odnawialnych �róde³ energii

SPIS TREŚCI

1. ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W EUROPIE I POLSCE...................................................... 3

2. ZAKRES PRZEDMIOTOWY KLASTRA......................................................................................... 4

3. ROZKŁAD PRZESTRZENNY I PODMIOTOWY KLASTRA....................................................... 8

4. SPECYFICZNE CZYNNIKI LOKALIZACYJNE........................................................................... 14

5. WKŁAD KLASTRA W GOSPODARKĘ REGIONU ..................................................................... 16

6. POTENCJAŁ EKONOMICZNY I MOśLIWOŚCI ROZWOJU KLASTRA.................................. 17

7. INSTYTUCJE OTOCZENIA BIZNESU I ANIMACJA KLASTRA ............................................. 19

8. INNOWACJE I WSPÓŁPRACA Z SEKTOREM B+R ................................................................... 20

9. KIERUNKI AKTYWNOŚCI I PLAN DZIAŁAŃ POTENCJALNEJ INICJATYWY
KLASTROWEJ..................................................................................................................................... 21

SPIS TABEL ......................................................................................................................................... 24

SPIS RYSUNKÓW............................................................................................................................... 24

SPIS WYKRESÓW .............................................................................................................................. 24

ZAŁĄCZNIK 1 KLASTRE OZE W GÓRNEJ AUSTRII – STUDIUM PRZYPADKU................... 25

Załącznik 2 CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH INSTYTUCJI OTOCZENIA BIZNESU Z
ZAKRESU OZE.................................................................................................................................... 28

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII
W EUROPIE I POLSCE

Od  początku  obecnego  stulecia  w  krajach  EU-25  odnotowywany  jest  systematyczny  wzrost  ilości
energii  pierwotnej  pozyskiwanej  ze  źródeł  odnawialnych.  W  okresie  2001-2008  było  to  średnio
rocznie około 6,9%. PoniewaŜ w tym samym okresie wystąpił spadek produkcji energii pierwotnej (z
893,8  Mtoe  w  roku  2001  do  803,6  Mtoe  w  roku  2008  )  udział  energii  odnawialnej  w  bilansie
energetycznym Europy zwiększył się z niecałych 11% (rok 2011) do 17,6% (rok 2008)

Ilość energii pierwotnej pozyskanej ze źródeł odnawialnych oraz jej udział w pozyskaniu energii
ogółem jest bardzo zróŜnicowana w skali Europy. Do europejskich liderów rynku odnawialnych

ródeł energii naleŜą takiej kraje jak Łotwa gdzie całość wytwarzanej energii pochodzi ze źródeł

odnawialnych Austria z udziałem na poziomie 78%, Finlandia 56% i Szwecja 49% (dane dla roku
2008). Najsłabiej odnawialne źródła energii są eksploatowane w Czechach i Polsce gdzie udział ten
wynosi 7,6%

Podstawowym źródłem energii odnawialnej w skali Unii Europejskiej jest biomasa stała (np. odpady
drzewne,  słoma,  rośliny  energetyczne).  Paliwo  to  jest  obecnie  źródłem  około  46%  produkowanej
energii  odnawialnej.  Drugim  źródłem  energii  jest  woda  (hydroelektrownie),  których  udział  wynosi
18,6%.  W  następnej  kolejności  występuje  energia  pozyskiwana  z  odpadów  komunalnych  (biogaz)  –
10,5%  oraz  energia  wiatru  –  7,2%.  Ze  względów  klimatycznych  i  geograficznych  takie  źródła  jak
promieniowanie słoneczne czy geotermia naleŜą do źródeł praktycznie nieistotnych.

Z uwagi na odmienne warunki klimatyczne i geograficzne struktura energii odnawialnej wytarzanej w
poszczególnych krajach wykazuje znaczne zróŜnicowanie. Dominuje energia pozyskiwana z biomasy
stałej,  której  udział  w  roku  2008  wynosił  od  35%  w  Niemczech  do  98%  w  Estonii.  Największymi
producentami  energii  pierwotnej  z  biomasy  są  Niemcy,  Francja,  Szwecja,  Finlandia  i  Polska.  W
przypadku hydroenergetyki zróŜnicowanie jest jeszcze większe i wynosi od 0,3% w Estonii do 39,4%
w Austrii. Energetyka solarna największy udział osiąga w Niemczech – 2,5%.

Jednym z kluczowych celów UE w zakresie rozwoju energetyki odnawialnej jest zwiększenie udziału
OZE w produkcji energii elektrycznej. W latach 2004-2008 udział energii elektrycznej wytworzonej z
nośników  odnawialnych  zawierał  się  w  przedziale  13,7%  –  16,6%.  Bardzo  duŜe  zróŜnicowanie
występowało  na  poziomie  poszczególnych  krajów  gdzie  udział  odnawialnych  nośników  w  produkcji
energii  elektrycznej  wahał  się  od  2%  -  4%  w  przypadku  Estonii  i  Polski  do  co  najmniej  50%  w
przypadku Austrii i Szwecji.

W krajach UE-25 głównym źródłem energii elektrycznej wytwarzanej z nośników odnawialnych jest
woda.  Udział  tego  nośnika  w  roku  2008  wyniósł  około  56,6%  i  był  niŜszy  o  około  10  punktów
procentowych niŜ cztery lata wcześniej. Dla poszczególnych krajów udział energii wody w produkcji
energii  elektrycznej  z  nośników  odnawialnych  wahał  się  do  14%  (Estonia)  do  97%  (Łotwa).  Do
największych rynków pod względem zainstalowanej mocy w przypadku tego źródła naleŜą takie kraje
jak Włochy (2,5 tys. MW), Francja (2 tys. MW), Hiszpania (1,9 tys. MW) i Niemcy (1,6 tys. MW).
Ze  względu  na  bardzo  zróŜnicowane  warunki  hydrologiczne  ilość  wytwarzanej  energii  elektrycznej
nie  jest  ściśle  powiązana  z  wielkością  zainstalowanych  mocy  wytwórczych.  Z  tego  powodu

Energia ze źródeł odnawialnych w 2009 roku. GUS. Warszawa 2010.

TamŜe, str. 20.

największym wytwórcą energii są Włochy (10,3 tys. MWh), a następnie Niemcy (6,3 tys. MWh),
Francja (6,1 tys. MWh) i Austria (4,6 tys. MWh)

Drugie  miejsce  pod  względem  wykorzystania  zajmuje  energia  elektryczna  wytwarzana  z  wiatru.  Jej
udział w okresie 2004-2008 w krajach UE-25 wzrósł z 13,5% do 21,8%. Obecnie energetyka wiatrowa
jest najszybciej rozwijającym się segmentem rynku energetyki odnawianej. W roku 2009 po raz drugi
z  rzędu  odnotowano  bardzo  szybki  przyrost  instalowanych  mocy  wytwórczych  –  zainstalowano  10
tys.  MW,  co  oznacza  wzrost  do  roku  poprzedniego  o  23%.  W  efekcie  na  energetykę  wiatrową
przypada  obecnie  około  9%  wszystkich  mocy  wytwórczych  energetyki  odnawialnej  w  Europie.  Do
największych  europejskich  rynków  energetyki  wiatrowej  naleŜą  obecnie  Niemcy  i  Hiszpania.  Ich
udział w rynku pod względem wielkości zainstalowanej mocy wynosi odpowiednio 34% i 25,5%. Oba
kraje dominują teŜ w zakresie produkcji energii elektrycznej z udziałami wynoszącymi odpowiednio
28,6%  i 28,8%. Kraje te najwcześniej zaczęły inwestować w energetykę wiatrową co spowodowało,

e znacznie wyprzedziły pozostałe kraje. W efekcie moc zainstalowana we Włoszech (4,8 tys. MW)

znajdujących się na trzecim miejscy w Europie jest blisko pięciokrotnie mniejsza w stosunku do mocy
posiadanej  przez  Hiszpanię.  Na  dalszych  miejscach  w  Europie  pod  względem  zainstalowanej  mocy
znajdują  się  takie  kraje  jak:  Francja  (4,6  tys.  MW),  Wielka  Brytania  (4,4  tys.  MW),  Dania  (3,5  tys.
MW).

Biomasa  sucha,  która  jest  podstawowym  źródłem  ciepła  jest  takŜe  istotnym  paliwem  do  produkcji
energii elektrycznej. Udział tego paliwa w bilansie energii elektrycznej wynosi obecnie około 10,2%
(r. 2008)  wobec  8,6%  w  roku  2004.  Ilość energii elektrycznej  wyprodukowanej  z  biomasy  suchej w
okresie  2001-2009  średniorocznie  rosła  o  około  14,7%.  Tradycyjnie  największymi  producentami
energii elektrycznej z biomasy są kraje skandynawskie, Niemcy oraz Polska.

