Tech.urządz.sanitarnych_311[39].Z1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Układy sieci ciepłowniczych

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Przewody sieci ciepłowniczych z materiałów tradycyjnych i elementy

ich wyposażenia

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Sieci ciepłownicze z rur i elementów preizolowanych

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Wymienniki ciepła

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Węzły ciepłownicze

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Dokumentacja techniczna sieci ciepłowniczych

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o zasadach wykonywania wodnych

sieci ciepłowniczych, ich eksploatacji i odbiorze.

W poradniku zamieszczono:

—

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś

mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

—

cele kształcenia tej jednostki modułowej.

—

materiał nauczania (rozdział 4), który umożliwia samodzielne przygotowanie się do

wykonania  ćwiczeń  i  zaliczenia  sprawdzianów.  Obejmuje  on  również  ćwiczenia,  które
zawierają  wykaz  materiałów,  narzędzi  i  sprzętu  potrzebnych  do  realizacji  ćwiczeń.  Po
ćwiczeniach  zamieszczony  został  sprawdzian  postępów.  Wykonując  sprawdzian
postępów  powinieneś  odpowiadać  na  pytania  tak  lub  nie,  co  oznacza,  że  opanowałeś
materiał albo nie.

—

sprawdzian osiągnięć, w którym zamieszczono instrukcję dla ucznia oraz zestaw zadań

testowych sprawdzających opanowanie wiedzy i umiejętności z zakresu całej jednostki.
Zamieszczona została także karta odpowiedzi.

—

wykaz literatury obejmujący zakres wiadomości dotyczących tej jednostki modułowej,

która umożliwia Ci pogłębienie nabytych umiejętności.

—

jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś nauczyciela

lub instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz daną
czynność.

Jednostka modułowa: „Wykonywanie i eksploatacja sieci ciepłowniczych”, której treści

teraz poznasz, jest jednym z modułów sieci komunalnych, umożliwiających wykonywanie,
eksploatowanie i dokonywanie odbiorów sieci ciepłowniczych.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpożarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

311[39].Z1

Sieci komunalne

311[39].Z1.01
Wykonywanie

i eksploatacja sieci

wodociągowych

i kanalizacyjnych

311[39].Z1.03
Wykonywanie

i eksploatacja sieci

gazowych

311[39].Z1.02

Wykonywanie

i eksploatacja sieci

ciepłowniczych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

—

odczytywać i interpretować rysunki budowlane,

—

stosować terminologię budowlaną,

—

posługiwać się dokumentacją budowlaną,

—

stosować oznaczenia graficzne materiałów i elementów budowlanych oraz sieci

komunalnych,

—

wykonywać szkice i rysunki robocze elementów budowlanych i sieciowych,

—

wykonywać pomiary i rysunki inwentaryzacyjne,

—

wykonywać przedmiary i obmiary robót,

—

organizować stanowiska składowania i magazynowania materiałów oraz sprzętu,

—

stosować odpowiednie zabezpieczenia i oznaczenia terenu budowy,

—

rozróżniać rodzaje i kategorie gruntów oraz oceniać ich przydatność do celów

budowlanych,

—

określać zasady wykonywania robót ziemnych,

—

określać zasady wykonywania prostych pomiarów geodezyjnych,

—

korzystać z map i planów sytuacyjno-wysokościowych,

—

charakteryzować metody wykonywania oraz umacniania skarp wykopów i nasypów,

—

charakteryzować sposoby odwadniania wykopów,

—

określać warunki uzyskania pozwolenia na budowę,

—

prowadzić dokumentację budowy zgodnie z obowiązującymi przepisami,

—

opracowywać projekt organizacji budowy,

—

opracowywać projekty zagospodarowania i likwidacji terenu budowy,

—

posługiwać się dokumentacją techniczną w różnych fazach procesu budowlanego,

—

klasyfikować roboty ziemne,

—

rozróżniać rodzaje wykopów i nasypów,

—

charakteryzować sposoby wykonywania wykopów,

—

dobieraćsposoby zabezpieczania ścian wykopów w różnych gruntach,

—

zabezpieczać wykopy przed napływem wód powierzchniowych i gruntowych,

—

charakteryzować bezwykopowe metody układania rurociągów,

—

wykonywać roboty ziemne zgodnie z warunkami technicznymi ich wykonywania

i odbioru,

—

dobierać metody zagospodarowania terenu po zakończeniu robót budowlanych

i sieciowych,

—

rozróżniać łączniki do połączeń rozłącznych i nierozłącznych ze stali, miedzi i tworzyw

sztucznych,

—

oceniać stan techniczny rur i łączników stalowych, miedzianych i tworzywowych

używanych do montażu,

—

wykonywać podstawowe operacje obróbki materiałów stalowych, miedzianych

i tworzywowych,

—

przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz

ochrony środowiska podczas wykonywania robót budowlanych i sieciowych,

—

dobierać odzież ochronną oraz środki ochrony indywidualnej do określonych robót

budowlanych i sieciowych,

—

stosować procedury udzielania pierwszej pomocy osobom poszkodowanym,

—

korzystać z różnych źródeł informacji.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

—

posłużyć się podstawowymi pojęciami z zakresu ciepłownictwa,

—

scharakteryzować konwencjonalne i niekonwencjonalne źródła energii,

—

scharakteryzować źródła ciepła,

—

rozróżnić i scharakteryzować rodzaje sieci ciepłowniczych,

—

scharakteryzować nośniki ciepła i ich parametry,

—

scharakteryzować właściwości pary nasyconej i przegrzanej,

—

określić zasady przesyłania czynnika grzejnego,

—

scharakteryzować parametry pracy sieci ciepłowniczych,

—

określić właściwości materiałów stosowanych do budowy sieci ciepłowniczych,

—

rozróżnić rodzaje uzbrojenia, określić jego zadania oraz miejsca i warunki montażu,

—

określić zasady prowadzenia przewodów sieci ciepłowniczych,

—

posłużyć się dokumentacją techniczną sieci ciepłowniczych,

—

dobrać materiały oraz armaturę do budowy sieci ciepłowniczej w określonej technologii,

—

wyznaczyć miejsca montażu podpór stałych i ruchomych,

—

skoordynować wykonanie robót ziemnych oraz układanie i montaż przewodów sieci

ciepłowniczych,

—

scharakteryzować rodzaje kompensatorów, zasady ich działania oraz określić warunki

montażu,

—

dobrać urządzenia do przejmowania wydłużeń przewodów sieci cieplnej oraz jej

odwodnienia i odpowietrzenia,

—

rozróżnić rodzaje i konstrukcje kanałów ciepłowniczych,

—

zorganizować wykonanie kanałów ciepłowniczych,

—

określić zasady lokalizacji, warunki budowy oraz wyposażenie komór ciepłowniczych,

—

dobrać urządzenia do odwodnienia i odpowietrzenia sieci ciepłowniczych oraz

wyznaczyć miejsca ich montażu,

—

dobrać materiały do izolacji cieplnej sieci oraz zaplanować ich wykonanie,

—

określić zasady wykonywania sieci z rur preizolowanych,

—

wyjaśnić zasadę działania systemów alarmowych stosowanych do kontroli pracy oraz

wykrywania uszkodzenia sieci ciepłowniczej,

—

przygotować sieć ciepłowniczą do wykonania prób szczelności oraz przeprowadzenia

odbioru technicznego,

—

sprawdzić zgodność wykonywania sieci ciepłowniczych z dokumentacją,

—

zlokalizować awarie sieci ciepłowniczych i określić sposób ich likwidacji,

—

określić zakres prac konserwacyjnych i remontowych sieci ciepłowniczych,

—

wyjaśnić zasadę działania węzłów ciepłowniczych,

—

rozróżnić rodzaje węzłów ciepłowniczych oraz określić cel ich stosowania,

—

scharakteryzować węzły ciepłownicze indywidualne, grupowe i kompaktowe,

—

określić warunki techniczne dotyczące pomieszczeń węzłów ciepłowniczych,

—

dobrać elementy wyposażenia węzłów ciepłowniczych i określić warunki ich montażu,

—

wykonać obmiary robót sieciowych i związanych z nimi robót ziemnych,

—

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej

i ochrony środowiska podczas wykonywania, użytkowania, konserwacji i naprawy sieci
ciepłowniczych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Układy sieci ciepłowniczych

4.1.1. Materiał nauczania

Ciepłownictwo to nauka o wytwarzaniu i przesyłaniu ciepła do odbiorców. Ciepło

wytwarzane jest w źródle ciepła.

Źródła ciepła dzielimy na: konwencjonalne i niekonwencjonalne. Konwencjonalne źródło

ciepła  to  takie,  w  którym  wytwarzane  jest ciepło  w  wyniku  spalania paliw  stałych,  ciekłych
i  gazowych,  lub  wskutek  użycia  energii  elektrycznej.  Niekonwencjonalne  źródła  ciepła  to
takie,  w  których  nośnik  ciepła  podgrzewany  jest  za  pomocą  energii  odnawialnej
(promieniowania  słonecznego,  wiatru,  wód  termalnych,  ciepła  ziemi)  lub  ciepła  zawartego
w ściekach, ciepła powstałego ze spalania np. biomasy, odpadów komunalnych.

Ciepło może być wytwarzane w:

−

indywidualnych źródłach ciepła (wytwarzana moc cieplna nie przekracza 50 kW),

−

scentralizowanych źródłach ciepła (wytwarzana moc cieplna przekracza 50 kW).
Scentralizowane źródła ciepła dzielimy na:

−

kotłownie wbudowane,

−

kotłownie lokalne,

−

ciepłownie,

−

elektrociepłownie.

Kotłownia to zespół urządzeń technicznych, w których dzięki spalaniu paliw stałych,

ciekłych  i  gazowych  lub  zastosowaniu  energii  elektrycznej  wytwarzany  jest  nośnik  ciepła
o  wymaganej  temperaturze  i  ciśnieniu.  Kotłownia  wbudowana  wytwarza ciepło  na  potrzeby
jednego  budynku,  powinna  być  zlokalizowana  centralnie  w  stosunku  do  odbiorców  ciepła.
Kotłownia  lokalna  może  wytwarzać  ciepło  na  potrzeby  jednego  budynku  lub  grupy
budynków. Ciepłownia to zespół urządzeń, w których dzięki spalaniu paliw wytwarzany  jest
nośnik  ciepła  na  potrzeby  systemu  ciepłowniczego.  Elektrociepłownia  to  zespół  urządzeń,
w których  wytwarzane  są  w  układzie  skojarzonym,  energia  elektryczna  i  ciepło  na  potrzeby
systemu ciepłowniczego.

Zadaniem

sieci

ciepłowniczych

jest

przesyłanie

ciepła

źródła ciepła

(elektrociepłownia, ciepłownia, kotłownia) do odbiorców ciepła (budynki mieszkalne, obiekty
użyteczności publicznej, obiekty przemysłowe). Nośnikiem ciepła jest woda lub para wodna.
Dla odbiorców komunalnych (budynki mieszkalne, obiekty użyteczności publicznej)
nośnikiem ciepła jest woda o maksymalnej temperaturze: do 115°C przy niskich parametrach
oraz od 115°C do 150

C przy wysokich parametrach. Dla odbiorców przemysłowych, często

nośnikiem ciepła jest para wodna: niskoprężna (do 70 kPa) lub wysokoprężna (powyżej 70
kPa). W sieciach wysokoprężnych stosuje się parę nasyconą lub przegrzaną.

Sieć ciepłownicza to układ rurociągów ze wszystkimi urządzeniami na nich

zamontowanymi (armatura odcinająca i regulacyjna, urządzenia kontrolno – pomiarowe,
odpowietrzenia, odwodnienia, komory i studzienki ciepłownicze, kanały ciepłownicze,
punkty stałe i ruchome, kompensatory, drenaż) służący do transportu energii cieplnej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W sieci ciepłowniczej (rys. 1) można wyodrębnić następujące odcinki:

−

sieć tranzytową – odcinek sieci ciepłowniczej o długości powyżej 500 m, na którym nie
występują żadne odbiory ciepła,

−

sieć magistralną – odcinek sieci ciepłowniczej od źródła ciepła lub sieci tranzytowej do
odgałęzień lub sieci osiedlowej,

−

odgałęzienie sieci ciepłowniczej – odcinek sieci ciepłowniczej przyłączony bezpośrednio
do sieci magistralnej, którym przesyłane jest ciepło do sieci osiedlowej lub dużego
odbiorcy ciepła (np. zakładu przemysłowego),

−

osiedlową sieć ciepłowniczą – sieć ciepłownicza rozprowadzająca ciepło na danym
obszarze,

−

przyłącze ciepłownicze – odcinek sieci, którym doprowadzane jest ciepło do budynku
(węzła ciepłowniczego).

Rys. 1.

Ideowy  schemat  systemu  ciepłowniczego  miasta
[źródło  własne]:  1-  sieć  tranzytowa,  2  –  sieć
magistralna,  3  –  odgałęzienie  sieci,  4  –  sieć
osiedlowa,  5  –  przyłącze  ciepłownicze,  6  –  źródło
ciepła (np. ciepłownia), 7 – węzeł ciepłowniczy

Podziału sieci ciepłowniczej możemy dokonać w zależności od:
Rodzaju nośnika ciepła:

−

sieci ciepłownicze wodne,

−

niskotemperaturowe; t ≤ 115

−

wysokotemperaturowe; t

115

C do 150

−

sieci ciepłownicze parowe:

−

niskoprężne; p ≤ 70 kPa nadciśnienia,

−

wysokoprężne; p

70 kPa nadciśnienia.

Przeznaczenia:

−

sieci ciepłownicze komunalne,

−

sieci ciepłownicze przemysłowe.

Liczby rurociągów:

–

sieci wodne jednoprzewodowe,

–

sieci wodne dwuprzewodowe,

–

sieci wodne trój-, cztero- i wieloprzewodowe,

–

sieci parowe jednoprzewodowe bez zwrotu kondensatu,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

sieci parowe dwu- i wieloprzewodowe,

–

sieci mieszane, z kombinacją różnej liczby przewodów wodnych i parowych.
Sposobu prowadzenia rurociągów:

−

sieci podziemne,

−

sieć kanałowa.

