42

OMEOPATIA

H 

WETERYNARIA

W PRAK TY CE

LIPIEC-SIERPIEŃ  • 4/2004

Homeopatia staje się coraz bardziej po-

pularną metodą leczniczą zarówno wśród 

lekarzy, jak i właścicieli zwierząt. Metoda 

ta powstała ponad 200 lat temu, stworzył 

ją Christian Samuel Hahnemann (1755-

-1843) – niemiecki lekarz i aptekarz.

Christian  Samuel  Hahnemann  uro-

dził się w 1755 roku w rodzinie mala-

rza  porcelany  w  Miśni.  Mimo  tego,  że 

dorastał  w  biedzie,  dzięki  wrodzonej 

pracowitości  i  zdolnościom  studiował 

medycynę na uniwersytetach w Lipsku 

i Wiedniu, ukończył studia w 1779 roku 

w Erlangen, uzyskując stopień nauko-

wy  doktora.  Hahnemann  był  nie  tylko 

doskonałym  lekarzem  z  dużą  wiedzą 

teoretyczną,  a  później  bardzo  dużym 

doświadczeniem praktycznym, ale także 

znakomitym chemikiem, farmakologiem, 

interesował się dietetyką, władał kilkoma 

językami.

W czasie tłumaczenia Materia Medica 

– pracy o lekach i ich zastosowaniu Wil-

liama  Cullena,  który  w  tym  czasie  był 

autorytetem  w  dziedzinie  farmakologii 

–  Hahnemann  postanowił  sprawdzić 

opisane mechanizmy działania leków, w 

pierwszej kolejności chininy. Dokonywał 

doświadczeń z korą chinową na własnym 

organizmie. Kora chinowa była wykorzy-

stywana  w  leczeniu  malarii  (która 

w  czasach  Hahnemanna 

była dość popularną 

chorobą  w 

czasie  lekarzami  dworu  cesarskiego, 

którzy  doprowadzili  do  śmierci  po-

wszechnie lubianego cesarza Leopolda II. 

Hahnemann nie potrafił się pogodzić z 

niektórymi  metodami  stosowanymi  we 

współczesnej  mu  medycynie.  Niektóre 

praktyki  lekarzy  niejednokrotnie  nio-

sły  więcej  cierpień  niż  sama  choroba 

–  bardzo  popularne  było  upuszczanie 

krwi,  lewatywy,  a  bywało,  że  czyste 

rany  specjalnie  infekowano  ropą,  gdyż 

uważano  ropienie  za  niezbędną  część 

terapii. Świat medyczny zwrócił uwagę 

na metodę Hahnemanna, gdy w czasie 

epidemii szkarlatyny zastosowany przez 

niego lek Belladonna dawał bardzo dobre 

efekty terapeutyczne.

Był niezwykle skrupulatnym i odważ-

nym  naukowcem,  który  na  własnym 

organizmie  przetestował  większość 

opisanych przez siebie leków, a trzeba 

pamiętać, że substancje wyjściowe, które 

opracowywał jako leki homeopatyczne, 

były często toksyczne. W swoich pracach 

Hahnemann przebadał i opisał wiele spo-

śród stosowanych w jego czasach leków. 

Stąd  wśród  leków  homeopatycznych 

znajdują się substancje, których nazwy 

nie  zawsze  coś  mówią  współcześnie 

wykształconym lekarzom, jeśli nie inte-

resują  się  botaniką  czy  też  fitoterapią, 

np.  Lycopodium  clavatum,  Nux  vomica 

czy Ipecacuanha (6). Uczniowie Hahne-

manna rozszerzyli znacznie listę leków 

homeopatycznych, wprowadzając na nią 

substancje pochodzenia odzwierzęcego, 

jak:  Lachesis,  Crotalus  czy  Tarentule. 

Najlepszy z uczniów Hahnemanna, He-

ring, po jego śmierci wyjechał z Europy 

do  Stanów  Zjednoczonych  i  tam  stał 

się propagatorem tej metody leczniczej. 

W  Stanach  Zjednoczonych  prowadził 

praktykę jeden z największych w historii 

homeopatów J. Kent, który wprowadził 

do homeopatii repertoria, opracowania, 

które bardzo ułatwiają lekarzom poru-

szanie się w gąszczu leków i ich objawów 

[5].Obecnie  homeopatia  jest  metodą 

Europie). Zaczął przyjmować chininę w 

dużych dawkach (będąc zupełnie zdro-

wym) i ku swojemu zdziwieniu zaobser-

wował u siebie wystąpienie wszystkich 

objawów  malarii,  mimo  że  nie  był  na 

nią chory. Objawy te występowały tylko 

wtedy,  kiedy  Hahnemann  przyjmował 

kolejną dawkę leku. Tego rodzaju obser-

wacje spowodowały dalsze eksperymenty 

z innymi substancjami leczniczymi, za 

każdym  razem  Hahnemann  uzyskiwał 

u siebie objawy zbliżone do znanych mu 

jednostek chorobowych. Był to początek 

nowej metody terapeutycznej, opierającej 

się  na  zasadach  głoszonych  już  przez 

Hipokratesa – similia similibus curentur, 

czyli podobne leczy podobne. Swoje do-

świadczenia naukowe Hahnemann opu-

blikował w 1796 r. i od tego momentu 

możemy mówić o początku homeopatii, 

wartościowej  metody  terapeutycznej, 

która,  ciągle  rozwijając  się,  przetrwała 

do czasów nam współczesnych.

