CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Bądź skutecznym motywatorem
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
MJ Psychoedukacja
Magdalena Jarzębowska
2012 r.
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Zmiana
•
Zmiana np. nawyków żywieniowych to
proces psychologiczny, w którym
walczą ze sobą dwa żywioły z jednej strony chęci i oczekiwania lepszego z
drugiej strony - nawyki. Z jednej strony siła woli z drugiej strony siła
automatyzmu. Proces zmiany nie jest procesem łatwym i nie może być łatwy –
ponieważ wszystko co ma pozostać trwałe powinno przyjść na drodze
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
automatyzmu. Proces zmiany nie jest procesem łatwym i nie może być łatwy –
ponieważ wszystko co ma pozostać trwałe powinno przyjść na drodze
wyrzeczeń i wysiłku
( dlatego obiecywanie ludziom zmiany, która nic nie
kosztuje jest oszukiwaniem ich). Naszym zadaniem - jako specjalistów jest
przeprowadzenie pacjenta/ klienta przez tę wyboistą drogę – nie bezboleśnie
ale mądrze. Naszym zadaniem jest wzbudzanie w nich poczucia, że sami mogą
kierować swoim życiem, swoimi pragnieniami, sami mogą się doskonalić i sami
mogą osiągać swoje cele. W ten właśnie sposób rozumiem motywację i o tym
właśnie są te warsztaty
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Proces zmiany zachowań zdrowotnych
T
RANSTEORETYCZNY MODEL ZMIANY ZACHOWAŃ
(TTM, T
RANSTEORETICAL
M
ODEL
); P
ROCHASKA I
D
I
C
LEMENTE
, 1983, 1998)
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Charakterystyka etapów
•
Prekontemplancja
– człowiek nie ma świadomości problemów, konsekwencji zachowań
zagrażających oraz możliwości rozwoju zasobów. W tym etapie subiektywne poczucie korzyści z
zachowań szkodliwych przewyższa możliwe szkody
•
Kontemplacja
- człowiek ma świadomość problemu i rozważa za i przeciw podjęcia zmiany
swojego zachowania .
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
•
Kontemplacja
swojego zachowania .
•
Przygotowanie – pojawia się intencja do zmiany zachowania lub podjęcia nowego zachowania
•
Działanie
– następuje świadoma zmiana zachowania jak i otoczenia. Człowiek zdobywa nowe
doświadczenie – związane z realizowaniem i następstwami nowego zachowania
•
Utrzymywanie
– dokonuje się utrwalenie prozdrowotnych zmian i unikania nawrotów.
Proces zmiany kończy się wraz z wpisaniem się danego zachowania w styl życia
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Diagnoza etapu
Czy uprawia Pani regularną aktywność fizyczną?
•
Prekontemplacja – „Nie nie rozważałam tego”
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
•
Kontemplacja – „Tak myślę o tym, ale nie mogę się zebrać w sobie”.
•
Przygotowanie – „ Tak chce zacząć jeździć na rowerze w tym tygodniu – właśnie zakupiłam nowy rower”
•
Działanie – „Tak regularnie ćwiczę na siłowni od 4 miesięcy”
•
Utrzymanie – „ Tak ćwiczę regularnie i nie wyobrażam sobie, żeby tego nie robić.”
•
Nawrót – „Ćwiczyłam prze długi czas ale zaprzestałam tego.”
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Prekontemplacja
•
Motywacja do zmiany zaczyna się wtedy, gdy występują
odpowiednio duże rozbieżności w stosunku do pożądanego
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
odpowiednio duże rozbieżności w stosunku do pożądanego
lub oczekiwanego ideału.
•
Aby wzbudzić zmianę należy rozwinąć rozbieżności –
wzmocnić postrzeganą ważność zmiany.
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Prekontemplacja – metody
Jeśli klient wykazuje niewielkie pragnienie zmiany – innym sposobem na sprowokowanie wypowiedzi o
zmianie jest poproszenie go aby wypowiedział swoje skrajne obawy ( bądź obawy innych osób) po to – aby
wyobraził sobie skrajne konsekwencje swojego zachowania
•
Z jakim długofalowym skutkiem może się wiązać Pani otyłość?
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
•
Załóżmy, że nadal będzie Pani prowadzić taki styl życia – bez żadnych zmian. Jakie może Pani sobie
wyobrazić najgorsze konsekwencje?
•
Jaką ma Pani wiedzę na temat tego co może się zdarzyć jeśli będzie Pani….?
Może się sprawdzić także wyobrażenie sobie najlepszych skutków, jakie mogą wyniknąć z decyzji o
wprowadzeniu zmiany.
