QPrint

organizacyjnych oraz ludności, do sprawdzenia przygotowania się, oraz samego

przygotowania na ograniczenie wszelkich skutków, spowodowanych ewentualną

powodzią. W czasie stanu pogotowia przeciwpowodziowego do zadań terenowej

administracji publicznej przede wszystkim należy:

dokonanie rekonesansu najbardziej zagrożonych terenów,

monitorowanie poziomu wód w rzekach,

przygotowanie sił i środków do udziału w akcji przeciwpowodziowej,

Ogłaszanie i odwołanie stanu pogotowia przeciwpowodziowego należy do zadań

wójtów i burmistrzów miast i gmin, prezydentów miast, starostów powiatów,

wojewodów.

Stan alarmu przeciwpowodziowego - ogłaszany jest dla danego terenu w

przypadku gdy z analizy informacji hydrometeorologicznych oraz obserwacji w

terenie wynika, że nastąpi lub już następuje jego zalanie wodami wezbraniowymi i

niezbędne jest już (lub będzie w niedługim czasie), podjęcie działań

ratowniczych i zabezpieczających, celem zminimalizowania zagrożenia ludzi i

mienia. Ogłoszenie stanu alarmu przeciwpowodziowego, jest jednocześnie

zobowiązaniem dla właściwych terenowo organów administracji publicznej jak i

pozostałych jednostek organizacyjnych oraz ludności, do działań ograniczających

wszelkie

skutki

spowodowane

powodzią.

czasie

stanu

alarmu

przeciwpowodziowego do zadań terenowej administracji publicznej przede

wszystkim należy:

monitorowanie poziomu wód w rzekach,

utrzymywanie sił i środków w gotowości do udziału w akcji

przeciwpowodziowej,

monitorowanie

stan

wałów

przeciwpowodziowych

oraz

urządzeń

hydrotechnicznych we współpracy z zarządcami tych obiektów,

monitorowanie stanu przygotowań do ewakuacji ludzi i inwentarza na

najbardziej zagrożonych terenach oraz wg potrzeb zarządzanie ewakuacji i

koordynowanie jej przebiegu,

monitorowanie i koordynowanie podjętych działań ratowniczych

Ogłaszanie i odwołanie stanu alarmu przeciwpowodziowego, należy do zadań

wójtów (burmistrzów) miast i gmin, prezydentów miast, starostów powiatów,

wojewodów.

Rozdział 3.

Sposoby wykonywania zabezpieczeń przeciwpowodziowych

mgr Przemysław Cyprys

starszy inspektor
Wydział Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego
Opolski Urząd Wojewódzki
czk@opole.uw.gov.pl

Strategia ograniczania skutków powodzi polega na próbie zmodyfikowania samej powodzi -

zmniejszenia wysokości kulminacji fali powodziowej, opóźnienia jej lub ograniczenia zasięgu

rozlewiska. Do podstawowych środków umożliwiających realizację tej strategii należą:

•

zbiorniki retencyjne

•

obwałowania

•

poldery i suche zbiorniki przeciwpowodziowe.

3.1. Urządzenia techniczne zabezpieczające przed powodzią

Urządzenia techniczne takie, jak zbiorniki retencyjne, poldery, obwałowania były przez wiele

lat praktycznie jedynymi stosowanymi narzędziami ochrony przed powodzią. Okazało się

jednak, że inwestowane w nie pieniądze nie przynoszą spodziewanych efektów ponieważ

straty powodziowe zamiast maleć wciąż rosną.

Można więc powiedzieć, że urządzenia techniczne obiecują więcej niż są w stanie dać w

praktyce tj. stwarzają wrażenie, że ich zastosowanie pozwoli uniknąć nie tylko strat, ale i

powodzi. Mimo, że nie jest to teoretycznie dalekie od prawdy, to należy pamiętać, że

skuteczność tych metod jest ograniczona.

