1
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
OBSZARY ZJAWISK GOSPODARCZYCH
W SYSTEMIE NAUK EKONOMICZNYCH
Makroekonomiczny
Mezoekonomiczny
Mikroekonomiczny
EKONOMIKA PRZEDSIĘBIORSTWA
A EKONOMIA
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
1.
Przedsiębiorstwo – tworzenie nowych
wartości
2.
Gospodarstwo domowe – konsumpcja
3.
Państwo – redystrybucja dochodu
PODMIOTY GOSPODARKI
RYNKOWEJ I ICH CELE
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
TEORIA PRZEDSIĘBIORSTWA JEST
PODSTAWOWĄ W EKONOMII, BO BEZ
FIRMY NIE ISTNIEJE RYNEK!!
John Kay (London Business School) -
„największą luką teorii ekonomii, która czeka
obecnie na rozwiązanie, jest teoria
przedsiębiorstwa
”
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
PODSTAWY DEFINIOWANIA
PRZEDSIĘBIORSTWA
Interdyscyplinarny charakter przedsiębiorstwa
•
Przedsiębiorstwo to ZŁOśONY UKŁAD, na którego funkcjonowanie
wpływają róŜne rodzajowo czynniki
•
PEŁNA TEORIA PRZEDSIĘBIORSTWA - wymaga jego prezentacji z
róŜnych punktów widzenia uznanych za istotne
•
Niezbędne
jest
zatem
konstruowanie
stosownych
MODELI
PRZEDSIĘBIORSTWA - właściwych danej płaszczyźnie analizy
•
Poszczególne modele przedsiębiorstwa funkcjonują na gruncie róŜnych
DYSCYPLIN NAUKOWYCH
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
DEFINIOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA
Modele przedsiębiorstwa
1.
MODEL EKONOMICZNY (Teoria ekonomii)
•
przedsiębiorstwo to byt ekonomiczny opisywany w
kategoriach efektywności uŜycia zasobów - róŜnicy
między efektami i nakładami
•
róŜnice w podejściu do przedsiębiorstwa na gruncie
poszczególnych kierunków i prądów w ekonomii -
ekonomia klasyczna, ujęcie szumpeterowskie,
(neo)instytucjonalne i in.
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
DEFINIOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA
Modele przedsiębiorstwa
2. MODEL FINANSOWY (Analiza finansowa
przedsiębiorstwa)
• przedsiębiorstwo to system zasobów o określonej
wartości, przekształcanych w strumienie finansowe
• kapitał przedsiębiorstwa traktowany jest jako wartość, a
nie jako zestaw materialnych czynników produkcji
• cel firmy - maksymalizacja jej wartości w dłuŜszym
okresie czasu
2
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
DEFINIOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA
Modele przedsiębiorstwa
3. MODEL PRODUKCYJNY -Technologiczny
(Nauki techniczne)
• przedsiębiorstwo to układ techniczny
przetwarzający energię i materię w produkt o
załoŜonych parametrach uŜytkowych
• przedsiębiorstwo nie wytwarza wartości
dodanej lecz musi najpierw wyprodukować
dobra lub usługi
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
DEFINIOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA
Modele przedsiębiorstwa
4. MODEL ORGANIZACYJNY (Organizacja i
zarządzanie)
• przedsiębiorstwo to jednostka zorganizowana -
szczególny przy-padek instytucji podlegającej zasadom
racjonalnej organizacji
• występują PROCESY DECYZYJNE - podstawowa
przesłanka uznania modelu organizacyjnego za
wiodący w formułowaniu interdyscyplinarnej teorii
przedsiębiorstwa
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
DEFINIOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA
Modele przedsiębiorstwa
5
. MODEL CYBERNETYCZNY (Cybernetyka, logistyka)
• przedsiębiorstwo to układ złoŜony, podobny do Ŝywego
organizmu, kierujący się kryterium najdłuŜszego
zachowania przy Ŝyciu
• traktowane jako system względnie odosobniony w
otoczeniu, posiadający szereg wewnętrznych,
oddziaływujących na siebie podsystemów
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
DEFINIOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA
Modele przedsiębiorstwa
6. MODEL SOCJOPSYCHOLOGICZNY - Behawioralny
(Socjologia, psychologia)
• przedsiębiorstwo to system społeczny - jednostki, grupy,
ich zachowania, motywacje, wzajemne relacje itp.
