Endokrynologia IV r.
Endokrynologia IV r.
Menopauza
•
Ostatnia miesiączka, po której krwawienie
miesięczne już nie występuje, bez przyczyn
patologicznych
•
Perimenopauza
–
2-8 lat przed, zmiany
rytmu i objawy kliniczne + 1 rok po
menopauzie
•
~50 rż±10 lat
Menopauza –
zmiany hormonalne
•
↓
PG, ↑
FSH, LH, ↓
inhibin
•
↓
androgenów jajnikowych (T,
androsteron -
niewielkie)
•
↓
androgenów nadnerczowych
(DHEA)
•
↓
GH i pochodnych
•
Wahania stężenia FSH i E2
Post -
menopauza
•
Hipoestrogenizm, ↑
FSH + LH, GnRH
N
•
Dominuje estron
(z konwersji
androstendionu, 25% aktywności E2,
niezwiązany z SHBG, nadmiar = rozrost
krwawienia, ew. rak endometrium
•
T jak przed menopauzą
(z jajników)
•
↑
SHBG
Menopauza –
obraz kliniczny
•
Objawy zanikowe w ukł. moczowym i
płciowym (hipoestrogenizm
i starzenie się
tkanek)
•
Zanik błony śluzowej pochwy –
dyspareunia,
zapalenie pochwy
•
Zapalenie cewki i pęcherza moczowego
•
Częstomocz i bolesne oddawanie moczu
•
Wysiłkowe nietrzymanie
moczu
Menopauza –
leczenie
•
Leczenie objawów wypadowych
•
Estrogeny + progestageny
•
Przeciwskazania
bezwzględne –
rak
endometrium
lub sutka, czynna choroba
zakrzepowo-zatorowa, ostra choroba wątroby
•
Przeciwskazania
względne –
niewyjaśnione
krwawienie z macicy, przebyty lub rodzinny
rak lub choroba zakrzepowo-zatorowa
Ginekomastia
•
Powiększenie jednego lub obu gruczołów
piersiowych u chłopców lub mężczyzn =
niezłośliwy rozrost tkanki gruczołowej, ew.
tłuszczowej
•
Noworodki –
60-90%
•
Dojrzewanie –
50%
•
Starzenie –
50-80 lat
Ginekomastia
–
etiologia
i patogeneza
•
Idiopatyczna
–
36%
•
↑
stężenie FE2 w stosunku do FT -
↑
E
(dojrzewanie, guzy), ↓
androgenów
(hipogonadyzm, starszy wiek), ↑
SHBG
(nadczynność
tarczycy), ↓
E i A (marskość
wątroby, niewydolność
nerek
•
↑
aktywności aromatazy
(T→E2) np. w
otyłości
•
Nadmierna wrażliwość
na E
•
Defekt lub zablokowanie receptora A
Ginekomastia
–
etiologia
i patogeneza
•
Idiopatyczna
–
36%
•
↑
stężenie FE2 w stosunku do FT -
↑
E
(dojrzewanie, guzy), ↓
androgenów
(hipogonadyzm, starszy wiek), ↑
SHBG
(nadczynność
tarczycy), ↓
E i A (marskość
wątroby, niewydolność
nerek
•
↑
aktywności aromatazy
(T→E2) np. w
otyłości
•
Nadmierna wrażliwość
na E
•
Defekt lub zablokowanie receptora A
Ginekomastia
–
badania
•
Przedmiotowe –
palec wskazujący +
kciuk, ucisk na brodawkę
–
wydzielina
•
USG sutków, jąder
•
USG, TK ew. MR nadnerczy
•
MR przysadki
•
RTG klatki piersiowej
•
BAC
Ginekomastia
–
różnicowanie
•
Rak piersi –
twardy guzek, czasem
zrośnięty z podłożem, zniekształcenie
sutka, objaw skórki pomarańczowej
Ginekomastia
–
leczenie
•
<1 rok, niezbyt nasilona –
nie wymaga
•
Odstawić
leki –
spironolakton,
ketokonazol, enalapryl, werapamil,
ranitydyna, omeprazol
•
Poprawa stosunku E2/T –
stosuje się
T, antyestrogeny, inhibitory aromatazy
•
chirurg
Zaburzenia czynności gonad
męskich
•
Niewydolność hormonalna jąder pierwotna
–
hipogonadyzm
hipergonadotropowy
–
całkowita –