Christian Samuel Hahnemann, twór-

ca  homeopatii,  nie  był  znachorem, 

jak  czasami  usiłują  głosić  przeciwnicy 

homeopatii.  Był  świetnym  lekarzem, 

znakomitym  chemikiem,  naukowcem, 

człowiekiem  niezwykle  uczciwym,  nad-

zwyczaj  pracowitym,  przerastającym 

swoją  epokę.  Posiadał 

habilitację  zdobytą 

na  Uniwersytecie  w 

Lipsku  w  1812  r. 

Tak jak każdy wielki 

człowiek był postacią 

kontrowersyjną, we-

redykiem, w związku 

z czym nie krył swojej 

krytyki  w  stosun-

ku  do  wielu  metod 

terapeutycznych  i 

technik stosowanych 

przez  współczesną 

mu  medycynę.  Dla 

przykładu był w spo-

rze  merytorycznym 

z najlepszymi w tym 

Homeopatia 

WPROWADZENIE

Urszula Soszka

Prywatna Lecznica Weterynaryjna, Warszawa

„Nie chorobę należy leczyć, lecz chorego. Nie należy poszukiwać środków uniwersal-

nych, ale leków likwidujących określoną chorobę. Nie ma sensu stosowanie środków 

działających doraźnie, nie usuwających przy tym przyczyn choroby.”

Ch.S. Hahnemann [3]

WETERYNARIA

W PRAK TY CE

44

OMEOPATIA

H 

WETERYNARIA

W PRAKTYCE

LIPIEC-SIERPIEŃ  • 4/2004

stosowaną  w  bardzo  wielu  krajach, 

uznawaną  czy  też  tolerowaną  przez 

medycynę  akademicką.  W  krajach 

Europy  Zachodniej  istnieją  szpitale 

homeopatyczne,  a  np.  we  Francji 

leki  homeopatyczne  są  refundowa-

ne  przez  tamtejsze  kasy  chorych. 

Sytuacja  homeopatii  w  Polsce,  jak 

wielu  innych  dziedzin,  niestety  jest 

efektem  pięćdziesięcioletniej  izolacji 

polskich  lekarzy  od  tego,  co  działo 

się  na  świecie.  Przed  1939  rokiem 

działało  w  Polsce  kilka  towarzystw 

homeopatycznych, największe z nich 

– Warszawskie Towarzystwo Zwolen-

ników Homeopatyi z siedzibą przy ul. 

Nowy Świat 16 – prowadziło pod tym 

adresem aptekę homeopatyczną, bar-

dzo  intensywną  działalność  wydaw-

niczą oraz działalność charytatywną 

polegającą na udzielaniu bezpłatnych 

porad homeopatycznych ludziom nie-

zamożnym. Celem towarzystwa było 

założenie  szpitala  homeopatycznego 

(8).  Obecnie  w  Polsce  działa  sześć 

towarzystw  homeopatycznych.  Na 

polskim rynku obecne są trzy rodzime 

firmy produkujące leki homeopa-

tyczne oraz kilka firm zagranicznych,

głównie niemieckich i francuskich.

Co to jest homeopatia?

Najkrócej  można  by  powiedzieć,  że 

jest to metoda lecznicza mająca na celu 

pobudzenie  mechanizmów  obronnych 

organizmu. Początki homeopatii można 

wiązać z ojcem medycyny Hipokratesem, 

który leczył swoich pacjentów, stosując 

w  terapii  substancje,  które  u  zdrowej 

osoby wywoływały takie objawy choroby, 

jakie  chciał  wyleczyć.  Niestety,  prace 

Hipokratesa  zostały  zapomniane  przez 

długie wieki, a w medycynie zapanowała 

zasada  contraria  contraribus  curentur 

–  czyli  leczenie  przeciwnościami.  Tak 

więc  przy  gorączce  lekarz  homeopata 

w  zależności  od  zachowania  chorego 

może podać leki Belladonna, Gelsemium, 

Ferrum phosphoricum, Aconitum napel-

lus,  kierując  się  podczas  wyboru  leku 

typem gorączki, tempem jej narastania, 

przyczyną wywołującą gorączkę, a lekarz 

alopata w takiej sytuacji poda środek ob-

niżający gorączkę [1]. Homeopata, lecząc 

chorego,  stara  się  wnikać  możliwie  we 

wszystkie okoliczności, które mogły do-

prowadzić do powstania choroby. Ważny 

dla homeopaty jest tryb życia pacjenta, 

cechy jego budowy i charakteru. Home-

opatia jest metodą, którą zalicza się do 

medycyny holistycznej [4]. 

