Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Decyzja

Opracował:

Mirosław Kwiesielewicz
PWSZ Elbląg

Wrzesień 2002

Na podstawie książki:

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Wprowadzenie

!

Decyzja

(łać.

decidere

- ucięcie, ćwiartowanie)

występuje ciągle w naszym życiu:

"

w wielu sytuacjach sytuacjach

"

w różnym kontekście

!

Przykłady decyzji:

"

Kupno samochodu,

"

Wstąpienie w związek małżeński

"

Rezygnacja ze studiów

"

Wybór dania z karty

!

Wiele zachowań ludzi jest wynikiem podjętej

decyzji

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Tło decyzji

!

Decyzja niesie za sobą często daleko idące

skutki

!

Tło decyzji bywa często złożone

!

Z decyzją związane jest:

"

konkretne zachowanie -

akcja

"

konsekwencje -

skutki

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Konsekwencje

!

Konsekwencje skutków mogą być bardzo

poważne

"

Przyjęcie chrztu przez Polskę w 996 r.

"

Były opcje „czeska”, „niemiecka”

"

i „prawosławna” - 22 lata później Ruś

"

- czy istniałby naród polski???

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Decyzja i jej skutek

!

Część zachowań skutkiem

przemyślanych

decyzji

!

Pytania

"

Jaki jest związek między decyzjami i skutkami?

"

Czy można opisać ten związek niezależnie od

kontekstu?

"

Czy wiedzy można nadać kształt praktyczny?

!

Dokonanie wyboru takich decyzji, których skutki
prowadzą do

celów

, na których nam zależy

lub uniknięcie sytuacji niepożądanych

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Przykłady z historii

!

Dekalog

!

Przysłowia ludowe

!

Określone są

strategie

postępowania

!

Obecnie poradniki:

"

Jak zajść (nie zajść) w ciąże

"

Jak kupić samochód, dom

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Teoria podejmowania decyzji

!

Termin ten budzi ogromne oczekiwania

!

Co na to specjaliści

"

Anegdota Tyszki (1986)

"

Wypowiedź Fischoffa

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Rola eksperta w procesie

podejmowania decyzji

!

Eksperci

"

ksiądz

"

przyjaciel domu

"

ciotka - rezydentka

"

lekarz

"

nauczyciel

"

polityk

"

uczony

Podejmowanie decyzji może

być sztuką lub darem

Jednak ... doskonalenie

umiejętności podejmowania

decyzji

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Umiejętność podejmowania

decyzji

!

Można posiadać

!

Można zdobywać

!

Można doskonalić

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Analiza decyzyjna

!

Wprowadzenie języka

"

decyzja

"

zachowanie

"

problem decyzyjny

"

analiza decyzyjna

!

Funkcjonowanie języka - budowa zdań

!

Wykorzystanie języka

"

formułowanie hipotez, twierdzeń,

"

pytań dotyczących podejmowania decyzji

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

1. DECYZJE

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Definicja decyzji

!

Projekt zachowania się, działania

!

Często projekty stanowią marzenia, a nie decyzje

"

wyjście z więzienia na nocny spacer

"

lot na Marsa

!

Decyzja to taki projekt działania, który znajduje

się w fazie realizacji

!

Często mimo projektu nie dochodzi do „fazy

realizacji”

!

Z decyzją związane jest

działanie

, które

jest

skutkiem

decyzji

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Niewiedza przy

podejmowaniu decyzji

!

Realizacja decyzji może zależeć od czynników

trudnych lub niemożliwych do przewidzenia

!

Teoria podejmowania decyzji w warunkach

niepewności

!

Teoria podejmowania decyzji w warunkach

niewiedzy lub częściowej wiedzy

Lepiej?

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Rodzaje niewiedzy

własna propozycja

!

Losowość

!

Niedokładność

"

Przedziały liczbowe

"

Zbiory przybliżone Pawlaka

!

Rozmycie

"

Teoria zbiorów rozmytych

"

Teoria możliwości

!

Niedokładność i losowość

"

Teoria Dempstera-Shafera

"

Teoria możliwości

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Podejmowanie decyzji

!

Budujemy dużo wariantów decyzji

!

Wybieramy najlepszą z nich

!

Często rozkładamy decyzję na atrybuty

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Przykład

Wybór partnerki życia

!

