiając do wzoru otrzymuje się wartość wypadkowego wskaźnika zagrożenia gminy:
∑
=
=
V
I
i
Bi
i
G
L
n
H
= 3/5 + 4/4 + 5/3 +2/2 + 2/1 = 6,27
10
Odnosząc obliczoną wartość wskaźnika do danych zawartych w powyższej tabeli otrzymuje
się wypadkowy stopień zagrożenia gminy. W omawianym przykładzie będzie to stopień Z
IIIG
.
3 Określenie stopnia zagrożenia powiatu
Wielkość zagrożenia powiatu określa się na podstawie wielkości zagrożenia gmin
znajdujących się na jego obszarze, z wykorzystaniem tych samych zasad, co omówione
wcześniej.
3.1 Sporządzenie zbiorczego arkusza kalkulacyjnego dla powiatu
Zgodnie z tym co powiedziano powyżej, opierając się na arkuszach kalkulacyjnych z
poszczególnych gmin sporządza się zbiorczy arkusz kalkulacyjny dla powiatu, poprzez
wpisanie w odpowiednie okienka liczby, stanowiącej sumę (krotność) występowania danego
kryterium (czynnika) zagrożenia, w danym stopniu zagrożenia, w gminach zlokalizowanych
na terenie powiatu
Liczba gmin, w których dane kryterium zostało
przyporządkowane do danego stopnia zagrożenia
Lp
.
Kryterium (czynnik)
zagrożenia
Z
I
Z
II
Z
III
Z
IV
Z
V
1
2
3
4
5
6
7
1.
Liczba mieszkańców gminy
2.
Rodzaj zabudowy
3.
Palność
konstrukcji
budynków
4.
Wysokość budynków
5.
Kategoria zagrożenia ludzi
6.
Zakłady przemysłowe
7.
Rurociągi
do
transportu
ropy naftowej i produktów
naftowych oraz gazociągi
8.
Drogi
9.
Szlaki kolejowe
11
10.
Transport
drogowy
materiałów niebezpiecznych
11.
Transport
kolejowy
materiałów niebezpiecznych
12.
Cieki wodne i budowle
hydrotechniczne
(zagrożenie powodziowe)
13.
Cieki i zbiorniki wodne
(zagrożenie utonięciami)
14.
Zagrożenie pożarami lasów
15.
Lotniska
lub
tereny
operacyjne lotnisk (promień
9,3 km)
16
Pozostałe zagrożenia
Analogicznie, jak to miało miejsce w przypadku gminy, powyższy arkusz stanowi
„fotografię” zagrożeń na terenie powiatu.
3.2 Obliczenie wartości wskaźnika zagrożenia i ustalenie stopnia
zagrożenia powiatu
Stosując identyczne mechanizmy, jak w przypadku gminy dokonuje się obliczenia
wartości wskaźnika zagrożenia oraz wypadkowego stopnia zagrożenia powiatu.
G
V
I
i
Bi
i
P
L
L
N
H
∑
=
⋅
=
gdzie:
H
P
– wskaźnik zagrożenia powiatu,
N
i
– liczba kryteriów (czynników) zagrożenia, które zostały zakwalifikowane do i-tego
stopnia zagrożenia we wszystkich gminach w powiecie,
L
Bi
– liczba bazowa (waga) dla i-tego stopnia zagrożenia,
L
G
– liczba gmin w powiecie
Stopień zagrożenia powiatu ustala się w zależności od wartości wskaźnika zagrożenia
powiatu, zgodnie z zasadami przedstawionymi w poniższej tabeli
12
Stopień
zagrożenia
powiatu
Przedziały
wartość
wskaźnika
zagrożenia powiatu H
GP
Z
IP
[3,2 ÷ 3,6)
Z
IIP
[3,6 ÷ 4,66)
Z
IIIP
[4,66 ÷ 6,66)
Z
IVP
[6,66 ÷ 12)
Z
VP
[12 ÷ 16]
4 Charakterystyka opisowa i graficzna zagrożeń. Wnioski z oceny.
Dokonanie omówionych powyżej ustaleń pozwala na sformułowania wniosków w
zakresie zagrożeń dla obszaru danej gminy, dla powiatu (na podstawie danych z gmin) oraz
województwa (na podstawie danych z powiatów znajdujących się na obszarze województwa).
Aby otrzymana „fotografia” była pełna, rezultaty otrzymane w arkuszach kalkulacyjnych oraz
w wyniku obliczeń powinny zostać poparte częścią opisową oraz graficzną. Poniżej
przedstawiono proponowany kształt wspomnianych części.
4.1 Część opisowa
W części opisowej przedstawia się charakterystykę poszczególnych rodzajów zagrożenia,
poddanych ocenie w części analityczno – kalkulacyjnej, w szczególności związanego z:
a) rodzajem zabudowy (konstrukcja, wysokość, kategoria zagrożenia ludzi),
b) funkcjonowaniem zakładów przemysłowych, w tym zakładów mogących powodować
powstanie poważnej awarii przemysłowej,
c) infrastrukturą komunikacyjną i transportową (szlaki kolejowe, drogi, lotniska, szlaki
wodne, transport drogowy i kolejowy materiałów niebezpiecznych, transport
rurociągami i gazociągami),
d) występowaniem na danym obszarze cieków i zbiorników wodnych lub budowli
hydrotechnicznych (zagrożenie powodziowe oraz utonięcia),
e) występowaniem na danym terenie obszarów leśnych,
f) innymi zagrożeniami specyficznymi dla danego obszaru (np. tereny podatne na
osunięcia, górnicze, obszary górskie, nadmorskie itd.).