1. Urządzenia te są projektowane na określoną wielkość powodzi, przed którą mają

chronić. Jeśli zdarzy się powódź mniejsza, wszystko jest w porządku, ale jeśli

powódź jest większa, to urządzenia nie pracują tak, jak powinny: woda przelewa

się przez wały, a zbiorniki i poldery zostają szybko wypełnione nie zmniejszając

kulminacji fali.

2. Urządzenia te pracują właściwie pod warunkiem, że są stale konserwowane i

naprawiane. Po latach bez powodzi zdarza się, że właściciel tych urządzeń

zaczyna uważać, że są ważniejsze sprawy niż ich konserwacja. Konsekwencje są

łatwe do przewidzenia. W samym dorzeczu Wisły, jeszcze przed powodzią w

1997 roku, stwierdzono, że w niedostatecznym stanie technicznym lub stanie

zagrażającym bezpieczeństwu obiektu jest blisko 70 śluz, zbiorników i jazów.

3. Urządzenia te wywołują tzw. syndrom pozornego bezpieczeństwa: ludzie

chronieni przez wały sądzą zwykle, że są całkowicie bezpieczni. W konsekwencji

są na katastrofę zupełnie nieprzygotowani.

Niezależnie od wszystkich zastrzeżeń pod adresem rozwiązań technicznych, stanowią one

bardzo ważny, element systemu ochrony przed skutkami powodzi.

3.2 Rodzaje urządzeń technicznych zabezpieczające przed powodzią

Zbiornik retencyjny (sztuczne jezioro zaporowe) - sztuczny zbiornik wodny, który powstał

w wyniku zatamowania wód

rzecznych

przez

zaporę wodną

. Zazwyczaj powstają one w

terenach

górskich

, gdzie koszt budowy zapory w węższej

dolinie

jest niższy. Zbiorniki te

mogą pełnić wiele funkcji, wśród których pewne nawet się wykluczają (np. funkcja

energetyczna i przeciwpowodziowa, funkcja zaopatrzenia w wodę i rekreacyjna). Utworzenie

sztucznego zbiornika wodnego powoduje znaczące zmiany lokalnego

środowiska

naturalnego

, często budowie zapór towarzyszą protesty ekologów.

Podział zbiorników sztucznych

1. Zbiorniki retencyjne – zbiorniki, których zadaniem jest magazynowanie wody w

okresach jej nadmiaru w celu wykorzystania jej w innym okresie. Zbiorniki

retencyjne charakteryzują się dużymi różnicami poziomów wody. Wahania stanów

zależą od wielkości dopływu wody ze zlewni oraz od potrzeb gospodarczych

użytkowników.

2. Zbiorniki wyrównawcze – specyficzny rodzaj zbiorników, funkcjonują one jako

zbiorniki pomocnicze przy dużych zbiornikach retencyjnych. Głównym zadaniem

zbiorników wyrównawczych jest magazynowanie tzw. przepływów szczytowych

ze zbiorników retencyjnych celem ich wyrównania.

3. Zbiorniki przepływowe – powstają w wyniku przegrodzenia rzek

jazami

, których

zadaniem jest utrzymanie w zasadzie stałego poziomu piętrzenia. Typowe

zbiorniki przepływowe nie maja zdolności retencyjnych i charakteryzują się w

zasadzie stałym poziomem piętrzenia.

4. Zbiorniki suche – zbiorniki przeciwpowodziowe. Budowle piętrzące, tworzące

zbiorniki suche mają urządzenia upustowe bez zamknięć. Rzeka swobodnie

przepływa przez czaszę zbiornika i urządzenia upustowe, do czasu gdy przepływ

staje się większy od zdolności przepustowych stopnia. Większe dopływy są

magazynowane w zbiorniku. Po przejściu fali powodziowej następuje stopniowe

opróżnienie zbiornika. Pomiędzy przejściami fal powodziowych czaszy

zbiorników najczęściej są wykorzystywane jako pastwiska.

