plik

Madsen

25. październik 2006

SOBOWO

ŚĆ

– Z2 - M

ADSEN

Wst p

Streszczenie z podzia em na strony

s.13-19

Pierwszy rozdzia dotyczy

naukoznawstwa, (czyli nauki o nauce)



Generalnie przedmiotem bada naukowych

mo e by wszystko

- nawet

sama nauka



Na razie naukoznawstwo nie rozwin o si w systematycznie zorganizowan

ęł

nauk - istnieje jedynie w postaci dyscyplin naukowych, wyodr bnionych w

poszczególnych naukach. S nimi:

1. Filozofia nauki



Historia nauki



Psychologia nauki



Socjologia nauki



Ad.1. Filozofia nauki

*filozofia jest najstarsz nauk o nauce; istnieje wiele jej odmian, np.

filozofia
moralno ci, czy filozofia edukacji. Nas interesuje filozofia nauki (niestety :)

*dzieli si ona na 3 subdyscypliny (dzia y):

a) epistemologia
b) metodologia

c) metateoria



Ad.a) Epistemologia

*jest to nauka o poznaniu (najstarsza i najbardziej podstawowa)
*zajmuje si problemami wszelkiego poznania (przednaukowego i

naukowego)
*odpowiada na pytania: co to jest poznanie?, co to jest prawda? itd.
*powsta y ró ne teorie poznania

: racjonalizm, empiryzm, pozytywizm,

Strona 1 z 14

Madsen

25. październik 2006

pragmatyzm,
     operacjonizm, empiryzm logiczny, filozofia oxfordzka itd.

Wiele ze wspó czesnych kierunków filozofii nauki mo na by okre li  terminem:

ś ć

FILOZOFIA ANALITYCZNA (celem filozofii- analiza poj , terminów itd., w

ęć

przeciwie stwie do dawnych kierunków filozofii, zajmuj cych si

syntetyzowaniem ca o ci dost pnej wiedzy).

ł ś



Ad.b) Metodologia

*zajmuje si ona empirycznymi metodami nauki (czyli np. ogóln

obserwacj ,

eksperymentem, studium przypadku, badaniami testowymi, pomiarami
itd..)

Metodologia ró ni si od nast pnej dyscypliny-

metateorii- tym, e ta pierwsza

zajmuje si

ę metodami empirycznymi, a metateoria metodami teoretycznymi

(metodami budowania teorii).



Ad.c) Metateoria

*jest to teoria teorii (czasami nazywana systematologi

ą- badaj c systemy

ą ą

naukowe
np. teorie, modele)
*zajmuje si ona

teoriami naukowymi (generalnie produktami nauki);

inaczej
mo na powiedzie , e zajmuje si s ownictwem nauki (poj ciami) oraz

ć ż

ę ł

j zykiem nauki

(teoriami)

Wed ug za o e empiryzmu logicznego (kierunek filozofii) teoria jest

ł ż ń

wtórna jedynie w stosunku do obserwacji empirycznej. Jej rol mo na

zilustrowa w nast puj cy sposób:

Obserwacja ----------à teoria ----------àobserwacja

1 2

1- indukcja- polega ona na generalizacji (uogólnianiu), formu owaniu

ogólnych hipotez

2- dedukcja- inaczej logiczna specyfikacja (uszczegó owienie),

wyprowadzenie szczegó owych opisów obserwacji

Strona 2 z 14

Madsen

25. październik 2006

Filozofowie b d cy przedstawicielami

ę ą

empiryzmu logicznego zajmuj si g .

ą ę ł

analiz teorii matematycznych i fizycznych- wg nich wszystkich teorie naukowe

powinny by podobne do teorii matematyczno- fizycznych.

Bardziej opisowe podej cie do metateorii mo na znale w skandynawskiej

źć

metateorii zwanej analiz dyskursywn

ą- jej zwolennicy traktuj badanie

poszczególnych teorii jako „studia przypadków” i opisuj je na swój w asny

sposób.