• głównym aktywem przedsiębiorstwa są LUDZIE
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
DEFINIOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA
Modele przedsiębiorstwa
7. MODEL PRAWNY (Prawo cywilne, prawo handlowe)
• przedsiębiorstwo to szczególny podmiot praw i
obowiązków
• forma i ustrój przedsiębiorstwa są zawsze określone w
danym systemie prawnym
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
DEFINIOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA
Modele przedsiębiorstwa
8. MODEL (ASPEKT) ETYCZNY (Etyka biznesu, socjologia
kultury)
• analiza zachowań w przedsiębiorstwie pod kątem
obowiązujących w społeczeństwie norm moralnych i
wzorców akceptowanych zachowań
3
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
DEFINIOWANIE PRZEDSIĘBIORSTWA
wnioski
• Odmienne definiowanie przez róŜne dyscypliny nie
oznacza sprzeczności lecz słuŜy uwypukleniu określonych
aspektów przedsiębiorstwa
• Za kaŜdym razem naleŜy określić płaszczyznę analizy
(model przedsiębiorstwa) i konsekwentnie uŜywać
właściwych pojęć i ujęć
• częste mieszanie pojęć z róŜnych podejść i modeli
prowadzi do „Teorii firmy w okruchach”
• Ideałem pozostaje całościowa, interdyscyplinarna teoria
firmy
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
Nowa dyscyplina - NAUKA O
PRZEDSIĘBIORSTWIE
z załoŜenia przyjmuje podejście
INTERDYSCYPLINARNE
T.Gruszecki :Teoria firmy w okruchach
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
Modele przedsi
ę
biorstwa
Modele
przedsi
ę
biorstwa
Instytucjonalny
Techniczny
Organizacyjny
Finansowy
Etyczny
Prawny
Mikro
ekonomiczny
Behawioralny
Cel: organizacja jako czynnik
stabilizuj
ą
cy struktur
ę
. Dynamicznie
– minimalizacja kosztów
transakcyjnych jako czynnik
sprawczy ewolucji form organizacji.
Przedsi
ę
biorstwo = splot kontraktów
Cel: układy
ró
Ŝ
nych celów
cz
ą
stkowych
Cel: spójno
ść
ustroju prawnego
formy z pozostałymi modelami
firmy (w tym etycznym).
Szybko
ść
i przejrzysto
ść
procedur prawnych.
Cel: zgodno
ść
post
ę
powania
pracowników z
celami
przywództwa
Cel: zaufanie,
racjonalizacja
kosztów
funkcjonowania
Cel:
maksymalizacja
zysku
Cel:
maksymalizacja
warto
ś
ci firmy
Cel: utrzymanie
zdolno
ś
ci i
optymalizacja
technicznej
sprawno
ś
ci
wytwarzania
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
WEWNĘTRZNE
- Kapitał (rzeczowy i finansowy)
- Ludzie
- Wynalazczość (postęp)
- Informacja
ZEWNĘTRZNE
- Odbiorcy - klienci
- Dostawcy
- Społeczność lokalna -region
- Państwo
PRZEDSIĘBIORSTWO –
ELEMENTY (1)
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
Czynnikiem syntetyzującym te elementy jest
PRZEDSIĘBIORCA, który z rozproszonych
elementów i dla siebie samych
nieproduktywnych
TWORZY PRZEDSIĘBIORSTWO
PRZEDSIĘBIORSTWO –
ELEMENTY (2)
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
PRZEDSIĘBIORCA (I)
Kluczowa postać - czynnik sprawczy i motor postępu
w przedsiębiorstwie
• A. SMITH - przedsiębiorcę, utoŜsamianego z właścicielem,
cechowała przede wszystkim umiejętność oszczędzania i
mobilizowania kapitału
• J.B. SAY (twórca koncepcji p.) - przedsiębiorca-właściciel
umiejętnie łączy czynniki produkcji, przenosząc zasoby
ekonomiczne z obszaru niŜszej na obszar wyŜszej
efektywności
• J.A.