Wał przeciwpowodziowy – sztuczne usypisko w kształcie

pryzmy

o przekroju poprzecznym

trapezu. Wznoszone wzdłuż

rzeki

w pewnym oddaleniu od jej

koryta

, które otaczając tereny

zalewowe wzdłuż rzeki (

międzywale

) tworzy większe koryto (a w praktyce czasami także

pewien rezerwuar) dla przewidywanych wód powodziowych, przeciwdziałając jednocześnie

rozlaniu się tych wód na chronione w ten sposób tereny sąsiednie (zobacz:

polder

). Zazwyczaj

ma znaczną długość, odpowiednio do ukształtowania doliny i chronionych przed zalaniem

terenów zagospodarowanych.

Wał może mieć różną konstrukcję, zależną od dostępnych materiałów oraz warunków

lokalnych. Generalnie przyjmuje formę trapezoidalną z rdzeniem wykonanym z

nieprzepuszczalnego materiału, np.

gliny

. Odpowiednia szerokość oraz właściwe

zagęszczenie materiału stanowiącego pryzmę wokół rdzenia pozwalają mieć pewność, że wał

wytrzyma napór wody przez przewidziany, zazwyczaj nie dłuższy niż kilka dni czas.

Obłożenie darnią ma zapobiegać wymywaniu przez wodę. Jednocześnie poważnym

zagrożeniem dla wałów są zwierzęta kopiące w wałach nory, bowiem może to prowadzić do

utraty spoistości konstrukcji i jej rozmycia.

Rozstawa między wałami przeciwpowodziowymi zależy od przepływu miarodajnego o

określonym prawdopodobieństwie wystąpienia Qp% (najczęściej wały projektuje się na wodę

stuletnią p=1%).

Polder przeciwpowodziowy - zwykle naturalny obszar zalewowy. W okresie wezbrania

rzeki

pozwala na rozlanie się z

koryta

nadmiaru wody i jej naturalną

retencję

Kanały powodziowe (ulgi) - są to urządzenia służące ochronie przeciwpowodziowej,

odprowadzające część wód powodziowych płynących korytem właściwym rzeki poza

zagrożony teren. Kanał jest budowany w przypadku gdy nie można zwiększyć przekroju

poprzecznego koryta rzeki, w celu zwiększenia jej przepustowości i przejęcia części

przepływu powodziowego odrębna trasą.

Rys. 1. Kanał ulgi

3.3 Sposoby wykonywania zabezpieczeń przeciwpowodziowych

Zbiorniki retencyjne

Zbiorniki retencyjne są zlokalizowane w korycie rzeki, w górnych częściach zlewni. Składają

się z zapory zatrzymującej wodę w zbiorniku i urządzeń pozwalających na regulowany

odpływ ze zbiornika. Umożliwiają one zatrzymanie wody, gdy w rzece jest jej nadmiar

(między innymi dla ochrony terenów znajdujących się poniżej) i zrzut w czasie, kiedy nie ma

jej w rzece zbyt wiele (dla zaopatrzenia w wodę, nawodnień itd.).

Koszty i wysiłek inwestycyjny przy projektowaniu i budowie zbiornika jest tak duży, że ten

rodzaj inwestycji znajduje się zwykle poza zasięgiem możliwości finansowych nawet kilku

gmin. W decyzji o budowie zbiornika i jego finansowaniu musi więc mieć poważny udział

budżet państwa i fundusze wojewódzkie. Tym bardziej, że jego zlokalizowanie wymaga

przeprowadzenia analizy możliwości retencyjnych w całej zlewni, a decyzja o budowie

powinna wynikać z wielu różnych potrzeb wszystkich gmin tego obszaru.