−

w kanałach nieprzechodnich,

−

w kanałach półprzechodnich,

−

w kanałach przechodnich,

−

bezkanałowa sieć ciepłownicza (preizolowana),

−

sieci nadziemne (układana na niskich lub wysokich podporach, słupach).

Ukształtowanie wodne sieci ciepłowniczej zależy od wielkości zasilanego obszaru, oraz:

−

gęstości zabudowy,

−

parametrów nośnika ciepła,

−

sposobu jej układania,

−

przeznaczenia sieci.

Sieć ciepłowniczą możemy zaprojektować jako:

–

sieć promieniową – sieć ta pozwala (rys. 2) na przesyłanie ciepła tylko w jednym
kierunku, tzn. od źródła ciepła do odbiorcy,

–

sieć  pajęczą  –  sieć  tą  (rys.  3)  tworzą  oddzielne  pary  rurociągów  (zasilający
i  powrotny)  do  każdego  odbiornika  ciepła  (węzła  ciepłowniczego).  Sieć  ta  zapewnia
bardzo  dużą  niezawodność  dostawy  ciepła,  ponieważ  awaria  odcinka  sieci,  powoduje
tylko odcięcie dopływu ciepła do jednego odbiorcy,

–

sieć  pierścieniową  –  pozwala  na  przesyłanie  ciepła  (rys.  4)  w  dwóch  kierunkach.
Zapewnia  to  dużą  niezawodność  dostawy  ciepła.  Sieć  tą  można  rozbudować,  tworząc
tzw.  sieć  wielopierścieniową.  Nośnik  ciepła  może  być  dostarczany  z  jednego  lub  kilku
źródeł ciepła. Jest to najczęściej stosowany system ciepłowniczy w dużych miastach.

Rys. 2. Ideowy schemat promieniowej sieci ciepłowniczej [źródło własne]

Rys. 3.

Ideowy schemat pajęczej sieci ciepłowniczej [źródło własne]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4.

Ideowy schemat pierścieniowej sieci ciepłowniczej [źródło własne]

Najczęściej stosowanym systemem sieci ciepłowniczej jest system dwuprzewodowy.

Nośnikiem ciepła jest woda o maksymalnej temperaturze 130

C. Woda przepływa

rurociągiem zasilającym ze źródła ciepła (np. elektrociepłownia) do węzła ciepłowniczego,
tam oddaje ciepło, skąd powraca rurociągiem powrotnym do źródła ciepła (rys. 5).

System ciepłowniczy dostarcza ciepło na potrzeby:

−

centralnego ogrzewania,

−

ciepłej wody,

−

wentylacji i klimatyzacji,

−

przemysłu (procesy technologiczne).

Wymiana ciepła odbywa się w węzłach ciepłowniczych tzw. pośredniego zasilania.

Węzeł ciepłowniczy pośredniego zasilania to taki, w którym wymiana ciepła pomiędzy siecią
ciepłowniczą a czynnikiem grzewczym instalacji centralnego ogrzewania, odbywa się
w przeponowych wymiennikach ciepła. Jeszcze do niedawna stosowane były węzły
bezpośrednio przyłączane do sieci ciepłowniczej (np. węzły hydroelewatorowe).

Rys. 5.

Ideowy  schemat  przesyłu  ciepła  w  systemie  ciepłowniczym
[źródło  własne]:  1  –  wymiennika  ciepła  na  potrzeby
centralnego  ogrzewania,  2  –  wymiennik  ciepła  na  potrzeby
ciepłej  wody,  3  –  instalacja  centralnego  ogrzewania,
K – kocioł, P

– pompa obiegowa

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przy wyborze trasy sieci ciepłowniczej (jej projektowaniu) należy przestrzegać

następujących zasad:

−

sieć powinna być prowadzona jak najkrótszą drogą,

−

sieć należy tak prowadzić, aby zasilała jak największą liczbę odbiorców,

−

w miarę możliwości należy stosować zasadę samokompensacji,

−

sieć należy prowadzić poza obrębem budynków, poza jezdnią z wyjątkiem przejść
poprzecznych,

−

poprzeczne przejścia pod jezdnią należy wykonać tak, aby istniała możliwość wymiany
rur bez naruszania nawierzchni jezdni,

−

sieć należy prowadzić z zachowaniem minimalnych odległości od: budynków, urządzeń
podziemnych i nadziemnych, zieleni (drzew),

−

sieć należy prowadzić z zachowaniem minimalnego przykrycia,

−

w dwuprzewodowym systemie, przewody układa się obok siebie tak, aby przewód
zasilający znajdował się z prawej strony, patrząc w kierunku przepływu nośnika ciepła
w przewodzie zasilającym,

−

sieć należy prowadzić ze spadkiem umożliwiającym całkowite odwodnienie sieci.
Minimalny spadek 3‰,

−

przejście rurociągów przez ściany budynków muszą być wykonane jako szczelne,

−

kanały nieprzechodnie, komory ciepłownicze muszą mieć wentylację grawitacyjną.

W przypadku sieci ciepłowniczych naziemnych należy uwzględnić jeszcze następujące

zasady:

−

sieć należy prowadzić na słupach niskich w taki sposób, aby odległość spodu izolacji od
terenu wynosiła minimum 0,75 m,

−

w miejscach zainstalowania armatury wymagającej obsługi należy ją zabezpieczyć, przed
dostępem osób postronnych.

Przykładowe ukształtowanie osiedlowej, wodnej sieci ciepłowniczej przedstawiono na

rysunku 6.

Rys. 6.

Sieć ciepłownicza osiedlowa [źródło własne] A, B, C, D, E, F – budynki
mieszkalne, K – kotłownia osiedlowa,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W celu zapewnienia prawidłowej pracy systemu ciepłowniczego, należy utrzymywać

odpowiednie  parametry  nośnika  ciepła  (temperaturę,  ciśnienie).  Temperatura  wody  na
wyjściu  ze  źródła  ciepła  jest  funkcją  temperatury  zewnętrznej  (w  okresie  letnim  zależy  od
zapotrzebowania na ciepłą wodę). Dla każdej  sieci pewien być opracowany wykres rozkładu
ciśnienia.

Aby wykreślić wykres rozkładu ciśnienia, należy:

−

określić wartość strat ciśnienia w poszczególnych odcinkach sieci,

−

określić wartość ciśnienia dyspozycyjnego dla każdego węzła ciepłowniczego
-

∆

dys

(na podstawie Projektu Technicznego węzła ciepłowniczego),

−

ustalić sposób podłączenia węzłów do sieci ciepłowniczej,

−

określić wartość strat ciśnienia w źródle ciepła

∆

ŻC,

−

określić wartość ciśnienia pomp obiegowych

∆

(wartość ta powinna pokonać opory

przepływu: źródła ciepła, sieci ciepłowniczej, węzła ciepłowniczego),

−

wybrać sposób stabilizacji ciśnienia w sieci.

Przepływ wody w sieci ciepłowniczej spowodowany jest działaniem pomp obiegowych.

Na rysunku 7 przedstawiono rozkład ciśnienia w sieci ciepłowniczej podczas przepływu wody
przez sieć. W czasie postoju pomp obiegowych, ciśnienie w całej sieci ma jednakową
wartość. Ciśnienie ta nazywamy ciśnieniem stabilizacji p

. Miejsce włączenia urządzenia

stabilizującego  ciśnienie,  oznaczono  na  wykresie  punktem  „0”.  Jeżeli  wymiana  ciepła
pomiędzy  siecią,  a  węzłem  odbywa  się  w  wymiennikowych  węzłach  ciepłowniczych,  to
wartość  ciśnienia  stabilizacji  w  każdym  punkcie  sieci,  nie  powinna  być  niższa  niż  ciśnienie
wrzenia odpowiadające danej temperaturze.

Rys. 7.

Rozkład ciśnienia w sieci ciepłowniczej [źródło własne]:

∆

ŻC

–

wartość strat ciśnienia w źródle ciepła,

∆

– wartość ciśnienia pomp

obiegowych,

∆

dys

– wartość ciśnienia dyspozycyjnego dla każdego

węzła ciepłowniczego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W sieciach ciepłowniczych stosuje się najczęściej jeden z dwóch układów stabilizacji

ciśnienia:

−

z przeponowym naczyniem wzbiorczym (w źródłach ciepła o mocy ≤ 12MW),

−

z pompami uzupełniająco-stabilizującymi (rozwiązanie powszechnie stosowane).

Na rysunku 8 przedstawiono ideowy schemat stabilizacji ciśnienia przy pomocy

zamkniętego  naczynia  wzbiorczego,  włączanego  przed,  lub  za  pompami  obiegowymi.
Miejsce  włączenia  zamkniętego  naczynia  wzbiorczego  oznaczono  punktem  „0”.  Punkt  ten
jednocześnie określa ciśnienie stabilizacji dla systemu ciepłowniczego. Ciśnienie w naczyniu
wzbiorczym  utrzymywane  jest  za  pomocą  poduszki  gazowej  (gaz  obojętny).  Podczas  pracy
pomp  obiegowych,  rozkład  ciśnienia  dla  naczynia  włączonego  przed  pompami  obiegowymi
obrazuje  wykres  I;  dla  naczynia  włączonego  za  pompami  obiegowymi  obrazuje  wykres  II.
W momencie,  gdy  pompy  obiegowe  nie  pracują (awaria),  w  układzie

ciepłowniczym panuje

ciśnienie stabilizacji, równe ciśnieniu jakie panuje w naczyniu.

W dużych systemach ciepłowniczych, do stabilizacji ciśnienia stosowane są układy:

−

z oddzielnymi pompami uzupełniającymi i stabilizującymi,

−

z pompami stabilizująco-uzupełniającymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 8.

Ideowy  schemat  stabilizacji  ciśnienia  z  przeponowym
naczyniem  wzbiorczym,  włączonym  przed  lub  za
pompami  obiegowymi  wraz  z  wykres  ciśnienia
[3, s. 27]

Na rysunku 9 przedstawiono ideowy schemat stabilizacji ciśnienia z oddzielnymi

pompami uzupełniającymi – P

i stabilizującymi – P

oraz rozkład ciśnienia w systemie

ciepłowniczym (rys. nr 10). W układzie tym podczas pracy pomp obiegowych – P

odpowiednią wartość ciśnienia zapewniają pompy uzupełniające, o stałej wartości

∆

w punkcie 0

. Podczas postoju pomp obiegowych, ciśnienie w systemie ciepłowniczym

utrzymywane jest przez pompy stabilizujące – P

, które wytwarzają ciśnienie o wartości

ciśnienia stabilizacji

∆

, oznaczonym na wykresie w punkcie 0

. Zawory regulacyjne – ZR,

umożliwiają łatwą zmianę

ciśnienia w sieci, dostosowując je do chwilowych potrzeb. Zawór

bezpieczeństwa – ZB zabezpiecza układ przed wzrostem ciśnienia w sieci.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 9.

Ideowy schemat stabilizacji ciśnienia z zastosowaniem oddzielnych pomp
uzupełniających – P

i pomp stabilizujących P

[źródło własne]: P

– pompy

obiegowe, ZR – zawór redukcyjny, K – kocioł, PI – pomiar ciśnienia,
ZW – zbiornik wody

Rys. 10.

Rozkład  ciśnienia  w  sieci  ciepłowniczej  dla  schematu  stabilizacji
ciśnienia  z  zastosowaniem  oddzielnych  pomp  uzupełniających
i stabilizujących  ciśnienie  [źródło  własne]:

∆

– ciśnienie pomp

obiegowych,

∆

–

ciśnienie

pomp

uzupełniających,

∆

– ciśnienie stabilizacji

Parowe sieci ciepłownicze projektuje się i wykonuje się w chwili obecnej tylko dla

odbiorców przemysłowych (para wykorzystywana jest do celów technologicznych). Parowe
sieci ciepłownicze są zazwyczaj dwuprzewodowe, jednym przewodem przesyłana jest para do
odbiorcy, natomiast drugim przewodem przesyłany jest kondensat do wytwórcy ciepła.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Spotykamy  również  sieci  parowe  jednoprzewodowe  (bez  zwrotu  skroplin),  wtedy  gdy
skropliny  są  zanieczyszczone  w  wyniku  procesu  technologicznego.  Nośnikiem  ciepła
w sieciach  parowych  jest  para  nasycona  lub  przegrzana.  Para  wodna  powstaje  z  wody  na
skutek jej podgrzania. Proces wytwarzania pary możemy podzielić na dwa etapy:
—

w pierwszym etapie ciepło dostarczane do wody jest zużywane do podniesienia jej

temperatury do temperatury wrzenia,

—

w drugim etapie na skutek dalszego doprowadzania ciepła następuje zmiana stanu

skupienia, przechodząc ze stanu ciekłego w gazowy. Podczas tego procesu powstaje para
wilgotna o różnym stopniu suchości tj. zawartości wilgoci. Para wilgotna przekształca się
w parę suchą. Proces ten zachodzi do momentu całkowitego odparowania wody, tzn. do
chwili, gdy cała masa wody zmieni się w parę wodną. Dalsze dostarczanie ciepła
powoduje tzw. przegrzewanie pary, para osiąga wyższą temperaturę i ciśnienie, stan taki
pary nazywamy parą przegrzaną.

Ciepłem parowania nazywamy ilość ciepła potrzebną do zamiany 1 kg wody

o temperaturze wrzenia na parę nasyconą. Para nasycona jest to para, która nie zawiera
wilgoci a jej temperatura jest równa temperaturze wrzącej wody. Z 1 kg wody pod ciśnieniem
atmosferycznym otrzymujemy około 1720 dm

pary wodnej. Para wodna jest wydajnym

nośnikiem ciepła, podczas procesu kondensacji (skraplania pary) z 1 kg pary otrzymujemy
około 2250 kJ ciepła. Woda, która ochładza się o 20 K dostarcza około 84 kJ ciepła z 1 kg
wody.

Sieci parowe projektuje się w dwóch podstawowych układach:

—

w piłę (rys. nr 11a),

—

z przeciwnym spadkiem (rys. nr 11b).

Rys. 11.

Układ rurociągów parowych; a) w tzw. piłę, b)z przeciwnym spadkiem [4, s. 293]

Rurociągi parowe układane w tzw. piłę (rys. 11a) należy prowadzić ze spadkiem 1‰.