Polska  z  duŜym  opóźnieniem  przystąpiła  do  inwestycji  w  odnawialne  źródła energii skutkiem  czego
pomimo  posiadania  znacznego  potencjału  (biomasa,  wiatr)  zajmuje  bardzo  odległe  miejsce  w
rankingach  europejskich.  W  efekcie  udział  źródeł  odnawialnych  w  produkcji  energii  pierwotnej
wynosił  w  roku  2009  -  9%  przy  średniej  dla  UE-25  -  17,6%,  a  w  przypadku  energii  elektrycznej  -
4,2%  przy  średniej  dla  UE-25  -  16,6%  (rok  2008).  Pod  względem  zainstalowanej  mocy  Polska
zajmowała  w  Europie  (dane  dla  roku  2008)  13  miejsce  w  przypadku  elektrowni  wiatrowych,  12
miejsce  w  produkcji  energii  pierwotnej  z  biogazu  czy  10  miejsce  pod  względem  mocy
zainstalowanych kolektorów słonecznych.

Mimo  znacznego  zapóźnienia  znaczenie  i  udział  źródeł  odnawialnych  w  bilansie  energii
systematycznie  rośnie.  W przypadku  produkcji  energii elektrycznej  głównym  paliwem  odnawialnym
jest  biomasa  stała  (56,5%  całej  energii  elektrycznej  ze  źródeł  odnawialnych  w  roku  2009),  woda,
której  udział  spadł  jednak  z  68%  w  roku  2004  do  27,4%  w  2009  r.  oraz  wiatr  (udział  w  roku  2009
wynoszący 12,4% wobec 4,6% w roku 2004). Szczególnie dynamicznie rozwija się produkcja energii
elektrycznej z wiatru. W ciągu ubiegłej dekady zwiększyła się ona blisko 78 razy.

ZAKRES PRZEDMIOTOWY KLASTRA

Pod pojęciem klastra odnawialnych źródeł energii (OZE) rozumiemy zlokalizowaną na terenie regionu
zachodniopomorskiego  zbiorowość  podmiotów  gospodarczych  działających  w  zakresie  wytwarzania
energii  elektrycznej  i  cieplnej  z  tzw.  źródeł  odnawialnych,  adekwatne  instytucje  otoczenia  biznesu
oraz regionalne i ponadregionalne instytucje B+R. Pod pojęciem OZE będziemy rozumieć takie źródła
odnawialne jak:

The State of Renewable Energies in Europe. 10th EurObserv’ER Report. Paris 2010.

energia wiatru

energia spadku wody

energia otrzymywana ze spalania biomasy/biogazu

Ze  względu  na  znaczne  zróŜnicowanie  warunków  funkcjonowania  poszczególnych  „podsektorów”
energetyki  odnawialnej,  głównym  składnikiem  klastra  OZE  w  zachodniopomorskim  jest  energetyka
wiatrowa.

Z zebranych danych oraz przeprowadzonych wywiadów wynika,  Ŝe podmioty współtworzące  klaster
OZE  i  realizowane  przez  nie  procesy  inwestycyjne  oraz  wytwórcze  charakteryzuj  się  bardzo  duŜą
komplementarnością,  tj.  zakresem  i  liczbą  powiązań  wewnątrz-  i  międzysektorowych.  Zasięg
powiązań moŜna scharakteryzować następująco:

powiązania międzysektorowe

z przemysłem przetwórczym:

przemysł stalowy, wyrobów z metalu, hutniczy (konstrukcja wieŜ, gondoli, piast
wirników turbin, itd.)

ii.

przemysł elektromaszynowy (generatory, transformatory, układy regulacji, itd.)

iii.

przemysł maszynowy (sprzęgła, hamulce, łoŜyska, itd.)

iv.

przemysł wyrobów z metalu (kotły do spalania biomasy).

z sektorem budownictwa

budowa farm, wykonywanie instalacji, przyłączeń

z sektorem usług

usługi developerskie

ii.

usługi specjalistyczne (ekspertyzy środowiskowe, energetyczne)

iii.

usługi projektowe

przemysł drzewny (dostawcy biomasy suchej)

rolnictwo (dostawcy hodowlanych roślin energetycznych)

z sektorem nauki i szkolnictwa wyŜszego (ZUT, AM)

zlecenia badawcze

ii.

kształcenie w wybranych specjalnościach

powiązania wewnątrz-sektorowe

inwestorzy

wytwórcy energii

ii.

spółki dystrybucyjne

NaleŜy wyraźnie zaznaczyć, Ŝe zasięg i intensywność tego typu powiązań będzie się zmieniać
(rozszerzać) wraz z rozwojem rynku OZE (liczbą zainstalowanych megawatów mocy wytwórczej).
Szczególnym impulsem dla klastra będzie rozwój farm wiatrowych na morzu (tzw. offshore). Projekty
tego typu ze względu na specyficzne miejsce lokalizacji wymagają znacznie silniejszego włączenia do

Rysunek 1 Struktura klastra OZE (w zakresie energetyki wiatrowej)

ródło: opracowanie własne.

WNIOSKI

Klaster OZE to:

struktura o wąskiej specjalizacji produktowej (wspólnota produktu – energia

elektryczna/cieplna), duŜej rozległości podmiotowej i zakresie powiązań wewnątrz- i
międzysektorowych

podmioty zajmujące się głównie wytwarzaniem czystej energii z wiatru, energetyka oparta o

biomasę czy siłę spadku wody jest znacznie mniej reprezentowana w strukturze klastra

podmioty dostarczające produktów i usług komplementarnych niezbędnych w procesie

inwestycji

eksploatacji

(usługi

projektowe,

instalacyjne,

developerskie,

producenci/dostawcy maszyn i urządzeń)

Przemysł

przetwórczy

Budownictwo

Usługi

sł

Inwestorzy

Operatorzy farm

Rynek
regionalny

Rynek
krajowy

ROZKŁAD PRZESTRZENNY
I PODMIOTOWY KLASTRA

Analizując  rozkład  przestrzenny  podmiotów  współtworzących  klaster  naleŜy  wyraźnie  rozróŜnić
pomiędzy  podmiotami  gospodarczymi  (firmami),  a  instalacjami  wytwórczymi  gdyŜ  te  dwa
zagadnienia  nie  są  toŜsame.  Jakkolwiek  w  energetyce  odnawialnej  najczęściej  stosowanym
rozwiązaniem  operacyjnym  jest  powoływanie  do realizacji określonego  zadania/projektu tzw.  spółek
celowych, zlokalizowanych regionalnie nie oznacza to, Ŝe stojące za nimi podmioty (spółki matki) są
równieŜ zlokalizowane regionalnie.

W  przypadku  energetyki  wiatrowej  rozkład  przestrzenny  wskazuje  na  koncentrację  instalacji  w
północnej  części  województwa  (powiaty:  kamieński,  kołobrzeski,  sławieński,  białogardzki).  Z  kolei
energetyka wodna to głównie powiaty koszaliński, gryficki i łobeski (tabela 1).  Rozkład ten, choć nie
w  pełni  pokrywa  się  z  siatką  podmiotów  tworzących    klaster  (w  mniejszym  stopniu  dotyczy  to
energetyki wodnej), pokazuje gdzie będą się koncentrować korzyści w postaci wpływów podatkowych
i czynszów dzierŜawnych. Lokalizacje te mogą teŜ mieć znaczenie dla lokalnych rynków pracy.

Tabela 1 Rozkład przestrzenny instalacji sektora OZE (stan na kwiecień 2011)

Elektrownie wiatrowe

Elektrownie wodne

Elektrownie

biogazowe

Powiaty

Liczba

instalacji

Moc

zainstalowa

Liczba

instalacji

Moc

zainstalowa

Liczba

instalacji

Moc

zainstalowa

Białogardzki

0,6

Choszczeński

0,03

Drawski

0,1

Goleniowski

0,2

0,01

Gryficki

29,9

3,4

Gryfiński

0,2

Kamieński

90,6

Kołobrzeski

71,5

0,02

Koszaliński(*)

4,4

1,3

Łobeski

0,6

Myśliborski

0,1

0,7

Policki

0,6

0,02

1,2

Pyrzycki

Sławieński

77,2

0,7

Stargardzki

34,6

0,3

0,2

Szczecinecki

0,2

widwiński

0,06

m. Świnoujście

0,3

Wałecki

0,1

m. Szczecin

0,04

1,3

ródło: na podstawie danych Urzędu Regulacji Energetyki.

(*) wraz z miastem Koszalin

W poniŜszej tabeli (2) zaprezentowano listę i ogólną charakterystykę podmiotów operujących w
sektorze OZE (głównie energetyka wiatrowa). Mając na uwadze przedstawioną wcześniej
charakterystykę powiązań w ramach klastra – szczególnie tych międzysektorowych – łatwo zauwaŜyć,

e lista nie jest ani kompletna ani wyczerpująca. Liczne powiązania międzysektorowe sprawiają, Ŝe

taką  kompletną  listę  trudno  byłoby  w  sposób  wiarygodny  ustalić  gdyŜ  dla  wielu  podmiotów  sektor
OZE  jest  jednym  z  kilku  obszarów  specjalizacji  (np.  firmy  budowlane,  producenci  konstrukcji
stalowych, itp.).

