Budowa Geologiczna 

Karkonosze  są  górami  starymi.  Pod  względem 
geologicznym  należą  one  do  jednostki  zwanej  blokiem 
karkonosko  -  izerskim.  Są  wytworem  skomplikowanych 
procesów  górotwórczych  jakie  zachodziły  tu  od 
prekambru  (  1.2  mld  lat  temu).  Trzon  budowy 
geologicznej ukształtował się znacznie później w trakcie 
wielkich  ruchów  górotwórczych  ,  które  objęły  prawie 
całą  ówczesną  Europę.  Obecne  ukształtowanie 
Karkonoszy  jest  wynikiem  waryscyjskich  ruchów 
górotwórczych w karbonie, sprzed około 320 mln lat. W 
tym 

okresie 

w 

istniejące 

kompleksy 

skał 

metamorficznych  wdarła  się  z  wnętrza  Ziemi  wielka  masa  gorącej  magmy,  która  po 
zastygnięciu  dała  skały  granitowe.  To  granity  budują  niemal  cały  główny  grzbiet 
Karkonoszy.  

 
Granit  karkonoski  występuje  w  kilku  odmianach:  od 
drobno, 

do 

gruboziarnistych, 

nawet 

z 

kilkunastocentymetrowej  długości  kryształami  skaleni 
potasowych.  W  trakcie  stygnięcia  granit  pękał  wzdłuż 
trzech  prostopadłych  do  siebie  kierunków,  co  dało 
charakterystyczną  kwadrową  oddzielność  skały,  zwanej 
ciosem.  Można  ją  łatwo  zaobserwować  na  licznych  w 
Karkonoszach 

skałkach 

i 

ścianach 

kotłów 

polodowcowych.  W  powstające  spękania  wnikała 
jeszcze magma w postaci różnego rodzaju żył , z których 
na  uwagę  zasługują  żyły  pegmatytowe.  Maja  one  skład 
granitu,  ale  zbudowane  są  ze  znacznie  większych 
kryształów  dochodzących  do  20  cm  długości.  Były  one 
eksploatowane  głównie  na  potrzeby  przemysłu 
szklarskiego, a pozostałości po wydobyciu są rozrzucone 
po  całych  Karkonoszach  w  postaci  wyrobisk  i  płytkich 

sztucznych jaskiń w Szklarskiej Porębie, Karpaczu, Zachełmiu. Wdarcie się granitu w płytsze 
partie skorupy ziemskiej wywarło duży wpływ na starsze serie skalne. W zetknięciu z gorącą 
magmą uległy one przemianie w hornfelsy - skały bardzo twarde i odporne na niszczenie. Z 
tym  okresem  związane  jest  powstanie  większości  kruszców  wokół  granitów:  rud  żelaza, 
miedzi, złota, srebra, arsenu i uranu. Były one intensywnie eksploatowane. Obecnie złoża te 
są praktycznie wyczerpane. Granitowy masyw karkonoski został odsłonięty na powierzchni 
Ziemi już w permie ( 290 - 245 mln lat temu) i od tego czasu nie był już później przykrywany 
żadnymi młodszymi skałami czy zalewany przez morze. Można więc stwierdzić, że od tego 
momentu  rozpoczęło  się  kształtowanie  obecnego  krajobrazu  Karkonoszy.  Dominowało 
obniżenie i zrównywanie terenu, w wyniku czego dawny obszar górski został zmieniony w 
środkowym trzeciorzędzie ( 25  - 20 mln lat temu) w  falistą i dość monotonną równinę , z 
której miejscami sterczały bardziej zarysowane szczyty zbudowane z hornfelsów. Reliktem 

tego okresu jest obecnie Równia pod Śnieżką.  

Gwałtowne  przekształcenia  Karkonoszy  miały  miejsce  w  młodszym  trzeciorzędzie  (  2  -  1.5 
mln  lat  temu),  kiedy  to  całe  Sudety  zostały  ponownie  poddane  silnym  ruchom 
tektonicznym,  a  niektóre  partie  -  nierównomiernemu  wypiętrzeniu  ,  rozczłonkowaniu  i 
ukształtowaniu w ich obecnej postaci zrębowej, i charakterystycznym wyglądem szerokiego 
grzbietu  o  cechach  równi  szczytowej.  Z  tego  okresu  pochodzi  również  bazalt.  Najbardziej 
znanym i ciekawym, także pod względem przyrodniczym, miejscem występowania bazaltu 
jest wulkaniczny komin ( tzw. żyła bazaltowa ) w Małym Śnieżnym Kotle na jego zachodniej 
ścianie.  Jest  to  jedno  z  najwyżej  położonych  stanowisk  bazaltu  w  środkowej  Europie.  Po 
zakończeniu  trzeciorzędowych  ruchów  górotwórczych  (około  2  mln  lat  temu  )  można 
przyjąć,  że  krajobraz  Karkonoszy  był  podobny  do  dzisiejszego,  mimo  że  ruchy  tektoniczne 
nie  wygasły  całkowicie  i  przez  okres  czwartorzędowy  trwają  do  dzisiaj.  Kształtowanie  się 
rzeźby Karkonoszy w czwartorzędzie było zdeterminowane warunkami klimatycznymi. 

Wyraźny  wpływ  na  rzeźbę  Karkonoszy  wywarła  epoka  lodowcowa  (  plejstocen  ),  która 
rozpoczęła się około 1.5 mln lat temu , a zakończyła niedawno, bo około 10 tys. lat temu. 
Nastąpił okres intensywnej erozji. Kilkakrotne ochłodzenie klimatu spowodowało powstanie 
lokalnych górskich lodowców, których w Karkonoszach było kilkanaście. Na przykład - jeden 
z lodowców wypełnił Kocioł Łomniczki (Karkonoski Park Narodowy - strona polska ), który to 
wraz z lodowcem po drugiej stronie Karkonoszy w dolinie Upy ( Krkonosski narodni park- po 
stronie  czeskiej)  przyczynił  się  do  zaakcentowania  kulminacji  Śnieżki.  Intensywny  proces 
erozyjny w czasie zlodowaceń spowodował powstanie najbardziej atrakcyjnych form rzeźby 
, które nadały Karkonoszom - jako jedynemu pasmu Sudetów - cechy gór typu alpejskiego. 
Najbardziej  zauważalnymi  "śladami  ''  tamtego  okresu  są  kotły  polodowcowe,  opadające 
pionowymi ścianami , u których podnóża leżą stożki usypowe i napływowe , moreny denne , 
brzeżne  i  czołowe,  stawki  oraz  jeziora  polodowcowe  znajdujące  się  w  Kotle  Wielkiego 
Stawu,  Kotle  Małego  Stawu,  Wielkim  Śnieżnym  Kotle  oraz  torfowiska  średnie  i  wysokie  w 
rejonie np. Równi pod Śnieżką. 

Wysokogórski,  niemal  polarny,  klimat  oraz  wietrzenia  spowodowały  powstanie  wieńców 
gruzowych , kopców darniowych, gołoborzy, rynien gruzowych, a także wiele fantastycznie 
ukształtowanych skałek rozsianych po całych Karkonoszach. 

Obecna rzeźba Karkonoszy też podlega intensywnym zmianom, co najbardziej widoczne jest 
na  stromych  ścianach  Kotłów  polodowcowych  w  postaci  obrywów  skalnych  i  w  stałym 
wzroście stożków usypiskowych.