Spadek  ten  powinien  być  zgodny  z  kierunkiem  przepływającej  pary.  Rurociągi  parowe
układane z przeciwnym spadkiem (rys. 11b) należy prowadzić ze spadkiem co najmniej 10%
dla  odcinka  rurociągu  o  przeciwnym  spadku  niż  kierunek  przepływającej  pary.  Odcinek  ten
nie powinien być dłuższy niż 10 metrów. Sieć parową niskoprężną odwadnia się co 20–50 m,
sieć  wysokoprężną  co  200–300  m.  Przewody  kondensacyjne  układa  się  ze  spadkiem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

minimalnym od 2–3 ‰. W sieciach parowych stosuje się podobne uzbrojenie co w sieciach
wodnych, dostosowane do parametrów pracy.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki znasz scentralizowane źródła ciepła?
2.  Co to jest przyłącze ciepłownicze?
3.  Co jest nośnikiem ciepła w sieciach ciepłowniczych?
4.  Od czego zależy ukształtowanie sieci ciepłowniczych?
5.  W jaki sposób zbudowana jest sieć ciepłownicza promieniowa?
6.  W jaki sposób zbudowana jest sieć ciepłownicza pajęcza?
7.  W jaki sposób zbudowana jest sieć ciepłownicza pierścieniowa?
8.  Jakie dane odczytujemy z wykresu rozkładu ciśnienia sieci ciepłowniczej?
9.  Jakie znasz układy stabilizacji ciśnienia w sieciach ciepłowniczych?
10.  W jakich układach projektuje się sieć ciepłowniczą parową?
11.  Ile wynosi minimalny spadek przewodu kondensacyjnego?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeanalizuj schematy sieci ciepłowniczych w układzie promieniowym, pajęczym,

pierścieniowym i mieszanym. Porównaj te rozwiązania, wskaż wady i zalety każdego
z układów.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować schematy sieci ciepłowniczych,
2)  wskazać wady i zalety każdego układu sieci ciepłowniczej,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

arkusz papieru formatu A3,

−

przybory do pisania i rysowania: długopis, ołówek, linijka, gumka,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Porównaj przydatność i użyteczność nośników ciepła: wody i pary wodnej. Wskaż wady

i zalety każdego z tych nośników.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  porównać przydatność i użyteczność nośników ciepła,
2)  porównać budowę sieci ciepłowniczych przesyłających nośniki ciepła,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

arkusz papieru formatu A3,

−

przybory do pisania i rysowania: długopis, ołówek, linijka, gumka,

−

literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić scentralizowane źródła ciepła?



2) zdefiniować pojęcie przyłącze ciepłownicze?



3) wymienić

uwarunkowania

decydujące

ukształtowaniu

sieci

ciepłowniczej?



4) zdefiniować pojęcie sieć ciepłownicza promieniowa?



5) zdefiniować pojęcie sieć ciepłownicza pierścieniowa?



6) zdefiniować pojecie sieć ciepłownicza pajęcza?



7) omówić wykres rozkładu ciśnienia w sieci ciepłowniczej?



8) wymienić układy sieci ciepłowniczej parowej?



9) określić spadek rurociągu kondensacyjnego?



10) narysować układ przewodów parowych w tzw. piłę?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Przewody sieci ciepłowniczych z materiałów tradycyjnych
i elementy ich wyposażenia

4.2.1. Materiał nauczania

Sieć ciepłownicza prowadzona w kanałach zbudowana jest z:

−

rurociągów,

−

armatury i osprzętu,

−

budowli technicznych (kanałów ciepłowniczych, komór ciepłowniczych, punktów
stałych).

Rurociągi sieci ciepłowniczej to: odcinki proste, załamania, zwężki, odgałęzienia.

Rurociągi sieci ciepłowniczych w wykonaniu tradycyjnym o średnicach D

≤ 500 mm, należy

wykonywać z rur stalowych bez szwu; o średnicach D

> 500 mm z rur stalowych ze szwem

spiralnym lub wzdłużnym. Można również zastosować do budowy sieci ciepłowniczych rury
preizolowane. Rurociągi o średnicach D

≤100 mm, łączy się za pomocą spawania gazowego,

powyżej tej średnicy za pomocą spawania elektrycznego. Rurociągi z armaturą łączy się za
pomocą połączeń kołnierzowych.

Załamania rurociągów sieci wykonuje się za pomocą łuków. Rozróżniamy łuki: gładkie,

gładkie krótkie, półfaliste, segmentowe, podcinane. Zaleca się stosować łuki gładkie; łuki
segmentowe należy stosować w uzasadnionych przypadkach. Łuki gładkie (rys. 12a), stosuje
się dla rurociągów o średnicach D

≤ 500 mm, jeżeli parametry pracy nie przekraczają: p =

2,5 MPa, t = 300

C. Są wykonywane przy promieniu gięcia R = 3D

i R = 4D

; kącie gięcia

łuku

= 30

, 45

, 60

, 90

a) b)

Rys. 12. Łuk: a) gładki, b) krótki tzw. hamburski, c) segmentowy [3, s. 42]

Łuki gładkie krótkie tzw. hamburskie (rys. 12b), stosuje się dla rurociągów o średnicach

≤

500 mm, jeżeli parametry pracy nie przekraczają: p = 2,5 MPa, t = 150

C. Są

wykonywane przy promieniu gięcia R = 1,5D

; kącie gięcia łuku

= 30

, 45

, 60

, 90

, 180

Łuki segmentowe (rys. nr 12c), stosuje się dla rurociągów o średnicach D

100 – 1000 mm,

jeżeli parametry pracy nie przekraczają: p = 2,5 MPa, t = 300

C. Są wykonywane przy

promieniu gięcia R = D

, R = 2D

; kącie gięcia łuku

= 15

, 30

, 45

, 60

, 90

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 13. Zwężki: a) symetryczna, b) niesymetryczna [3, s. 45]

Zmiany średnicy rurociągu wykonujemy stosując zwężki: symetryczne i niesymetryczne

(rys. 13). Wymiary L zależy od: średnic nominalnych, wielkości redukcji.

Odgałęzienia na sieciach należy wykonywać z odejściem do góry lub z boku rurociągu,

przy zachowaniu warunku: stosunek średnicy odgałęzienia do średnicy rurociągu głównego
powinien wynosić:

−

1: 6 dla D

≤

400 mm

−

1: 3 dla D

400 mm

Każde odgałęzienie składa się z: trójnika, odcinka prostego; często również z łuków

i zwężek. Typowe odgałęzienia wykonuje się jako: proste, łukowe, esowe (rys. 14)

Rys. 14.

Odgałęzienia: a) łukowe, b) esowe, c) proste [3, s. 44]

Odwodnienia sieci stosuje się:

−

w najniższych punktach sieci,

−

przy zaworach odcinających poszczególne odgałęzienia sieci,

−

na sieciach magistralnych przy zaworach odcinających.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Odwodnienia lokalizowane są w komorach lub studzienkach ciepłowniczych. Na

przewodzie odwadniającym (króćcu) montuje się zawór odwadniający w taki sposób, aby
istniała możliwość jego otwierania i zamykania z zewnątrz.

Średnicę przewodu odwadniającego dany odcinek dobieramy tak, by był spełniony

warunek:

−

maksymalny czas spuszczania wody wynosił 3 godziny dla D

≤

300 mm,

−

maksymalny czas spuszczania wody wynosił 5 godziny dla D

300–500 mm,

−

maksymalny czas spuszczania wody wynosił 7 godziny dla D

600–800 mm,

−

maksymalny czas spuszczania wody wynosił 10 godziny dla D

800 mm.

Minimalna średnica przewodu odwadniającego D

25 mm. Odwodnienie można wykonać

z króćcem i zaworem odwadniającym usytuowanym pionowo lub poziomo (rys. 15).

Rys. 15. Odwodnienie sieci: a) z zaworem usytuowanym

poziomo b) z zaworem usytuowanym poziomo
[3, s. 119]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 16. Odpowietrzenia sieci ciepłowniczej [3, s. 120]: Typ A-1 dla D

32 – 100, typ

A-2 dla D

125-350; typ A-3 dla D

400-700 (dla parametrów: t = 150

p = 1,6 MPa); typ B-1 dla D

32 – 100; typ B-2 dla D

125-350, typ B-3 dla

400-700 (dla parametrów: t = 300

C, p = 1,6 MPa); (wymiary: A, B, L

zależą od średnicy rurociągu)

Odpowietrzenia sieci ciepłowniczych projektuje się:

−

w najwyższych punktach sieci,

−

przy zaworach odcinających do odpowietrzenia i napowietrzenia sieci.

Odpowietrzenia lokalizuje się w komorach, studzienkach i węzłach ciepłowniczych.

Zawór  odpowietrzający  umieszczony  w  komorze,  studzience  powinien  mieć  możliwość
otwierania i zamykania z zewnątrz. Zawory odpowietrzające mogą być  montowane poziomo
lub  pionowo  (rys.  16).  W  komorach  i  studzienkach  ciepłowniczych  zaleca  się  montowanie
zaworów odpowietrzających w pozycji poziomej. Średnicę zaworu odpowietrzającego należy
dobrać tak, aby prędkość wypływu powietrza wahała się od 25–50 m/s.

Przewód obiegowy umożliwia przepływ nośnika ciepła między rurociągiem (rys. 17)

zasilającym i powrotnym. Wykonywany jest najczęściej w kształcie litery U. Umiejscawia się go
w:

−

źródłach ciepła,

−

komorach ciepłowniczych,

−

studzienkach ciepłowniczych,

−

węzłach ciepłowniczych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 17. Przewód obiegowy w kształcie litery U [3, s. 50]: (wymiary A, B, zależą od średnicy rurociągu)

Zadaniem armatury (zasuw, zaworów) jest odcięcie lub regulacja przepływu nośnika

ciepła w sieciach ciepłowniczych.

Armaturę odcinającą należy umiejscawiać na:

−

magistralnych rurociągach sieci ciepłowniczej, co 1000 m,

−

wszystkich odgałęzieniach od średnicy D

150 mm,

−

odgałęzieniach umożliwiających odcięcie maksymalnie pięciu budynków lub odbiorców
ciepła powyżej 2,5 MW,

−

przyłączach do zakładów przemysłowych,

−

przyłączach do budynków, do których nie ma dostępu w ciągu całej doby,

−

przyłączach do budynku; w pomieszczeniu węzła ciepłowniczego.

Armaturę z rurociągiem łączy się za pomocą połączenia kołnierzowego lub połączenia

spawanego. Zawory należy stosować do średnicy D

100 mm, powyżej tej średnicy należy

stosować zasuwy. Obecnie tradycyjne konstrukcje zasuw, zastępują zawory kulowe. Zawory
kulowe tworzą zwartą konstrukcję, są mniejsze i lżejsze od zasuw; można je łączyć
z rurociągami poprzez połączenia nierozłączne (spawane) lub rozłączne (kołnierzowe). Mogą
być sterowane ręcznie lub posiadać napęd elektryczny.

Zadaniem osprzętu jest pomiar parametrów nośnika ciepła (temperatury, ciśnienia) oraz

wyłapywanie stałych zanieczyszczeń niesionych wraz z wodą sieciową (odmulniki).

Do pomiaru temperatury służą: szklane termometry techniczne, termometry tarczowe

rtęciowo-sprężynowe, termometry elektryczne ze zdalnym przekazywaniem wskazań.
Termometry umieszcza się na:

−

zasilających rurociągach magistralnych co około 2 km,

−

wszystkich odgałęzieniach powrotnych od średnicy D

150 mm,

−

przyłączach do zakładów przemysłowych,

−

przyłączach do budynków prywatnych.

Do pomiaru ciśnienia stosuje się manometry sprężynowe o zakresie pomiarowym 0–2,5

MPa. Manometry umieszcza się na rurociągach magistralnych (zasilającym i powrotnym) co
2 km oraz na rurociągach ciepłowniczych od D

200 mm.

W zależności od średnicy rurociągu stosujemy odmulniki siatkowe (rys. 18),

filtroodmulniki magnetyczne, montowane bezpośrednio na rurociągu. Filtroodmulniki
magnetyczne wyposażone są w filtr siatkowy oraz zespół magnesów stałych, zadaniem ich
jest wychwytywanie zanieczyszczeń ferrytycznych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 18. Odmulnik siatkowy [3, s. 61]: wymiary: H, h, L zależą od średnicy d

Kanały ciepłownicze stanowią element obudowy rurociągów sieci ciepłowniczej. Kanały

przechodnie umożliwiają prowadzenie czynności eksploatacyjnych, są drogie, stosuje się je
w

uzasadnionych

przypadkach.

Najczęściej

stosuje

się

prefabrykowane

kanały

nieprzechodnie.

Projektując

sieć

ciepłowniczą

prefabrykowanych

kanałach

nieprzechodnich, należy przestrzegać następujących zasad:

−

kanały muszą mieć skuteczną izolację przeciwwilgociową,

−

przejście pod jezdnią należy wykonać tak, aby w razie konieczności wymiany rurociągu
nie naruszyć nawierzchni jezdni,

−

przejście rurociągu przez ścianę budynku powinny być tak wykonane, aby uniemożliwić
przenikanie gazu. W odległości 0,4–2,5 m od wejścia rurociągu do budynku należy
wykonać kominek wentylacyjny,

−

konstrukcja podpór stałych powinna zapewnić swobodny przepływ powietrza oraz spływ
wody w kanale,

−

kanały muszą mieć wentylację grawitacyjną,

−

kanałów nie należy projektować poniżej poziomu wód gruntowych.

W Polsce najczęściej stosowane są kanały nieprzechodnie typu: T-9/65, TB, KP, L, C.

Kanały typu TB (rys. 19 i tabela 1), produkowane są w sześciu wielkościach.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 21. Podpora ruchoma rolkowa [1, s. 50]: 1- podstawa podpory, 2 – rolka, 3 – płoza, 4 – podkładki

Podpory ruchome umieszcza się w odległościach wynikających z dwóch warunków:

−

wytrzymałości materiału,

−

konieczności całkowitego odwodnienia rurociągu.

Rozstaw podpór ruchomych możemy określić na podstawie obliczeń lub z nomogramów

(rys. 22 i 23).