à Ksi ka ta jest jednak g ównie po wi cona

ąż

ś ę

filozofii psychologii, czyli

zastosowaniu filozofii nauki do psychologii……….

Filozofia psychologii dzieli si na:

epistemologi psychologii

♪

metodologi psychologii

♪

metateori psychologii

♪

Metateoria psychologii, inaczej zwana psychologi metateoretyczn

ą (czy

jeszcze inaczej systematologi psychologii

), zajmuje si metateoretycznymi

badaniami teorii psychologicznych (badaniami czysto empirycznymi, lub
opisowymi, polegaj cymi na analizie i porównywaniu teorii psychologicznych,

co daje w wyniku opis i klasyfikacj teorii).

s 19 – 33>> Marysia

s. 33-39

1.DEFINICJE.

metateoria - wyniki naukoznawczej, porównawczej analizy teorii
systematologia - badanie naukoznawcze, które zajmuje si analiz

porównawcz

teorii naukowych i które mo e da w rezultacie metateori

teoria - jako tekst naukowy jest to tekst, który ma charakter wy cznie

łą

informacyjny i
jest systematycznie zorganizowany

Strona 3 z 14

Madsen

25. październik 2006

     Teoria posiada 3 warstwy:
     -> opisowa
     -> wyja niaj ca

     -> metawarstwa

2.TEORIE:
    # teorie naukowe w ogóle ->najogolniejsze, np. empiryzm logiczny (Russel,
Hempel)
    # teorie z jednej nauki -> bardziej szczegó owe, np. meteteoria 20 teorii

motywacji
# teorie dotycz ce jednej teorii

-> najbardziej szczegó owe, ka da z teorii

zawiera
cz

, która dotyczy pozosta ych cz ci danej teorii; szczegó owa metateoria

ęść

ęś

to
metawarstwa. np.teoriaTolmana, Freuda, Hulla.

s. 39-52

Ogólnie o teorii naukowej - kolejno "od do u do góry"

ść

1.Warstwa opisowa -> stopnie abstrakcji
    - zawiera opisy obserwowanych zjawisk lub przedmiotów (i abstrakcyjne i
ogólne);
      najbardziej konkretne i szczegó owe s  opisy pojedynczych zjawisk

DANE to nie to samo co FAKTY

FAKTY --> intersubiektywne dane
DANE --> opis faktu w symbolicznej formie np. j zykowej

--> s wynikiem interakcji mi dzy:podmiotem, j zykiem, przedmiotem

--> dane o wysokim poziomie intersubiektywnej zgodno ci = zdania

protokolarne
ABSTRAKCJE
PRAWA -->opisy zale no ci mi dzy obserwowanymi faktami

ż ś

Strona 4 z 14

Madsen

25. październik 2006

2.Warstwa hipotetyczna - wyja niaj ca

- wyja nienie

- sformu owanie przyczynowego funkcjonalnego zwi zku mi dzy

dwoma lub wi cej obserwowalnymi faktami

- przyczyna - zmienne niezale na

- skutek - zmienne zale na

- aby za o y zwi zek funkcjonalny musimy za o y istnienie

ł ż ć

zmiennych

po rednicz cych

-->terminy wyja niaj ce - operacyjnie zdefiniowane - hipoteza

- zmienne po rednicz ce z powodu niemo liwo ci ich bezpo redniej obserwacji

nazywane s

ą konstruktami hipotetycznymi; ró ni si pod wzgl dem " adunku

ż ą ę

hipotetycznego"