Możliwe decyzje dwie osoby (

warianty

):

"

Porzucona dla wakacyjnej miłości żona

"

Wakacyjna miłość

!

Rozkład na atrybuty

"

Umiejętność gotowania

"

Prezentacja

Wszystko wycenione w odpowiedniej skali

Wybór pomiędzy dwoma zestawami liczb

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Rozkład na atrybuty

!

Jest koniecznością

!

Może spowodować pominięcie

niektórych decyzji

!

Rozwiązanie problemu decyzyjnego

może zależeć od wyboru zbioru

atrybutów – źródło spekulacji

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Wnioski

!

W podejmowaniu decyzji nie można

zapominać o towarzyszącym jej działaniu

!

Tworzymy warianty decyzji i wybieramy jeden

z nich

!

Opis wariantu decyzji realizujemy często za

pomocą atrybutów

!

Skutków niewłaściwego podejmowania

decyzji nie naprawią żadne metody

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

2. WARUNKI SZTYWNE

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Warunki sztywne

!

Wszystkie okoliczności sytuacji decyzyjnej,

które są niezależne od podejmującego

decyzję, a mają na nią wpływ

!

Przykłady

"

Napięcie i częstotliwość prądu,

"

System TV

!

Inwestycje lat 70 w Polsce podają przykłady

o negatywnych skutkach w skali społecznej

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

WNIOSKI

!

Niezależne od podejmującego decyzję, ale

wpływające na nią

!

Ustalenie warunków sztywnych jedną z

pierwszych czynności w analizie sytuacji

decyzyjnej

!

Zależą od konkretnego problemu decyzyjnego

!

Decyzję ostateczną wybieramy spośród

wariantów dopuszczalnych (spełniających

warunki sztywne)

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

3. Oceny kryteria cele

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Przykładowe atrybuty

!

Wybór sekretarki

"

Uroda

"

Inteligencja

"

Języki obce

"

Biegłość w maszynopisaniu

!

Zakup komputera

"

Typ i jakość obrazu monitora

"

Pamięć

"

Prędkość przetwarzania

!

Problem „mierzalności” atrybutów

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Mierzalność

!

Monitor

"

Kolorowy lub czarno-biały

"

Rozdzielczość - liczba pikseli

"

Pamięć – liczba bajtów

!

Można również

uszeregować

warianty

decyzji ze względu na szybkość i

kompatybilność

!

Warianty decyzji jako zespoły liczb -

wektory

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Jak opisywać skutki wariantów

decyzyjnych?

!

Skutki decyzji oceniamy w odniesieniu do

stopnia zaspokojenia naszych potrzeb

!

Potrzeby wyrażają się na poziomie języka

potocznego:

"

Szczęście

"

Dobro

"

Satysfakcja

"

Samorealizacja

!

Rzadko warianty decyzyjne mogą być

porównywane ze względu na te

kryteria

!

Stąd

cząstkowe

kryteria oceny

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Kryteria cząstkowe

!

Kryterium – rozbrojenie

!

Kryteria cząstkowe

"

Broń lądowa

"

Broń morska

!

Łodzie podwodne

!

Lotniskowce

!

Trałowce

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Sprzeczność i zgodność

kryteriów

!

Cel – dobrobyt społeczeństwa

!

Kryteria cząstkowe

"

Dobrobyt gospodarczy

"

Ochrona środowiska

!

Wzrost produkcji często oznacza degradację

środowiska

!

Zależne od kontekstu, tutaj kraju

!

Kryteria mogą być zgodne albo sprzeczne

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Punkty odniesienia

!

Opcja zerowa – nic nie robić

!

Punkt idealny, charakteryzowany przez

najwyższe oceny dopuszczalne ze względu na

każde kryterium oddzielnie

!

Np. w wyborach prezydenckich w 1990 roku

punkt odniesienia stanowił dla wielu Stan

Tymiński

!

Wybór stanowi

"

Zbliżanie się do punktu idealnego

"

Uciekanie od punktu anty-idealnego

"

Obydwie zasady naraz

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

UWAGI

!

Skutki decyzji oceniamy ze względu na

różne kryteria i w konsekwencji to one

są narzędziem pozwalającym

charakteryzować cele

!