Poldery

Poldery są znanymi od dawna urządzeniami chroniącymi przed powodzią. Od zbiorników

retencyjnych różnią się tym, że woda gromadzona jest nie za zaporą przecinającą koryto

rzeki, ale na odgrodzonych wałem od koryta rzeki, naturalnych terenach zalewowych,

wykorzystywanych na co dzień rolniczo. Wlot wody do polderu to zwykle odpowiednio

umocnione obniżenie wału, oddzielającego koryto od zbiornika. Ich podstawowym zadaniem

jest lokalne zmniejszenie kulminacji fali powodziowej. Gromadzą one dużo mniejszą ilość

wody niż zbiorniki retencyjne i zazwyczaj nie są wyposażone w urządzenia umożliwiające

elastyczne regulowanie wlotem wody do polderu i jej zrzutem po przejściu powodzi. Po

drugiej wojnie światowej zbudowano ich w Polsce niewiele. Presja rolników i planistów na

udostępnienie tych terenów dla potrzeb rolnictwa i budownictwa, spowodowała likwidację

części polderów działających jeszcze przed wojną.

Najkorzystniejszą lokalizacją polderów są widły rzek, ujścia dopływów i tereny depresyjne.

Istnieje wiele obszarów rolnych i leśnych, które można wykorzystać jako dodatkowe tereny

retencyjne obniżając obwałowania rzeki w ich sąsiedztwie (poldery otwarte - rys.2). Spotyka

się też poldery odgrodzone od rzeki zamknięciem, otwieranym w przypadku zagrożenia

powodziowego (polder zamknięty). Przy budowie tego typu polderów stosuje się oprócz

urządzeń wlotowych oraz upustowych (rys.3) odpowiedni system odwadniający, który działa

po przejściu fali powodziowej. Tworząc poldery można zapewnić obszarom z wyższymi

wymogami ochronnymi, np. terenom gęsto zasiedlonym lub z ważnymi obiektami

przemysłowymi, osiągnięcie niezbędnego stopnia ochrony.

Rys 2. Polder otwarty

Rys 3. Polder zamknięty

Wały przeciwpowodziowe

Wały przeciwpowodziowe są to budowle ziemne, ograniczające zasięg i profil czynny

wielkiej wody, chroniąc teren nadrzeczny od zalania. Z funkcji jakie spełniają wały

projektowane i budowane są gdy:

- teren zalewowy jest płaski i rozległy i gdy nie można zastosować innego sposobu

obniżenia kulminacji wezbrania powodziowego,

- nie można uregulować właściwego koryta, które przepuściłoby bezpiecznie wielką

wodę,

- przyrost wezbrania znaczenie przewyższ naturalne brzegi zwartego koryta,

- ochrona przed zalewaniem miasta, osiedla, zakładu przemysłowego, użytków

rolnych, szlaków komunikacyjnych i innych terenów o dużej wartości.

Oprócz zalet takich jak prostota wykonania, niski koszt i bezpośrednia skuteczność

przeciwdziałania powodziom stosowanie wałów na również pewne skutki negatywne:

- koncentrują wielka wodę rzeki wskutek czego powiększają prędkość przepływu,

- zmniejszają profil przepływu wielkiej wody, a przez to zwiększają bezpośrednio

wysokość kulminacji,

- odcinają od rzeki rozległe tereny zalewowe, zmniejszają retencję dolinową, co w

konsekwencji powoduje zwiększenie kulminacji wielkiej wody niezależnie od

zmniejszenia powierzchni czynnego koryta wielkiej wody

- na skutek ograniczenia przekroju czynnego wielkiej wody teren między wałami

intensywnie kolmatuje (kolmatacja - namulanie, metoda sztucznego podnoszenia

poziomu terenu przez osadzanie zawiesin (namułów) nanoszonych przez wodę), co

prowadzi do stałego zmniejszania profilu przepływowego i wzrastania kulminacji.

Rodzaje wałów przeciwpowodziowych pod względem pełnionych zadań:

- wały o pełnej ochronie – nie dopuszczają do przelania się przez koronę wody

stuletniej lub o mniejszym prawdopodobieństwie. Wytworzony profil koryta jest

praktycznie bezpieczny i przepuści maksymalny przepływ.

- wały o częściowej ochronie – możliwe jest przelanie się wód większych od wody

przyjętej za podstawę obliczeń rozstawy wałów w projekcie, z tym, że

prawdopodobieństwo tej wody jest większe niż 1%.