- definicja operacyjna = redukcyjna; redukuje adunek hipotetyczny dzi ki

powi zaniu

terminów wyja niaj cych z opisami dzia a eksperymentalnych lub innych

ł ń

daj cych

si zaobserwowa ; nie posiadaj znacze dodatkowych, zak adaj jasny zwi zek

zm.
niezale nej i zale nej, który da si zaobserwowa

- hipotetyczne znaczenie = znaczenie dodatkowe - mo e by zapo yczone z innych

bada lub dziedzin; nie daje si bezpo rednio zdefiniowa przez odniesienie do

daj cych si zaobserwowa operacji

- twierdzenia wyja niaj ce

- zdania, twierdzenia zawieraj ce sformu owania

zwi zków funkcjonalnych mi dzy zmiennymi (zm. niez. a zm. po r. ; zm.po r. a

zm. zale .). Zawieraj twierdzenia o hipotetycznym znaczeniu dodatkowym; np:

~~ fizjologiczne
~~ mentalistyczne (nie lubi )

~~ neutralne (np. metafora komputerowa)

3.G ówne typy wyja nie

a) wyja nienie dedukcyjne

~ wnioski z przes anek 100%

~ za pomoc logicznych dedukcji lub wnioskowania

~ przy u yciu systemu dedukcyjnego --> logicznie zorganizowany system

Strona 5 z 14

Madsen

25. październik 2006

twierdze

            - zawiera twierdzenia
                                               podstawowe: aksjomaty, postulaty
                                               pochodne: teorematy (wyprowadzone za pomoc

deduk.
z aksjomatów)
~ pierwszy najlepiej znany system dedukcyjny -->w geometrii Euklidesa,
pó niej

stosowane w naukach empirycznych

b) wyja nienie modelowe - konkretny model

~ za pomoc ró nych modeli (warstwa hipotetyczna)

~ termin model - pierwotnie konkretne, 2-wymiarowe wykresy i obiekty 3-
wymiarowe
- wykorzystanie konkretnych modeli w psychologii wzros o

dzi ki

cybernetyce (nauka o samoreguluj cych si systemach)

                                  elektronowy komputer - program komputera jako
symulowanie
                                  pracy mózgu
    ~ funkcje: - heurystyczna; dzi ki niej  atwiej zrozumie  zjawiska i tworzy

hipotezy
- pedagogiczna; czytelnik atwiej mo e zrozumie opracowanie

naukowe

CECHY  WSPÓLNE:
·                     wyja nienie stanowi "reprezentacj " obserwowanych zjawisk za

pomoc systemu (abstrakcyjnego lub konkretnego)

· model konkretny mo e by tak e sformu owany za pomoc zespo u

wzorów

RÓ NICE:

· zalety dedukcji: wy szo wyja nienia dedukcyjnego, umo liwia

ść

ono atwe dokonywanie przewidywa

Strona 6 z 14

Madsen

25. październik 2006

FUNKCJE PRZEWIDYWA :

· mog by stosowane do badania lub sprawdzania prawdziwo ci lub

prawdopodobie stwa danej teorii

· zastosowanie teorii w praktyce

4. Pozosta e typy wyja nie .

1)wyja nienie indukcyjno - statystyczne

(nieca e 100%)

# ró ni si stopniem prawdopodobie stwa wyja nianych praw w odniesieniu

ż ą ę

do
           dedukcji (100%)
        # Hempel - wyja nienia przez odkrycie praw = w.dedukcyjne + w.indukcyjne

2)wyja nienie funkcjonalne = teleologiczne

# funkcja, wynik, cel -->j zyk, którym si pos uguje

# biol., psych. - pocz tkowo, ale:

- Darwin (1859) ewolucja biol. wyja niona dedukcyjnie - hipotezy przycz. -

determ.
- Tolman (1932)zachowanie celowe wyja nione za pomoc modelu przycz.

-
determ.