Bez rozważenia związku pomiędzy

decyzją i jej skutkiem analiza decyzji nie

jest możliwa nawet wtedy, gdy

potrafimy jedno i drugie opisać

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

WNIOSKI

!

Motorem napędzającym mechanizm

podejmowania decyzji są ich skutki

!

Skutki decyzji oceniamy w odniesieniu do

stopnia zaspokojenia potrzeb

!

Porównując warianty decyzyjne, tworzymy

uzupełniające się kryteria cząstkowe

konkretyzujące cel

!

Przy wielokryterialności zjawiska związane z

rozbiciem na cele cząstkowe i konfliktowością

kryteriów

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

4. STRUKTURY I METODY

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Struktura problemu

decyzyjnego

Opis wariantów decyzyjnych

w terminach konkretnych atrybutów,

a skutków potencjalnych decyzji,

w języku kryteriów cząstkowych,

będziemy nazywać strukturą danego

problemu decyzyjnego

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Kupno samochodu

!

Różne cele

"

Narzędzie pracy

"

Poprawa życia codziennego

"

Środek do realizacji pasji turystycznych

"

Symbol pozycji i prestiżu

"

Spełnienie kaprysu (ode mnie)

!

Załóżmy jako cel poprawę życia codziennego dla osoby

mieszkającej w dużym mieście (kontekst)

!

Należy wyróżnić marki samochodu dostępne na rynku i

nie kolidujące z celem

!

Wybór parametrów samochodu, związanych z celem

"

Zużycie paliwa

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Kupno samochodu

!

Określenie przedziałów zmienności

charakterystyk (zużycie nie więcej niż)

!

Określenie zbioru wariantów dopuszczalnych –

lista spełniająca warunki

!

W celu podjęcia decyzji reguła wyboru, związana

z kryteriami oceny wariantów decyzyjnych –

może to być np. jedynie cena

!

Decyzja ostateczna to zakup samochodu,

spełniającego warunki, ale o najniższej cenie

Strategia wieloetapowa

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Trochę historii

!

Ok. 2000 lat temu w Azji dwie społeczności:

"

Chiny – dynastia Han

"

Plemię, z którego powstała Mongolia

!

Król i Królowa Plemienia (potężna armia) otoczyła w

samotnym mieście Cesarza Chin z jego armią

!

Cheng Ping, doradca Cesarza podał pomysł, jak wyjść

z opresji

"

Królowej sekretnie wysłano obraz pięknej kobiety, która

miałaby być ofiarowana w darze za zwycięstwo

!

Królowa plemienia spowodowała wycofanie się wojsk

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

UWAGI

!

Istota sprawy leży w szerszym widzeniu

problemu, niż wojskowym.

!

Struktura problemu jest tutaj inna

!

Uwzględniono aspekty pozawojskowe

!

Struktura ma wpływ na rozwiązanie

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

WNIOSKI

!

Struktura problemu decyzyjnego to opis wariantów

decyzyjnych i i skutków decyzji

!

Trzy etapy opisu problemu decyzyjnego

"

Rozpoznanie celu

"

Wyodrębnienie wariantów decyzji

"

Przyporządkowanie cech wariantom decyzyjnym i kryteriom

!

Warianty należy uporządkować i przyjąć regułę

wyboru – kwantyfikacja cech

!

Kontekst kulturowy może mieć znaczenie

!

Analiza problemu

"

Wybór struktury

"

Metoda rozwiązania

"

Operacje prowadzące do wyznaczenia rozwiązania

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

5. WARUNKI ELASYCZNE

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Definicja warunków

elastycznych

!

ang.

soft constraints

- ograniczenia

miękkie, elastyczne

!

Wszystkie okoliczności sytuacji

decyzyjnej, na które podejmujący

decyzję ma wpływ

!

W trakcie podejmowania decyzji

traktowane są one jednak, jako

ograniczenia

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Przykłady warunków

elastycznych

!

Zakup komputera

"

Często sztywnym ograniczeniem zasób pieniędzy

"

Jednak w trakcie analizy możemy ten zasób

zwiększyć

!

Zakup samochodu

"

Interesują nas samochody o zużyciu paliwa

mniejszym niż 8 l na 100 km -

wartość progowa

"

W czasie procesu decyzyjnego możemy to

ograniczenie zmienić

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Uwagi

!

Komputer

„kupić możliwie tanio”

!