Rys. 22.

Nomogram do określenia odległości między podporami ruchomymi
wynikającymi z warunków wytrzymałościowych [3, s. 113]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podpory stałe w sposób trwały mocują rurociąg z podłożem. Tworzą konstrukcję

zespawanych kształtowników z rurociągiem (rys.  24), są  jednocześnie trwale przymocowane
do podłoża. Lokalizuje się je w kanałach i komorach ciepłowniczych, pomieszczeniach węzła
ciepłowniczego.  Rozmieszcza  się  je  zgodnie  z  wymogami  danej  technologii.  Odległość
między  podporami  stałymi  możemy  określić  z  nomogramu  przedstawionego  na  rysunku
numer 25.

Rys. 25. Nomogram do określenia maksymalnej odległości między podporami stałymi [3, s. 89]

Komory ciepłownicze, w zależności od funkcji, jaką pełnią, dzielimy na główne

i pomocnicze. Wykonujemy je jako murowane lub z elementów prefabrykowanych. Komory
główne (rys. 26) rozmieszcza się na sieciach magistralnych, w miejscach odgałęzień sieci, na
przyłączach sieci dla co najmniej 5 budynków. W komorach głównych montuje się
następującą armaturę:

−

zawory lub zasuwy odcinające,

−

zawory odwadniając,

−

zawory odpowietrzające,

−

armaturę kontrolno-pmiarową,

−

przewody obejściowe,

−

odmulniki,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

punkty stałe,

−

kompensatory (dławicowe, mieszkowe).
Wewnętrzne wymiary komór powinny spełniać wymagania wynikające z rozmieszczenia

elementów i urządzeń, jak również zapewnić możliwość montażu i demontażu tych urządzeń.

Komora ciepłownicza powinna mieć:

−

co najmniej dwa włazy o minimalnej średnicy 600 mm, typu ciężkiego,

−

drabinki lub klamry włazowe, trwale osadzone w konstrukcji komory,

−

studzienkę spustową w dnie komory, przykrytą kratką, połączoną z kanalizacją,

−

zabezpieczenie przed przenikaniem wód gruntowych i opadowych,

−

wentylację grawitacyjną.

Rys. 26. Komora ciepłownicza [3, s. 123]

Komory z zainstalowanymi urządzeniami, których wymiary gabarytowe są większe niż

otwory włazowe, powinny mieć luki montażowe. Komory pomocnicze wykonuje się
z kręgów betonowych lub jako budowle murowane w celu:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

odwodnienia i odpowietrzenia rurociągów w miejscach zmiany kierunku spadku
rurociągów, pomiędzy komorami głównymi,

−

odwodnienia kanału przed budynkiem, gdy spadek kanału jest skierowany w stronę
budynku.

Kompensacja rurociągów. W skutek zmiany temperatury nośnika ciepła, rurociąg skraca

się lub wydłuża. Wydłużenie rurociągu

∆

L obliczamy ze wzoru:

∆

L =

•

– t

) [m]

w którym:

−

– współczynnik rozszerzalności cieplnej (tabela nr 1) [

-1

−

– długość rurociągu w temperaturze montażu [m],

−

– maksymalna temperatura nośnika ciepła [

C],

−

- temperatura montażu rurociągu sieci ciepłowniczej [

C].

Aby nie nastąpiło zniszczenie rurociągu należy stosować kompensację. Rozróżniamy

kompensację:

−

naturalną,

−

sztuczną.

Tabela 2. Wartości współczynnika rozszerzalności cieplnej [źródło własne]

Temperatura nośnika ciepła [

0–50

0–100

0–150

0–200

Współczynnik rozszerzalności cieplnej

α =10

-5

[

-1

]

1,0

1,2

1,22

1,29

Kompensacja naturalna polega na ukształtowaniu rurociągu sieci w linii łamanej, co

umożliwia swobodne boczne przesuwanie się przewodu. Projektując sieć, należy jak
najczęściej stosować kompensacją naturalną. Podstawowe układy samokompensacji (rys. nr
27) są:

−

w kształcie litery L o kącie prostym,

−

w kształcie litery L o kacie rozwartym,

−

w kształcie litery Z.

a) b) c)

Rys. 27.

Układy samokompensacji a) w kształcie
litery L, b) w kształcie litery L o kącie
rozwartym,

kształcie

litery

Z; Ps – punkt stały [3, s. 71]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kompensacja sztuczna polega na zastosowaniu:

−

wydłużek U-kształtowych,

−

wydłużek dławicowych jednostronnych lub dwustronnych,

−

wydłużek mieszkowych.

Wydłużki U-kształtowe gładkie (rys. 28), stosowane są dla rurociągów wodnych sieci

ciepłowniczych o średnicach D

32 – 250 (parametry pracy sieci: t = 300

C, p = 2,5 MPa).

Wykonuje się je z rur bez szwu, o łukach gładkich o promieniu gięcia R = 4 D

w dwóch

rodzajach:

−

wydłużki niskie (H = 1100–2600):

−

krótkie,

−

długie.

−

wydłużki wysokie (H = 2600–4000):

−

krótkie,

−

długie.

Rys. 28.

Wydłużki U-kształtowe gładkie [3, s. 72]: a) długie,
b) krótkie; wymiary: a, b, H, l

, l

, R – zależą od typu i

rodzaju wydłużki

Wydłużki U-kształtowe segmentowe, stosowane są dla rurociągów o średnicach D

300 –

500 mm (parametry pracy: t = 150

C, p = 1,6 MPa

Rurociągi sieci ciepłowniczej, niezależnie od sposobu układania, zabezpiecza się izolacją

cieplną.  Izolacja  cieplna  chroni  rurociąg  przede  wszystkim  przed  nadmiernymi  stratami
ciepła,  ma  jednak  również  zapobiegać  przenikaniu  wilgoci  oraz  chronić  go  przed
uszkodzeniami  mechanicznymi.  Grubość  izolacji  należy  dobrać  tak,  aby  nie  przekroczyć
zalecanych wartości jednostkowych strat mocy cieplnej [W/mb].

Izolację przewodów cieplnych powinna cechować:

–

odpornością na działanie wysokiej temperatury,

–

małą wartością współczynnika przewodzenia ciepła,

–

odpornością na zawilgocenie,

–

odpornością na uszkodzenia mechaniczne,

–

prostym sposobem wykonania i naprawy.

Izolacja cieplna wykonana jest najczęściej z trzech elementów:

−

izolacji właściwej (np. pianka poliuretanowa, wełna mineralna),

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

hydroizolacji (metoda smarowania lepików na zimno lub gorąco, metoda nawijania
materiałów ze zwojów i uszczelnianie ich za pomocą lepików),

−

płaszcza ochronnego (blacha stalowa ocynkowana, tworzywo sztuczne, siatka metalowa,
materiały w zwojach: tkanina szklana, tkanina lakierowo-szklana, polimery), zabezpiecza
izolację właściwą przed niekorzystnym wpływem otoczenia.

Przed zaizolowaniem, zewnętrzne powierzchnie rurociągów należy zabezpieczyć przed

korozją  zgodnie  z  Polską  Normą.  Przykładową  konstrukcję  izolacji  cieplnej  dla  rurociągów
sieci  ciepłowniczej,  układanej  w  kanałach  nieprzechodnich,  przedstawia  rys.  29.  Obecnie
coraz  częściej  stosuje  się  izolację  cieplną  z  gotowych  elementów  (półcylindryczną,
cylindryczną).

Rys. 29. Izolacja cieplna rurociągu sieci ciepłowniczej układanej w kanałach nieprzechodnich [3, s. 197]

Budowa sieci ciepłowniczej prowadzonej w kanałach powinna być prowadzona w trzech
etapach:
etap I – obejmuje:

−

roboty przygotowawcze; polegają na wytyczeniu przebiegu trasy oraz usunięciu
wierzchniej warstwy ziemi (humusu),

−

wykonanie  wykopu;  prowadzimy  przy  użyciu  sprzętu  mechanicznego  (koparek),
ograniczając  pracę  ręczną  do  miejsc  tzw.  kolizji  –  skrzyżowań  z  innymi  elementami
uzbrojenia  podziemnego  (np.  siecią  wodociągową).  Wykopy  mogą  być  o  przekroju
pionowym lub pochyłym ścian, zależy to od rodzaju i kategorii gruntu,

−

wykonanie podłoża pod kanał ciepłowniczy; polega na wykonaniu podłożą betonowego
na podsypce z kamienia lub tłucznia o uziarnieniu 2–5 cm (grubość warstwy podsypki od
15 do 25 cm) lub ułożeniu płyt prefabrykowanych,

−

wykonanie odwodnienia kanału ciepłowniczego (w przypadku niskiego poziomu wód
gruntowych),

−

wykonanie podstaw pod punkty ruchome,

−

wykonanie komór ciepłowniczych – konstrukcji budowlanej komory ciepłowniczej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

etap II – obejmuje:

−

montaż rurociągu; obejmuje prace polegające na układaniu rur, kształtek, wydłużek oraz
ich pospawaniu. Montaż przewodów można prowadzić  metodą klasyczną (spawanie rur,
kształtek  odbywa  się  w  wykopie)  oraz  metodą  odcinkową  (spawanie  rur,  kształtek  do
długości  100  m  odbywa  się  na  poziomie  terenu  a  następnie  pospawany  odcinek
opuszczany  jest  do  przygotowanego  kanału  ciepłowniczego).  Po  wykonaniu  spawania
należy przeprowadzić badanie złączy metodą ultradźwiękową lub rentgenowską,

−

montaż punktów stałych i ruchomych,

−

próbę  ciśnienia;  wykonujemy  bez  uzbrojenia  i  armatury.  Napełniamy  rurociąg  wodą  na
24  godziny  przed  wykonaniem  próby  szczelności,  dokładnie  go  odpowietrzając.
Następnie  zwiększamy  ciśnienie  do  ciśnienia  próbnego.  Próbę  ciśnienia  uważamy  za
pozytywną, jeżeli w czasie 15 minut manometr nie wskaże zmian ciśnienia,

−

montaż uzbrojenia sieci ciepłowniczej,

−

montaż izolacji cieplnej rurociągów oraz armatury.

etap III – obejmuje:

−

przykrycie kanału ciepłowniczego łupinami,

−

wykonanie izolacji przeciwwilgociowej kanału ciepłowniczego,

−

zasypanie i ubicie ziemi w wykopie,

−

uporządkowanie terenu.

Odbiór sieci ciepłowniczej. Sieć ciepłownicza powinna być wykonana zgodnie

z dokumentacją  techniczną.  Wszystkie  odstępstwa  od  dokumentacji,  wynikłe  w  trakcie
budowy,  powinny  być  uwzględnione  w  dokumentacji  powykonawczej.  W  trakcie  kolejnych
etapów  budowy  sieci  ciepłowniczej  przeprowadza  się  następujące  rodzaje  badań
częściowych:

−

badania zgodności z dokumentacją,

−

badania materiałów,

−

badania w zakresie robót zimnych,

−

badania w zakresie robót budowlanych,

−

badania w zakresie robót montażowych.

Z przeprowadzanych badań częściowych sporządza się protokoły. Po wykonaniu całości

prac, przeprowadza się odbiór techniczny końcowy, który polega na przedstawieniu
protokołów badań częściowych oraz wykonaniu ruchu próbnego.

Sieć ciepłownicza wraz z uzbrojeniem powinna podlegać właściwej eksploatacji oraz

bieżącej konserwacji. Właściwa eksploatacja polega na utrzymywaniu w systemie
ciepłowniczym odpowiednich parametrów pracy (temperatura, ciśnienie). Bieżąca
konserwacja polega na ocenie stanu technicznego:
–

rurociągów,  stanu  ich  izolacji  cieplnej  (w  sieciach  ciepłowniczych  prowadzonych
w kanałach  nieprzechodnich,  budowanych do  końca  lat dziewięćdziesiątych praktycznie
nie  do  zrealizowania).  W  sieciach  ciepłowniczych  z  systemem  monitoringu,  stan
rurociągów (ich szczelności) kontrolowany jest na bieżąco,

–

podpór ruchomych i stałych w komorach ciepłowniczych,

–

komór ciepłowniczych, ze szczególnym uwzględnieniem stanu połączeń kołnierzowych,
kompensatorów, armatury (zawory, zasuwy), aparatury kontrolno – pomiarowej,

–

armatury odwadniającej i odpowietrzającej umieszczonej w komorach pomocniczych,

–

wentylacji kanałów ciepłowniczych i komór.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Awarie  jakie  mają  miejsce  w  systemach  ciepłowniczych  w  90%  wynikają  z  powstania
nieszczelności w rurociągu ciepłowniczym na skutek korozji. Awaria taka powoduje z reguły
wyłączenie  kilku  odbiorców  ciepła  (kilku  bloków)  z  dostawy  ciepła  przez  okres  kilkunastu
godzin. Usuwanie tego typu awarii polega na wymianie uszkodzonego odcinka ciepłociągu na
nowy. Sieć ciepłowniczą można również poddać inwentaryzacji.
Celem inwentaryzacji jest zazwyczaj sprawdzenie, czy przebieg lub wyposażenie jest zgodne
z  projektem  technicznym.  Czasami  inwentaryzacja  wykonywana  jest  w  celu  odtworzenia
zagubionej  lub  nieaktualnej  dokumentacji  technicznej.  Inwentaryzację  sieci  wykonuje  się  na
podkładzie  geodezyjnym,  na  którym  wymiaruje  się  kanał  ciepłowniczy  przedstawiając  jego
przebieg.  Inwentaryzacja  komory  ciepłowniczej  polega  na  wykonaniu  szkicu  komory
z podaniem wymiarów rzeczywistych oraz elementów wyposazenia komry.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Z jakich elementów zbudowana jest sieć ciepłownicza?
2.  Jakie znasz łuki stosowane w sieciach ciepłowniczych?
3.  Jakie znasz odgałęzienia sieci ciepłowniczej?
4.  W jakich miejscach sieci ciepłowniczej stosujemy odwodnienia?
5.  W jakim celu stosujemy przewody obiegowe?
6.  Jaką funkcję pełni odmulnik siatkowy?
7.  W jakim celu stosujemy podpory ruchome?
8.  W jaką armaturę wyposaża się komory ciepłownicze?
9.  Od czego zależy wydłużenie cieplne rurociągu?
10.  Jakie znasz sposoby kompensacji naturalnej?
11.  Jakie znasz sposoby kompensacji sztucznej?
12.  Jakie roboty obejmują poszczególne etapy budowy sieci ciepłowniczej?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dobierz wyposażenie (armaturę i osprzęt) komory ciepłowniczej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaopatrzyć się w notatnik oraz przybory do pisania i rysowania,
2)  zapoznać się z katalogami armatury,
3)  przeanalizować dokumentację techniczną komory ciepłowniczej,
4)  dobrać wyposażenie komory ciepłowniczej,
5)  sporządzić zestawienie armatury,
6)  sporządzić kosztorys armatury,
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

instrukcja do wykonania ćwiczenia wraz z dokumentacją zadania,

–

katalogi armatury,

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

przybory do rysowania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

kalkulator,

–

komputer z podłączonym Internetem,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Na odcinku osiedlowej sieci ciepłowniczej wskazanym przez nauczyciela na planie,

zaproponuj elementy jego wyposażenia. Podaj, w których miejscach przewidziałbyś ich
umiejscowienie i jaki cel miałyby te elementy spełniać.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaopatrzyć się w notatnik, przybory do pisania i rysowania,
2)  przeanalizować przebieg odcinka osiedlowej sieci ciepłowniczej,
3)  zwymiarować schemat sieci ciepłowniczej,
4)  dobrać uzbrojenie i armaturę dla odcinka osiedlowej sieci ciepłowniczej,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

notatnik,

–

katalog armatury i uzbrojenia,

–

przybory do pisania,

–

przybory do rysowania,

–

literatura z rozdziału 6.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić elementy, z których zbudowana jest sieć ciepłownicza wodna?