3)wyja nienie historyczne = genetyczne

         # Hempel zalicza do: "przez odkrywanie praw"

      4)Norwood R. Hanson
         # rozumowanie = rozumowanie abdukcyjne --> hipotezy tworzy si  na

podstawie
zespo u dowodów empirycznych i teoretycznych

# u ywana przy tworzeniu nowej teorii (ded. gdy teoria ju istnia a)

# za wyj. modelowym

5.Metawarstwa = metateoria
- ró ne rodzaje twierdze

Strona 7 z 14

Madsen

25. październik 2006

- najbardziej konkretny poziom zawiera twierdzenia metodologiczne, czyli
twierdzenia o metodach empirycznych, które doprowadzi y do uzyskania

danych,
praw umieszczonych w warstwie opisowej
- twierdzenia dotycz ce warstwy hipotetycznej

(system hipotez i modeli,

koncepcje
naukowych wyja nie , uzasadnienie wybrania okre lonego modelu)

- twierdzenia metateoretyczne, czyli twierdzenia dotycz ce problemów

filozoficznych,
   epistemologicznych i ontologicznych
CZYLI:
- górny poziom abstrakcji
          ~~ metodologiczne
         ~~ filozoficzne - dualistyczne i monistyczne
          ~~ metateoretyczne

Strony 52 – 64

3. Warstwy teorii psychologicznych.

3.1.) Metawarstwa – górny poziom abstrakcji.

Twierdzenia:



Filozoficzne



Metateoretyczne



metodologiczne

* * *

Filozoficzne

Strona 8 z 14

Madsen

25. październik 2006

dualistyczne monistyczne

Materializm
Neutralny monizm
(rzeczywisto )

ść (Demokryt)

(Spinoza)
      psychiczna/                      fizyczna/
      duchowa                          materialna           spirytualizm
                                                                          (Berkeley)

interakcjonizm            paralelizm
(Kartezjusz)                (Leibnitz )

Metateoretyczne

        Fizjologiczne <KH(O)>      mentalistyczne <KH(M)>      neutralne <KH(N)>
  (rzadziej: redukcyjne)

(Za o enia filozoficzne)

ł ż

materializm dualizm neutralny
monizm

inaczej:

Strona 9 z 14

Madsen

25. październik 2006

Twierdzenia metateoretyczne

Konstrukty teoretyczne zmienne po rednicz ce

ą zmienne hipotetyczne

KH(O) KH(M) KH(N)

Metodologiczne

<Problem! Dobór odpowiedniej metody bada >

introspekcyjna fenomenologiczna
behawioralna

<a co za tym idzie, j zyka danych

                Fenomenologiczny                                                        fizykalny
    (opis zjawiska przez obiekt)                                  (obserwowane zachowanie
si  organizmu)

(zdania protokolarne typu)

„Czuj ból”

„Dziecko p acze, gdy widzi

szczura”

Strona 10 z 14

Madsen

25. październik 2006

(formu owanie explicite koncepcji)

dualistycznej
materialistycznej

Stanowisko po rednie: postawa liberalna wzgl dem doboru metody, jednak przy

zastosowaniu behawioralnego j zyka danych



jako „j zyka rzeczy”



ycia codziennego



a jednocze nie j zyka innych nauk



poza tym mo liwo przek adu z

ść

B na F, ale nie odwrotnie

Obja nienia:

Dualizm– u podstawy postrzegania zjawisk w wiecie le dwa rodzaje

żą

rzeczywisto ci: psychiczna i materialna. Procesy duchowe i fizyczne (wg Leibnitza)

przebiegaj paralelnie wzgl dem siebie.

Monizm - u podstawy postrzegania zjawisk w wiecie le y jeden rodzaj

rzeczywisto ci, w trzech odmianach:

Spirytualizm zak ada redukowalno

ść

wszystkich zjawisk do sfery psychiki, drug odmian , zarazem b d c

ę ą ą

przeciwnym do niego pogl dem, jest

materializm, natomiast neutralny monizm

nie zak ada redukcji w adn stron , postuluj c jeden rodzaj „neutralnej

rzeczywisto ci”, odbieranej przez pryzmat dwóch punktów widzenia.