Dla osiedli, zakładów przemysłowych , ważnych szlaków komunikacyjnych miarodajną jest

woda notowana w okresie od pięćdziesięciu do stu lat czyli o prawdopodobieństwie 1 – 2%.

Liczby te oznaczają stopień ochrony przeciwpowodziowej dla chronionych obiektów, gdy za

podstawę projektowanych urządzeń i wielkości wałów przyjmuje się przepływ wielkiej wody

o tej częstotliwości.

Tabela 1. przepływy miarodajne dla projektowania wałów na wielką wodę

Rodzaj obszaru

chronionego

Częstość przepływu

w roku

Prawdopodobieństwo

pojawienia się

[%]

Bezpieczeństwo

[%]

Duże miasta

1:1000

0,1

99,9

Przedmieścia dużych
miast, duże zakłady
przemysłowe

1:500

0,2

99,8

Małe miasta
nieprzemysłowe

1:200

0,5

99,5

Osiedla wiejskie i
większe grupy domów

1:100

1,0

99,0

Tereny rolnicze o
wysokiej kulturze rolnej

1:50

2,0

98,0

Tereny rolnicze o
średniej kulturze rolnej

1:25

4,0

96,0

Tereny rolnicze o niskiej
kulturze rolnej

1:10

90,0

3.4 Zasady umiejscawiania wałów (trasowanie i rozstaw wałów)

Trasę wałów należy obrać tak aby przy określonych kosztach inwestycyjnych uzyskać

maksymalne zabezpieczenie obiektów przed zalaniem.

Ze względu na usytuowanie rozróżnia się dwa rodzaje rozstawy wałów:

- rozstawa hydrauliczna – jest to rozstawa najmniejsza stosowana gdy koryto jest

zwarte, uregulowane i umocnione. Przy tej rozstawie przepłynie tylko woda

miarodajna bez zapasu, będąca podstawą dla projektu obwałowania,

- rozstawa ekonomiczna – jest to rozstawa stosowana gdy koryto nie jest

ustabilizowane. Trasę wałów prowadzi się po terenie nie naruszonym tak aby

woda nie rozmyła wałów, w przeciwnym razie trzeba dodatkowo ubezpieczyć

brzegi koryta lub trwale umocnić odwodna skarpę wału.

Na brzegach wklęsłych należy wał przybliżyć do koryta właściwego, zachowując zgodność

kierunków łuków, lecz nie bliżej nie bliżej niż 10,0 m od linii brzegowej. Łuki trasy wałów

powinny być łagodniejsze od łuków brzegów koryta rzeki.

Profil podłużny wału

W profilu podłużnym wały ochronne zakładane są najczęściej wg zwierciadła wielkiej wody

stuletniej. Koronę wałów wznosi się ponad poziom wody miarodajnej o 0,5 – 1,3 m.

Przewyższenie powinno być tym większe, im większy jest ciek. Należy również uwzględnić

większe przewyższenie na odcinkach gdzie tworzą się zatory lodowe lub istnieją warunki do

tworzenia się wysokiej fali.

Przekrój poprzeczny wału

Typowym przekrojem poprzecznym wałów jest przekrój trapezowy pojedynczy lub

trapezowy złożony. Szerokość korony wału przyjmuje się w zależności od jego wysokości.

Powinna ona wynosić przynajmniej 2,0 m dla wałów o wysokości do 2,0 m , a 3 ,0 m dla

wałów o wysokości powyżej 2,0 m. Jeżeli na koronie przewiduje się komunikację to

szerokość korony należy dostosować do jej rodzaju.

Nachylenie skarp wałów zależy od rodzaju gruntu użytego do ich budowy, lecz skarpy nie

powinny być bardziej strome niż 1:2. Większe nachylenie wymaga szczegółowego

usadowienia. O nachyleniu skarp decyduje przede wszystkim krzywa filtracji w korpusie

wału, która w żadnym wypadku nie powinna przecinać odpowietrznej skarpy wału.