2) wymienić rodzaje łuków stosowanych w sieciach ciepłowniczych?



3) opisać rodzaje odgałęzień sieci ciepłowniczej?



4) wymienić miejsca, w których należy wykonać odwodnienie sieci

ciepłowniczej?



5) wymienić cel stosowania przewodów obiegowych?



6) wymienić miejsce montażu odmulnika?



7) wyjaśnić cel stosowania podpór ruchomych?



8) wyjaśnij cel stosowania podpór stałych?



9) wymienić armaturę, w którą należy wyposażać komorę ciepłownicza?



10) obliczyć wydłużenie cieplne rurociągu?



11) wyjaśnić zasady kompensacji sieci ciepłowniczych?



12) opisać etapy budowy sieci ciepłowniczej?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Sieci ciepłownicze z rur i elementów preizolowanych

4.3.1. Materiał nauczania

Sieci ciepłownicze preizolowane możemy wykonywać jako podziemne lub nadziemne.

Podziemna sieć ciepłownicza preizolowana to układ rur, kształtek i elementów
preizolowanych ułożonych bezpośrednio w gruncie, bez kanałów i jakichkolwiek obudów.

Podstawowym elementem systemu jest rura preizolowana (rys. nr 30), która zbudowana

jest z następujących elementów:

−

rury przewodowej,

−

izolacji cieplnej (np. pianka poliuretanowa),

−

rury osłonowej (np. rura z tworzywa sztucznego),

−

systemu alarmowego.

W zależności od rodzaju i parametrów nośnika ciepła, rura przewodowa może być

wykonana z:

−

rury stalowej,

−

rury stalowej ocynkowanej,

−

rury miedzianej,

−

rury z tworzywa sztucznego.

Rura preizolowana może mieć konstrukcję zespoloną-związaną lub ślizgową.

Konstrukcja zespolona to taka, w której materiał izolacyjny zespolony jest trwale z rurą
przewodową i osłonową. W konstrukcji ślizgowej rura przewodowa przemieszcza się
względem materiału izolacyjnego.

Rys. 30. Rura preizolowana stalowa z instalacją alarmową [9, s. 10]: a) dla D

≤

400 mm, b) dla D

400 mm

Sieć ciepłownicza preizolowana powinna być projektowana i budowana w jednej

technologii, według jednej z metod, związanej głównie z przyjętym systemem
kompensowania wydłużeń cieplnych rurociągów.

Sieć ciepłowniczą preizolowną projektujemy, uwzględniając układanie rurociągów:

−

z wykorzystaniem naturalnej kompensacji, tzn. z zastosowaniem kompensacji typu
L, Z, U,

−

z zastosowaniem urządzeń kompensacyjnych, np. kompensatorów typu mieszkowego,

−

z wprowadzeniem naprężeń wstępnych, np. ze wstępnym podgrzewaniem i urządzeń
kompensatorów jednorazowego działania,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

według metody zwanej na zimno,

−

bez stosowania urządzeń do kompensacji wydłużeń np. sieci z rur preizolowanych
elastycznych.

Przykładowo omówiony zostanie system rur preizolaowanych FINPOL ROHR,

zespolonych, tzw. związanych (sztywnych) stosowanych do podziemnego układania,
o parametrach nośnika ciepła do 150

Sieć ciepłownicza podziemna, preizolowana zbudowana jest z:

−

rur preizolowanych,

−

elementów preizolowanych,

−

armatury preizolowanej,

−

elementów uzupełniających system sieci preizolowanej (poduszki kompensacyjne, mufy).

Rury preizolowane z przewodową rurą stalową (bez szwu lub ze szwem) produkowane są

w zakresie średnic D

20–600 mm, o długościach L = 6, 8 lub 12 m (rys. 31). Rury stalowe

łączone są za pomocą spawania elektrycznego.

Rys. 31. Rura preizolowana [7, s. 8]

Do elementów preizolowanych zaliczamy: łuki, zwężki (rys. nr 32), odgałęzienia proste

(rys. 33) i równoległe, punkty stałe (rys. nr 34). Łuki preizolowane wykonywane są jako gięte
(rys. 35) lub jako spawane.

Rys. 32. Zwężki preizolowane [7, s. 13]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 39. Zasada posadowienia rurociągu preizolowanego w wykopie [9, s. 7]

Po wykonaniu wykopu, układamy rury w wykopie na drewnianych podkładach

o grubości  ok.  10  cm  (rys.  nr  40),  umieszczonych  na  dnie  wykopu  w  odstępach  dwu
metrowych  (drewniane  podkłady  można  zastąpić  kopcami  z  piasku).  Rurociągi  układamy
z minimalnym  spadkiem  3‰.  Przed  rozpoczęciem  spawania,  sprawdzamy  czy  wszystkie
niezbędne  elementy  zostały  nasunięte  na  rury  (mufy,  opaski  termokurczliwe,  pierścienie
uszczelniające).  W  czasie  spawania,  piankę  izolacyjną  oraz  płaszcz  ochronny  rury
preizolowanej  należy  osłonić  przed  uszkodzeniem.  Po  wykonaniu  spawania  należy
przeprowadzić  badanie  złączy  metodą  ultradźwiękową  lub  rentgenowską,  a  następnie
wykonać  próbę  szczelności  wykonanego  odcinka  rurociągu.  Po  pozytywnym  wyniku  próby
szczelności,  przystępujemy  do  połączenia  systemu  alarmowego.  System  ten  pozwala  na
wykrycie  przecieków  oraz  jego  lokalizację.  Oparty  jest  na  porównawczej  metodzie  pomiaru
oporu  elektrycznego.  Pomiędzy  rurą  przewodową  a  rurą  osłonową  w  piance  poliuretanowej
w pozycji  „za  dziesięć  druga”  umieszczone  są  dwa  przewody  elektryczne  w  izolacji
teflonowej.  Przewody  łączy  się  ze  sobą  za  pomocą  tulejek  zaciskowych  i  izoluje  się  je
koszulkami termokurczliwymi.  Wykonane połączenia elektryczne  sprawdzamy przy pomocy
testera.  Po  wykonaniu  w/w  czynności  przystępujemy  do  wykonania  izolacji  połączenia
spawanego.

Rys. 40. Ułożenie rur preizolowanych w wykopie [9, s. 9]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Łuki, zwężki preizolowane montowane są w taki sam sposób, jak proste odcinki rur.

Zaleca się projektowanie odgałęzień sieci z odejściem do góry; minimalne przykrycie
rurociągu powinno wynosić 40 cm.

Kompensację naturalną typu: L, Z wykonuje się z zastosowaniem łuków i odcinków

prostych rur preizolowanych. Przy montażu należy ułożyć strefę kompensacyjną, tzn. obłożyć
poduszkami kompensacyjnymi ramiona kompensacyjne. Stosowane są dwa rodzaje poduszek
kompensacyjnych:  poduszki  kształtowe  typu  „A”  i  poduszki  płaskie  typu  „B”  (rys.  41).
Poduszki  należy  układać w  miejscach przewidywanych przemieszczeń rurociągu, przed  jego
zasypaniem,  zgodnie  z  projektem  sieci.  Przykładowy  sposób  ułożenia  poduszek
przedstawiono na rysunku numer 42.

Rys. 41.

Poduszki kompensacyjne a) poduszka
kształtowa

typu

„A”,

b) poduszka

płaska typy „B” [10, s. 13]

Rys. 42. Przykładowy sposób układania poduszek kompensacyjnych [10, s. 13]

Preizolowne punkty stałe należy zakotwić w gruncie za pomocą żelbetonowego bloku

oporowego (rys. nr 43). Wymiary bloku zależą od sił działających na punkt stały.

Rys. 43. Punkt stały na sieci ciepłowniczej preizolowanej [10, s. 17]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Preizolowane zawory odcinające mają stałą długość zabudowy, niezależnie od średnicy,

równą 1000 mm. Montaż zaworu odcinającego wykonuje się w identyczny sposób, jak
odcinka rury preizolowanej.

Zaleca się projektowanie armatury odcinającej bezpośrednio w ziemi (w punktach, które

nie podlegają przemieszczaniu) z trzpieniem zlokalizowanym w studzience lub skrzynce
hydrantowej (rys. 44).

Zawory, które wymagają przekładni należy lokalizować w komorach lub studzienkach

ciepłowniczych

Rys. 44. Sposób montażu zaworów odcinających [10, s. 17]

System produkuje dwa rodzaje odwodnień: odwodnienie górne oraz dolne. Odwodnienie

dolne należy projektować bezpośrednio w ziemi. Może być zblokowane z armaturą
odcinającą. Odwodnienie powinno być sprowadzone do studzienki schładzającej (rys. 45).

Rys. 45. Sposób odwodnienia rurociągu preizolowanego [10, s. 18]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Odpowietrzenia rurociągów wykonuje się w najwyższych punktach sieci. Mogą być

stosowane wraz z armaturą odcinająca (rys. 46). Odpowietrzenia umieszcza się bezpośrednio
w ziemi z wylotem skierowanym do góry.

Rys. 46. Studzienka do obsługi zaworu odcinającego wraz z zaworem odpowietrzającym [10, s. 18]

Przejścia rurociągów preizolowanych przez przegrody budowlane powinny być szczelne.

Połączenie to wykonywane jest z zastosowaniem gumowych pierścieni uszczelniających
(rys. 47). Pierścieni gumowe zapewniają szczelność jak również umożliwiają przesuwanie się
rurociągu.

Rys. 47. Przejście rury preizolowanej przez przegrodę budowlaną.[10, s. 35]

Zasady prowadzenia sieci ciepłowniczej preizolowanej, jej ukształtowanie, wybór trasy

jest identyczny, jak dla sieci ciepłowniczej układanej w kanałach ciepłowniczych

Odbiór

sieci preizolowanej odbywa się na podobnych zasadach jak w przypadku sieci ciepłowniczej
układanej w kanałach ciepłowniczych.

Sieć ciepłownicza wraz z uzbrojeniem powinna podlegać właściwej eksploatacji oraz

rurociągów, stanu ich izolacji cieplnej – odbywa się za pomocą systemu monitoringu,
kontrolowany jest na bieżąco,

–

komór ciepłowniczych (jeżeli są budowane w sposób tradycyjny), ze szczególnym
uwzględnieniem stanu połączeń kołnierzowych, kompensatorów, armatury (zawory,
zasuwy), aparatury kontrolno-pomiarowej.

Ukształtowanie sieci ciepłowniczych o niskich parametrach (t

max

= 95

C, p = 0,6 MPa),

projektuje się w taki sam sposób jak sieć wysokoparametrową.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Jednym z systemów rur preizolowanych, stosowanych w sieciach ciepłowniczych

niskotemperaturowych (maksymalna temperatura nośnika ciepła – wody 95

C) jest system

Calpex firmy BRUGG.

System ten charakteryzuje giętką rura przewodowa z sieciowanego polietylenu (PE-X).

Rura pokryta jest warstwą antydyfuzyjną, uniemożliwiającą przenikanie tlenu do
przesyłanego medium. Jest to rura samokompensująca. System Calex oferuje:

−

rurę preizolowaną z jedną rurą przewodową – „uno”; średnice D

20–100 mm,

−

rurę

preizolowaną

dwoma

rurami

przewodowymi

–

„duo”

(rys.

50);

średnice maksymalna rur: 2x D

50,

−

rurę preizolowaną z czterema rurami przewodowymi – „quatro”.

Połączenia  rur  wykonywane  są  za  pomocą  złączek  zaciskowych  skręcanych  lub  złączek
zaprasowywanych.  Rura  dostarczana  jest  na  miejsce  montażu  w  zwojach,  umożliwia  to
dowolne  jej  układanie,  omijając  napotkane  przeszkody  (kable  telekomunikacyjne,
energetyczne, przewody uzbrojenia podziemnego, drzewa).