Podmioty  wymienione  w tabeli (2)  moŜna  generalnie  podzielić  na  trzy  grupy.  Po  pierwsze  mamy  tu
szereg spółek developerskich (a więc de facto firm usługowych), zajmujących się realizacją projektu
uruchomienia farmy (od wyboru lokalizacji aŜ po prace budowlano-montaŜowe i przyłączeniowe). Są
to  podmioty  własnościowo  powiązane  z  developerami  międzynarodowymi  (Niemcy,  Hiszpania,
Dania),  jak  równieŜ  podmioty  o  kapitale  polskim.  Wiele  z  tych  spółek  starając  się  być  jak  najbliŜej
rynku lokalizuje swoje biura na terenie regionu.  PoniewaŜ działalność developerów często wykracza
takŜe poza samo uruchomienie farmy wielu z nich prowadzi takŜe – pośrednio poprzez spółki celowe
–  operacyjne  zarządzanie  farmami.  Stąd  teŜ  w  zaleŜności  od  podejścia  do  struktury  klastra  moŜna
zaliczać  spółki celowe lub tylko tzw. podmioty dominujące.

Druga  kategoria  to  spółki  dostarczające  maszyn  i  urządzeń.  Jest  ona  najmniej  liczna  bo  zawiera
zasadniczo  dwa  podmioty:  spółkę  Vestas  (dostawca  turbin)  i  LM  Wind  Power  (producenta  łopat
wirników). DuŜą korzyścią jest fakt zlokalizowania tych firm na terenie regionu (głównie ze względu
na oddziaływanie na rynek pracy zwaŜywszy na przytaczane dane dotyczące struktury zatrudnienia w
sektorze energetyki wiatrowe).

Trzecia  grupa  to  inwestorzy  czyli  podmioty  będące  właścicielami  farm.  W  roli  tej  występują
praktycznie  wyłącznie  duŜe  koncerny  energetyczne  posiadające  koncesje  na  wytwarzanie  i  obrót
energią.  Najczęściej  są  to  zarówno  krajowe  firmy  państwowe  (np.  KE  ENERGA)  i  prywatne,    jak  i
filie koncernów międzynarodowych (RWE, E.ON) rejestrowane poza województwem.

Tabela 2. Podmioty wchodzące w skład klastra OZE (energetyka wiatrowa)

Podmiot (adres)

tó

ró

ią

sł

Uwagi

Akuo Energy Sp. z o.o
70-419 Szczecin, Pl. Rodła
8

Spółka córka międzynarodowej
korporacji

AOS Sp. z o.o. S.K.
75712 Koszalin
ul. Wojska Polskiego 24-
26

Prywatna, polska spółka doradczo-
inŜynierska.

Anemos Bau Polska Sp. z
o.o , ul. Słowiańska 57
66-400 Gorzów Wlkp.

Spółka zaleŜna firmy niemieckiej.

Bałtyckie Elektrownie
Wiatrowe S.A, 76-113
POSTOMINO 97

Operator farmy wiatrowej

DOMREL Sp z o.o.

Developer

71-502 Szczecin
ul. OdzieŜowa 12c/1

Dr Barzyk Consulting
72-006 Szczecin,
ul. Teresy 5

kompleksowe usługi doradcze
związane z przygotowaniem i
prowadzeniem inwestycji

Elektrownie Wiatrowe
Lubiechowo Sp z o.o.
71-023 Szczecin, ul.
Chobolańska 29

Operator farmy wiatrowej

Energia ECO
ul. Gotarda 9, 02-683
Warszawa

Operator parku wiatrowego w
gminie Darłowo

Energia Wiatrowa Strzelce
Sp. z o.o. , 71-622
Szczecin, ul. J. Ch. Paska 6

Operator farmy wiatrowej

E.ON Energie Odnawialne
Sp. z o.o., Szczecin, Pl.
Rodła 8

Spółka córka niemieckiego
koncernu energetycznego

EPA Wind Sp. z o.o. s.ka.,
71-324 Szczecin,
Al. Wojska Polskiego 154.

Podmiot wchodzący w skład grupy
kapitałowej; kompleksowe
przygotowanie projektów farm
wiatrowych (włączając w to
pomiary siły wiatru) na terenie
regionu i kraju.

EWE Polska Sp. z o.o.
ul. Małe Garbary 9
61-756 Poznań

Spółka córka niemieckiego
koncerny EWE AG.,

GSG Towers
ul. Na Ostrowiu 15/20,
80-873 Gdańsk

Grupa Stocznia Gdańsk S.A;
producent sprzętu offshore dla
energetyki wiatrowej (wieŜe
wiatrowe, konstrukcje stalowe,
statki).

Int. Transport - Production
- Wind Energy Jens Chr.
Siig - ul. Pełczycka 17, PL
74-320 Barlinek

Firma transportowa (przewozy
ponadgabarytowe, specjalizacja w
przewozach elementów
wiatraków), dostawca elementów
konstrukcyjnych do farm
wiatrowych

KDE Energy Polska
Pl. S. Batorego 5/19
00-207 Szczecin

Projektowanie, budowa i
eksploatacja farm wiatrowych.

LM Wind Power Blades
Sp. z o.o. 72-100
Łozienica, ul. Nowa 3

Renomowany, globalny producent
łopat do turbin wiatrowych; firma
zlokalizowana na terenie
Goleniowskiego Parku
Przemysłowego.

Nordex Polska Sp. z o.o. ,
ul. Pulawska 182
02-670 Warszawa

Podmiot wchodzący w skład
międzynarodowej grupy
kapitałowej; renomowany
producent turbin wiatrowych.

Polish Energy Partners

podmiot zajmujący się takŜe

S.A., ul. Wiertnicza 169
02-952 Warszawa

outsourcingiem zarządzania
dostawami energii; spółka
notowana na GPW.

Renpro Sp. z o. o.
ul. Małopolska 43
70-515 Szczecin

Projekty z zakresu energetyki
wiatrowej i biogazu.

RP Global Poland Sp. z
o.o. 70-481 Szczecin,
Al. Wojska Polskiego 70

realizacja projektów
developerskich z zakresu
elektrowni wodnych i wiatrowych.

Sevivon Sp. z o.o.
75- 712 Koszalin
ul. Wojska Polskiego 24-
26

Spółka doradcza; zajmuje się
kompleksowym przygotowaniem,
projektowaniem i nadzorem nad
budową farm elektrowni
wiatrowych.

Windpol Servis Sp. z o.o.
S.ka., Al. Wojska
Polskiego 70, 70 – 479
Szczecin

Firma developerska

Wiatropol International Sp.
z o.o
ul. Jaśkowa Dolina 81
80-286 Gdańsk

Spółka zaleŜna duńskiej firmy
Greentech Energy Systems A/S;
developer, realizacja projektów
związanych z budową oraz
eksploatacją elektrowni
wiatrowych.

Windhunter S.C.
75-664 Koszalin, ul.
Zielona 29

firma usługowo-konsultingowa;
wykonywanie pomiarów wiatru,
usługi szkoleniowe

Vatenfall Poland
00-120 Warszawa
Ul. Złota 59

Spółka naleŜąca do Grupy
Kapitałowej Vattenfall AB;
czwarty producent energii
elektrycznej w Europie; właściciel
farmy wiatrowej w Zagórzu

Vestas – Poland Sp. z o.o.,
70-812 Szczecin,
ul. Pomorska 61-65

Wiodący w świecie dostawca
nowoczesnych turbin wiatrowych;
B+R, produkcja, sprzedaŜ,
marketing i serwisowanie
elektrowni wiatrowych.

Vortex Polska
Management sp. z o.o.
Vortex Polska sp.k.
70 - 437 Szczecin
ul. Jagiellońska 89/5

Podmiot naleŜący do niemieckiej
grupy kapitałowej VORTEX
ENERGY; renomowany developer;
zajmuje się planowaniem,
finansowaniem, budową i
zarządzaniem parkami
wiatrowymi.

ródło: opracowanie własne.

Tabela 2 Dane finansowe wybranych podmiotów sektora OZE

Podmiot

Przychody ze sprzedaŜy

(mln zł)

Wynik finansowy netto

(mln zł)

EPA Sp. z o.o.

2009
2008
2007

50,5
64,3
42,5

+1,9

+12,8

+4,3

EWE Polska Sp. z o.o.

2007
2006

85,2
42,2

-13,2
-16,1

Int. Transport - Production - Wind Energy
Jens Chr. Siig

2007
2006

22,9
17,2

+2,9
+0,1

Polish Energy Partners

2010
2009
2008

175,9
106,1

96,1

61,7
46,9
33,3

Vestas Poland

2008
2007

582,2
164,1

40,9
11,3

ródło: sprawozdania finansowe poszczególnych spółek.