Rys.4. Typowy przekrój wału przeciwpowodziowego:
1 – pas ochronny
2 – stopa odwodna
3 – ławeczka
4 – skarpa odwodna
5 – oś wału

Wały o wysokości większej niż 4,0 m należy rozszerzyć po stronie odpowietrznej ławą o

szerokości co najmniej 2,0 m. Jeżeli przewiduje się dwukierunkowy ruch na wale ochronnym

w czasie powodzi lub przy utrzymywaniu wału, należy ławę poszerzyć do 3,0 m. Zamiast

stosować ławy, można poszerzyć stopę wału i złagodzić nachylenie skarpy, co umożliwi

koszenie traw. Ławy wykonywane są z gruntu bardziej przepuszczalnego niż korpus wału,

aby zapobiec spiętrzeniu wody w korpusie. Koronę wału należy odwodnić przez nadanie jej

spadku w stronę rzeki 2-5% i zabezpieczyć przed działaniem czynników atmosferycznych

oraz mechanicznymi uszkodzeniami. Jeśli nie daje się specjalnego ubezpieczenia korony,

należy ja obsiać mieszanka traw. Ubezpieczenia trwałe korony są wzorowane na budowach

nawierzchni drogowych. Ławy trzeba przystosować do przyjęcia wody ze skarpy powyżej

leżącej i z korony samej ławy, która powinna mieć nachylenie w stronę odpowietrzną

również 2-5% oraz sprowadzić odpływ od podstawy wału.

Wał musi wytrzymać uderzenia ciał pływających, kry lodowej, znosić falowanie wody,

wielodniowe piętrzenia itp. W tych szczególnych przypadkach chroni się skarpy wału przez

wykonanie odpowiedniego trwałego ubezpieczenia. W wielu przypadkach, z uwagi na brak

dostatecznej wiedzy o właściwościach gruntu i podłoża, zmianach warunków naturalnych,

niedokładność metod obliczeniowych projektuje się wymiary wałów o 50-100% większe niż

to wynika z obliczeń. Jest to uzasadnione tym, że m.in. stateczność wałów może ulec

zmniejszeniu, gdy myszy, krety i inne zwierzęta drążą otwory w korpusie wału do pewnej

głębokości. Wały są niszczone również przez zwierzęta domowe jak i przez ludzi.

W obrębie zabudowań mogą wystąpić trudności z obwałowaniem ze względu na brak

miejsca. Wówczas funkcje wałów pełnią budowle oszczędniejsze co do obrysu, wykonane z

różnych materiałów np: mur oporowy, lub kombinacja muru oporowego z umocnieniem

skarpy.

3.5 Technologia budowy wałów

Podłoże pod budowę wału należy przygotować przez ścięcie i wykarczowanie drzew, zdjęcie

humusu oraz usunięcie słabszych warstw gruntu, które mogłyby mieć wpływ na zbyt powolne

osiadanie nasypu lub zwiększenie przesiąków. Wał powinien być wykonany na nośnym

podłożu, a jego korpus musi być dobrze związany z podłożem.

Zdjęty humus deponuje się na poboczu, by użyć go ponownie do zabezpieczenia skarp.

Oczyszczone podłoże wału dobrze jest przeorać, a po nasypaniu pierwszej warstwy wału –

przewałować.

Do odspojenia ziemi używa się koparek, do transportu materiału samochodów o ładowności

10 ton i więcej lub taśmociągów. Na mniejszych odległościach stosuje się zgarniarki i

spychacze. Rodzaj użytego sprzętu zależy od tego, czy gromadzi się rezerwy materiałowe, jak

również od miejsca budowy. Przy rezerwie wąskiej i długiej lub przy złożu płytkim materiał

trzeba składować i dopiero z hałd ładować na środki transportu, przy małych odległościach

można grunt przesuwać spychaczami bezpośrednio na korpus wału. W czasie przesuwania

ziemi spychacze częściowo zagęszczają materiał. Oprócz tego drugi spychacz, jeżdżący

wzdłuż wału, wyrównuje warstwy i dogęszcza je.

