ZNACZENIE AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ I ODśYWIANIA DLA PRAWIŁOWEGO
ROZWOJU I ZDROWIA CZŁOWIEKA.
Ludzkie ciało moŜna porównać do bardzo skomplikowanego mechanizmu, którego
niezawodne funkcjonowanie zaleŜy od odpowiedniego utrzymania, właściwej diety i
aktywności fizycznej.
W przeciągu całego naszego Ŝycia właśnie przyjmowane poŜywienie bądź jego brak
decyduje w bardzo duŜym stopniu, czy prawidłowo rozwijamy się fizycznie, czy nasze
organizmy są w stanie funkcjonować i czy posiadamy dostateczną ilość energii do spełniania
codziennych zadań.
ś
ycie naszych przodków setki tysięcy lat temu było bardo cięŜkie, a dieta ich składała
się głównie z korzeni, nasion, owoców i jagód. Musieli pokonywać bardzo duŜe odległości
aby znaleźć wodę i poŜywienie, Ŝyli w ciągłym strachu przed atakami ze strony dzikich
zwierząt. Ludzie pierwotni aby przeŜyć i mieć potomstwo musieli być zdrowi i sprawni
fizycznie.
Ś
rodowisko, w jakim człowiek Ŝyje, podlega ciągłym i intensywnym zmianom. W
dawnych czasach zmiany te zachodziły powoli, obecnie, w związku z intensywnymi
procesami uprzemysłowienia miast, powstają nowe warunki i nowe bodźce środowiskowe. W
związku z czym organizm człowieka musi się do nich przystosowywać, aby mógł jak
najdłuŜej zachować i utrzymać dobry stan zdrowia.
Współczesne pojęcie zdrowia, podane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO)
w 1946 r., oznacza, „Ŝe zdrowie to nie tylko nieobecność choroby i niedołęstwa, ale stan
dobrego fizycznego, psychicznego i społecznego samopoczucia”.
Zdrowie zaleŜne jest od wielu czynników działających na organizm człowieka, a
człowiek powinien wykorzystać moŜliwości adaptacyjne ustroju i stworzyć warunki dla
zachowania zdrowia.
Zdrowie fizyczne dotyczy prawidłowego funkcjonowania organizmu, jego układów i
narządów. Natomiast zdrowie psychiczne wiąŜe się ze zdolnością do prawidłowego
rozpoznania uczuć i emocji człowieka, umiejętnością radzenia sobie w trudnych sytuacjach.
Zdrowie społeczne natomiast odnosi się do zdrowia zbiorowości ludzkiej, jej rozwoju oraz
zdolności przystosowania się do nowych warunków środowiskowych.
Podstawowymi czynnikami wpływającymi i decydującymi o zdrowiu człowieka są:
1.
styl Ŝycia
2.
czynniki środowiskowe
3.
czynniki genetyczne
4.
opieka zdrowotna
Styl Ŝycia , czyli to jak on się odŜywia, kondycja fizyczna, praca, nauka,
wypoczynek itp., ma decydujący wpływ na zdrowie człowieka. JednakŜe niemniejszą rolę
odgrywają czynniki środowiskowe i genetyczne, poniewaŜ warunki środowiskowe w jakich
Ŝ
yje człowiek podlegają ciągłym zmianom więc układ równowagi między ustrojem człowieka
a otaczającym go środowiskiem teŜ się zmienia. Gdy dochodzi do zachwiania tej równowagi
prowadzi to do powstawania róŜnych zaburzeń funkcjonowania organizmu, chorób. Zadaniem
słuŜb zdrowia jest udzielanie obywatelom świadczeń medycznych, zarówno w zdrowiu, jak i
w chorobie.
Organizm człowieka posiada wiele mechanizmów obronnych i adaptacyjnych, dzięki
którym nabywa zdolności do przezwycięŜania choroby i łatwiej przystosowuje się do
zmienionych przez chorobę warunków Ŝycia. Bardzo waŜnym elementem odnowy lub
poprawy zdrowia jest profilaktyka, czyli zapobieganie chorobom i wypadkom. W
wyniku działalności słuŜb zdrowia rozwijane są zachowania
zdrowotno - higieniczne, poprzez szerzenie oświaty i wychowania zdrowotnego w szkole, w
domu i zakładach pracy. Im bardziej będzie wzrastało uświadomienie zdrowotne ludzi i
rozwój form profilaktycznych, tym lepszy będzie stan zdrowia społeczeństwa.
Wpływ czynników środowiska przyrodniczego (czynników meteorologicznych) oraz
ś
rodowiska społecznego (praca, mieszkanie, Ŝywienie) posiada duŜy wpływ na stan zdrowia
człowieka. Organizm człowieka funkcjonuje sprawnie gdy warunki środowiska
przyrodniczego takie jak powietrze, woda i gleby, które są niezbędne dla Ŝycia człowieka nie
ulegają duŜym i szybkim zmianom, zanieczyszczeniom, skaŜeniom itp. RównieŜ czynniki
meteorologiczne takie jak temperatura, wilgotność, ruch powietrza, ciśnienie atmosferyczne
mają wpływ na organizm i stan zdrowia człowieka.