Rys. 48. Rura preizolowana z dwoma rurami przewodowymi z PE-X [5]

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Z jakich elementów zbudowana jest rura preizolowana?
2.  Z jakiego materiału wykonana jest rura przewodowa?
3.  Z jakiego materiału wykonana jest rura osłonowa?
4.  Jaką konstrukcję może mieć rura preizolowana?
5.  W jaki sposób wykonujemy sieć ciepłowniczą preizolowaną?
6.  Z jakim spadkiem układamy rurociągi preizolowane w wykopie?
7.  Ile powinno wynosić minimalne przykrycie rury preizolowanej?
8.  Po co stosujemy system alarmowy w rurach preziolowanych?
9.  Ile wynoszą maksymalne parametry sieci ciepłowniczej niskotemperaturowej?
10.  Z  jakiego  materiału  wykonana  jest  rura  przewodowa  w  sieci  ciepłowniczej

niskotemperaturowej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj harmonogram wykonania odcinka sieci ciepłowniczej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaopatrzyć się w notatnik oraz przybory do pisania i rysowania,
2)  przeanalizować PT (Projekt techniczny) sieci ciepłowniczej,
3)  opracować harmonogram wykonania odcinka sieci ciepłowniczej,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

projekt techniczny sieci ciepłowniczej,

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

przybory do rysowania,

–

kalkulator,

–

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Zaprojektuj przebieg trasy sieci ciepłowniczej preizolowanej dla osiedla mieszkaniowego

przedstawionego na planie zagospodarowania terenu osiedla.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaopatrzyć się w notatnik oraz przybory do pisania i rysowania,
2)  przeanalizować projekt zagospodarowania osiedla,
3)  opracować przebieg trasy sieci ciepłowniczej,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–

plan zagospodarowania osiedla,

–

notatnik,

–

przybory do pisania,

–

przybory do rysowania,

–

kalkulator,

–

literatura rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić elementy, z których zbudowana rura preizolowana?



opisać budowę rury preizolowanej?



opisać zespoloną rurę preizolowaną?



wymienić elementy sieci ciepłowniczej preizolowanej?



omówić zasady posadowienia rurociągu preizolowanego?



określić miejsce montażu poduszek kompensacyjnych?



podać parametry niskotemperaturowej sieci ciepłowniczej?



określić materiał z którego wykonywana jest rura przewodowa w sieci
ciepłowniczej preizolowanej niskotempperaturowej?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Wymienniki ciepła

4.4.1. Materiał nauczania

Wymiennikiem ciepła nazywamy urządzenie, w którym następuje wymiana ciepła

pomiędzy  czynnikiem  grzewczym  o  wyższej  temperaturze,  a  czynnikiem  ogrzewanym
o niższej  temperaturze.  Wymienniki  ciepła  są  stosowane  w  węzłach  ciepłowniczych.
Następuje  w  nich  wymiana  ciepła  pomiędzy  czynnikiem  grzewczym  z  sieci  ciepłowniczej,
a wodą krążącą w instalacji centralnego ogrzewania lub instalacją ciepłej wody.

Wymienniki dzielimy ze względu na:

–

sposób wymiany ciepła na,

−

wymiennik pośrednie (przeponowe),

−

wymienniki bezpośrednie (bezprzeponowe),

–

rodzaj czynnika grzewczego i ogrzewanego,

−

woda – woda,

−

woda – para,

−

para – woda,

−

woda – powietrze,

−

powietrze – powietrze.

Ponadto rozróżnia się wymienniki:

−

przepływowe,

−

współprądowe,

−

przeciwprądowe,

−

pojemnościowe.

Wymienniki bezpośrednie to takie, w których następuje mieszanie obu czynników.

W wymiennikach przeponowych (pośrednich) wymiana ciepła następuje poprzez ściankę.
Moc cieplną wymiennika opisuje wzór:

Q = A

•

∆

log

[W]

w którym:

A – powierzchnia wymiany ciepła [m

K – współczynnik przenikania ciepła [W/(m

K)],

∆

log

– średnia logarytmiczna różnica temperatury [K].

∆

log

]

[

∆

−

∆

w którym:

∆

– większa różnica temperatury między nośnikami ciepła [K],

∆

– mniejsza różnica temperatury między nośnikami ciepła [K].

Wymiennik współprądowy (rys. 49) to taki, w którym czynnik grzewczy płynie w tym

samym kierunku, co czynnik ogrzewany.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 49. Ideowy schemat współprądowego wymiennika ciepła wraz z rozkładem

temperatury [źródło własne]: t

’

– temperatura czynnika grzewczego na

dopływie do wymiennika ciepła, t

”

– temperatura czynnika grzewczego na

odpływie z wymiennika ciepła, t

’

– temperatura czynnika ogrzewanego na

dopływie do wymiennika ciepła, t

”

– temperatura czynnika ogrzewanego na

odpływie z wymiennika ciepła

Wymiennik przeciwprądowy (rys. 50) to taki, w którym czynnik grzewczy przepływa

przez wymiennik w kierunku przeciwnym do czynnika ogrzewanego. Wymienniki
współprądowe i przeciwprądowe są wymiennikami przepływowymi. Wymienniki
przeciwprądowe są mniejsze niż wymienniki współprądowe przy tej samej mocy cieplnej.

Rys. 50. Ideowy schemat przeciwprądowego wymiennika ciepła wraz z rozkładem

temperatury [źródło własne]: t

’

– temperatura czynnika grzewczego na dopływie do

wymiennika ciepła, t

”

– temperatura czynnika grzewczego na odpływie

z wymiennika ciepła, t

’

– temperatura czynnika ogrzewanego na dopływie do

wymiennika ciepła, t

”

– temperatura czynnika ogrzewanego na odpływie

z wymiennika ciepła

Wymiennik pojemnościowy (rys. 51), to wymiennik typu woda-woda lub para-woda.

Wymienniki te pracują najczęściej w instalacjach ciepłej wody z nierównomiernym jej
rozbiorem, spełniając zarazem zadanie zasobnika ciepłej wody. Zbudowany jest z walca
o średnicy od 600 do 1200 mm, wewnątrz którego znajduje się wężownica z rur stalowych, do
której doprowadzany jest czynnik grzejny (temperatura zasilania wynosi od 130–75

C).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zasobniki łączy się szeregowo lub równolegle. Częściej stosuje się połączenie

szeregowe, ponieważ w tego typu połączeniu następuje bardziej równomierne ładowanie
i rozładowywanie układu zasobników.

Nowoczesne przepływowe wymienniki ciepła mają zwartą konstrukcję, są bardzo

efektywne i znalazły zastosowanie w instalacjach centralnego ogrzewania i ciepłej wody. Do
tej grupy wymienników ciepła możemy zaliczyć wymienniki typu JAD oraz wymienniki
płytowe.

Wymienniki JAD (rys. 53) to przepływowe wymienniki typu woda – woda, pracujące

z  reguły  jako  przeciwprądowe.  Mają  one  nierozbieralną  konstrukcję  wykonaną  ze  stali
odpornej  na  korozję.  Stosowane  są  zarówno  w  instalacjach  centralnego  ogrzewania,  jak
również  w  instalacjach  ciepłej  wody.  Wymienniki  typu  JAD  łączone  są  z  instalacjami  za
pomocą króćców kołnierzowych. Montowane są w pozycji pionowej.

Płytowe wymienniki ciepła (rys. 54), charakteryzują się bardzo intensywną wymianą

ciepła  pomiędzy  czynnikiem  grzewczym  a  ogrzewanym.  Są  to  w  wymienniki  typu  woda  –
woda,  przepływowe,  pracujące  z  reguły  jako  przeciwprądowe.  Zbudowane  są  z  płyt
miedzianych  lub  z  płyt  ze  stali  nierdzewnej,  łączonych  poprzez  skręcanie  lub  lutowanie.
Charakteryzują  się  wysokim  współczynnikiem  wymiany  ciepła,  małymi  wymiarami  przy
dużych  mocach  cieplnych,  wysoką  odpornością  na  zmiany  ciśnienia  i  temperatury,  prostym
i łatwym montażem. Wymienniki płytowe łączone są z instalacją za pomocą nagwintowanych
króćców.

Rys. 53. Wymiennik ciepła typu JAD [4, s. 85] Rys. 54. Płytowy wymiennik ciepła

[5]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wymienniki pojemnościowe znalazły zastosowanie w instalacjach ciepłej wody,

w których zapotrzebowanie na ciepłą wodę ulega znacznym wahaniom w czasie. Wymienniki
te są jednocześnie zasobnikami ciepłej wody. Zasobnik ciepłej wody – zbiornik, w którym
gromadzona jest ciepła woda. Wymienniki ciepłej wody pracują w instalacjach
ciśnieniowych.

Wymiennik ciepłej wody (rys. 55) powinien być wyposażony w następującą armaturę:

−

na zasilaniu wężownicy po stronie czynnika grzewczego: zawór odcinający, filtr, pompa
wody grzewczej, zawór zwrotny, zawór odcinający,

−

na powrocie wężownicy po stronie czynnika grzewczego: zawór odcinający,

−

na zasileniu wymiennika zimną wodą: zawór odcinający, filtr, zawór zwrotny,

−

na wyjściu z wymiennika ciepłej wody: zawór odcinający.

Każdy wymiennik ciepłej wody pracujący w systemie ciśnieniowym powinien być

wyposażony w:

−

zawór bezpieczeństwa,

−

termometr rtęciowy, manometr,

−

urządzenie do automatycznej regulacji temperatury ciepłej wody.

Zawór bezpieczeństwa może być zamontowany na zasobniku ciepłej wody lub na

przewodzie  doprowadzającym  zimną  wodę  do  wymiennika  (pomiędzy  zasobnikiem
a zaworem  zwrotnym).  Na  rurze  łączącej  zawór  bezpieczeństwa  z  wymiennikiem  ciepłej
wody  nie  wolno  montować  żadnej  armatury.  Średnica  rury  łączącej  zawór  bezpieczeństwa
powinna  odpowiadać  średnicy  zaworu  bezpieczeństwa.  Wyrzut  wody  z  zaworu
bezpieczeństwa  powinien  być  wyprowadzony  nad  posadzkę,  a  średnica  przewodu  powinna
odpowiadać średnicy części wyrzutowej zaworu bezpieczeństwa.

Rys. 55.

Schemat montażowy pojemnościowego wymiennika
ciepła  [źródło  własne]:  2  –  zawór  odcinający,
3  –  zawór  spustowy,  4,  6,  7,  –  zawory  odcinające,
5 – filtr do wody

Wymienniki przepływowe (typu JAD, płytowe) znalazły zastosowanie w instalacjach

centralnego ogrzewania i instalacjach ciepłej wody. Wymiennik przepływowy (rys. 56)
pracujący na potrzeby centralnego ogrzewania powinien być wyposażony w następującą
armaturę i osprzęt:

−

od strony wody sieciowej:

−

na zasilaniu: zawór odcinający kulowy, filtr, regulator przepływu, odpowietrznik,

−

na powrocie: ciepłomierz, zawór spustowy, zawór odcinający kulowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

od strony instalacji centralnego ogrzewania:

−

na powrocie z instalacji centralnego ogrzewania: zawór odcinający kulowy,
termometr, manometr, zawór zwrotny, zawór odcinający, przeponowe naczynie
wzbiorcze, filtr,

−

na zasilaniu centralnego ogrzewania: zawór bezpieczeństwa, pompa, termometr,
zawór odcinający kulowy.

Rys. 56.

Schemat

montażowy

przepływowego

wymiennika

ciepła

[11]: 4 – ręczny regulator przepływu, 5 – filtr, 6 – zawór odcinający, 7 – zawór
spustowy,  8  –  zawór  odcinający  uzupełnienia    wody  w  instalacji  centralnego
ogrzewania,  9  –  zawór  zwrotny,  10  –  zawór  bezpieczeństwa,  11-  zawór
odpowietrzający,  12  –  termometr,  13  –  manometr,  14-  wymiennik
przepływowy, 15 – przeponowe naczynie wzbiorcze, 16 – pompa centralnego
ogrzewania,  17  –  ciepłomierz,  17a  –  wodomierz  licznika,  17b  –  czujnik
temperatury ciepłomierza na zasilaniu, 17c – czujnik temperatury ciepłomierza
na powrocie węzła ciepłowniczego.

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak zbudowany jest współprądowy wymiennik ciepła?
2.  Jak zbudowany jest przeciwprądowy wymiennik ciepła?
3.  Jak zbudowany jest pojemnościowy wymiennik ciepła?
4.  Jakie zadanie spełnia pojemnościowy wymiennik ciepła?
5.  W  jaką  armaturę  zabezpieczającą  należy  wyposażyć  pojemnościowy  wymiennik  ciepłej

wody?

6. W jakim miejscu instalacji pojemnościowego wymiennika ciepła montujemy zawór

bezpieczeństwa?

7. W jaką armaturę należy wyposażyć pojemnościowy wymiennik ciepłej wody po stronie

czynnika grzewczego?

8. Jaką armaturę należy zamontować na przewodzie doprowadzającym zimną wodę do

pojemnościowego wymiennika ciepłej wody?

9.  Jak zbudowany jest wymiennik ciepła typu JAD?
10.  W jakiej pozycji montowany jest wymiennik ciepła typu JAD?
11.  Jak łączymy wymiennik ciepła typu JAD z instalacją?
12.  Jak zbudowany jest płytowy wymiennik ciepła?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

13. W jaką armaturę należy wyposażyć przepływowy wymiennik ciepła po stronie wody

sieciowej?

14. W jaką armaturę należy wyposażyć przepływowy wymiennik ciepła po stronie instalacji

centralnego ogrzewania?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Opracuj instrukcję podłączenia pojemnościowego wymiennika ciepłej wody do sieci

ciepłowniczej po stronie czynnika grzewczego i instalacji ciepłej wody użytkowej po stronie
czynnika ogrzewanego. Podaj niezbędne wyposażenie stanowiska pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaopatrzyć się w notatnik oraz przybory do pisania i rysowania,
2)  przeanalizować sposób podłączenia pojemnościowego wymiennika ciepłej wody,
3)  dobrać urządzenia i armaturę po stronie sieci ciepłowniczej,
4)  dobrać urządzenia i armaturę po stronie ciepłej wody użytkowej,
5)  wykonać zestawienie urządzeń i armatury,
6)  podać niezbędne wyposażenie stanowiska pracy,
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

przybory do pisania i rysowania,

−

katalog urządzeń i armatury,

−

kalkulator,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Opracuj instrukcję podłączenia płytowego wymiennika centralnego ogrzewania do sieci

ciepłowniczej po stronie czynnika grzewczego i instalacji centralnego ogrzewania po stronie
czynnika ogrzewanego. Podaj niezbędne wyposażenie stanowiska pracy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaopatrzyć się w notatnik oraz przybory do pisania i rysowania,
2)  przeanalizować sposób podłączenia płytowego wymiennika centralnego ogrzewania,
3)  dobrać urządzenia i armaturę po stronie sieci ciepłowniczej,
4)  dobrać urządzenia i armaturę po stronie centralnego ogrzewania,
5)  wykonać zestawienie urządzeń i armatury,
6)  podać niezbędne wyposażenie stanowiska pracy,
7)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

przybory do pisania i rysowania,

−

katalog urządzeń i armatury,

−

kalkulator,

−

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dokonać podziału wymienników ciepła?



