1 

Śpiączka hipo i hiperglikemiczna 
Przyczyny, rozpoznanie, leczenie. 
 
Cukrzyca  
Cukrzyca jest to przewlekła choroba metaboliczna, której podstawowym objawem jest 
podwyższony poziom cukru ( glukozy ) we krwi. 
Głównymi typami cukrzycy są: cukrzyca typu I, cukrzyca typu II, cukrzyca występująca w ciąży, 
inne postaci. 
 
Cukrzyca 
Cukrzyca typu I,  
zwana insulinozależną lub cukrzycą młodzieńczą, jest chorobą autoimmunologiczną, czyli taką w 
której układ odpornościowy organizmu atakuje własne komórki, prowadząc do zaburzeń w ich 
funkcjonowaniu, lub wręcz do ich całkowitego zniszczenia. W przypadku cukrzycy uszkodzeniu 
ulegają komórki wyspowe trzustki produkujące insulinę. Wydzielają one w tej sytuacji zbyt mało 
hormonu, a czasami przestają zupełnie funkcjonować. Nie udało się jednoznacznie ustalić 
dlaczego tak się dzieje. Przypuszcza się, że zniszczenie komórek trzustki może być 
zapoczątkowane przez niektóre infekcje wirusowe. Brak insuliny uniemożliwia przetwarzanie 
wchłoniętej glukozy. 
 
Cukrzyca 
W cukrzycy typu II:  
trzustka produkuje insulinę, lecz komórki różnych tkanek organizmu nie reagują na nią właściwie 
- mówi się, że są one insulinooporne. Insulina wprawdzie jest, ale nie może być spożytkowana 
przez komórki - glukoza, która może być użyteczna tylko przy współudziale insuliny, pozostaje 
we krwi. 
 
Cukrzyca 
Cukrzyca występująca w ciąży: 
 zwykle ustępuje po porodzie, lecz zwiększa ryzyko wystąpienia innej postaci choroby w okresie 
późniejszym (około 15% matek mających podwyższony poziom cukru w ciąży zachoruje na 
cukrzycę w ciągu 10-15 lat). 
 
Cukrzyca 
Inną postacią cukrzycy jest cukrzyca wtórna: 
która najczęściej pojawia się po chorobach powodujących zniszczenie (wycięcie) dużego 
fragmentu trzustki, a także w wyniku stosowania pewnych leków (np. glikokortykosteroidów). 
 
Cukrzyca 
Cukrzyca jest dosyć często spotykaną chorobą. Ocenia się, że choruje na nią od 2 do 5% 
społeczeństwa. Nieco częściej występuje u kobiet. Ryzyko zachorowania na cukrzycę typu II 
zwiększa się z wiekiem. Ten typ choroby rozpoznawany jest najczęściej w wieku 40-60 lat. 
Zachorowania na choroby wirusowe w przeszłości, występowanie cukrzycy w rodzinie, otyłość 
(cukrzyca typu II), mała aktywność ruchowa (cukrzyca typu II), duża liczba ciąż (cukrzyca typu 
II). 
 
Cukrzyca 

 

2 

Objawy typu I (20%): 
- pragnienie , wielomocz i odwodnienie 
- pieczenie i świąd w czasie oddawania moczu 
- niedorozwój psychiczny i fizyczny dzieci, senność, apatyczność 
- zmiany skórne i infekcje 
 
Cukrzyca 
Objawy typu II (80%): 
- rozwija się powoli bezobjawowo 
- osłabienie 
- czyrakowatość 
- powikłania związane z uszkodzeniem tkanek, naczyń 
 
Cukrzyca 
Powikłania: 
- choroba wieńcowa, niedokrwienie kończyn, niewydolność nerek, choroby nerwów, zaburzenia 
widzenia (łącznie z trwałą ślepotą), częste i trudne do wygojenia zakażenia skóry, śpiączka. 
Powikłaniami nieprawidłowego stosowania insuliny lub diety są śpiączki hipoglikemiczna i 
hiperglikemiczna. 
 
Śpiączka hiperglikemiczna 
   Brak insuliny inicjuje niebezpieczne dla zdrowia intensywne pozyskiwanie energii z tłuszczu. 
    Organizm usiłuje wykorzystać również tłuszcz gromadzony w wątrobie do produkcji energii.      
A to prowadzi do wytwarzania, jako produktów ubocznych ciał ketonowych działających jak 
trucizna. Nadmiar ciał ketonowych może doprowadzić do niebezpiecznej choroby – kwasicy i 
ś

piączki ketonowej, a w konsekwencji nawet do śmierci chorego. 