Przy niedokładnym i niestarannym prowadzeniu prac ten sposób zagęszczania może być

niedostateczny, szczególnie przy gruntach zwięzłych.

Do zagęszczania nasypów służą walce palczaste, pneumatyczne, wibracyjne itp. Dowóz

gruntu samochodami po usypanym korpusie również powoduje zagęszczenie nasypu,

jednakże nie jest ono równomierne i należy stosować dogęszczanie innym środkiem.

Równomierne zagęszczenie jest warunkiem koniecznym do uzyskania stabilności wału i

zmniejsza przesączalność wody. W tym celu należy doświadczalnie ustalić grubość

sypanych warstw w zależności od rodzaju gruntu i używanego sprzętu. Badanie przeprowadza

się na budowie, na próbnej warstwie o grubości zmieniającej się od 0,20 do 1,0 m, przy

wariantowo założonych przejazdach walca. Wbudowane warstwy w korpusie wału powinny

być ułożone w nachyleniu poprzecznym w stronę międzywala około 5%, aby sprawnie

odprowadzać wodę opadową z warstwy w czasie budowy.

Wały budowane z gruntów sypkich należy zagęszczać przy odpowiednim stopniu ich

wilgotności, co osiąga się zwykle przez równoczesne skrapianie wodą zagęszczanej warstwy.

Przy gruntach ilastych i gliniastych należy zwrócić uwagę na to, by grunt wbudowany był

dobrze rozdrobniny. W przeciwnym wypadku przy zgarnianiu dużych brył mogą powstać

niebezpieczne puste miejsca (kawerny) w korpusie.

3.6 Wykorzystanie nowych technologii w wykonywaniu zabezpieczeń

przeciwpowodziowych

Tradycyjne sposoby budowy wałów przeciwpowodziowych lub ich remontów polegają na

przemieszczaniu dużych mas ziemnych. Pozyskiwanie mas ziemnych z reguły odbywa się w

miejscach oddalonych od placu budowy, w trudnych warunkach terenowych (jazda ciężkim

sprzętem po rozmytej i niestabilnej koronie wału istniejącego lub po grząskich terenach

polderów), ich wbudowywaniu w korpus wału, darniowaniu i obsiewaniu skarp roślinnością.

Proces ten jest wyjątkowo kosztowny, długotrwały oraz w znacznym stopniu ingerujący w

środowisko naturalne.

W przypadku przecieków wałów podczas podwyższonych stanów wód w celu ich

zabezpieczenia stosuje się okładanie tych miejsc workami z piaskiem.

Do budowy lub remontu wałów przeciwpowodziowych można wykorzystać długie,

elastyczne geotub z geotkaniny hydraulicznie napełniane refulatem (urobek z pogłębiania

dna) pozyskiwanym z dna rzeki lub innego naturalnego zbiornika wodnego.

Mogą być użyte jako rdzenia przy budowie nowych wałów i jako solidnego wzmocnienia

przy remoncie istniejących wałów przeciwpowodziowych, grobli, zapór, tam oraz do ochrony

brzegów morskich. Zastosowanie ich zmniejsza w znacznym stopniu koszty inwestycyjne,

skraca czas realizacji inwestycji oraz minimalizuje zniszczenia środowiska naturalnego.

Każda geotuba posiada dodatkowe wstęgi (wąsy) z jednej lub obu stron. Zadaniem ich jest

eliminowanie erozji powierzchniowej wywołanej dużym przepływem wody oraz falowaniem.

Pomysł ten został zgłoszony do Urzędu Patentowego Rzeczpospolitej Polskiej przez

Przedsiębiorstwo GEOTEX Sp. z o.o.