Stosowanie leków alopatycznych może 

niestety  powodować  efekty  uboczne, 

niekorzystne dla pacjenta. Częste stoso-

wanie chemioterapeutyków prowadzi do 

dolegliwości ze strony przewodu pokar-

mowego, a także do zmian grzybiczych, 

przy  wystąpieniu  których  ponownie 

stosuje  się  preparaty  z  tej  grupy.  Leki 

alopatyczne  często  stawiają  lekarza 

i pacjenta w sytuacji wyboru mniejsze-

go zła. Inaczej jest z lekami homeopa-

tycznymi,  które  podaje  się  pacjentowi 

w minimalnych ilościach. Często zarzuca 

się lekom homeopatycznym, że są one 

wytwarzane  z  substancji  toksycznych 

[7].  Jednak  podczas  procesu  produk-

cyjnego  substancje  te  rozcieńcza  się 

i  potencjalizuje  tak,  że  działanie  tok-

syczne  substancji  wyjściowych  już  nie 

występuje.  Zasady  przygotowywania 

leków homeopatycznych można znaleźć 

w farmakopeach homeopatycznych. Leki 

homeopatyczne przygotowuje się w roz-

cieńczeniach dziesiętnych oznaczanych 

po nazwie leku DH; rozcieńczeniach set-

nych oznaczanych CH, rozcieńczeniach 

pięćdziesięciotysięcznych  oznaczanych 

LM,  rozcieńczeniach  jednonaczynio-

wych  Korsakowa  oznaczanych  K.  Leki 

homeopatyczne  można  podzielić  na  

pojedyncze, przygotowane z jednej sub-

stancji  czynnej  lub  złożone,  nazywane 

kompleksami, w skład których wchodzi 

kilka substancji czynnych. 

Leki home-

opatyczne występują jako:

•  granulki,  najczęściej  są  to  granulki 

laktozy, na które napyla się lek home-

opatyczny;

•  krople, w których nośnikiem jest alko-

hol etylowy;

•  tabletki;

•  maści;

•  czopki;

•  ampułki do picia;

•  ampułki do wstrzyknięć.

Substancje czynne do produkcji leków 

homeopatycznych uzyskuje się z:

–  roślin – Gelsemium sempervirens, 

Solanum  dulcamara,  Chelidonium 

majus;

–  zwierząt – Apis melifica, Latrodectus

mactans, Naja tripudians;

–  minerałów  –  siarki,  HgCl

2

,  HgJ

2

, 

fosforu.

–  wydzielin  powstających  podczas 

procesu chorobowego – Psorinum, 

Medorrhinum;

–  czynników chorobotwórczych 

– Streptococcinum, Staphylococci-

num;

–  leków alopatycznych 

– Ketokonazol, Encorton;

–  katalizatorów – witamin z grupy B 

oraz witaminy C.

Homeopatia  jest  metodą  terapeu-

tyczną stosowaną w leczeniu chorób, 

w  czasie  których  nie  doszło  do  po-

wstania  procesów  nieodwracalnych, 

np. złamania kości nie można leczyć je-

dynie homeopatią, ale można doskonale 

wspomagać proces zdrowienia w takim 

przypadku,  uzupełniając  standardowe 

działania ortopedyczne podaniem leków 

homeopatycznych,  które  przyspieszają 

powstawanie blizny kostnej [2]. 



Piśmiennictwo:

1. Allen T.F., The Encyclopedia of Pure 

Materia Medica, Jain Publishers, New 

Delhi 1987.

2. Boericke  W.,  The  Pocket  Manual  of 

Homoeopathic  Materia  Medica,  Jain 

Publishers, New Delhi 1984.

3. Hahnemann  S.,  Organon  der  Heil-

kunst,  Verlag  von  Dr  W.  Schwabe, 

Leipzig 1921.

4. Hering C., The Guiding Symptoms of 

Our Materia Medica, Jain Publishers, 

New Delhi 1988.  

5. Kent  J.T.,  The  Lectures  on  Materia 

Medica, Jain  Publishers,  New  Delhi 

1987.

6. Kohlmönzer  St.,  Farmakognozja, 

PZWL, Warszawa 1985.

7. Seńczuk  W.,  Toksykologia,  PZWL 

Warszawa 1994.

8. Warszawskie  Towarzystwo  Zwolen-

ników  Homeopatyi,  praca  zbiorowa 

Co  to  jest  homeopatya?  Warszawa 

1903.

lek. wet. Urszula Soszka

04-180 Warszawa, ul. Perkuna 52/43

e-mail: urszulasoszka@acn.waw.pl