 
Śpiączka hiperglikemiczna 
Przyczyny: 
- zakażenia. 
- ciąża. 
- urazy, zabiegi operacyjne zwiększają zapotrzebowanie na insulinę. 
 
Śpiączka hiperglikemiczna 
Objawy: 
- bule brzucha. 
- utrata łaknienia. 
- nudności, wymioty. 
- oddech Kusmaula + zapach zgniłych jabłek (acetonu). 
- odwodnienie – wysuszenie błon śluzowych. 
- zmniejszenie napięcia tkanki skórnej. 
- prowadzi do wstrząsu hipowolemicznego. 
- pobudzony chory, niespokojny. 
- przymroczony wpadający w śpiączkę. 
- poziom glikemii nawet do 1000 mg%. 
 
Śpiączka hiperglikemiczna (kwasica ketonowa) 

 

3 

Warunkiem sukcesu w prowadzeniu chorego jest odpowiednie wyrównanie płynów, 
przystosowanie dawek insuliny, monitorowanie bilansu płynów oraz stężenia potasu w surowicy 
krwi. W przypadku śpiączki niedobór płynów wynosi 3-5 litrów, chorym podaje się fizjologiczny 
roztwór NaCl w jednorazowej dawce (bolusie) 1 litr w ciągu 30-60 minut, a następnie 1 litr 
podany w 1-2 godzinnym wlewie. Podawanie samego roztworu NaCl może wywołać w ciągu 
pierwszych godzin obniżenie stężenia glukozy o 15-20%. Celem leczenia jest zmniejszenie 
stężenia we krwi do około 200 mg%.  
U większości chorych, a szczególnie w stanie wstrząsu, stosuje się podawanie insuliny dożylnie 
ze względu na złe wchłaniania z tkanki podskórnej. Podawanie rozpoczyna się dawką 
jednorazową (bolus) 0,1-0,2 j./kg m.c. (insulina szybkodziałająca Actrapid 4 j.), kontynuuje się 
stosując dożylnie 0,1 j./kg m.c./h. Ustalenie dalszego dawkowania zależy od stanu klinicznego 
pacjenta. Co 30 minut należy monitorować poziom glikemii oraz stężenie elektrolitów i pH. 
Konieczne jest również wyrównywanie zaburzeń elektrolitowych - suplementacja potasu 20 
MEq/l). 
Śpiączka hipoglikemiczna 
Zmniejszenie glukozy we krwi do 40-50 mg% powoduje zmniejszenie zaopatrzenia w glukozę 
tkankę mózgową oraz upośledza metabolizm komórek nerwowych. 
 
Śpiączka hipoglikemiczna 
Przyczyny: 
- podanie zbyt dużej dawki insuliny 
- nie spożycie posiłku po podaniu insuliny 
- duży wysiłek fizyczny 
 
Śpiączka hipoglikemiczna 
Objawy: 
- niepokój, lęk 
- uczucie głodu 
- drżenia mięśniowe 
- pocenie się 
- ciśnienie wysokie 
- tętno szybkie 
- ból głowy 
- zaburzenia orientacji 
- drgawki toniczno-kloniczne 
- wpadający w śpiączkę 
- poziom glikemii nawet do 40 mg% 
 
Leczenie należy rozpocząć natychmiast po wykonaniu testu paskowego, nie czekając na badania 
biochemiczne. U chorych z niewielkim natężeniem objawów i hipoglikemii można rozpocząć 
leczenie od doustnego podawania płynów (soki, glukoza 20%). Chorzy z z bardziej nasilonymi 
objawami (zaburzenia neurologiczne, zaburzenia orientacji) wymagają dożylnego podawania 
glukozy 20-40%. W zależności od stanu chorego konieczne jest podawanie od 2-4 ampułek 40% 
glukozy. W przypadku niebezpieczeństwa nawracającej hipoglikemii należy rozpocząć 
podawanie dożylne mniejszych dawek 5-10% roztwór glukozy. 
Jeżeli dostęp naczyniowy jest utrudniony , można podać 1 mg Glukagonu im.  
Skutkami ubocznymi jego podawania mogą być wymioty, nudności.