Sposób budowy nowych wałów przeciwpowodziowych przy wykorzystaniu elastycznych

geotub z geotkaniny polega m.in. na tym, że są one układane obok siebie warstwami tak, aby

kolejna napełniana refulatem geotuba układana była na wzdłużnej wstędze (wąsie)

poprzedniej, natomiast każda następna warstwa zawierała co najmniej o jedną elastyczną

geotubę mniej.

Rys.5. Schemat wykorzystanie geotub do budowy wału przeciwpowodziowego

Usuwanie przecieków i naprawa wałów przeciwpowodziowych już istniejących polega na

układaniu elastycznych geotub wzdłuż jednej i/lub drugiej stopy wału oraz w miejscach

występowania przecieków. Dobrze jest układać geotuby jedną na drugą począwszy od stopy

wału, przy czym geotuba wyżej usytuowana musi być ułożona na wzdłużnej wstędze (wąsie)

niżej usytuowanej geotuby.

Rys..6. Schemat wykorzystanie geotub do usuwania przecieku w wale przeciwpowodziowym

Najlepsze zabezpieczenie przeciwpowodziowe daje wybudowanie na rzece takiego zbiornika

retencyjnego posiadającego taką retencje przeciwpowodziową aby kulminację fali stuletniej

obniżyć do kulminacji dwudziestoletniej lub dwudziestopięcioletniej oraz wybudowanie

wałów przeciwpowodziowych. Jednakże koszty projektowania i budowy zbiornika są tak

duże, że ten rodzaj inwestycji znajduje się zwykle poza zasięgiem możliwości finansowych

nawet kilku gmin. W jego finansowaniu powinien mieć poważny udział

budżet państwa i

fundusze wojewódzkie. Ponadto lokalizacja zbiornika wymaga przeprowadzenia analizy

możliwości retencyjnych w całej zlewni. W związku z tym, że zbiornik jest obiektem

wielkopowierzchniowym jego lokalizacja wiąże się również z wywłaszczeniami gruntu pod

jego budowę.

Budowa wałów przeciwpowodziowych w porównaniu do budowy zbiornika retencyjnego jest

prostsza do wykonania, jej koszt jest znacznie niższy. Jednakże budowa samych wałów nie

zapewnia całkowitej ochrony przed powodzią. Tylko połączenie budowy zbiorników

retencyjnych z wałami przeciwpowodziowymi powinno w pełni zapewnić ochronę

przeciwpowodziową

Literatura:

1. Ustawy:

- „Prawo wodne” Dz. U. nr 239 poz. 2019 z 2005r

- „O zarządzaniu kryzysowym” Dz. U. nr 89, poz. 590 z 2007r

- „O stanie klęski żywiołowej” Dz. U. nr 62 poz. 558 z 2002r

- „O samorządzie w województwie” Dz. U. nr 142 poz. 1590 z 2001r

- „O samorządzie gminnym” Dz. U. nr 142 poz. 1591 z 2001r

- „O samorządzie powiatowym” Dz. U. nr142 poz. 1592 z 2001r

- „ O administracji rządowej w województwie” Dz. U. nr 80 poz. 872 z

1998r

2. Strony internetowe:

- Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej

- Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu

- Ośrodka Koordynacyjno-Informacyjnego Ochrony Przeciwpowodziowej (OKI) we

Wrocławiu

http://oki.rzgw.wroc.pl/

- Przedsiębiorstwa Geotex Sp. z o.o

http://www.geotex.com.pl/ofirmie/o3.html

- Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Opolu

- Wikipedia , wolna encyklopedia

http://pl.wikipedia.org/

3. Grocki R., Czamara W.: „Metody ograniczania skutków powodzi” – seria:

Ograniczanie Skutków Powodzi w Skali Lokalnej, Biuro koordynacji Projektu

banku Światowego, Wrocław 2001.

4. J. Wołoszyn, W.Czamara, R. Eliasiewicz, J. Krężel Regulacja rzek i potoków.

Wydawnictwo Akademii Rolniczej we Wrocławiu, Wrocław 1994, s.477 - 514