Samochód

„kupić samochód, który pali jak

najmniej”

Warunki elastyczne ograniczają zbiór decyzji

dopuszczalnych poprzez odwołane się do

oceny wariantów decyzyjnych i celu

podejmującego decyzję

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Cykliczność procesu

decyzyjnego

!

Znalezienie struktury:

"

wyodrębnienie i opisanie celów

"

decyzji, warunków sztywnych i elastycznych

!

Rozwiązanie problemu (wybór metody)

!

Analiza rozwiązania

!

Odrzucenie wejściowej struktury

!

Znalezienie nowej struktury, itd.

!

Proces cykliczny w którym mogą się zmienić:

"

zbiór dopuszczalnych wariantów

"

cele cząstkowe oraz

"

metoda rozwiązania

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

PODSUMOWANIE

!

Warunki elastyczne, okoliczności sytuacji decyzyjnej,

na które podejmujący decyzję ma wpływ, chwilowo

traktowane jako ograniczenia

!

Ograniczają one zbiór decyzji dopuszczalnych poprzez

odwołanie się do oceny i celu podejmującego decyzję

!

Podejmowanie decyzji jest problemem cyklicznym

!

W trakcie procesu decyzyjnego ulec zmianie mogą

"

zbiór dopuszczalnych wariantów decyzyjnych

"

kryteria cząstkowe

"

metoda

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

6. RACJONALNOŚĆ

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Zasady kierujące

postępowaniem człowieka

!

Człowiek jest istotą nieracjonalną, kierującą

się emocjami i względami subiektywnymi nie

poddającymi się racjonalnej analizie:

„Kobieto puchu marny, ty wietrzna istoto....”

!

Każde ludzkie postępowanie jest racjonalne -
możliwe do pojęcia według pewnego,

specyficznego dla każdej osoby, schematu

rozumowania

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Przykład

!

Plan sprzątnięcia chodników przed przyjazdem

ważnej osobistości

!

Wynajęto pracowników z innej firmy, płacąc im

więcej niż własnym robotnikom, którzy nie byli

przeciążeni obowiązkami

!

Decyzja nieracjonalna?

!

Z pozoru. Narzuty na płace w przedsiębiorstwie.

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Racjonalność

!

Słownik Webera

"

Racjonalnie postępuje ten, kto dobiera

środki prowadzące do pożądanego celu

"

Racjonalna jest osoba postępująca zgodnie

z pewnym kodeksem zasad

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Typy racjonalności

!

Racjonalność analityczna (ilościowa, rachunkowa) -

postępowanie zgodne z wynikami analizy sytuacji

decyzyjnej w ramach danego modelu (najczęściej

sformalizowanego) model matematyczny racjonalność

optymalizacyjna

!

Racjonalność holistyczna, opierająca się na całościowym

widzeniu problemu - reakcja podejmującego decyzję na

sytuację jako całość (Wierzbicki 1985)

!

Spotkanie Lecha Wałęsy i mec. Siły-Nowickiego (s.38)

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Teoria ograniczonej

racjonalności

!

Podejmując decyzję ludzie skupiają się na wybranych

aspektach problemu, a inne ignorują

!

Teoria ograniczonej racjonalności

"

Zasada maksymalizacji, pojawiająca się w racjonalności

analitycznej, zastąpiona zostaje

zasadą satysfakcji

"

Podejmujący decyzję przed przystąpieniem do wyboru

formułuje przedziały zadowalających go ocen (poziomy

rezerwacji i aspiracji)

"

Następnie przestaje na pierwszym rozważanym wariancie,

którego oceny spełniają ograniczenia ( przykład s.40)

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

PODSUMOWANIE

!

Mamy tyle typów racjonalności ile kodeksów postępowania

!

Racjonalność analityczna uwzględnia każde postępowanie

oparte na analizę elementów danej sytuacji

!

Racjonalność holistyczna opiera się na całościowym

widzeniu problemu

!

Racjonalność ograniczona odpowiada dostępnej informacji

oraz rzeczywistym zdolnościom kalkulacyjnym człowieka:

"

przedziały ocen zadowalających

"

poprzestanie na pierwszym wariancie z takiego przedziału

!

W analizie decyzyjnej ważny typ racjonalności, z jakim

mamy do czynienia

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

7. PREFERENCJE

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Racjonalny wybór

!