•
Jakie najlepsze rezultaty zmiany może sobie Pani wyobrazić, gdyby udało się Pani wprowadzić zmiany – jak
mogłoby się zmienić Pani życie
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Kontemplacja
Brak motywacji, który tak często bywa powodem
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
Brak motywacji, który tak często bywa powodem
frustracji specjalisty jest nierozwiązaną
ambiwalencją . Dopóki nie rozwiąże się
dylematu „i chcę i niechęcę” – zmiana będzie
powolna i krótkotrwała.
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Kontemplacja - metody
•
Diagnoza ukrytych lęków
– np. odwołaj się do przeszłości i w niej poszukaj przyczyn bądź zastanów się co będzie jak klient
zacznie zmianę – i jakie ma obawy w związku z tym. ( pomocna może być wizualizacja – zamknij oczy i pomyśle że weszłaś na drogę
zmiany – co czujesz)
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
zmiany – co czujesz)
•
Chcę ponieważ , nie chęcę ponieważ,
koszty zmiany, korzyści ze zmiany ( nadal jeść nizdrowo– korzyści starty,
zdrowo się odżywiać – korzyści starty)
•
Szukanie punktów krytycznych
- co musiałoby się wydarzyć żeby klient rozpoczął działania
•
Sformułowanie intencji
– o rozpoczęciu zmiany
TO CO ZASIANE MA MOC – TO CO WYPOWIEDZIANE JESZCZE WIĘKSZĄ
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Poczucie własnej skuteczności
Jeśli jest gotowość do rozpoczęcia zmiany – a nie ma ufności w to, że się uda, brakuje
narzędzi – może to być trudne – dlatego po tym jak rozpoznałaś gotowość rozpoznaj
możliwości -
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
Może okazać się że klient w fazie kontemplacji po prostu nie umie się
zabrać do zmiany lub nie wierzy w swoje możliwości i dlatego stosuje
techniki obronne jak wyparcie – nie jest wcale tak źle, racjonalizacja – i
tak mi na tym nie zależało , projekcja – to nie mój problem tylko ich.
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Poczucie własnej skuteczności – jak rozpoznać
•
Jak ocenia Pani szansę na realizację celu jakim jest zmiana nawyków
żywieniowych, zaznaczając na skali, gdzie 1 oznacza w ogóle nie widzę
szans, 10 – na 100 % ?
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Dopytywanie:
•
Dlaczego ocenia się Pani na…….a nie na zero?
•
Co by musiało się zdarzyć , żeby z numeru …,przeszedł Pan do wyższego
numeru?
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Od czego zależy własna skuteczność
Własna skuteczność zależy od kontroli nad działaniem:
•
Przeszłe doświadczenia ( głównie dotyczące danego działania ) – to czy wcześniej podejmując podobne próby klientka
panowała nad sytuacją , działała zgodnie z zamierzeniami , pokonywała przeciwności. Kluczowe dla własnej skuteczności jest
przekonanie, że sobie zawdzięcza się udane działanie.
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
przekonanie, że sobie zawdzięcza się udane działanie.
„Proszę przypomnieć sobie, kiedy postanowiła Pani coś zrobić i rzeczywiście to zrobiła. Może to być coś czego się Pani
nauczyła, nałóg z którym Pani sobie poradziła albo jakakolwiek istotna zmiana w Pani życiu . Kiedy coś takiego miało miejsce
?”
Interesują nas zmiany, które klient wprowadził z własnej inicjatywy, w szczególności takie, z którym jest zadowolony
•
Co takiego zrobiła Pani, że się udało?
•
Czy jakoś specjalnie przygotowywała się Pani do tej zmiany?
•
Jakie spotkała Pani przeszkody na swojej drodze i jak udało się Pani je pokonać ?
•
Jak może Pani wykorzystać tamte doświadczenia w obecnej syt.?
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Poczucie własnej skuteczności
Przeformułowanie:
Jeśli ktoś kilkakrotnie podejmował próbę a nie
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
Jeśli ktoś kilkakrotnie podejmował próbę a nie
zakończyła się ona sukcesem – to może oznaczać, że nie
zastosował jeszcze właściwego sposobu
Podejmowanie kolejnych prób – to zwyczajny i
konieczny krok – do zwycięstwa – do skutecznej zmiany
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Przygotowanie
Skłonienie pacjenta do
autorefleksji –
nie
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
Skłonienie pacjenta do
autorefleksji –
nie
pokazywanie co jest złe ale autoanaliza najlepiej na
podstawie dzienniczka samoobserwacji spisywanego
nabieżąco
(
DUŻY
PROBLEM
OSÓB
OTYŁYCH
TO
BRAK
SAMOŚWIADOMOŚCI )
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Przygotowanie
Ustalanie celu :
Siłą napędową motywacji jest rozbieżność miedzy osobistymi celami klienta a jego
postrzeganiem własnego obecnego położenia. Pierwszym krokiem w przystąpieniu
do zmiany jest więc posiadanie jasnych celów, do których można dążyć . Kluczowe
pytania dotyczące celów:
•
Pod jakimi względami chciałaby Pani żeby był inaczej?
