Aksjologia  –  nauka  o  wartościach  rozumianych  ogólnie,  niezależnie  od  podziałów  na  wartości 
moralne, estetyczne, utylitarne, prawne itd. Problematyka: 



 

Problem sposobu istnienia wartości 



 

Problem poznania wartości 



 

Problem klasyfikacji i hierarchizacji wartości 

Ateizm – doktryna wyrażająca zaprzeczenie istnienia Boga, postawa odrzucająca wiarę religijną.  Byt 
świata  wyraża  się  poprzez  swoją  treśd  i  nie  wymaga  czyjejś  pomocy.  Natura  nie  może  udowodnid 
istnienia Boga. 

Deizm  –  pogląd  przeciwstawny  teizmowi;  stanowisko  uznające  istnienie  Boga,  który  stworzył 
wszechświat i człowieka, wyposażył przyrodę w stałe prawa i odtąd nie ingeruje ani w bieg zdarzeo 
przyrodniczych ani w życie człowieka. 

Dualizm – stanowisko uznające istnienie jedynie dwóch odrębnych od siebie substancji. Istnieją dwie 
substancje: duchowa(myśląca) i materialna (przestrzenna), a więc na całośd wszechświata składa się 
Bób i przyroda, człowiek zaś zbudowany jest z duszy i ciała. 

Empiryzm  –  pogląd  głoszący,  iż  wiedza  jest  związana  z  doświadczeniem.  Istnieje  empiryzm 
genetyczny, uznający za doświadczenia przeżycia zmysłowe i empiryzm metodologiczny, zakładający 
doświadczenia za pomocą metody – uprawomocnienie wiedzy. 

Epistemologia – teoria poznania. Problematyka obejmuje: 



 

Zagadnienia źródeł poznania 



 

Zagadnienia prawdy 



 

Zagadnienia granic poznania 

Estetyka  –  dziedzina  filozofii  zajmująca  się  badaniem  sztuki,  twórczości  i  przeżyciem  estetycznym. 
Wyróżniamy  estetykę  obiektywizmu  –  podstawy  wartości  estetycznej  w  obiektywnie  istniejącej 
harmonii i estetyka subiektywna – podstawy wartości estetycznych zależą od upodobao pojedynczej 
jednostki.  

Etyka  –  jeden  z  głównych  działów  filozofii.  Krytyczna  refleksja  zmierzająca  do  określenia  i 
uzasadnienia  właściwych  zasad  i  norm  postępowania;  teoria  zjawisk  moralnych.    Etyka  dzieli  się  na 
normatywną  – formułowanie zasad, norm, reguł oraz podanie ich uzasadnienia, opisową  – badania 
nad moralnością i metaetykę.  

Irracjonalizm  –  stanowisko  w  epistemologii  polegające  na  odmówieniu  znaczenia  poznawczego 
wiedzy dyskursywnej i pojęciowej, zarówno uzasadnionej doświadczalnie jak i intelektualnie.  

Metafizyka – teoria bytu; nauka zajmująca się rzeczami „ponad przyrodą” 

Mistycyzm  –  wewnętrzne  doświadczenie  połączenia  z  Bogiem,  próby  racjonalnego  opisu  takich 
doświadczeo 

 

Monizm  –  stanowisko  filozoficzne  wg  którego  prawdziwie  istnieje  wyłącznie  jedna  całościowa 
substancja (byt). Zróżnicowany świat jest zaś przejawem istnienia tej jedynej substancji.  

Ontologia  –  centralna  dyscyplina  filozoficzna,  teoria  bytu;  przez  wieki  charakterystyczna  jako 
metafizyka, dopiero od XVIII wieku istnieje pod nazwą ontologia. 

Panteizm – stanowisko utożsamiające Boga ze światem i nieuznające Boga za osobę.  

Pluralizm  –  przyznanie  tego  samego  znaczenia  różnym  teoriom  na  temat  tego  samego  przedmiotu 
lub przyznanie równego znaczenia wielu systemom wartości regulującym postępowanie ludzi. Zasada 
realizowana przez wyróżnianie różnych odmian cywilizacji i kultur jako samodzielnie funkcjonujących 
całości. 

Racjonalizm  –  pogląd  filozoficzny  przyznający  prymat  rozumowi  (temu  co  rozumne)  lub  uzyskane 
dzięki niemu. Zdolny do refleksji rozum, a nie zdolności pozarozumowe ma byd ostateczną instancją 
kontrolującą i oceniającą ludzkie poznanie.  

Teizm  –  stanowisko  uznające  istnienie  Boga,  który  stworzył  wszechświat  i  człowieka,  wyposażył 
przyrodę  w  stałe  prawa,  ale  nadal  sprawuje  nad  światem  opatrznośd,  ingerując  w  bieg  wydarzeo. 
Pogląd przeciwstawny do deizmu.  

Transcendentalizm  –  nurt  filozoficzny;  poddaje  krytycznej  refleksji  naturalne  przekonanie,  że  świat 
składa  się  z  przedmiotów.  Transcendentalizm  skupia  się  na  doświadczeniu  jednostki,  głosząc,  że 
człowiek jest pewien tego, czego sam w życiu doświadczył, bądź do czego sam doszedł. Narzucone z 
góry  wartości  mogą  byd  i  często  są  nieodpowiednie  dla  każdej  jednostki.  Transcendentalizm  zatem 
sprzeciwia się niejako uniwersalizmowi pojęd i wartości.  

Woluntaryzm  –  pogląd  teologiczny  wg  którego  to  wola  boska  ustala  normy  prawdziwości  i  dobra, 
które bóg gdyby chciał mógłby zmienid; pogląd w etyce zakładający że słusznośd czynu zależy głównie 
od dobrej woli.