2) omówić zasadę pracy wymiennika współprądowego?



3) omówić zasadę pracy wymiennika przeciwprądowego?



4) omówić zasadę pracy wymiennika pojemnościowego?



5) narysować schemat montażowy pojemnościowego wymiennika ciepłej

wody?



6) narysować schemat montażowy przepływowego wymiennika ciepłej

wody?



7) zamontować zawór bezpieczeństwa?



8) opisać budowę wymiennika typu JAD?



9) opisać budowę wymiennika płytowego?



10) wymienić armaturę, w jaką należy wyposażyć przepływowy wymiennik

ciepła po stronie wody sieciowej?



11) wymienić armaturę w jaką należy wyposażyć przepływowy wymiennik

ciepła po stronie instalacji ciepłej wody?



12) wykorzystać zdobyte wiadomości w praktycznym działaniu?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Węzły ciepłownicze

4.5.1. Materiały nauczania

Węzeł ciepłowniczy to zespół urządzeń i armatury, którego zadaniem jest dostarczenie

ciepła  z  sieci  ciepłowniczej  do  instalacji centralnego ogrzewania  i  ciepłej  wody.  W  węzłach
tych  woda  sieciowa  i  woda  z  instalacji  centralnego  ogrzewania,  znajdują  się  w  odrębnych
obiegach,  a  wymiana  ciepła  następuje  w  przeponowych  wymiennikach  ciepła  (węzły
pośredniego  zasilania).  Jeszcze  do  niedawna  stosowane  były  węzły  ciepłownicze
bezpośredniego  zasilania  (np.  węzły  hydroelewatorowe,  węzły  zmieszania  pompowego).
Węzeł  bezpośredniego  zasilania  to  taki,  w  którym  nośnik  ciepła  (woda  sieciowa)
przepływająca  przez  sieć  ciepłowniczą,  jednocześnie  przepływa  przez  instalację  centralnego
ogrzewania. Wymiennikowe węzły ciepłownicze mogą pracować jako węzły jednostopniowe
lub dwustopniowe.  Wymienniki ciepła  mogą  być  włączone w sieć  ciepłowniczą:  szeregowo,
równolegle,  szeregowo-równolegle,  równolegle  –  szeregowo.  W  zależności  od  ilości
zasilanych  odbiorców,  węzły  dzielimy  na:  węzły  indywidualne  (zasilające  jeden  budynek)
oraz węzły grupowe. Węzły grupowe z reguły lokalizowane są w budynkach wolnostojących,
zasilających większą ilość odbiorców (np. osiedle mieszkaniowe).

Rys. 57. Ideowy schemat wymiennikowego węzła ciepłowniczego [4, s. 316]

Ideowy schemat węzła wymiennikowego przedstawiono na rysunku 57. Jest to węzeł

jednofunkcyjny,  pracujący  na  potrzeby  instalacji  centralnego  ogrzewania.  Woda  grzewcza
instalacji centralnego ogrzewania podgrzewana jest w przeciwprądowym wymienniku ciepła.
Pracą  wymiennika  steruje  zawór  regulacyjny.  Urządzenie  sterujące  odbiera  impulsy  od:
czujnika  temperatury  zewnętrznej  i  czujnika  temperatury  wody  powracającej  z  instalacji
centralnego  ogrzewania,  porównuje  je  z  krzywą  grzania  i  wysyła  odpowiedni  impuls  do
zaworu  regulacyjnego.  W  węzłach  dwufunkcyjnych  przygotowywana  jest  woda  na potrzeby
centralnego  ogrzewania  i  ciepłej  wody.  Wymienniki  przygotowujące  ciepłą  wodę  pracują
z reguły

układach:

szeregowo-równoległych

lub

równolegle-szeregowych.

Z wymiennikami  mogą  współpracować  zasobniki  ciepłej  wody.  Najczęściej  stosowane  są
węzły  dwustopniowe  szeregowo-równoległe  bez  lub  z  zasobnikiem  ciepłej  wody  (rys.  58).
W węzłach  tych  uzyskuje  się  zmniejszenie  zapotrzebowania  na  wodę  sieciową,  jak  również
następuje obniżenie temperatury wody powrotnej do sieci, co wpływa na poprawę sprawności
źródła  ciepła.  Zasobniki  ciepłej  wody  stosuje  się  w  budynkach  o  znacznych  wahaniach
w rozbiorze ciepłej wody.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 58.

Ideowy  schemat  węzła  wymiennikowego  dwufunkcyjnego
[4]:  1  –  odmulacz,  2  –  filtr,  3  –  zawór  regulacyjny,
4  –  wymiennik  ciepła  c.o.,  5  –  kryza,  6  –  licznik  ciepła,
7 – wymiennik ciepłej wody I stopnia, 8-wymiennik ciepłej
wody  II  stopnia,  9  –  regulator  temperatury,  10  –  zawór
bezpieczeństwa,  11  –  stycznik,  12  –  pompy  ładująco-
cyrkulacyjne, 13 – wodomierz

Najnowszym rozwiązaniem węzłów ciepłowniczych są kompaktowe węzły ciepłownicze.

Węzeł  kompaktowy  (rys.  59)  to  zespół:  urządzeń  (wymienniki,  pompy),  armatury
i  automatyki  tworzący  ramową,  zespoloną  konstrukcję  o  zminimalizowanych  gabarytach.
Wykonuje się je dla indywidualnych odbiorców (budynki jednorodzinne), oraz dla odbiorców
grupowych (budynki wielorodzinne). Moce węzłów wahają się od 10 kW do 100 MW. Węzły
standardowo  wyposażane  są  w  płytowe  wymienniki  ciepła.  Montaż  polega  jedynie  na
połączeniu króćców węzła kompaktowego z siecią ciepłowniczą oraz z instalacją centralnego
ogrzewania i ciepłej wody.

Rys. 59. Kompaktowy węzeł ciepłowniczy [5]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Węzły ciepłownicze indywidualne należy lokalizować centralnie w stosunku do

ogrzewanych pomieszczeń, a węzły grupowe – centralnie w stosunku do zasilanych obiektów.
Pomieszczenie węzła ciepłowniczego powinno być wydzielone i spełniać następujące
wymagania:

−

minimalna wysokość 2,2 m,

−

wejście do pomieszczenia powinno być możliwe bezpośrednio z korytarza lub klatki
schodowej; gdy dostęp jest ograniczony, należy przewidzieć wejście bezpośrednio
z zewnątrz,

−

pomieszczenie powinno posiadać wentylację nawiewno-wywiewną, grawitacyjną,

−

kanał  wentylacji  nawiewnej,  grawitacyjnej  powinien  być  wykonany  w  kształcie  litery
Z. Zaleca  się  usytuowanie  wlotu  do  kanału  na  zewnątrz  budynku  na  wysokości  2  m
powyżej  poziomu  terenu.  Wlot  kanału  nawiewnego  powinien  znajdować  się  nie  wyżej
niż  0,5  m  nad  podłogą  węzła.  Otwór  wlotowy  i  wylotowy  należy  zabezpieczyć  siatką
metalową,

−

kanał wentylacji wywiewnej, grawitacyjnej powinien być wyprowadzony nad dach
budynku, otwór wylotowy należy umieścić nie niżej niż 0,3 m od stropu pomieszczenia,

−

pomieszczenie powinno mieć oświetlenie dzienne i elektryczne,

−

pomieszczenie powinno mieć instalację wodociągową i kanalizacyjną. Odprowadzenie
ścieków do kanalizacji należy wykonać z zastosowanie studzienki schładzającej,

−

wymiary pomieszczenia powinny umożliwiać rozmieszczenie urządzeń i elementów
węzła w sposób zapewniający dostęp w celu wykonania czynności montażowych,
eksploatacyjnych.

Odbiór węzła ciepłowniczego polega na przeprowadzeniu następujących badań:

−

sprawdzenia zgodności z dokumentacją projektową zamontowanych urządzeń
(wymienniki ciepła, pompy, zasobniki),

−

sprawdzenia zgodności z dokumentacją projektową zamontowanej armatury odcinającej,
oczyszczającej (odmulnik),

−

sprawdzenia zgodności z dokumentacją projektową zamontowanych urządzeń
zabezpieczających i automatycznej regulacji,

−

szczelności w stanie zimnym i gorącym oraz wykonanie rozruchu próbnego.

W pomieszczeniach węzła należy przestrzegać odpowiednich przepisów bhp. Osoby

obsługujące i konserwujące powinny posiadać odpowiednie uprawnienia. W pomieszczeniu
węzła na widocznym miejscu powinna znajdować się instrukcja obsługi węzła wraz ze
schematem węzła.

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie funkcję pełni węzeł ciepłowniczy?
2.  Jaki jest podział węzłów ciepłowniczych?
3.  W jakie urządzenia i armaturę wyposażany jest węzeł ciepłowniczy jednofunkcyjny?
4.  W jakie urządzenia i armaturę wyposażany jest węzeł ciepłowniczy dwufunkcyjny?
5.  Jak zbudowany jest jednofunkcyjny węzeł ciepłowniczy centralnego ogrzewania?
6.  Jak zbudowany jest dwufunkcyjny węzeł ciepłowniczy?
7.  Jak zbudowany jest ciepłowniczy węzeł kompaktowy?
8.  Jakie warunki powinno spełniać pomieszczenie węzła ciepłowniczego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Narysuj schemat jednofunkcyjnego węzła ciepłowniczego, przygotowującego ciepło na

potrzeby instalacji centralnego ogrzewania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przeanalizować założenia jakim powinien odpowiadać węzeł ciepłowniczy,
2)  narysować schemat węzła ciepłowniczego,
3)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja techniczna instalacji centralnego ogrzewania,

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

przybory do rysowania,

−

kalkulator,

−

literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Dobierz urządzenia, armaturę oraz osprzęt dla jednofunkcyjnego węzła ciepłowniczego,

przygotowującego ciepło na potrzeby instalacji centralnego ogrzewania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaopatrzyć się w notatnik oraz przybory do pisania i rysowania,
2)  przeanalizować założenia jakim powinien odpowiadać węzeł ciepłowniczy,
3)  dobrać urządzenia i armaturę dla węzła ciepłowniczego,
4)  wykonać zestawienie urządzeń i armatury węzła ciepłowniczego,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja techniczna instalacji centralnego ogrzewania,

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

przybory do rysowania,

−

katalogi urządzeń i armatury grzewczej,

−

kalkulator,

−

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić funkcje węzła ciepłowniczego?



2) dokonać podziału węzłów ciepłowniczych?



3) wymienić

urządzenia

armaturę

węzła

ciepłowniczego

jednofunkcyjnego?



4) wymienić

urządzenia

armaturę

węzła

ciepłowniczego

dwufunkcyjnego?



5) narysować ideowy schemat węzła ciepłowniczego jednofunkcyjnego?

omówić zasadę działania węzła ciepłowniczego na podstawie jego
schematu ideowego?



6) narysować ideowy schemat węzła ciepłowniczego dwufunkcyjnego?



7) opisać kompaktowy węzeł ciepłowniczy?



8) wymienić warunki, jakie powinno spełniać pomieszczenie węzła

ciepłowniczego?



9) wykorzystać zdobyte wiadomości w praktycznym działaniu?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Dokumentacja techniczna sieci ciepłowniczych

4.6.1. Materiał nauczania

Dokumentacja techniczna (projekt) jest to zbiór dokumentów w postaci opisów, obliczeń

i rysunków, określających sposób wykonania danego przedsięwzięcia technicznego. Projekt
sieci ciepłowniczej realizowany jest w dwóch etapach. Pierwszy etap to założenia techniczno
-ekonomiczne sieci ciepłowniczej (ZTE), drugi etap to projekt techniczny sieci ciepłowniczej
(PT). W założeniach techniczno-ekonomiczne powinny znaleźć się następujące dane:

−

lokalizacja i rodzaj odbiorców ciepła na podstawie projektu architektonicznego,

−

rodzaj źródła ciepła,

−

rodzaj sieci ciepłowniczej,

−

rodzaj nośnika ciepła, jego parametry,

−

bilans mocy cieplnej (np. miasta, osiedla),

−

wstępne uzasadnienie wyboru trasy,

−

określenie średnic rurociągów,

−

przebieg projektowanej sieci ciepłowniczej na podkładzie geodezyjnym,

−

plan sieci ciepłowniczej,

−

wstępny kosztorys przedsięwzięcia.

Założenia techniczno-ekonomiczne wykonuje się najczęściej w kilku wariantach, co

pozwala  porównać  różne  rozwiązania  i  wybrać  najlepsze  rozwiązanie  pod  względem
technicznym  i  ekonomicznym.  Założenia  techniczno-ekonomiczne  podlegają  zatwierdzeniu.
W  zatwierdzeniu  założeń  powinni  uczestniczyć  przedstawiciele  inwestora,  użytkownika,
jednostki  projektowej,  wykonawcy  robót,  banku  i  przedstawiciele  innych  przedsiębiorstw
zainteresowanych inwestycją.