Równie liczna jest zbiorowość podmiotów z obszaru energetyki wodnej. W tym przypadku
praktycznie zawsze mamy do czynienia z powiązaniem własności obiektu z lokalnie działającym
podmiotem gospodarczym. W poniŜszej tabeli przedstawiono podmioty posiadając aktualne koncesje
na wytwarzanie energii elektrycznej (energetyka wodna lub biogazownie).

Tabela 3 Podmioty z terenu regionu zachodniopomorskiego posiadające licencje na wytwarzanie

energii

Nazwa firmy

Adres

Powiat

Energetyka

wodna

Biomasa

/biogaz

EKOBIOGAZ s.c.

Trzebiatów, ul.
Nowotki 8A

Gryficki

Mała Elektrownia Wodna
Leon Momot

Brojce, Mołostówko
1

Gryficki

Elektrownia Wodna i Usługi
Elektryczne WEMAK

Łobez, ul. H.
Sawickiej 18a

Łobeski

Mała Elektrownia Wodna
STORKOWO, K. Babiak, J.
Ortmann s.c.

Grzmiąca, Storkowo
32

Szczeciniecki

Mała Elektrownia Wodna
Zbigniew Szychulski

Czarnogłowy,
Derkacz 44

Goleniowski

Elektrownia Wodna

Kolin, Kolin 13

Stargardzki

Przedsiębiorstwo Produkcji
Energii Elektrycznej
EKOPRĄD Krzysztof Kawa

Łobez, ul. Drawska
29

Łobeski

Mała Elektrownia Wodna w
Strachocinie Andrzej
Dutkiewicz

Stargard
Szczeciński, ul.
Sadowa 32

Stargardzki

Elektrownia Wodna
Troszczyno

Resko, ul. B. Prusa
59 m.3

Łobeski

Elektrownia Wodna śerzyno Resko, ul. B. Prusa

59 m.3

łobeski

Eko Energia 97 Tomasz
Michno

Dębno, Barnówko
49C

Myśliborski

Mała Elektrownia Wodna

Gryfino, śurawki,
ul. Stokrotki 2

Gryfiński

MEW - PROMO Piotr Letki

Szwecja, ul. Górna 1

Wałecki

ECOENERGIA A.
Kamiński, A. Barański, M.
Wójcik spółka cywilna

Łobez, ul.
Niepodległości 44

Łobeski

Kamiński - Barański
Elektrownia Wodna s.c.

Łobez, ul. Gen.
Bema 17

Łobeski

Małe Elektrownie
Ekologiczne Zommer - Fiske
s.c.

Szczecin, ul.
Włodkowica 23/4

Szczeciński

Elektrownia Nowy śytnik –
Sultana Wojciechowicz

Ostrowiec, Nowy
ś

ytnik 3

Myśliborski

MAŁE ELEKTROWNIE
WODNE Zbigniew Mosiądz

Łobez, ul. Kamienna
3

Łobeski

Barbara Złotowicz Mała
Elektrownia Wodna

Bobolice, Kępsko 7

koszaliński

BOJKO Firma Produkcyjno
Usługowa Regina Bojko

Darłowo, ul.
Zamkowa 3B

Sławieński

Zakład Przerobu Surowców
Mineralnych MINERAŁ Sp.
z o.o.

Gwda Mała 15,
Szczecinek

Szczecinecki

ródła Energii Odnawialnej

BIOENERGIA Remigiusz
Cudo

Szczecin, ul.
Grodzka 14/14

Szczecin

Mała Elektrownia Wodna
Janina Sak i Spółka s.c.

Koszalin, ul.
Jagoszewskiego 8/4

Koszaliński

ELEKTROWNIA WODNA
Jan Nowicki

Koszalin, ul.
Walerego
Wróblewskiego 24/2

Koszalin

Mała Elektrownia Wodna
POPIELAWY s.c.

Rąbino, Rzęcino 9/1

widwiński

Przedsiębiorstwo
Produkcyjno Handlowe
UNIRAD Sp. z o.o.

Szczecin, ul.
Mickiewicza 155/1

Szczecin

Przedsiębiorstwo InŜynierii
Ś

rodowiska EKOWODROL

Sp. z o.o.

Koszalin, ul.
Słowiańska 13

Koszalin

Wereszka Dorota Firma
Transportowo-Handlowa

Malechowo,
Niemica 45

Sławieński

EKOWAT Karol Zwoliński

Szczecin, ul.
Przestrzenna 19A/1

Szczecin

Elektrownia Wodna INA s.c.
Mieczysław Karaczun,

Stargard
Szczeciński, ul.

Stargard

Szczeciński

Mirosław Karac

Limanowskiego 44

Firma Produkcyjno -
Handlowa BIOZET
Krystyna Kwiatkowska

Kołobrzeg, ul.
Chodkiewicza
26A/20

Kołobrzeski

TERRA Przedsiębiorstwo
Handlowo-Usługowe

Gryfino, ul.
Henryka
Sienkiewicza 6/3

Gryfiński

BETA Sp. z o.o.

Szczecin, ul. Wojska
Polskiego 156

Szczecin

SYMBIOS Sp. z o.o.

Straszyn, ul.
Modrzewiowa 37

Myśliborski

MEGAWAT POLSKA
Przedsiębiorstwo
WielobranŜowe s.c. Andrzej
Ordon, Kazimierz Ordon

Postomino, Tyń 48

Sławieński

Teresa Malinowska Mała
Elektrownia Wodna

Polanów, ul.
Sławieńska 7

Koszaliński

Goldap 2007 Management
GmbH EW Gołdap Sp.k.

Szczecin, ul.
Jagiellońska 89

Szczecin

Helena Sokalska

Stargard Szcz., ul.
RóŜyckiego 4

Stargard Szcz.

Megawatt Baltica Sp. z o.o.

Szczecin, Al.
Wojska Polskiego
70

Szczecin

ACOMASS EKOŹRÓDŁA
ENERGII Robert Matera
AMS

Szczecin, ul. Boh.
Getta
Warszawskiego
11/10

Szczecin

Windpark Sniatowo
Management GMBH EW
Ś

niatowo Sp.k.

Szczecin, ul.
Jagiellońska 89

Szczecin

Grzegorz Barzyk DR
BARZYK CONSULTING

Szczecin, Mierzyn,
ul. Teresy 5

Szczecin

ETG - EKO s.c. Ernest
Gołębiowski, Teresa
Janicka, GraŜyna Płońska

Trzebiatów, ul.
Marcelego Nowotki
8A

Gryficki

ródło: Urząd Regulacji Energetyki.

SPECYFICZNE CZYNNIKI LOKALIZACYJNE

Warunkiem rozwoju energetyki odnawialnej jest występowanie specyficznych czynników
geograficzno-środowiskowych. W przypadku poszczególnych źródeł energii są to:

występowanie wiatrów o określonej sile i częstotliwości

występowania rzek o odpowiedniej sile spadku wody

dostęp do paliwa (biomasa)

Odpowiednia konfiguracja tych czynników stanowi podstawę podejmowania decyzji inwestycyjnych i
lokalizacyjnych. Brak ciągłości rozkładu czynników w przestrzeni moŜe stanowić o szczególnej
atrakcyjności inwestycyjnej danego regionu/obszaru.

Energetyka wiatrowa

Według analizy Instytutu Energetyki Odnawialnej (IEO) region zachodniopomorski charakteryzuje się
najlepszymi, w porównaniu do reszty kraju, warunkami inwestycyjnymi dla rozwoju energetyki
wiatrowej (region uzyskał 37 punktów na 40 moŜliwych w rankingu opracowanym przez IEO)

. Są to:

połoŜenie regionu w I i II strefie siły wiatru (powyŜej 6,5 - 7 m/s),

występowanie  znacznych  terenów  uŜytków  rolnych  charakteryzujących  się  niską
szorstkością  podłoŜa  i  brakiem  obiektów  zaburzających  przepływ  powietrza  (1,1  mln  ha
co stanowi 49% powierzchni regionu),

wskaźnik  wykluczenia  (obszary,  na  których  nie  jest  moŜliwe  prowadzenie  inwestycji  w
energetykę  wiatrową  ze  względu  na  występowanie  stref  ochronnych  –  np.  natura  2000)
kształtujący  się  na  poziomie  41%  obszarów  (uŜytków  rolnych)  jedynie  nieznacznie
przekraczający średnią krajową (38%),

bardzo  korzystna  struktura  agrarna  gospodarstwa  rolnych:  najwyŜszy  w  kraju  odsetek
największych  gospodarstw  rolnych  –  5,9%  gospodarstw  ma  powyŜej  50ha;  bardzo  mało
gospodarstw  najmniejszych  o  pow.  poniŜej  10ha  (struktura  taka  oznacza  znaczne
uroszczenie procesu inwestycyjnego – mniejsza trudność z pozyskaniem praw do gruntu;
mniejsza  liczba  zainteresowanych  stron  w  procesie  negocjowania  warunków
lokalizacyjnych).