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
•
Pod jakimi względami chciałaby Pani żeby był inaczej?
•
Co chce Pani zmienić?
•
Gdyby w stu procentach udało się Pani osiągnąć to, czego Pani chce, na czym
polegałaby zmiana?
Możliwe, że cele klienta nie będą się pokrywały z twoimi celami jako terapeuty.
Faktem jest, że nie możesz narzucić drugiemu człowiekowi swoich celów. Możesz
udzielać rad wedle swojego najlepszego rozeznania lecz wybór, czy te rady przyjąć
czy zlekceważyć , należy do klienta
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Przygotowanie
Ustalanie celów w naturalny sposób prowadzi do drugiego etapu – zastanawiania się, w jaki sposób
klient może owe cele osiągnąć. Czasami do tego, by zaszła zmiana , wystarczy decyzja, by obrać coś
za cel swoich działań
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
w procesie planowania uczestniczy pacjent -plany nie mogą być zbyt ścisłe - z codzienną rozpiską
szczegółową - ponieważ powodują chęć buntowania się – powinny dawać zakres swobody – wyboru
i elastyczności w zależności od sytuacji życiowej. Klient musi plany rozumieć i akceptować je.
Pytania dotyczące planowania:
•
Jak mógłby Pan się zabrać do wprowadzania tej zmiany?
•
Co byłoby dobrym pierwszym krokiem ?
•
Jakie przewiduje Pan przeszkody i jak mógłby Pan je obejść ?
•
Co daje Panu wiarę, że może tego dokonać ?
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Działanie - metody
Dlaczego silna wola jest słabsza od nawyku –
ponieważ plany konkurują z
nawykiem. I częste są sytuacje kiedy nawyk wygrywa
Wzmacnianie silnej woli -
istnieją trzy podstawowe przyczyny dla których czyjaś siła
może nie być wystarczająca dla skutecznej samoregulacji
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
Wzmacnianie silnej woli -
istnieją trzy podstawowe przyczyny dla których czyjaś siła
może nie być wystarczająca dla skutecznej samoregulacji
•
Brakuje siły w ogóle, ponieważ klient jest jednostką słabą
•
Wyczerpanie lub zmęczenie i jedynie w określonej sytuacji klient nie umie opanować
impulsu bądź przyzwyczajenia
•
Sam impuls może być tak silny, że nie pokonałaby go nawet osoba silna
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Przeszkody w działaniu
•
Konieczność zachowania zerowej tolerancji –
złamanie ścisłego zakazu może
prowadzić do zaniechania dalszych działań. Planując zmianę nie warto stawiać zakazów
permanentnych np. żadnych słodyczy.
•
Efekt złamania abstynencji-
należy przygotowywać na możliwość złamania obietnicy i
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
•
Efekt złamania abstynencji-
należy przygotowywać na możliwość złamania obietnicy i
układać plan b.
•
Spiralne narastanie negatywnych emocji –
nie należy dopuszczać do ich
narastania
•
Brak wystarczającej uwagi -
należy zastanowić się jakie są zagrożenia i próbować je
oswoić – zabezpieczyć
•
Brak monitorowania –
przez cały czas wprowadzania zmiany należy prowadzić
dzienniczek
CENTRUM PSYCHOEDUKACJI
Wsparcie specjalistów pracujących z osobami
z nadwagą lub otyłością
Słowo na zakónczenie
Pacjent musi wiedzieć gdzie go to zaprowadzi co powinien
osiągnąć na końcu drogi, MUSI BYĆ DECYDENTEM –
podmiotem a nie przedmiotem
MJ Psychoedukacja –
Magdalena Jarzębowska
20-352 Lublin
ul. Startowa 12/45
NIP: 712-196-84-54
REGON: 060394676
www.mjpsychoedukacja.pl
mjarzebowska@mjpsychoedukacja.pl
jkrzykala@mjpsychoedukacja.pl
tel: 501693919
tel:504559721
podmiotem a nie przedmiotem
Na wcześniejszych etapach większą rolę zdają się odgrywać
poznawcze i doświadczeniowe procesy zmiany – a na
etapach późniejszych – procesy behawioralne.