SCHUMPETER
-
przedsiębiorca-właściciel
dynamizuje gospodarkę
przez ciągłe wprowadzanie
innowacji, które są siłą napędową poruszającą mechanizm
gospodarczy
4
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
PRZEDSIĘBIORCY (III)
Kwestia właściciel - przedsiębiorca
KAPITALIZM WŁAŚCICIELSKI - pierwszy okres
rozwoju gospodarki rynkowej
• wynalazca,
właściciel
i
załoŜyciel
przedsiębiorstwa (w jednej osobie) sam nim
zarządzał
• do tej pory warunek samodzielnego zarządzania
jest najczęściej uznawanym atrybutem
przedsiębiorcy
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
PRZEDSIĘBIORCY (III)
Kwestia właściciel - przedsiębiorca
KAPITALIZM MENEDśERSKI -
efekt rozrostu
przedsiębiorstw w postaci spółek akcyjnych pod koniec
XIX w. (gł. USA)
• rozdzielenie posiadania (własności) od
zarządzania
• najemny menadŜer staje się warunkowym
przedsiębiorcą (tzn. w granicach kompetencji i na
czas wyznaczony przez właściciela)
• menedŜerowie pełnią w firmie funkcję
zbiorowego przedsiębiorcy
• odpowiednie przygotowanie oznacza w
szczególności profesjonalizację zarządzania
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
Przedsiębiorca = innowator (Schumpeter)
Przedsiębiorca = właściciel (róŜni autorzy)
Przedsiębiorca = menedŜer (Veblen)
Przedsiębiorca = ryzykant (Knight)
PRZEDSIĘBIORSTWO –
ELEMENTY
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
1.
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE DYSCYPLINY
a) teoria ekonomii
PRZYCZYNY RÓśNIC W
DEFINIOWANIU
PRZEDSIĘBIORSTWA (1)
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
KRYTYKA PODEJŚCIA NEOKLASYCZNEGO
- firma to nie „czarna skrzynka” maksymalizująca
zysk
- moŜliwości podejmowania optymalnych decyzji są
ograniczone bo ludzie nie maja wszystkich
informacji
- bo często przyjmują rozwiązania „wystarczająco
dobre”
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE
DYSCYPLINY - teoria ekonomii (1)
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
1. Skąd się biorą nowe firmy, kto je tworzy ?
2. Kto maksymalizuje zysk, realizuje cele firmy -
właściciel, dyrektor, zarząd, pracownicy ?
3. Czy przedsiębiorstwa realizują jeden cel czy
wiązkę celów ?
4. Kto podejmuje najwaŜniejsze decyzje w
przedsiębiorstwie - jedna czy kilka osób ?
CO TO JEST PRZEDSIĘBIORSTWO ?
- pytania na które nie odpowiada teoria
neoklasyczna
5
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
5. Czy przedsiębiorstwo jest organizacją? JeŜeli tak,
to dlaczego istnieją przedsiębiorstwa
jednoosobowe ?
6. Czy istnieje wspólna teoria dla róŜnych klas
przedsiębiorstw – jednoosobowe i wielkie
korporacje międzynarodowe, przedsiębiorstwa
państwowe i spółdzielnie ?
7. Czy spółki zachowują się tak samo jak firmy
jednoosobowe, czy powinny istnieć odrębne teorie
małych i duŜych firm ?