Jednym z warunków dobrego stanu zdrowia jest odpowiednie odŜywianie się. Pokarm
traktujemy jako paliwo dostarczające nam energii. Sposób odŜywiania się ma istotny wpływ
na stan zdrowia. Produkty spoŜywcze zawierają związki chemiczne podobne do tych, które
tworzą organizm człowieka. Związki te, zwane składnikami pokarmowymi, cechują się
złoŜoną budową chemiczną i muszą być poddane w przewodzie pokarmowym rozkładowi
czyli trawieniu na związki prostsze które będą przyswajalne przez organizm. Prawidłowe
Ŝ
ywienie uwaŜa się za jeden z najwaŜniejszych czynników warunkujących stan zdrowia
człowieka. Coraz więcej chorób np.: otyłość, nadciśnienie tętnicze, miaŜdŜyca, choroby serca
itp., które trapią ludność świata ma ścisły związek z odŜywianiem. Odpowiednie Ŝywienie
stanowi równieŜ waŜny element w leczeniu niektórych zaburzeń zdrowia. Dieta odpowiednia
do potrzeb organizmu, zarówno waŜna pod względem energetycznym i zasobna we wszystkie
składniki odŜywcze takie jak: białko, witaminy, składniki mineralne i in., zapobiega
rozwojowi chorób spowodowanych niedoborem lub nadmiarem niektórych składników
poŜywienia oraz pozwala zachować zdrowie.
Wszystkie pokarmy mają pochodzenie roślinne lub zwierzęce i składają się z białek,
soli mineralnych, węglowodanów (cukry i skrobia), tłuszczów i witamin oraz wody.
Zapotrzebowanie na produkty spoŜywcze jest zindywidualizowane, a nadto zróŜnicowane
ludzi zdrowych i chorych. KaŜdy powinien poznać swoje indywidualne potrzeby, gdyŜ nawet
uniwersalne zalecenia takie jak np.: Ŝe naleŜy jadać jabłka, poniewaŜ zawierają pektyny,
natkę pietruszki poniewaŜ posiada bogate źródło wit. C, a czereśnie ze względu na wiele wit.
B
5
itp., nie mogą być uogólniane.
Białko jest składnikiem wszystkich organizmów takŜe organizmu człowieka.
Człowiek musi jeść produkty zawierające białko, by organizm mógł rosnąć i regenerować
tkanki. Są one podstawowym materiałem budulcowym ustroju oraz niezbędnym składnikiem
do wytwarzania enzymów, ciał odpornościowych. Jego źródłem są zwierzęta i rośliny, są to:
mięso, drób, ryby, nabiał, produkty zboŜowe, nasiona roślin strączkowych(fasola, bób,
groch).Obok białka waŜnymi składnikami budulcowymi są sole mineralne (wapń i fosfor),
które odgrywają istotną rolę w utrzymaniu we właściwym stanie tkanki kostnej, zębów i krwi,
jak równieŜ w równowadze sodowo-potasowej organizmu. Równie waŜnym źródłem energii
w poŜywieniu są węglowodany i tłuszcze. Węglowodany to skrobia i cukry zmagazynowane
przez rośliny w nasionach i bulwach. Najobfitszymi źródłami węglowodanów są: cukier,
przetwory owocowe, słodycze, miód, mąka, chleb, ziemniaki. Bogatszym źródłem energii niŜ
węglowodany są tłuszcze: masło, mięso, smalec, oleje, margaryna. Dostarczają one energii
jak i równieŜ poprawiają wartości smakowe pokarmów. AŜeby wszystkie procesy wewnątrz-
ustrojowe przebiegały prawidłowo, w komórkach muszą się znajdować pewne substancje
spełniające rolę regulatorów. Tymi substancjami regulującymi, dostarczanymi w poŜywieniu
są głównie witaminy. Są to róŜnorodne związki chemiczne, występujące zwykle w małych
ilościach w produktach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Witaminy niezbędne są do
wzrostu, rozwoju a nawet Ŝycia organizmu. Znajdują się najwięcej w płynnym mleku, maśle,
surowych owocach i warzywach oraz w chlebie razowym. Do najwaŜniejszych witamin
zaliczamy witaminy A,B
1,
B
2,
C, D.
