Ćwiczenie III – Budowa i funkcja integumentu
•
Pochodzenie, budowa i funkcje integumentu
•
Gruczoły skórne
•
Wytwory naskórka i skóry właściwej
•
Przegląd budowy skóry różnych kręgowców
Funkcje integumentu
UNIEZALEŻNIA OD ŚRODOWISKA ↔ ZESPALA ZE ŚRODOWISKIEM
•
ochrona przed czynnikami fizycznymi, chemicznymi i drobnoustrojami
•
ochrona mechaniczna – twory twarde (pancerz): łuski rogowe / zwapniałe / płytki kostne
•
informacja o środowisku, odbieranie wrażeń zmysłowych
•
usuwanie substancji na zewnątrz
•
pobieranie substancji z otoczenia
•
ochrona przed wyschnięciem:
→ śluz
→ rogowacenie
•
termoregulacja: → podskórna warstwa tłuszczowa / pióra / włosy
→ pocenie / zianie
•
barwnik: → ochrona przed wnikaniem promieni słonecznych
→ ubarwienie ciała – ochronne / odstraszające / godowe / dymorfizm płciowy
•
oddychanie
NASKÓREK epidermis
•
pochodzi z ektodermy
•
nabłonek wielowarstwowy rogowaciejący,
błona podstawna
•
komórki naskórka – keratynocyty
•
brak własnego unaczynienia
SKÓRA WŁAŚCIWA cutis vera/derma
•
głównie tkanka łączna właściwa
•
liczne naczynia krwionośne, limfatyczne,
nerwy i gruczoły
•
pochodzi z mezenchymy
(mezodermy przyosiowej)
Warstwy skóry właściwej
•
warstwa brodawkowata (stratum papillare)
- tkanka łączna włóknista
- włókna sprężyste, kolagenowe, siateczkowate
- zakończenia nerwowe, naczynia, fibroblasty,
makrofagi
•
warstwa siateczkowata (stratum reticulare)
- tkanka łączna beleczkowa
- komórki tłuszczowe, fibroblasty, makrofagi,
leukocyty
TKANKA PODSKÓRNA subcutis
•
tkanka łączna luźna
•
nnaczyniona i unerwiona
•
włókna kolagenowe i sprężyste luźno utkane
•
wolne przestrzenie często wypełnione tkanką tłuszczową
GRUCZOŁY SKÓRNE
•
przekształcone komórki naskórka
•
zewnątrzwydzielnicze (egzokrynowe)
Podział wg komplikacji budowy
o gruczoły jednokomórkowe – minogi, ryby, larwy płazów
o gruczoły wielokomórkowe – pozostałe kręgowce
Podział wg rodzaju produkowanej wydzieliny
•
gruczoły potowe glandulae sudoriferae
- cewkowo-pęcherzykowe, merokrynowe
- usuwanie zbędnych produktów przemiany materii
- termoregulacja
•
gruczoły łojowe glandulae sebaceae
- pęcherzykowe poj./rozgałęzione, poliptychiczne, holokrynowe,
- natłuszczanie, izolacja przed wilgocią, działanie bakteriobójcze
•
gruczoły zapachowe glandulae osmentae
- podobne w budowie do potowych, apokrynowe, wydzielina płynna
- zapach charakterystyczny dla gatunku
•
gruczoły śluzowe glandulae mucosae
- 1-komórk. kubiczne/wielokomórk. pęcherzykowe, merokrynowe
- śluz - warstwa ochronna na powierzchni ciała, zmniejsza tarcie u zwierząt wodnych, działanie
bakteriobójcze
•
gruczoły mlekowe glandulae mammae
- pęcherzykowe, pęcherzykowo-cewkowate
- wydzielanie merokrynowe (białka,laktoza) oraz wydzielanie apokrynowe (kropelki tłuszczu)
•
Gruczoły kuprowe glandula uropygii
- ponad nasadą ogona u ptaków
- cewkowe złożone
- 2 worki uchodzące na zewn. szyjką (pędzelek z piór)
- wydzielina:
- natłuszczanie piór
- prowitamina > światło > witamina D
WYTWORY INTEGUMENTU
Wytwory naskórka – rogowe (zbudowane z rogu – keratyny)
o rogi, pazury, paznokcie, kopyta, pióra, włosy, modzele płazów,
rogowe łuski gadów, rogowe tarczki na kończynach gadów i ptaków,
o
gruczoły skórne
o chromatofory
Wytwory skóry właściwej
o
większość łusek ryb
o
płytki kostne w pancerzach gadów
(żółwi i krokodyli)
o
poroża ssaków
Wytwory mieszane (naskórkowo-skórne)
o
opuszki ssaków
o
narządy świetlne – fotofory
o
niektóre łuski ryb (plakoidalne)