Energia z biomasy

Dominacja  na  terenie  regionu  upraw  roślinnych  stwarza  stosunkowo  korzystne  warunki  dla  budowy
instalacji  opartych  o  biomasę.  Według  danych  Instytutu  Energetyki  Odnawialnej  region  posiada
aktualnie jedną z największych w kraju nadwyŜek słomy (piąta co do wielkości) w wysokości około
456  tys.  ton  (w  skali  roku).  Korzystna  struktura  agrarna  sprzyja  teŜ  powstawaniu  duŜych  plantacji
roślin  energetycznych  (choć  naleŜy  zaznaczyć  Ŝe  będzie  tu  istniała  konkurencja  o  ziemię  ze  strony
rolnictwa  zorientowanego  na  uprawy  roślinne;  opłacalność  upraw  energetycznych  będzie  teŜ
uzaleŜniona od ceny płaconej przez odbiorców – np. elektrociepłownie).

MoŜliwości  rozwoju  energetyki  opartej  o  tzw.  suchą  biomasę  (np.  odpady  w  produkcji  drzewnej)
pomimo  posiadania  przez  region  znacznych  obszarów  leśnych  są  bardzo  ograniczone.  Wynika  to  z
ograniczeń  środowiskowych  nakładanych  przez  Unię  Europejską,  wysokich  kosztów  produkcji  tego
typu  energii  oraz  konkurencję  o  surowiec  ze  strony  przemysłu  meblarskiego  (akurat  bardzo  dobrze
rozwiniętego na terenie regionu).

Energetyka wodna

Bardzo  dobre  warunki  do  funkcjonowania  energetyki  wodnej  występują  w  rejonie  Koszalina  gdzie
istnieje  duŜo  rzek  o  znacznej  szybkości  przepływu.  Czynnikiem  negatywnym  jest  to,  Ŝe  budowa
nowych  instalacji  natrafia  na  duŜe  ograniczenia  środowiskowe;  równieŜ  efektywność  instalacji  jest
uzaleŜniona od warunków klimatycznych – wielkość opadów deszczu.

Michałowska-Knap K., G. Wiśniewski, Potencjał energetyki odnawialnej i biomasy w województwie

zachodniopomorskim do roku 2020/2030. Instytut Energetyki Odnawialnej. Warszawa, kwiecień 2011.

WNIOSKI

Unikalne czynniki lokalizacyjne (środowiskowe) sprzyjające powstaniu struktury klastra OZE:

bardzo dobre warunki wiatrowe !

duŜe obszary moŜliwe do wykorzystania inwestycyjnego!

korzystna struktura agrarna regionu (duŜa liczba gospodarstw o pow. powyŜej 10 ha!)

znaczne nadwyŜki słomy moŜliwe do wykorzystania w produkcji ciepła!

WKŁAD KLASTRA W GOSPODARKĘ
REGIONU

Według danych GUS (rejestr REGON) na terenie województwa zachodniopomorskiego w sekcji PKD
„wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz…” zarejestrowanych jest 448 podmiotów
(stan na 31.12.2010). Rok wcześniej w sekcji tej znajdowały się 393 podmioty (przyrost o 14%).
Podmioty te stanowią 2% wszystkich podmiotów zarejestrowanych na terenie regionu.

Praktycznie  niemoŜliwe  jest  dokładne  określenie  liczby  podmiotów  ściśle  powiązanych  z  OZE
(komplementarne  usługi,  producenci  maszyn,  urządzeń),  ale  pod  względem  klasyfikacyjnym  (PKD)
nie zaliczanych do sektora energetycznego. Mamy tu na myśli np. takie podmioty jak LM Wind Power
(produkcja  wirników),  EPA  (developer),  Vestas  (producent  turbin),  jak  równieŜ  róŜnego  rodzaju
podwykonawców  (firmy  budowlane,  instalacyjne)  i  poddostawców  działających  na  ich  rzecz.
Szacunkowo  moŜna  załoŜyć,  Ŝe  populacja  tego  typu  podmiotów  moŜe  liczyć  do  kilkudziesięciu
podmiotów.

Większość firm (91%) naleŜących do sekcji „wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną…”
to firmy o zatrudnieniu w przedziale 0-9 pracowników. W sektorze działa teŜ 27 firm małych i 10 firm
o zatrudnieniu ponad 50 pracowników.

Liczba  pracujących  w  tej  sekcji  PKD  wynosi  (stan  na  31.12.2009)  7514  osób  co  stanowi  1,5%
wszystkich  pracujących.  W  porównaniu  do  roku  wcześniejszego  odnotowano  nieznaczny  spadek
liczby  pracujących  (o  253 osoby).  NaleŜy  zaznaczyć,  Ŝe  jest  to  liczba  obejmująca  takŜe  wytwórców
energii konwencjonalnej. Z danych publikowanych przez „EurObserv’ER Report”

wynika, Ŝe w roku

2009 w Polsce w sektorze energetyki wiatrowej było zatrudnionych około 3000 osób (blisko dwa razy
więcej  niŜ  rok  wcześniej).  Oznaczałoby  to,  Ŝe  faktyczny  wpływ  OZE  (i  de  facto  klastra)  na  rynek
regionalny  rynek  pracy    jest  znacznie  mniejszy  niŜ  wskazują  to  statystyki  GUS  (gdyŜ  traktują  one
sektor OZE i energetykę konwencjonalną łącznie).

Obecna liczba pracujących w sektorze jest stosunkowo mała z punktu widzenia bilansu całego rynku
pracy. Dostępne dane i szacunki wskazują jednak, Ŝe sytuacja w tym względzie będzie się zmieniać z
korzyścią dla regionu. Z prognoz Europejskiego Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej

10th „EurObserv’ER Report”. Str. 109. Raport ten podaje, Ŝe w Polsce w roku 2009 w sektorze energii

słonecznej  (fotovoltaika  i  wytwarzanie  ciepła)  zatrudnionych  było  2100  osób,  w  sektorze  małych  elektrowni
wodnych - 300 osób, energii geotermalnej – 565 osób, biogazowni – 950 osób, wytwarzania energii z biomasy –
7000. Łącznie według tych danych  włącznie z sektorem wytwarzania biopaliw w sektorze OZE pracuje ok. 19
tys. osób.

(wskazujących,  Ŝe  w  roku  2020  w  Europie  zatrudnienie  w  energetyce  wiatrowej  wyniesie  350  tys.
miejsc  pracy;  a  na  kaŜdy  1  MW  mocy  będzie  bezpośrednio  i  pośrednio  przypadało  15  pracujących)
oraz szacunków IEO wynika, Ŝe w Polsce w roku 2020 energetyka wiatrowa będzie dawała ok. 66 tys.
miejsc  pracy.  PoniewaŜ  obecnie  zachodniopomorskie posiada  około  1/3  tego  rynku    (pod  względem
zainstalowanej  mocy)  byłoby  ono jednocześnie  największym  beneficjentem  wzrostu  podaŜy  nowych
miejsc  pracy.  Szacuje  się,  Ŝe  instalacja  na  terenie  regionu  nowych  farm  wiatrowych  dających  w
perspektywie  roku  2020  przyrost  mocy  do  4100  MW  będzie  wiązała  się  z  szacunkowym  wzrostem
liczby  miejsc  pracy  o  11  tys.

. Jakkolwiek przyrost ten będzie obejmował takŜe miejsca pracy

wygenerowane poza regionem (poddostawcy, podwykonawcy) duŜa jego część przypadnie na region.
Stworzenie na terenie regionu dogodnych warunków (parki przemysłowe, SSE) do lokalizacji
inwestycji komplementarnych moŜe przyczynić się do przechwycenia jeszcze większej części
przyrostu miejsc pracy

Przychody netto ze sprzedaŜy produktów, towarów i materiałów przedsiębiorstw sekcji „wytwarzanie
i zaopatrywanie w energię elektryczną…” w całym roku 2010 wyniosły 309 mln zł co stanowiło 2,2%
przychodów przetwórstwa przemysłowego; wynik finansowy brutto dla tej sekcji (dane dla okresu I-
IX 2010) wyniósł 20,7 mln zł czyli 3,6% wyniku całego przetwórstwa przemysłowego.

Niewielka zyskowność tego sektora nie przekłada się na korzyści podatkowe (CIT) dla gmin. Istotnym

ródłem przychodów są i będą jednakŜe dochody z podatku od nieruchomości, które mogą sięgnąć 7-

10%  (nominalnie  90-130  mln  zł)  aktualnych  dochodów  własnych  wszystkich  gmin  wiejskich  i
wiejsko-miejskich.  Źródłem  korzyści  mikroekonomicznych  będzie  takŜe  niewątpliwie  wzrost
dochodów rolników z tytułu dzierŜawy terenów pod farmy (około 100 mln zł rocznie w skali całego
kraju).