Konstrukty teoretyczne – terminy wyja niaj ce, zawieraj ce znaczenia

dodatkowe ró nego rodzaju.

Zmienne po rednicz ce -

terminy wyja niaj ce, nie zawieraj ce znaczenia

dodatkowego, np. matematyczne, czy inne czysto formalne terminy.

Zmienne hipotetyczne - terminy wyja niaj ce, z niejasnym znaczeniem

dodatkowym; Madsen (‘59) proponuje t nazw jako okre lenie wspólne dla

KH i

ZP.

KH(O) – konstrukty hipotetyczne z fizjologicznym znaczeniem dodatkowym,
zak adaj ce oips zjawisk w kategoriach funkcjonowania organizmu (Paw ow) lub

wype nianie luk w danych fizjologicznych, dot. Procesów po rednicz cych,

zachodz cych w mózgu (Hebb).

Strona 11 z 14

Madsen

25. październik 2006

KH(M) - konstrukty hipotetyczne z mentalistycznym znaczeniem dodatkowym,
znaczenie dodatkowe jest tu przeniesione z introspekcji lub fenomenologicznej
analizy wiadomo ci.

KH(N) - konstrukty hipotetyczne z neutralnym znaczeniem dodatkowym, ze
znaczeniem dodatkowym zaczerpni tym z innych dziedzin, np. „model

hydrauliczny” Freuda

Teoria jako ca o . 83-94

ł ść

Jednostka naukowa traktowana jako ca o .

ł ść

Formalne w a ciwo ci teorii.

ł ś

a) Systematyczna organizacja teorii (tekst naukowy to tekst b d cy

ę ą

usystematyzowanym informacyjnym opracowaniem). Mo liwe jest okre lenie

ca ego

kontinuum ró nic w systematycznej organizacji. Proponowany podzia

na trzy ogólniejsze kategorie tego kontinuum:

- „szkice wyja niaj ce

ą ” – lu no zorganizowane teksty bez adnej

„stratyfikacji” na trzy poziomy abstrakcji i bez wyra nych,

sformalizowanych twierdze wyja niaj cych (prawi i hipotez)

- „teorie systematyczne” – wyst pije podzia na warstw

opisow , hipotetyczn i metateoretyczn oraz pewne wa ne

twierdzenia formu owane

explicite w ka dej warstwie (jako zasady,

„postulaty”, i „hipotezy”, „teorematy”, „prawa”etc.)

- „teorie dedukcujne” – zorganizowane jako system dedukcyjny

w logiczn hierarchi aksomatów lub postulatów i pochodnych

teorematów

b) cis o sposobu przedstawiania

Ś ł ść

Klasyfikacja z punktu widzenia cis o ci sposobu przedstawiania:

ś ł ś

1. Teorie czysto s owne

– tj. sformu owane wy cznie za pomoc

łą

s ów.

2. Teorie cz ciowo symbolizowane

ęś

– tj. w pewnym stopniu

wykorzystuj ce symbole logiczne, matematyczne i inne,

zast puj ce s owa.

3. Teorie matematyczne – tj. zawieraj ce kompletny system

wzorów matematycznych – „rachunek” – jako odpowiednik
sformu owa s ownych.

ń ł

Strona 12 z 14

Madsen

25. październik 2006

c) Klasyfikacja modeli wed ug w a ciwo ci formalnych.

ł ś

Podzia na cztery

kategorie:

1. Analogie s owne,

tj. pos uguj ce si przeno niami lub

analogiami (np. Freud).

2. Modele dwuwymiarowe, tj. wykresy, mapy i inne reprezentacje

dwuwymiarowe stosowane przy wyjasnieniach.

3. Modele trójwymiarowe, np. globus lub inna struktura

trójwymiarowa.

4. Programy symulacji komputerowej. Zjawiska, które maj by

wyja nione, s „symulowane” czy reprezentowane przez stuktur

logiczn i uk ad programu.

Epistemogloczina klasyfikacja teorii.