Racjonalność - zgodność działań z pewnymi,

uznanymi za fundamentalne, zasadami

!

Wyrazem funkcjonowania tych zasad jest istnienie

preferencji w odniesieniu do wybieranych wariantów

decyzyjnych

!

Wybory wśród alternatywnych celów są racjonalne,

jeśli są oparte na jasnych i zgodnych priorytetach,

czy preferencjach sposób wyboru musi spełniać

warunki zgodności lub postulaty racjonalności

(Harsanyi 1997)

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Preferencje

!

Istnienie preferencji, to zdolność dokonania wyboru

pomiędzy wariantami

"

„spośród kandydatek na sekretarkę preferowana była pani

Basieńka, gdyż jej czarujący uśmiech sprawił, że wszystkie

kryteria poszły w kąt”

"

Uwagai:

!

Preferencje również w stosunku do kryteriów

!

Zależny od czasu (dynamiczny) charakter preferencji

!

Preferować oznacza „przedkładać nad”

"

Kubuś Puchatek nade wszystko przedkłada miód

"

Malarze wolą blondynki

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Relacja

!

Aby mówić o preferencji musimy mieć parę

elementów

"

Element preferowany jako pierwszy w parze

"

Wtedy wśród wszystkich par utworzonych z wariantów

decyzyjnych wyróżniony został pewien podzbiór -

relacja

!

Turniej bez remisu

!

(Abacki,Babacki),(Cabacki,Abacki),(Babcki,Cabacki)

Abacki Babacki Cabacki

Abacki

x

Babacki

x

Cabacki

x

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Relacje preferencji

!

Przechodniość

"

Jeśli wariant decyzyjny

A jest preferowany bardziej niż

wariant decyzyjny

B,

"

a wariant precyzyjny

B preferowany jest bardziej niż wariant

decyzyjny

C,

"

to wariant decyzyjny

A jest preferowany bardziej niż wariant

decyzyjny

C

!

Rozróżnialność

"

Albo wariant decyzyjny

A jest preferowany bardziej niż

wariant decyzyjny

B

"

albo

wariant decyzyjny B jest preferowany bardziej niż

wariant decyzyjny

A

!

Aksjomaty teorii preferencji nie zawsze są spełniane

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Uwagi

!

Nieprzechodniość preferencji

!

Odwrócenia preferencji - sprzeczności

!

Pojęcie preferencji pozwala mówić

o racjonalności typu analitycznego

w języku teorii relacji

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Podsumowanie

!

Preferencje są wyrazem zasad racjonalności

!

Istnienie preferencji oznacza, że w zbiorze wszystkich

możliwych par utworzonych z wariantów decyzyjnych

wyróżniony został pewien podzbiór -

relacja

!

Relacja preferencji określona jest warunkami, które

są uzasadnione przez ich interpretację

!

Pozwala to w sposób ogólny wypowiadać twierdzenia

o własnościach preferencji oraz wyznaczać

rozwiązania pewnych problemów decyzyjnych

!

Aksjomaty nie zawsze spełniane, ale podejście ma

duże znaczenie praktyczne i teoretyczne

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

8. UŻYTECZNOŚĆ

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Pojęcie użyteczności

!

Punkt wyjścia -

pojęcie pieniądza, które może

sprowadzić opis produktu do jego wartości pieniężnej

!

Jest to ocena jednowymiarowa, pozwalająca na

natychmiastowe porównanie towarów oraz łatwe

przetwarzanie informacji

!

Uproszczenie podejmowania decyzji

!

Użyteczność jest pojęciem, które pozwala

przyporządkować decyzjom umowne wartości,

stanowiące scaloną ocenę tej decyzji ze względu na

preferencje podejmującego decyzję

!

Użyteczność w podejmowaniu decyzji analogiczna do

roli

pieniądza w gospodarowaniu

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Funkcja użyteczności

!

Przyporządkowanie decyzjom:

"

wartości

(ang.

value function

), czy też

"

użyteczności

(ang.

utility function

)

pozwala sprowadzić problem decyzyjny do

automatycznego wyboru tej decyzji, której

"

wartość

(użyteczność) jest

najwyższa

!

Nie każdą decyzję można ocenić w

kategoriach obiektywnych

"

wybory miss

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Uwagi

!