POTENCJAŁ EKONOMICZNY I
MOśLIWOŚCI ROZWOJU KLASTRA

Według  danych  Urzędu  Regulacji  Energetyki  na  terenie  regionu  działają  obecnie  23  instalacje
wiatrowe (farmy), a ich łączna moc wynosi ok. 456 MW. Stanowi to 34% mocy krajowej energetyki
wiatrowej  (tabela  5).  Moc  zachodniopomorskich  elektrowni  wiatrowych  jest  jednocześnie  ponad
dwukrotnie większa od drugiego najsilniejszego  pod tym względem regionu czyli Wielkopolski gdzie
wynosi ona 211 MW (około 60 instalacji).

Tabela 4 Sektor OZE w zachodniopomorskim na tle kraju

Polska

Zachodniopomorskie

Energetyka wiatrowa

Liczba instalacji

Moc zainstalowana (MW)

453

1351,9

455,9

Energetyka wodna

Liczba instalacji

Moc zainstalowana (MW)

737

946,3

11,76

Biogazownie

Michałowska-Knap K., G. Wiśniewski, Potencjał energetyki odnawialnej i biomasy w województwie

zachodniopomorskim do roku 2020/2030. Instytut Energetyki Odnawialnej. Warszawa, kwiecień 2011.

Z danych Europejskiego Stowarzyszenia Energetyki Wiatrowej wynika, Ŝe w strukturze zatrudnienia sektora

energii wiatrowej dominują miejsca pracy związane z produkcją turbin (37%), wytwarzaniem komponentów
(22%) i działalnością developerską (16%).

Liczba instalacji

Moc zainstalowana (MW)

168

480,7

4,54

ródło: na podstawie danych Urzędu Regulacji Energetyki.

Z  projekcji  rozwoju  energetyki  wiatrowej  wykonanych  przez  IEO  wynika,  Ŝe  przy  kontynuacji
obecnych  kierunków  inwestowania,  koncentracji  na inwestycjach  w  najlepszych  lokalizacjach i  przy
najlepszych  parametrach  opłacalności  (wysokowydajne  turbiny)  wartość  zainstalowanej  mocy  w
regionie  w  roku  2020  moŜe  wynieść  około  4100  MW,  a  w  roku  2030  ok.  5000  MW.  Zarówno  w
jednym  jak  i  drugim  wariancie  prognozy,  region  pozostanie  w  kraju  niekwestionowanym  liderem
(rysunek 2).

Wykres 1 Potencjał rynkowy energetyki wiatrowej w regionach Polski w perspektywie

2020/2030

ródło: Michałowska-Knap K., G. Wiśniewski, Potencjał energetyki odnawialnej i biomasy w

województwie zachodniopomorskim do roku 2020/2030. Instytut Energetyki Odnawialnej. Warszawa,

kwiecień 2011.

Warunki środowiskowe panujące na terenie regionu zachodniopomorskiego sprzyjają takŜe rozwojowi
małej energetyki wiatrowej. Małe elektrownie wiatrowe mogą być wykorzystywane do podgrzewania
ciepłej  wody  uŜytkowej,  oświetlania  miejsc  (ulice,  parkingi)  i  obiektów  (znaki  drogowe,  reklamy).
PoniewaŜ instalacje takie nie mają charakteru zarobkowego głównym motywem takich inwestycji jest
oszczędność  kosztów  pozyskania  energii  elektrycznej.  Zainteresowanie  tego  typu  instalacjami
dynamicznie  rośnie  szczególnie  ze  strony  rolników,  przedsiębiorców  i  jednostek  samorządu
terytorialnego.    DuŜą  sprzedaŜ  instalacji  notuje  się  w  regionach  gdzie  energia  elektryczna  jest
najdroŜsza lub teŜ dynamika jej wzrostu jest największa (Pomorskie, Dolnośląskie).

Dobre  warunki  wiatrowe  w  zachodniopomorskim  mogłyby  sprzyjać  lokowaniu  tego  typu  instalacji
jako  sposobu  na  zapewnienie  lokalnej  samowystarczalności  energetycznej.  Wymagałoby  to  jednak
szeregu działań wspierających proces inwestycyjny jak i promowanie tego typu inwestycji.

Mimo  posiadania  na  terenie  regionu  znacznych  nadwyŜek  słomy  nie  jest  ona  wykorzystywana  jako
paliwo  energetyczne.  MoŜliwości  rozwoju  energetyki  w  oparciu  o  biomasę  –  szczególnie  tzw.
uprawową  –  są  jednak  dość  znaczne.  Biorąc  pod  uwagę  areał  uprawowy  oraz  warunki  klimatyczne,

jak  wynika  z  szacunków  IEO  zachodniopomorskie  posiada  piąty  w  kraju  potencjał  ekonomiczny
biomasy  uprawowej  umoŜliwiający  wytworzenie  690  GWh  co  odpowiadałoby  85  MW  mocy
zainstalowanej w regionie.

Na  pierwszym  miejscu  w  kraju  pod  tym  względem  znajduje  się  województwo  lubelskie,  następnie
mazowieckie,  kujawsko-pomorskie  i  podkarpackie.  NaleŜy  jednak  zauwaŜyć,  Ŝe  dystans  do  tych
dwóch ostatnich regionów jest bardzo mały (praktycznie pozycje ex-equo).

Czynnikami  utrudniającymi  rozwój  energetyki  opartej  o  biomasę  na  terenie  regionu,  obok  kwestii
opłacalności  upraw  energetycznych,  będzie  takŜe  duŜe  regionalne  znaczenie  wielkotowarowej
produkcji roślinnej, której opłacalność ulega poprawie.

Mimo  istnienia  na  terenie  regionu  12  instalacji  elektrowni  biogazowych  (gdzie  biogaz  pozyskiwany
jest  głównie  ze  składowisk  odpadów  komunalnych)  o  łącznej  mocy  4,5  MW  ten  kierunek  rozwoju
energetyki jest najmniej perspektywiczny. Główną przeszkodą jest tu podaŜ paliwa (odpady rolnicze z
hodowli  zwierzęcej),  która  w  warunkach  nastawienia  gospodarstw  na  produkcję  roślinną jest  bardzo
mała.  W  efekcie  szacuje  się,  Ŝe  na  terenie  regionu  będzie  moŜliwość  zainstalowania  biogazowni  o
mocy  ok.  20  MW.  Daje  to  regionowi  12  pozycję  w  kraju  (na  pierwszym  miejscu  znajduje  się
Wielkopolska i Mazowsze).

Warunki  środowiskowe  regionu  nie  sprzyjają  istotnie  (z  powodów  o  których  wspomniano  powyŜej)
rozwojowi  małej  energetyki  wodnej.  Na terenie  regionu jest  obecnie  zlokalizowanych  65  elektrowni
wodnych  o  mocy  do  5  MW,    dających  łącznie  11,7  MW  mocy  (1,2%  mocy  krajowej);  w  zakresie
najmniejszych moc tj. do 0,3 MW na terenie regionu działa 59 elektrowni.

WNIOSKI

Potencjał i perspektywy rozwoju klastra:

szczególnie duŜy potencjał i korzystne prognozy w zakresie energetyki wiatrowej !

region jest niekwestionowanym liderem i prawdziwym zagłębiem energii wiatrowej!

duŜy potencjał rozwoju energetyki opartej o biomasę uprawową (piąte miejsce w kraju)

małe szanse na istotniejszy rozwój energetyki opartej o biogaz (jedno z ostatnich miejsc w

kraju)

duŜe choć lokalne znaczenie energetyki wodnej

INSTYTUCJE OTOCZENIA BIZNESU
I ANIMACJA KLASTRA

Wokół  firm  z  sektora  OZE  powstaje  szereg  instytucji  otoczenia  biznesu.  Są  to  głownie  inicjatywy
oddolne,  funkcjonujące  w  formie  stowarzyszeń,  fundacji  czy  izb  gospodarczych.    Na  podstawie
kwerendy  róŜnych  źródeł  informacji  naleŜy  tu  wymienić  takie  instytucje,  jak  (w  kolejności
alfabetycznej):

Bałtycka Agencja Poszanowania Energii (80-298 Gdańsk, ul. Budowlanych 31)

Polska Izba Biomasy (Warszawa, ul. Chmielna 100)

Polska Izba Energii Odnawialnej (02-683 Warszawa, ul. Gotarda 9)

Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej (70-440 Szczecin, ul. Księcia Bogusława
X, 1/m.11-12)

Polskie Towarzystwo Biomasy (02-532 Warszawa, ul. Rakowiecka 32, p. 136)

