Otoczenie to wszystko to, co znajduje się poza układem rozwaŜanym i co moŜe wywierać na
niego wpływ lub na co dany układ oddziałuje. Otoczeniem jest więc zbiór wszystkich
składników nie naleŜących do rozwaŜanego systemu, których zmiany mogą spowodować
przejście systemu w stan odmienny od istniejącego (wg encyklopedii).
Otoczenie organizacji jest to system silnie z organizacją powiązany, składający się z
określonych elementów i ich relacji, który istotnie wpływa na organizację, i na który ona takŜe
oddziałuje.
W relacji między przedsiębiorstwem a otoczeniem jest brak symetrii - otoczenie moŜe
funkcjonować bez kaŜdej konkretnej organizacji, Ŝadna organizacja nie moŜe funkcjonować
bez otoczenia.
Otoczenie organizacji dzielimy na:
-
Z
EWNĘTRZNE
– wszystko to, co na zewnątrz organizacji.
-
W
EWNĘTRZNE
– składa się z warunków i sił wewnątrz organizacji.
W ramach
OTOCZENIA ZEWNĘTRZNEGO
moŜemy wyróŜnić:
1.
Otoczenie
OGÓLNE
(dalsze, makroekonomiczne) obejmuje elementy znane i bliŜej nie
sprecyzowane, wśród których działa organizacja, a które mogą wpływać na jej działania.
2.
Otoczenie
CELOWE
(bliŜsze, mikroekonomiczne) - specyficzne dla danej, konkretnej
organizacji.
Wymiary otoczenia
ZEWNĘTRZNEGO
–
OGÓLNEGO
(PEST):
1.
Polityczno-prawny (system polityczny, państwowe regulacje działalności gospodarczej i
ogólne stosunki pomiędzy gospodarką a państwem,
liczba i jakość przepisów, norm i
regulacji prawnych, dostosowanie przepisów do potrzeb organizacji, stabilność itp.).
2.
Ekonomiczny (system finansowo-bankowy, podatkowy, system gospodarczy, cechy
gospodarki, bezrobocie, inflacja, stopy procentowe itd.).
3.
Socjologiczno-kulturowy (normy, wartości, wierzenia, religie, style Ŝycia, zwyczaje,
nawyki, wartości, demograficzne cechy społeczeństwa
itp.).
4.
Techniczno-Technologiczny (pozom innowacyjności, nowe surowce, produkty, maszyny,
procesy technologiczne, rozwiązania techniczne, postęp, patenty, wynalazki itp.).
Inne elementy otoczenia spoza grupy PEST: środowisko naturalne (klimat, środowisko, gleba,
dostępność do wody, powietrza i innych zasobów), aspekty: społeczne, ekologiczne, etyczne,
międzynarodowe, globalizacyjne.
Wymiary
OTOCZENIA ZEWNĘTRZNEGO
–
C
ELOWEGO
– konkurenci, klienci, dostawcy, rynek
pracy, interesariusze zewnętrzni (strategiczni sojusznicy, banki, grupy ekologiczne, władze),
regulatorzy (jednostki mogące kontrolować, regulować, lub w inny sposób oddziaływać na
politykę i politykę organizacji) , społeczność lokalna.
PoniewaŜ organizacja nie dostosowuje się biernie do toczenia zewnętrznego, lecz stara
się takŜe kształtować je zgodnie z własnymi interesami, wyróŜniamy:
Otoczenie sterowalne - obszary otoczenia zewnętrznego, które mają lub mogą mieć wpływ na
organizację, na które organizacja takŜe moŜe wywierać wpływ.
Otoczenie niesterowalne - obszar otoczenia zewnętrznego, w którym występują zjawiska
oddziałujące na organizacje, na który organizacja nie ma wpływu (zmiany partii, czy koalicji
sprawujących władzę) regulacje prawne, zmiany klimatyczne czy demograficzne.
Prawidłowości interakcji: Organizacja – Otoczenie zewnętrzne:
•
dwustronność oddziaływania,
•
oddziaływanie otoczenia zewnętrznego na organizacje moŜe być wielokierunkowe i
niespójne, zmienne w czasie i w natęŜeniu,
•
otoczenie ogólne wywiera wpływ na organizację ale takŜe na jej bezpośrednie otoczenie
•
wpływ otoczenia ogólnego jest trudny do uchwycenia, a jego skutki mogą być
natychmiastowe i/lub odłoŜone w czasie,
•
oddziaływanie otoczenia celowego jest bardziej identyfikowalne, wywołuje szybsze efekty
więc i reakcje.
O
TOCZENIE
WEWNĘTRZNE
– to warunki i siły tkwiące w organizacji w skład, którego
wchodzą 4 podstawowe elementy:
•
zarząd (z cała polityką, którą realizuje),
•
pracownicy (klienci wewnętrzni),
•
kultura organizacji (klimat) system podstawowych norm i wartości, które w organizacji
zostały uznane za waŜne i zostały uznane przez pracowników,
•
toŜsamość organizacji (ugruntowany wizerunek, dobrze spozycjonowana marka, good-
will).
Tendencje w otoczeniu
•
Wzrost innowacyjności – waŜne zdarzenia zachodzące w otoczeniu organizacji coraz
bardziej odbiegają od ich poprzednich doświadczeń, od tego z czym zetknęły się w
przeszłości.
•
Wzrost intensywności zamian w otoczeniu (turbulentność).
•
Rosnąca złoŜoność otoczenia (dynamika zmian elementów i powiązań miedzy nimi).
Rodzaje(typ) zachowań organizacji względem otoczenia:
•
Ignorujące – organizacja nie śledzi otoczenia, nie respektuje jego oddziaływania,
prowadzi działalność niezaleŜnie od stanu otoczenia.
•
Adaptacyjna
–
organizacja
podejmuje
próby
działań
dostosowawczych,
minimalizujących skutki negatywne i maksymalizujących skutki pozytywne.
•
Reaktywne – organizacja respektuje otoczenia oddziaływanie w najprostszy sposób.
•
Antypacyjne (przewidywanie) – organizacja stara się przewidzieć stan otoczenia i
antycypuje jego potencjalne oddziaływanie w ten sposób, Ŝe z góry usiłuje zapobiec
skutkom negatywnym i przygotować się na maksymalne wykorzystanie oczekiwanych
skutków pozytywnych.
•
Kreatywne- organizacja usiłuje oddziaływać na stan otoczenia, wywołuje w nim
zdarzenia sprzyjające jej lub przeciwdziała zdarzeniom niekorzystnym.
Jak w praktyce organizacje reagują na swoje otoczenie?
procesy innowacyjne w działalności gospodarczej i w zarządzaniu, (np. krótsze cykle
Ŝ
ycia produktów, wprowadzanie nowych metod zarządzania),
zarządzanie wiedzą i informacją (techniką): obejmują wyznaczenie łączników z
otoczeniem, badanie otoczenia i systemy informacyjne – SIK, SIK, CRM i in.,
odpowiedź strategiczna (reakcja): stałe kontrolowanie realizacji i treści strategii –
controlling strategiczny,
dąŜenie do fuzji, przejęć, zakupów i sojuszy,
stałe przeprojektowywanie organizacji w kierunku struktur elastycznych pozwalających
organizacji szybciej reagować na zmiany otoczenia,
realizacja procesów zwiększających bezpośredni wpływ na otoczenie (większa
konkurencyjność, własne szkolnictwo, lobbing, sponsoring).