Przyporządkowanie decyzjom użyteczności pozwala

sprowadzić problem decyzyjny do zadania

maksymalizacji

!

Rozwój teorii użyteczności charakteryzuje

wprowadzenie

"

losowości,

"

nie pełnej informacji,

"

niedokładności

"

nieokreśloności

"

subiektywizmu

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

9. DECYZJE GRUPOWE (s. 74)

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Problemy wyboru grupowego

!

Choć cele są zgodne, to istnieją różnice dotyczące

wyboru działań zmierzających do ich realizacji

!

Decyzja grupowa jest wypadkową procesów

indywidualnych

!

Nowy aspekt to problem uzgodnienia preferencji

członków grupy, oraz koordynacja procesu

decyzyjnego

"

strategia dyktatora - deformacja procesu decyzyjnego

"

strategia zwykłej większości - zdarza się nieprzechodniość

"

strategia sumowania rang - przy subiektywnej ocenie

operacja źle określona

"

strategia minimalizacji odchyleń

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Strategia dyktatora

!

Zdolność do uporządkowania wszystkich

wariantów decyzyjnych

!

Niezależność metody od alternatyw

nieistotnych

!

Uwzględnienie przypadku jednomyślności

Nie jest możliwe przyjęcie innej strategii bez

pogwałcenia powyższych warunków

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Oddziaływania

wewnątrzgrupowe

!

Przesunięcie ryzyka wynikające z podziału

(rozmycia odpowiedzialności)

!

Deformacja myślenia (ang.

biases

)

"

myślenie konformistyczne

"

tendencyjna selekcja informacji

"

superoptymizm

"

przekonanie o wszechmocy grupy

"

złudzenie inicjatywy (ang.

groupthink)

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Środki zaradcze

!

Metody pracy stymulujące myślenie

krytyczne

"

instytucjonalne określanie roli przywódców

"

uwzględnienie ekspertów spoza grupy

!

Grupy delfickie

"

decyzje przekazywane anonimowo

zewnętrznemu ekspertowi w celu integracji

"

zwrot i modyfikacja, aż do skutku

!

Komputerowe wspomaganie fazy dyskusji

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

UWAGI

!

W problemach grupowych decyzja jest wynikiem

uzgodnienia preferencji indywidualnych

!

Przyjęcie strategii dyktatora oznacza, że decyzja grupowa

zgodna z preferencjami jednej osoby

!

Niemożliwe jest przyjęcie innej strategii, niż dyktatora bez

pogwałcenia ważnych wymogów stawianych metodzie

wyboru

!

Różne metody głosowania, jak i korzystanie z grupowej

funkcji użyteczności obarczone poważną krytyką

!

Skutkiem oddziaływań grupowych zjawisko „przesunięcia

ryzyka” i deformacja myślenia

!

Dlatego grupy delfickie i komputerowe wspomaganie

procesu decyzyjnego

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

10. NEGOCJACJE

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Proces negocjacji

!

Dla wielu bardziej sztuka niż nauka

!

Modelowanie i analiza procesu negocjacji

"

dostarcza wskazówek do restrukturyzacji problemów

decyzyjnych,

"

umożliwia rozważenie skutków przyjęcia określonych

strategii negocjacyjnych, przez co

"

pozwala na rozpoznawanie własnych preferencji oraz

uczenie się i doskonalenie technik negocjowania

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Etapy procesu negocjacji

!

Faza wstępna - ustala się co i kiedy

będzie negocjowane

!

Negocjacje właściwe

!

Ważne jest osiągnięcie kompromisu

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

Podział negocjacji

!

integratywne - możliwe znalezienie

kompromisu satysfakcjonującego

uczestników w większym stopniu niż

propozycje początkowe (s. 86)

!

dystrybutywne - korzyść jednej ze stron

związana ze stratami pozostałych np.

debata nad podziałem budżetu

Szapiro T. (1993) Co decyduje o decyzji, Warszawa ...

UWAGI

!

Proces negocjacji

"

faza wstępna

"

negocjacje właściwe

!

Celem negocjacji nie jest osiągnięcie celów na

maksymalnym poziomie, ani czynienie ustępstw, ale

osiągnięcie kompromisu

!

Dobre kompromisy przy przekształceniu negocjacji z

dystrybutywnych na integratywne