CO TO JEST PRZEDSIĘBIORSTWO ?
- pytania na które nie odpowiada teoria
neoklasyczna cd
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
8. Jakie są niezbędne elementy przedsiębiorstwa ?
9. Jakie są granice przedsiębiorstwa – czy stały
klient jest jego częścią , przedsiębiorstwo
wirtualne ?
10. Dlaczego te same zasoby i działania
przedsiębiorstw raz są zorganizowane wewnątrz
przedsiębiorstwa a innym razem kupowane przez
zewnętrzne kontrakty ?
CO TO JEST PRZEDSIĘBIORSTWO ?
- pytania na które nie odpowiada teoria
neoklasyczna cd
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
KONCEPCJA MENEDśERSKA
Przyczyna – rozdzielenie własności od zarządzania
przedsiębiorstwem
Skutek - menedŜerowie przedsiębiorstwa
maksymalizują swoje własne korzyści w ramach
ograniczeń stwarzanych przez właścicieli
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE
DYSCYPLINY - teoria ekonomii (2)
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
KONCEPCJA BEHAWIORALNA
Przyczyna – niepewność środowiska w którym
działa firma i ograniczona racjonalność decyzji
Skutek – dąŜy się do rozwiązań zadowalających a
nie optymalnych
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE
DYSCYPLINY - teoria ekonomii (3)
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
PRZEDSIĘBIORSTWO JAKO MECHANIZM
ALOKACJI ZASOBÓW
Przyczyna – w gospodarce rynkowej oprócz
mechanizmu rynkowego alokacji zasobów
(niewidzialna ręka) istnieje takŜe mechanizm
alternatywny jakim jest system zarządzania w
przedsiębiorstwie (ręka widzialna)
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE
DYSCYPLINY - teoria ekonomii (4)
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
TEORIA AGENCJI
Przyczyna – istnieją relacje menedŜer/właściciel
i menedŜer/pracownik (tzw. pryncypał/agent )
układy te cechuje asymetria informacji
→
Właściciel nie wie tego co menedŜer
→
MenedŜer nie wie tego co pracownik
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE
DYSCYPLINY - teoria ekonomii (5)
6
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
TEORIA AGENCJI cd
1. Asymetria informacji wyjaśnia reakcje róŜnych
podmiotów
2. Pryncypał nie moŜe w pełni śledzić działań agenta
ani nie moŜe znać warunków jego działania
3. Agent i pryncypał są motywowani własnym interesem
Pryncypał jest naraŜony na ryzyko
Zawierane są kontrakty agent/pryncypał oparte na
wyniku lub zachowaniu agenta
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE
DYSCYPLINY - teoria ekonomii (5) cd
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
TEORIA ZASOBOWA
Firma to zbiór zasobów i umiejętności – nie ma
dwóch identycznych firm
O przewadze firmy decydują cechy zasobów i
umiejętności
→ Rzadkość
→ Komplementarność (trudniejsze imitowanie)
→ MoŜliwość imitacji
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE
DYSCYPLINY - teoria ekonomii (6)
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
TEORIA ZASOBOWA cd
→
Zdolność do zmian (tym szybciej moŜna
zwiększyć dystans w stosunku do naśladowców)
→
Trwałość
→
Ograniczoność w nabywaniu
→
Pokrywanie się zasobów i umiejętności z
czynnikami sukcesu w branŜy
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE
DYSCYPLINY - teoria ekonomii (6) cd
Uniwersytet Gdański, Wydział Zarządzania
1.
DEFINICJE PODAJĄ RÓśNE DYSCYPLINY
a)teoria ekonomii
b) organizacja i zarządzanie
c) cybernetyka
d) socjologia
e) prawo
PRZYCZYNY RÓśNIC W
DEFINIOWANIU
PRZEDSIĘBIORSTWA (1)