Polskie Towarzystwo Energetyki Wiatrowej (80-286 Gdańsk, ul. Jaśkowa Dolina 75)

Towarzystwo Rozwoju Małych Elektrowni Wodnych (86-300 Grudziądz, ul. Królowej
Jadwigi 1)

Spośród  wymienionych  instytucji  do  najaktywniejszych  naleŜy  Polskie  Stowarzyszenie  Energetyki
Wiatrowej  (PSWE)  z  siedzibą  w  Szczecinie.  Powstało  ono  w  roku  1999  i  w  ciągu  ponad  10  letniej
działalności  skupiło  wokół  siebie  wszystkie  liczące  się  w  tym  sektorze  podmioty  (członkami
stowarzyszenia  jest  około  100  osób  fizyczny;  w  roli  członków  wspierających  występują  wszystkie
wiodące firmy tego sektora). Swoją działalność stowarzyszenie koncentruje na trzech obszarach:

lobbingu  na  rzecz  zmian  regulacyjnych  sprzyjających  rozwojowi  energetyki  wiatrowej
(np.  Stowarzyszeniu  udało  się  doprowadzić  do  korzystnych  zmiany  w  Prawie
Budowlanym i Ustawie o podatku od nieruchomości)

promocji tematyki energetyki wiatrowej na formach publicznych

działaniach  informacyjnych  i  integracyjnych  branŜy  (organizacja  dwóch  stałych
corocznych  imprez:      Forum  Energetyki  Wiatrowej,  Konferencja  „Rynek  energetyki
wiatrowej w Polsce”).

PSWE  ze  względu  na  swoją  aktywność  i  posiadane  zasoby  organizacyjne  juŜ  obecnie  pełni  rolę
naturalnego  animatora  klastra.  Słabością  takiego  rozwiązania  jest  jednak  zdominowanie  aktywności
przez tematykę energetyki wiatrowej czy teŜ skoncentrowanie się na lobbingu. Dla ograniczenia tego
typu słabości czy ryzyk bardzo korzystne było by włączenie w proces animacji klastra takŜe instytucji
zorientowanych  na  inne  specjalności  OZE  (przede  wszystkim  energetyka  oparta  na  biomasie).  Tu  z
kolei problemem jest nieobecność tego typu partnerów na terenie regionu, jak i ich słabość finansowo-
organizacyjna.  Prawdopodobnie  jedynym  racjonalnym  rozwiązaniem  zakładającym  poszanowanie
niezaleŜności  PSWE  byłoby  zawiązanie  konsorcjum  kilku  podmiotów  i  realizowanie  wspólnych
projektów  zorientowanych  na  rozwój  klastra.    UwaŜamy,  Ŝe  powoływanie  nowego  podmiotu
mającego pełnić rolę animatora (w formie fundacji czy stowarzyszenia) nie jest konieczne (moŜe być
wręcz niepoŜądane).

INNOWACJE I WSPÓŁPRACA Z SEKTOREM
B+R

Sektor OZE charakteryzuje się bardzo wysokim poziomem innowacyjności. Wynika to z konieczności
ponoszenia wysokich nakładów na B+R w zakresie rozwoju technologii związanych z wytwarzaniem
energii: turbiny wiatrowe, turbiny wodne, elementy konstrukcyjne turbin (np. śmigła), urządzenia
kontrolno–pomiarowe, nowoczesne systemy informatyczne.

Ze  względu  na  wieloletnie  opóźnienie  w  rozwoju  krajowej  myśli  naukowej  w  zakresie  energetyki
odnawialnej kluczowe urządzenia wykorzystywane do wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych są
importowane  (dostawcą  turbin  jest  np.  duński  Vestas,  niemiecki  Enercon  czy  hiszpańska  Gamesa).
Głównym  źródłem  innowacyjności  dla  krajowego  sektora  OZE  są  zatem  zagraniczne  ośrodki
naukowe.

Ogólna charakterystyka tych instytucji została zamieszczona w załączniku nr 2.

Z  zebranych  danych  wynika,  Ŝe  jedynie  kilka  krajowych  ośrodków  naukowych  –  i  to  w  wąskim
zakresie  –  prowadzi  prace  analityczne  i  badawcze  dotyczące  OZE  (głównie  tzw.  małej  energetyki
wiatrowej, bioenergii). Są to:

Akademia Górniczo-Hutnicza (Kraków),

Politechnika Warszawska (Wydział Mechaniczny, Energetyki i Lotnictwa, Instytut
Elektroenergetyki),

Politechnika Gdańska (Wydział Elektrotechniki i Automatyki),

Politechnika Łódzka (Instytut Elektroenergetyki),

Instytut Elektrotechniki (Warszawa),

Politechnika Wrocławska (Zakład InŜynierii Lotniczej)

Do grona tego trzeba teŜ zaliczyć Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w
Ostoi (k/Szczecina) naleŜący do Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego. Prowadzi
on prace analityczne i badawcze w zakresu OZE jednak ich skala jest stosunkowo ograniczona.

Jak na razie największe przedsięwzięcie badawcze dotyczące energii z biomasy zostało uruchomione
w połowie 2010 roku. Jest to projekt o wartości około 110 mln zł  pn.: „Opracowanie zintegrowanych
technologii wytwarzania paliw i energii z biomasy, odpadów rolniczych i innych”.  Projekt ten będzie
realizowany przez  konsorcjum naukowo-przemysłowe stworzone przez Grupę Energa S.A. i Instytut
Maszyn  Przepływowych  Polskiej  Akademii  Nauk  w  Gdańsku.  Projekt  obejmuje  badania  naukowe  i
prace  rozwojowe,  których  celem  jest:  opracowanie  i  udoskonalenie  innowacyjnych  technologii
wytwarzania energii elektrycznej i ciepła z biomasy i odpadów, wykorzystujących metody konwersji
biologicznej  (zgazowania  fermentacyjnego),  zgazowania  termicznego  i  pirolizy,  opracowanie
technologii  ukierunkowanych  na  wykorzystanie  ogniw  paliwowych  zintegrowanych  z  układami
kogeneracyjnymi  do  produkcji  prądu  i  ciepła,  opracowanie  efektywnej  technologii  produkcji  paliw
płynnych  z  biomasy  rolniczej  i  odpadowej,  opracowanie  i  wykonanie  12  pilotaŜowych  instalacji
demonstracyjnych.

Stosunkowo  słabe  bieŜące  zaadresowanie  problematyki  B+R  w  zakresie  OZE  przez  polskie  ośrodki
naukowe  nie  powinno  być  przeszkodą  dla  potencjalnej  inicjatywy  klastrowej  do  wypracowanie
strategii  zmian  w  tym  zakresie.  Jest  to  tym  bardziej  realne,  Ŝe  istnieje  stosunkowo  duŜa  dostępność

rodków finansowych na badania nad OZE na poziomie Unii Europejskiej (w ramach priorytetu

piątego 7 Programu Ramowego Badań i Rozwoju podejmowane są badania dotyczące wytwarzania
energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych: wzrost ogólnej wydajności przetwarzania, efektywności i
niezawodności oraz zmniejszenie kosztów produkcji energii elektrycznej z lokalnych odnawialnych

ródeł energii, w tym odpadów).

KIERUNKI AKTYWNOŚCI I PLAN DZIAŁAŃ
POTENCJALNEJ INICJATYWY
KLASTROWEJ

Kierunki  działania  potencjalnej  inicjatywy  klastrowej  powinny  być  kontynuacją  i  uzupełnieniem
aktywności  obecnych  instytucji  otoczenia  biznesu,  powinny  mieć  na  uwadze  problemy  ogólno-
sektorowe  (horyzontalne)  oraz  zagadnienia  perspektywiczne  (np.  rozwój  offshore).  Na  podstawie
analizy  zebranego  materiału  i  przeprowadzonych  wywiadów  moŜna  wskazać  następujące  kierunki
aktywności i adekwatny katalog działań/zagadnień:

Tabela 5 Ogólny plan działania dla potencjalnej inicjatywy klastrowej

Kierunki aktywności (uwagi)

MoŜliwe działania

Działania lobbingowe
cel: wprowadzenie zmian prawnych
ułatwiających prowadzenie inwestycji i
eksploatowanie OZE. Pomimo iŜ tematyka OZE
jest szeroko dyskutowana na forum publicznym
w odczucie naszych respondentów kwestia
zmian regulacyjnych nie stanowi priorytetu
politycznego pomimo istnienia określonych
wymogów prawa unijnego.

1. Organizacja cyklu/seminariów dedykowanych
dla regionalnych i lokalnych decydentów
politycznych (np. radni) celem przedstawienia
korzyści z rozwoju OZE w regionie oraz
wskazania barier regulacyjnych (plany
zagospodarowania przestrzennego),

Promocja OZE i klastra
Jakkolwiek region zachodniopomorski jest
niekwestionowanym liderem pod względem
energetyki wiatrowej duŜe moŜliwości rozwoju
i jednocześnie duŜe zapóźnienie występuje w
przypadku pozostałych źródeł odnawialnych.
Szczególnie waŜne jest tu propagowanie
wykorzystania biomasy (potencjał regionu to
85MW mocy).