brak czynności komórek
Leydiga
i Sertoliego
- częściowa -
brak czynności komórek
Leydiga
-
↑
LH, Sertoliego
-
↑
FSH
Zaburzenia czynności gonad
męskich –
zespół Klinefeltera
Najczęstsza postać hipogonadyzmu
hipergonadotropowego
–
0,2%
Badania:
•
XXY
•
↑
LH, FSH
•
↓
T
Leczenie -
T
Stany nagłe w endokrynologii
Przełom tarczycowy
•
zagrażające życiu nasilenie objawów nadczynności tarczycy
•
czynniki spustowe: poród, strumektomia, 131-J, jakiekolwiek
•
objawy: podwyższona ciepłota ciała, zaburzenia ze strony
CUN, układu krążenia, odwodnienie
•
patogeneza nieznana
•
rozpoznanie na podstawie całości obrazu
•
badania dodatkowe niecharakterystyczne
Leczenie przełomu tarczycowego
•
zahamowanie syntezy HT -
PTU 1200 mg, Favistan 120 mg
•
hamowanie uwalniania HT -
Sol. Lugoli, iopodat sodu,
kwas iopanowy, węglan litu
•
zmniejszenie konwersji T-4 do T-3 -
propranolol 120 mg
p.o, hydrokortyzon 400-800 mg/dobę
•
blokada receptorów β-adrenergicznych -
propranolol
•
związanie lub usunięcie nadmiaru hormonów -
krew pełna,
dializa, plazmafereza
•
wyrównanie zaburzeń metabolicznych i niewydolności
narządów -
obniżenie ciepłoty ciała, nawodnienie,
wyrównanie niewydolności krążenia, leki sedatywne
Przełom hipometaboliczny
•
śpiączka w następstwie hipotyreozy
•
końcowy etap nierozpoznanej i nieleczonej niedoczynności
tarczycy, dotyczy głównie starców żyjących w złych warunkach
•
objawy: hipotermia, hipowentylacja, hiponatremia, kwasica
oddechowa, hipoglikemia, wzrost stężenia mleczanów i ADH w
surowicy
•
brak kontaktu z chorym, skóra bladosina, mogą być
podbiegnięcia krwawe, twarz obrzękła, usta rozchylone, język
obrzmiały, siny, oddech płytki, wolny, bradykardia, RR niskie
•
leczenie: HC, L-T3, L-T4, ogrzanie, ew. respirator
Przełom nadnerczowy
•
ostra niewydolność kory nadnerczy: szybkie uszkodzenie kory
i/lub zwiększone zapotrzebowanie ustroju na kortykoidy
•
obraz wstrząsu z obwodową niewydolnością krążenia
•
może wystąpić: wymioty, biegunka, bóle brzucha, gorączka,
odwodnienie, hipoglikemia, drgawki
•
leczenie: 0,9% NaCl we wlewie kroplowym 2-4 l/dobę
hydrokortyzon 100 mg i.v. co 4-6 h
leczenie choroby podstawowej
Przełom hiperkalcemiczny
(przytarczycowy)
•
zwiększenie stężenia Ca>3,5 mmol/l (poza tym kwasica
metaboliczna, hipofosfatemia, dehydratacja, dyselektrolitemia
•
przyczyny: 70% nowotwory, 20% nadczynność przytarczyc
•
wielomocz, polidypsja, nudności, wymioty -
odwodnienie
hipertoniczne -
wstrząs
•
zaparcia, niedrożność porażenna jelit, zaburzenia
świadomości, może być śpiączka
Leczenie przełomu
hiperkalcemicznego
•
nawodnienie 0,45% NaCl (0.9%), woda -zwiększają
kalciurię
•
po nawodnieniu furosemid lub kwas etakrynowy
•
hydrokortyzon -
hamuje wchłanianie Ca z jelit
•
kalcytonina 200-600 j./dobę
•
fosforany 2-4 g fosforu/dobę
•
indometacyna, mitramycyna, estrogeny, EDTA
•
dwufosfoniany(pamidronian dwusodowy (Aredia) -
tabl. 200
mg, 2 fiolki a 30 mg substancji suchej + rozpuszczalnik