Wit. A – występuje w wątrobie, Ŝółtku jaja, margarynie, śmietanie – jako prowitamina
karoten w roślinach (np. marchew)
Wit. B
1
- występuje w ziarnach zbóŜ, wątrobie, droŜdŜach
Wit. B
2
– występuje w mleku, jajach, wątrobie, zielonych częściach roślin
Wit. C - występuje w owocach i warzywach
Wit. D - występuje w wątrobie, jajach, mleku, maśle
Witaminy i sole mineralne występują we wszystkich naturalnych źródłach poŜywienia i są
niezbędne dla zdrowia. Witaminy pomagają w zdrowym funkcjonowaniu wszystkich
narządów wewnętrznych łącznie z nerwami i mięśniami. Obok witamin do substancji
regulujących naleŜą takŜe niektóre związki Ŝelaza, miedzi i inne. Brak np.: Ŝelaza w
organiźmie wywołuje anemię, jest ono bowiem konieczne do wytwarzania hemoglobiny
zawartej w krwinkach czerwonych krwi. Niezbędnym składnikiem organizmu jest równieŜ
woda, której znajduje się najwięcej, dlatego musimy dbać o codzienne uzupełnianie jej
niedoborów. Woda znajduje się w znacznych ilościach we wszystkich artykułach
spoŜywczych. SpoŜywamy ją w róŜnych napojach, w formie zup lub czystej postaci.
OdŜywianie się jest więc nie tylko warunkiem, ale i przejawem Ŝycia. Decyduje ono
nie tylko o jego utrzymaniu, ale takŜe o zdrowiu człowieka.
Drugim bardzo waŜnym warunkiem dobrego stanu zdrowia oprócz prawidłowego
odŜywiania się jest aktywność fizyczna. Aktywność fizyczna sprzyja zdrowiu. Ćwiczenia
fizyczne odgrywają odgrywają podstawową rolę w utrzymaniu zdrowia fizycznego i
umysłowego. Regularna aktywność fizyczna zmniejsza ryzyko występowania bólu w klatce
piersiowej oraz zawału, przeciwdziała powstawaniu otyłości, która dość często prowadzi do
nadciśnienia tętniczego a nierzadko takŜe do cukrzycy. Ćwiczenia fizyczne powodują
„przepłukiwanie” tętnic odŜywiających mięsień sercowy. Funkcjonowanie serca i płuc,
mięśni i stawów, a nawet mózgu moŜna poprawić zwiększając dzienną porcję ćwiczeń
fizycznych.
Uprawianie ćwiczeń fizycznych przez dłuŜszy czas zwiększa wydolność wielu
organów np.:
1. Mięśnie – zwiększenie siły mięśni wiąŜe się z efektywniejszym wykorzystywaniem
tlenu, co pozwala im dłuŜej pracować,
2. Stawy – utrzymanie prawidłowej ruchomości stawów zmniejsza ryzyko
wystąpienia ich bolesności i zesztywnienia w starszym wieku,
3. Serce – wydolniejsze serce poprawia krąŜenie krwi w całym organiźmie,
4. Płuca – wzmoŜona praca płuc pozwala zwiększyć ilość pobieranego tlenu,
5.
Skóra – wzmoŜony przepływ krwi przez naczynia skórne sprawia, Ŝe wygląda
zdrowo.
Racjonalne ćwiczenia fizyczne, ruch na świeŜym powietrzu oraz uprawianie dyscyplin
sportowych przyczyniają się do podniesienia zdolności do pracy oraz stanowią istotny
czynnik hartujący organizm. Pod wpływem ćwiczeń fizycznych i ruchu na świeŜym
powietrzu przyspiesza się przemiana materii, lepsze staje się przyswajanie pokarmów,
szybciej rozwijają się mięśnie, co w sumie daje lepszą kondycję fizyczną. Z kolei dobra
kondycja fizyczna sprzyja występowaniu pozytywnych cech charakteru, jak odwaga,
zdyscyplinowanie, wytrwałość, umiejętność współŜycia i współdziałania w zespole.
Sprawność fizyczna nie oznacza tego samego co sportowy wyczyn, jest to umiejętność
pokonywania
wysiłku
fizycznego
związanego
codziennymi
czynnościami,
przy
jednoczesnym zachowaniu rezerwy energii uruchamianej w razie nagłej, nieoczekiwanej
potrzeby.
Zatem, jeśli trzymamy się zdrowej diety i mamy sprawne ciało, mamy ogólnie lepsze
samopoczucie. Nasz umysł jest aktywniejszy, a my sami lepiej śpimy, lepiej radzimy sobie ze
stresem i jesteśmy odporniejsi na choroby. Nie ulega Ŝadnej wątpliwości, Ŝe stymulacja
ruchowa przyspiesza rozwój motoryczny oraz, Ŝe ruch przyczynia się do prawidłowego
rozwoju funkcji i struktur naszego organizmu. Nie tylko odpowiedni poziom aktywności
ruchowej, lecz takŜe zapewnienie odpowiednich składników energetycznych warunkuje
utrzymywanie się wysokiej wydolności organizmu. Zdolność sprawnego zaopatrywania
tkanek w tlen oraz utrzymywanie się w nich wysokiego ciśnienia tlenu są waŜne dla
efektywnego wykonywania pracy fizycznej i umysłowej jak równieŜ dla ogólnego stanu
zdrowia organizmu. Rodzaj i ilość poŜywienia łącznie z płynami, wpływa nie tylko na stan
zdrowia ale takŜe na sposób znoszenia i wykonywania aktywności fizycznej, są niezbędne i
wpływają na prawidłowy rozwój i zdrowie człowieka.