Oparta jest na j zyku danych

i na kategorii terminów hipotetycznych stosowanych

w danej teorii. Epistemologiczna klasyfikacja teorii:

a) Teorie czysto opisowe, nie maj ce adnej warstwy hipotetycznej ani wyra nie

sformuowanej metawarstwy. Mo na je dodaktowo podzieli dodatkowo na:

1. Behawioralne teorie opisowane albo teorie S – R, np. teoria

Skinnera.

2. Fenomenologiczne teorie opisowe.
3. Fizjologiczne teorie opisowe lub teorie redukcyjne.

b) Teorie wyja niaj ce,

tj. teksty psychologiczne zawieraj ce zarówno warstw

hipotetyczn , jak i metawarstw .

1. Fizjologiczne teorie wyja niaj ce lub teorie S-0-R,

tj. teorie

stosuj ce terminy hipotetyczne z

fizjologicznym znaczeniem

dodatkowym.

2. Neutralne teorie wyjasniaj ce lub teorie S-Hn-R,

tj. teorie

stosuj ce terminy hipotetyczne, które zawieraj

ą neutralne

znaczenie dodatkowe lub ewentualnie terminy reprezentuj ce

wy cznie „zmienne po rednicz ce”.

łą

3. Mentalistyczne teorie wyjasniaj ce

ą , tj. teorie stosuj ce terminy

hipotetyczne z dodatkowym mentalistycznym znaczeniem
dodatkowym

Strona 13 z 14

Madsen

25. październik 2006

c) Teorie interpretacyjne lub teorie M. S to teorie, które nie wyjasniaj

zachowania ani nie dokonuj co do niego przewidywa przy u yciu wyjasnie

dedukcyjnych lub modelowych. Teorie te prezentuj natomiast bardziej

intuicyjne „zrozumienie” „psychiki” ludzkiej.

Trzy g owne typy teorii odpowiadaj trzem g ównym teoriom

epistemologicznym, zgodnie z psychoepistemologi Josepha Roycce’a -

empirycznemu, epistemologicznemu i metaforycznemu.

Teorie czysto opisowe atwo okresli jako wytwory radyklanego empiryzmu,

oparte g ównie na spostrzeganiu a interpretacyjn psychologi „rozumienia”

mo na uza za produkt „metaforyzmu”, oparty g ównie na intuicji. Nie wszystkie

jednak teorie wyja niaj ce reprezentuj kra cowy racjonalizm, oparty g ównie na

my leniu -

wi kszo z nich odpowiada raczej wywa onemu „racjonalizmowi

ść

empirycznemu” lub „empiryzmowi racjonalnemu”, który opiera si zarówno na

spostrzeganiu jak i my leniu.

Klasyfikacja wed ug stosunku t/e.

Teorie wyja niaj ce mog ró ni si pod wzgl dem zachowania w nich równowagi

ż ć ę

pomi dzy my leniem racjonalnym a spostrzeganiem empirycznym. Równowaga ta

przejawia si w stosunku warstwy hipotetycznej

do warstwy opisowej. Stosunek

ten mozna nazwa stosunkiem teoria-empiria (t/e). Wed ug stosunku t/e teorie

psychologiczne mo na podzieli na dwie kategorie :

a) teorie g ównie spekulatywne, tj. teorie z wysokim stosunkiem t/e.

b) Teorie g ównie empiryczne, tj. teorie z niskim stosunkiem t/e.

Stosunek t/e mozna zast pi „ilorazem hipotez”. Aby obliczy I.H. dla danej

ą ć

teorii, nalezy policzy wszystkie hipotezy czysto teoretyczne (hipitezy H-H),

wszystkie hipotezy cz ciowo empiryczne (hipotezy S-H i H-R), a nast pnie

ęś

podzieli liczb hipotez H-H przez liczb hipotez S-H i H-R.

Strona 14 z 14

Document Outline