13
4.2 Część graficzna
Część graficzna składa się z następujących dokumentów:
a) mapy administracyjnej danego obszaru z zaznaczonym (zaznaczonymi) stopniem
(stopniami) zagrożenia; zaznaczenie stopnia zagrożenia polega na jego zacieniowaniu
oraz wpisaniu odpowiedniego symbolu, zgodnie z zasadami przedstawionymi na
rysunku nr 1,
Rysunek nr 1. Sposób zaznaczania stopnia zagrożenia gminy na mapie
Z
IG
Z
IIG
Z
IIIG
Z
IVG
Z
VG
b) mapy fizycznej w skali zapewniającej czytelne przedstawienie niezbędnych
informacji, z zaznaczonymi obiektami i terenami ważnymi z punktu widzenia
prowadzonej oceny,
c) mapy, schematy, szkice sytuacyjne itd. szczegółowe przygotowywane według potrzeb
dla poszczególnych rodzajów zagrożenia lub charakterystycznych obiektów.
5 Wnioski z analizy
Każda analiza i ocena powinna zawierać wnioski. W ramach przedmiotowej oceny
powinny one odnosić się przede wszystkim do:
a) porównania stopnia zagrożenia poszczególnych analizowanych gmin i powiatów,
b) wskazania rodzajów zagrożeń o najwyższym poziomie,
c) wskazania obiektów i terenów charakterystycznych, np. wymagających użycia dużej
ilości sił i środków ratowniczych lub zastosowania specjalistycznego sprzętu oraz
technik.
14
Podsumowanie
Jak wspominano na wstępie, powyższa metoda może mieć różnorakie zastosowanie.
W obecnym kształcie przede wszystkim na potrzeby opracowywania planów ratowniczych w
ramach funkcjonowania Krajowego Systemu Ratowniczo – Gaśniczego, a także kategoryzacji
i specjalizacji jednostek ratowniczo – gaśniczych Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostek
OSP. W ostatnim z wymienionych aspektów jej zastosowanie pozwoliłoby np. na
uwzględnienie całego spektrum kryteriów „kategoryzacyjnych”, zamiast jednego
podstawowego stosowanego obecnie, tj. kryterium liczby ludności.
Wydaje się, że graficzna część metody, w połączeniu z zastosowaniem cyfrowych
systemów informacji geoprzestrzennej (GIS), pozwoliłaby na tworzenie przejrzystych map
zagrożeń, których w chwili obecnej brakuje.
Autor ma nadzieję, że lektura niniejszego artykułu, wykazująca prostotę omawianej
metody, pozwoliła na akceptację postawionej wcześniej tezy o możliwości łatwego jej
rozszerzenia na inne obszary zagrożeń. Po dokonaniu tego, mogłaby ona być
wykorzystywana np. na potrzeby tworzącego się ciągle systemu zarządzania kryzysowego, w
tym systemu ochrony infrastruktury krytycznej, czy też obrony cywilnej.
Autor ma świadomość, iż niektórzy czytelnicy mogą zarzuć przedstawionej metodzie
zbyt dalekie uproszczenie charakterystyki zagrożeń występujących na danym obszarze. Być
może uznają oni, iż rzetelne przygotowanie procedur reagowania wymaga dokonania
szczegółowej oceny ryzyka stwarzanego przez obiekty miejscowe i liniowe. Co więcej,
najprawdopodobniej będą mieli rację w tej kwestii, ale od czegoś trzeba zacząć.
Literatura:
1. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 października 2006 r. w sprawie systemów
wykrywania skażeń i właściwości organów w tych sprawach.
2. Ustawa z dnia 6 września 2001r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach.
3. Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
4. Ustawa z dnia 29 listopada 2000r. Prawo atomowe.
5. Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o bezpieczeństwie morskim.
6. Ustawa z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki.
7. Ustawa o działach administracji rządowej.
8. Ustawa o zarządzaniu kryzysowym.
9. Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej z dnia 24 sierpnia 1991 r.
10. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie stacji
wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych i placówek prowadzących
pomiary skażeń promieniotwórczych.
15
11. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 maja 1997 r. w sprawie organizacji i
sposobu zwalczania zanieczyszczeń na morzu.
12. Rozporządzenie Ministra infrastruktury z dnia 24 grudnia 2001 r. w sprawie
szczegółowej organizacji Morskiej Służby Poszukiwania i Ratownictwa.
13. Rozporządzenie Ministra Spraw wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia
w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo –
gaśniczego.
14. Decyzja Ministra Obrony Narodowej nr. 248/MON z dnia 21 grudnia 2000 r.
w sprawie organizacji, zadań i funkcjonowania w Siłach Zbrojnych RP Systemu
Wykrywania Skażeń.
15. Decyzja Ministra Obrony Narodowej nr. 353/MON z dnia 12 grudnia 2002r.
zmieniającej decyzję w sprawie organizacji , zadań i funkcjonowania w Siłach
Zbrojnych RP Systemu Wykrywania Skażeń.
16. Instrukcja Systemu Wykrywania Skażeń w Siłach Zbrojnych RP - sygn. OPChem.
391/2002.
17. Metodyka oceny sytuacji skażeń promieniotwórczych, biologicznych i chemicznych
- (ATP- 45B) - sygn. OPChem. 392/2002.
18. Obrona Przed Bronia Masowego Rażenia w Operacjach Połączonych (DD/3.8)
- sygn. Chem. 369/2004.