1. Organizacja cyklicznych kampanii
promocyjnych (radio, media) ukierunkowanych
na gospodarstwa domowe i MSP; intensywna
promocja bioenergetyki.

2. Organizacja w ogólnodostępnym miejscu (np.
Park naukowy Szczecinie i Koszalinie, Ośrodek
Naukowo-Badawczy w Ostoi)
„Eksperymentatorium”  OZE (zespół stanowisk
wyposaŜonych do przeprowadzania prostych
doświadczeń i zabawy edukacyjnej) jako atrakcji
edukacyjnej i turystycznej promującej OZE
szczególnie wśród młodzieŜy (tzw. park
tematyczny).

3. Wydawanie regionalnego newslettera OZE o
charakterze informacyjno-promocyjnym.

4. Promowanie regionalnych firm OZE
(szczególnie MSP) na imprezach zagranicznych
(targi, wystawy, konferencje); przygotowanie
materiałów promocyjnych, prezentacji
tematycznych.

Działalność szkoleniowa i edukacyjna
Diagnozowanie potencjalnego popytu na
określone specjalności zawodowe i
uruchamianie adekwatnej podaŜy w oparciu o
zasoby edukacyjne i szkoleniowe dostępne w
regionie. Z przeprowadzonych wywiadów
wynika, Ŝe dynamiczny rozwój zainstalowanych
mocy będzie (zasadniczo juŜ to się dzieje)
generował znaczny popyt na
wysokokwalifikowane kadry inŜynierskie z
takich specjalności jak obsługa sprzętu
pływającego offshore. Szczególnym źródłem
popytu będzie energetyka offshorowa. JuŜ
obecnie PSEW prowadzi wstępne rozmowy z
Zachodniopomorskim Uniwersytetem

1. Organizacja we współpracy z
przedsiębiorstwami i sektorem szkolnictwa
wyŜszego nowych specjalności zawodowych na
uczelniach regionu oraz róŜnych form kształcenia
podyplomowego i specjalistycznego (działania
takie są juŜ podejmowane przez Akademię
Morską),

2. Prowadzenie analizy rynku pracy (popyt i
podaŜ) w zakresie OZE w formie
„obserwatorium rynku pracy OZE”.

ZAŁĄCZNIK 1

KLASTRE OZE W GÓRNEJ AUSTRII
– STUDIUM PRZYPADKU

Rok powołania inicjatywy

2000

Liczba uczestniczących firm

150

Łączna liczba zatrudnionych

6200

Łączne przychody firm

€1,7 mld

Udział eksportu w przychodach

>50%

Liczba zrealizowanych projektów B+R

Liczba mieszkańców Górnej Austrii

1,4 mln

Inicjatywa  klastrowa  została  utworzona  w  roku  2000  z  inicjatywy  władz  municypalnych  regionu
Górnej Austrii. Jej głównym celem jest wsparcie rozwoju przedsiębiorstw funkcjonujących w zakresie
wytwarzania  energii  ze  źródeł  odnawialnych  (głównie  biomasa,  energia  słońca),  wytwarzania
technologii  i  urządzeń  stosowanych  w  sektorze  energetyki  odnawialnej  oraz  przedsiębiorców
zajmujących  się  optymalizacją  zuŜycia  energii  (zarządzanie).    Region  posiadający  bardzo  dobre
warunku  geograficzne  i  naleŜy  obecnie  do  czołowych  krajowych  producentów  energii  ze  źródeł
odnawialnych (32% energii pierwotnej pochodzi z OZE w tym 13,9% z wody, 13,6%, wiart i słońce
łącznie  3,7%).  Funkcję  animatora  klastra  pełni  regionalna  agencja  ds.  energii  O.O.
Energiesparverband.

Do głównych zadań animatora naleŜy:

Prowadzenie działań informacyjnych i komunikacyjnych (dystrybucja informacji w ramach

klastra i na zewnątrz, prowadzenie punktu kontaktowego i informacyjnego na temat
dostępnych źródeł finansowania publicznego, uruchamiania wspólnych projektów, itd.)

Programowanie i organizowanie szkoleń i innych form dokształcania dla pracowników firm

członkowskich; dystrybucja informacji rekrutacyjnej

Inicjowanie kontaktów i współpracy w ramach krajowych i międzynarodowych projektów

współpracy i projektów badawczych pomiędzy członkami klastra a innymi firmami oraz
instytucjami naukowymi

Wsparcie członków klastra w udziale w projektach badawczych

Wsparcie działalności eksportowej poprzez organizację wyjazdów zagranicznych (targi,

konferencje, prezentacje), nawiązywanie kontaktów z zagranicznymi rynkami, organizacjami,
sieciami,

Opracowywanie materiałów promocyjnych na temat OZE, prowadzenie kampanii

edukacyjnych.

Załącznik 2

CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH INSTYTUCJI OTOCZENIA
BIZNESU
Z ZAKRESU OZE

Nazwa podmiotu

Rok

powstania

Liczba

Członków

Cele działania

Dorobek

Opis

Bałtycka
Agencja
Poszanowania
Energii

1996

Brak danych

Działania słuŜące racjonalizacji
przetwarzania, przesyłania i
wykorzystania energii oraz
promocję odnawialnych źródeł
energii.

Wiele zrealizowanych projektów,
niektóre z nich otrzymały wyróŜnienia
i nagrody.

Spółka zajmuje się projektowaniem,
planowaniem oraz audytem systemów
energetycznych. Działa głównie w celach
zarobkowych.

Polska Izba
Biomasy

2004

Około 100

podmiotów

Wzrost energetycznego
wykorzystania biomasy
wszędzie tam, gdzie jest to
ekonomicznie i społecznie
uzasadnione, wzrost produkcji
urządzeń do przetwarzania i
energetycznego wykorzystania
biomasy, wsparcie dla rozwoju
rynku biomasy w Polsce dla
energetyki rozproszonej.

Członek konsorcjum projektu
badawczego zamówionego przez
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa
WyŜszego.

Polska Izba Biomasy działa na rzecz
integracji środowiska producentów biomasy
jak i producentów urządzeń do przetwórstwa
i wykorzystania biomasy. Promuję energię z
biomasy na róŜnorakich targach
wystawienniczych.

Polska Izba
Energii
Odnawialnej

2004

kilkadziesiąt

firm

Integracja przedsiębiorców,
zmiana prawa, zwiększenie i
ułatwienie dostępu inwestorów
do źródeł finansowania
przedsięwzięć OZE, promocja
przedsięwzięć OZE.

Aktywnie uczestniczy w działaniach
legislacyjnych dotyczących OZE
zarówno na poziomie krajowym jak i
lokalnym. Współpraca na poziomie
międzynarodowym z podobnymi
organizacjami europejskimi i
ś

wiatowymi.

Polska Izba Gospodarcza Energii
Odnawialnej aktywnie działa na rzecz
korzystnych zmian legislacyjnych. Zrzesza
wiele firm z sektora OZE i nie tylko.
Wspólnie z Wojskową Akademią Techniczną
prowadzi studia podyplomowe z zarządzania
projektami wykorzystującymi OZE.

Polskie
Towarzystwo
Biomasy

1999

około 60

członków

Promocja informacji o
korzyściach uŜycia biomasy,
integruje środowisko
producentów i odbiorców
biomasy, opracowuje strategię
wprowadzania biomasy do
krajowych i lokalnych planów
energetycznych.

Udział w targach i nieliczne
publikacje.

Towarzystwo poprzez swoje działania dąŜy
do zwiększenie produkcji energii z biomasy.
Inicjuje i wspiera badania naukowo-
badawcze dotyczące wykorzystania biomasy
w sektorze przemysłu.

Polskie
Towarzystwo
Energetyki
Wiatrowej

1997

około 30

podmiotów

Promocja, publikacje i lobbing
dotyczący Morskiej Energetyki
Wiatrowej (MEW).

Prowadzi kilka projektów
dotyczących morskiej energii
wiatrowej przy wybrzeŜach Bałtyku.

Organizacja wspiera rozwój energetyki
morskiej u wybrzeŜy Bałtyku. Swoje
działania prowadzi równieŜ na poziomie
międzynarodowym

Towarzystwo
Rozwoju
Małych
Elektrowni
Wodnych

1988

Brak danych

Reprezentowanie małej energetyki wodnej na arenie politycznej poprzez czynny udział w procesach legislacyjnych,
działalność integrującą branŜę MEW poprzez organizowanie spotkań branŜowych, konferencji, szkoleń oraz
działalność edukacyjną w zakresie małej energetyki wodnej oraz pozostałych odnawialnych źródeł energii.