Po zatwierdzeniu ZTE sieci ciepłowniczej, przystępujemy do wykonania PT sieci

ciepłowniczej. Projekt techniczny sieci ciepłowniczej powinien zwierać:

−

opis techniczny; opisowo przedstawione dane charakterystyczne zadania inwestycyjnego,
uzgodnienia, dane hydrogeologiczne, dane dotyczące źródła ciepła, rodzaju i parametrów
sieci ciepłowniczej oraz opis jej elementów,

−

bilans  mocy  cieplnej;  dane  dotyczące  zapotrzebowania  mocy  cieplnej  na  potrzeby
centralnego  ogrzewania,  ciepłej  wody  użytkowej,  wentylacji  obiektów  budowlanych
(np.  budynki  wielorodzinne,  budynki  użyteczności  publicznej),  które  uzyskuje  się  na
podstawie projektów technicznych odpowiednich instalacji. Wartość mocy cieplnej służy
do sporządzenia bilansu strumienia czynnika grzejnego płynącego w sieci ciepłowniczej,

−

obliczenia hydrauliczne; wykonane tabelarycznie, pozwalają na określenie średnic
rurociągów, strat ciśnienia w sieci ciepłowniczej, oraz są podstawą do sporządzenia
rozkładu ciśnienia w sieci ciepłowniczej,

−

obliczenia wytrzymałościowe; dotyczą wszystkich elementów konstrukcyjnych sieci
ciepłowniczej (np. kompensatory, podpory stałe),

−

przebieg projektowanej sieci ciepłowniczej na podkładzie geodezyjnym,

−

plan sieci ciepłowniczej, służy jednocześnie do wykonania obliczeń hydraulicznych,

−

profile sieci ciepłowniczej,

−

piezometryczny wykres ciśnień,

−

rysunki nietypowych elementów sieci (np. komory).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Opracowując projekt techniczny należy korzystać z rozwiązań typowych, z katalogów

typowych elementów budowlanych i instalacyjnych.

Dokumentacja budowy służy do rejestrowania kolejnych etapów procesu inwestycyjnego

do  chwili  oddania  inwestycji  do  użytku.  Stanowi  ona  podstawę  do  kontroli  budowy  przez
organa:  nadzoru  budowlanego,  nadzoru  inwestorskiego,  rozliczeń  finansowych  pomiędzy
wykonawcą  a  inwestorem.  Wykonawca  powinien  otrzymać  dokumentację  projektową  przed
umownym terminem rozpoczęcia robót.

Dokumentacja budowy powinna zawierać:

–

pozwolenie na budowę,

–

projekty techniczne przedsięwzięcia, powinien zawierać następującą dokumentację:

−

projekt techniczny sieci ciepłowniczej oraz budowli towarzyszących (np. komór
ciepłowniczych),

−

kosztorys,

−

projekt organizacji budowy i robót,

–

dziennik  budowy  –  jest  dokumentem  urzędowym,  w  którym  na  bieżąco  rejestruje  się
przebieg  robót  budowlanych  oraz  wszystkie  zdarzenia  i  okoliczności  występujące
podczas ich wykonywania. Dziennik jest formatu A- 4, ma ponumerowane strony. Strony
przeznaczone  do  wpisu  powinny  być  podwójne  –  oryginał  oraz  kopia.  Na  stronie
tytułowej  dziennika  budowy  właściwy  organ  (np.  Wydział  Nadzoru  Budowlanego)
powinien umieścić następujące dane:

−

numer dziennika budowy,

−

datę wydania oraz liczbę stron,

−

rodzaj i adres budowy,

−

dane określające inwestora,

−

numer i datę wydania pozwolenia na budowę.

Za prawidłowe prowadzenie dziennika odpowiedzialny jest kierownik budowy. Treść

wpisu powinna być zwięzła, jasna i absolutnie jednoznaczna. Prawo dokonywania wpisów do
dziennika budowy mają: inwestor, inspektor nadzoru, projektant, kierownik budowy, osoby
wykonujące czynności geodezyjne, pracownicy nadzoru budowlanego, osoby upoważnione
do kontroli przestrzegania przepisów na budowie (np. Państwowa Inspekcja Pracy).
–

księga  obmiarów  –  służy  do  dokumentowania  wszystkich  robót  wykonywanych  na
budowie  łącznie  z  robotami  dodatkowymi.  Wpisów  powinien  dokonywać  kierownik
budowy  lub  osoba  przez  niego  upoważniona  na  podstawie  obmiaru  z  natury  w  formie
obliczeń.  Wpis  powinien  zawierać:  datę,  krótki  opis  robót  i  obmiar.  Dokonany  wpis
powinien  być  potwierdzony  przez  inspektora  nadzoru  inwestorskiego,  który  swym
podpisem  z  datą  stwierdza  ten  stan.  Księga  stanowi  dokument  na  podstawie,  której
następuje rozliczenie finansowe z inwestorem,

–

dziennik  szkolenia  bhp  jest  dokumentem  potwierdzającym  fakt  przeprowadzenia
szkolenia wszystkich pracowników rozpoczynających pracę  na  budowie. Dziennik służy
również  do  prowadzenia  wpisu  uwag  i  zaleceń  w  zakresie  bhp  przez  służby  i  organa
kontrolne  (np.  Państwowa  Inspekcja  Pracy)  w  formie  poleceń  dla  kierownika  budowy.
Kierownik  budowy  jest  zobowiązany  potwierdzić  swoim  podpisem  przyjęcie  zaleceń
pokontrolnych  do  wykonania,  następnie  powinien  dokonać  wpisu  o  wykonaniu  tych
zaleceń z podaniem terminu ich wykonania,

–

protokoły odbiorów. Po zakończeniu każdego rodzaju robót powinna być
przeprowadzona kontrola jakości zwana odbiorem robót. Kontrola ta ma sprawdzić
zgodność wykonania z projektem, jakość użytych materiałów oraz stwierdzić możliwość

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

kontynuacji dalszych prac. Rozróżniamy odbiór częściowy i końcowy odbiór techniczny
obiektu budowlanego. Odbiór końcowy  stanowi ostateczną ocenę techniczną  wykonania
obiektu.  Przeprowadza  go  przedstawiciel  inwestora.  Celem  odbioru  końcowego  jest
sprawdzenie,  czy  obiekt  został  wykonany  zgodnie  z  dokumentacją  projektową,
warunkami  technicznymi  wykonania,  ogólnymi  zasadami  przyjętej  wiedzy  budowlanej
oraz umową.

Po zakończeniu budowy wykonawca powinien sporządzić dokumentację powykonawczą.

Rodzaj i liczba wymaganych dokumentów zależy od rodzaju robót, ich zakresu i rodzaju
obiektu.

Dokumentacja powykonawcza powinna zawierać:

–

odpis pozwolenia na budowę,

–

projekt techniczny obiektu wraz z naniesionymi poprawkami, dokonanymi zmianami,

–

dziennik budowy,

–

protokoły odbioru robót,

–

zaświadczenia o jakości dostarczonych na plac budowy materiałów i urządzeń,

–

opracowanie geodezyjne z pomiarami powykonawczymi,

–

protokoły odbioru robót.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie dane powinny zawierać założenia techniczno-ekonomiczne sieci ciepłowniczej?
2.  Jakie dane powinien zawierać projekt techniczny sieci ciepłowniczej?
3.  Jakie dokumenty powinna zawierać dokumentacja budowy?
4.  Jakie informacje powinny się znaleźć na pierwszej stronie dziennika budowy?
5.  Jakie informacje wpisywane są do dziennika budowy?
6.  Jakie informacje wpisujemy do księgi obmiarów?
7.  Jakie informacje wpisujemy do dziennika szkoleniowego bhp?
8.  Jakie dokumenty powinna zawierać dokumentacja powykonawcza?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj dziennik budowy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  wykonać stronę tytułową (okładkę),
2)  wykonać pierwszą stronę,
3)  wykonać kolejne strony dziennika budowy, ponumerować je,
4)  zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

kilka kartek formatu A4,

−

przybory do pisania,

−

przybory do rysowania,

−

zszywacz,

−

literatura z rozdziału 6.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Dokonaj wpisów do dziennika budowy dla wykonanego odcinka sieci ciepłowniczej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zaopatrzyć się w notatnik oraz przybory do pisania i rysowania,
2)  przeanalizować przebieg budowanego odcinka sieci ciepłowniczej,
3)  wpisać  do  dziennika  kolejność  prac  jakie  należy  wykonać  przy  budowie  odcinka  sieci

ciepłowniczej,

4) zaprezentować wykonane ćwiczenie.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

dokumentacja techniczna sieci ciepłowniczej,

−

dziennik budowy wykonany przez ucznia,

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

przybory do rysowania,

−

literatura z rozdziału 6.

4.6.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić dane jakie powinny zawierać założenia techniczno-

ekonomiczne sieci ciepłowniczej?



2) określić dane jakie powinna zawierać dokumentacja techniczna sieci

ciepłowniczej?



3) wymienić dokumentację budowy?



4) wymienić informacje zawarte na pierwszej stronie dziennika budowy ?



5) wymienić informacje jakie wpisujemy do dziennika budowy?



6) wymienić informacje wpisywane do księgi obmiarów?



7) wymienić informacje jakie wpisujemy do dziennika szkoleniowego

bhp?



8) wymienić

jakie

dokumenty

powinna

zawierać

dokumentacja

powykonawcza?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test  zawiera  20  zadań  dotyczący  wykonywania,  i  eksploatacji  sieci  ciepłowniczych.

Zadania w teście są zadaniami i wielokrotnego wyboru i tylko jedna odpowiedź jest
prawidłowa.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi:

−

zadaniach

wielokrotnego

wyboru

zaznacz

prawidłową

odpowiedź

X (w przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem,
a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową),

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, odłóż rozwiązanie na później

i wróć do zadania, gdy zostanie wolny czas. Trudności mogą przysporzyć Ci pytania:
16 – 20, gdyż są one na poziomie trudniejszym niż pozostałe.

8. Na rozwiązanie testu masz 45 minut

Powodzenia!

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Maksymalna temperatura nośnika ciepła w sieci ciepłowniczej wysokotemperaturowej

wynosi
a) 100

b) 110

c) 120

d) 150

2. Maksymalna moc cieplna indywidualnych źródeł ciepła wynosi

a)  30 kW.
b)  40 kW.
c)  50 kW.
d)  60 kW.

3. Elektrociepłownia wytwarza

a)  tylko energię elektryczną.
b)  tylko energię cieplną.
c)  30% energii cieplnej i 70% energii elektrycznej.
d)  energię elektryczną i energię cieplną w zależności od zapotrzebowania.

4. Przepływ wody w sieci ciepłowniczej wymusza

a)  różnica gęstości wody.
b)  pompa obiegowa.
c)  pompa uzupełniająca.
d)  pompa stabilizująca.

5. Odwodnienia na sieciach ciepłowniczych stosujemy

a)  co 500 metrów.
b)  w najwyższych punktach sieci ciepłowniczych.
c)  co 1000 merów.
d)  w najniższych punktach sieci ciepłowniczych.

6. Komora ciepłownicza powinna mieć wentylację

a)  mechaniczną-nawiewną.
b)  mechaniczną-wywiewną.
c)  mechaniczną nawiewno-wywiewną.
d)  grawitacyjną.

7. Zadaniem odmulnika jest

a)  pomiar przepływu.
b)  wychwytywanie zanieczyszczeń w wodzie sieciowej.
c)  pomiar ilości ciepła.
d)  wychwytywanie zanieczyszczeń w powietrzu.

8. Minimalny spadek sieci ciepłowniczej wynosi

a) 3

b)  3%.
c)  4%.
d)  4

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9. Zadaniem manometru jest

a)  pomiar przepływu czynnika.
b)  pomiar ciśnienia czynnika.
c)  pomiar temperatury czynnika.
d)  pomiar ilości ciepła.

10. Rurę preizolowaną należy układać

a)  bezpośrednio w ziemi.
b)  w kanałach ciepłowniczych nieprzechodnich.
c)  w kanałach ciepłowniczych przechodnich.
d)  w budynkach.

11. Poduszki kompensacyjne dla sieci preizolowanej układamy

a)  co 20 metrów po trasie ciepłociągu.
b)  co 40 metrów po trasie ciepłociągu.
c)  w miejscach występowania kompensacji.
d)  w miejscach łączenia (spawania) rur preizolowanych.

12. Maksymalna temperatura nośnika ciepła w sieci ciepłowniczej niskotemperaturowej

wynosi
a)  70ºC.
b)  80ºC.
c)  90ºC.
d)  95ºC.

13. Rura przewodowa w preizolowanej, niskotemperaturowej sieci ciepłowniczej jest

wykonana
a)  ze stali.
b)  ze stali ocynkowanej.
c)  z miedzi.
d)  z polietylenu.

14. Dokumentacja techniczna sieci ciepłowniczej powinna zawierać

a)  opis techniczny sieci ciepłowniczej.
b)  rysunki sieci ciepłowniczej.
c)  opis, rysunki, kosztorys, uzgodnioną dokumentację.
d)  kosztorys.

15. Przewód obiegowy umożliwia przepływ nośnika ciepła

a)  ze źródła ciepła do odbiorcy.
b)  od odbiorcy ciepła do źródła.
c)  między rurociągiem zasilającym i powrotnym.
d)  od rurociągu do zaworu odwadniającego.

16. Wymienniki pracujące w węzłach ciepłowniczych to wymienniki typu

a)  woda – woda.
b)  para – woda.
c)  woda – para.
d)  powietrze – woda.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Wykonywanie i eksploatacja sieci ciepłowniczych

Zaznacz poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Krygier K., Lipka L.,: Poradnik-Sieci ciepłownicze, FRC, Wyd. IIIUnia Ciepłownictwa”,

Warszawa 1997

2. Krygier K., Kieślowski S. : Instalacje sanitarne cz. 2. Wyd. III WSiP, Warszawa
3. Krygier K.,: Sieci ciepłownicze-Materiały pomocnicze do ćwiczeń. Wyd. III Oficyna

Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2001

4. Krygier K., Klinke T., Sewernik J.,: Ogrzewnictwo, wentylacja, klimatyzacja. WSiP,

Warszawa 2005

5. Karty katalogowe firmy REDAN (www.redan.com.pl)
6. Potrzebowska H., Kozłowski B., : Warunki Techniczne Wykonywania i odbioru sieci

ciepłowniczych z rur i elementów preizolowanych. COBR INSTAL, Warszawa 2002

7.  Rury preizolowane – Katalog, Finpol rohr Sp. z o.o., Warszawa 2000
8.  Rury preizolowane – Poradnik projektanta: Finpol rohr Sp. z o.o., Warszawa 2000
9.  Instrukcja montażu rurociagów preizolowanych: Finpol rohr Sp. z o.o., Warszawa 2000r
10.  Rury  preizolowane  –  Instrukcja  montażu  rurociągów  preizolowanych,  Finpol  rohr  Sp.

z o.o., Warszawa 2000

11. www.therma.com.pl