background image

3. Znając transformację współrzędnych Lorentza, dla 
przypadku, gdy układ S

2

 porusza się względem S

1

 ze stałą 

prędkością v wzdłuż osi x-ów:…wyprowadź transformację 
pr
ędkości. Przeanalizuj otrzymany wynik w porównaniu z 
transformacj
ą Galileusza. 
Lorentzowskie dodawanie prędkości - transformacja 
pr
ędkości Lorentza 

Przypomnienie: Def. Prędkości:

dt

r

d

v

r

r

=

        (1.29)        

składowe prędkości 
v

 = dx/dt 

v

y

 = dy/dt                                                                          (1.30a-

c) 
v

z

 = dz/dt 

Korzystamy z TL wzór (1.21a-d) , następnie wyliczamy 
różniczki kolejnych współrzędnych a potem ich pochodne po 
czasie. 
 

2

1

1

2

1

1

2

)

/

(

1

)

(

)

/

(

1

c

v

t

d

v

v

c

v

vdt

dx

dx

x

=

=

 

1

2

dy

dy

=

 

1

2

dz

dz

=

                (1.31a-d) 

2

1

1

2

2

1

2

1

2

)

/

(

1

]

)

/

(

1

[

)

/

(

1

/

c

v

dt

v

c

v

c

v

dx

c

v

dt

dt

x

=

=

 

Dzieląc obustronnie równania (1.31a-c) przez (1.31c) 
otrzymujemy transformacje prędkości Lorentza w następującej 
postaci: 

x

x

x

v

c

v

v

v

1

2

1

2

)

/

(

1

=

v

 

x

y

y

v

c

v

c

v

v

v

1

2

2

1

2

)

/

(

1

)

/

(

1

=

                   (1.32a-c)       

 

x

z

z

v

c

v

c

v

v

v

1

2

2

1

2

)

/

(

1

)

/

(

1

=

        

 Ze związków (1.32a-d) wynika, że mimo iż ruch układu S

2

 

względem S

1

 odbywa się wzdłuż osi x-ów  to składowe 

prędkości v

2y

 oraz v

2z

  zależą również od v

1x

. Dla v/c →0 TL 

równania (1.32a-d)  przechodzą w równania opisujące   TG dla 
prędkości. 
v

2x

 = v

1x

 – v   

v

2y 

 = v

1y                                                                                                                    

(1.33a-d) 

v

2z

 = v

1z

 

 
10. Dla równania ruchu: x=Asin(ωt+φ) znajdź: prędkość
przyspieszenie oraz wyra
żenie na siłę, która powoduje taki 
ruch. Obja
śnij wielkości występujące w równaniu ruchu. 
Korzystaj
ąc z wektora wirującego podaj graficzną 
interpretacj
ę wychylenia x w ruchu harmonicznym. 
Wychylenie i siła 
Szukamy wyrażenia na siłę, która powoduje ruch oscylacyjny 
np. sinusoidalny. 
 x = A sin(

ω

t + 

ϕ

)                                                           (2.18) 

gdzie:A – amplituda (maksymalne wychylenie dla sin (

ω

t+

ϕ

=1), 

ω

 = 2

π

/T (T okres ), jest prędkością kątową, 

ϕ

 - faza 

początkowa ruchu (dla t=0) 
Szukamy wyrażenia na prędkość v oraz na przyspieszenie a: 
v = dx/dt = A

ω

cos(

ω

t + 

ϕ

)                                           (2.19) 

a  = dv/dt = d

2

x/dt

2

 = - A

ω

2

sin(

ω

t + 

ϕ

)                       (2.20) 

  Znając wyrażenie na a możemy zapisać wzór na siłę F, która 
musi działać na ciało, ażeby poruszało się ono ruchem 
harmonicznym (np. sinusoidalnym). Zgodnie z zasadami 
dynamiki Newtona otrzymujemy: 

      

x

m

a

m

F

2

ω

=

=

r

r

                    (2.21) 

      F=-kx                                (2.22) 
 k jest stałą sprężystości zdefiniowaną : 
 k =  m

ω

2

         

 

  

(2.23) 

Stąd relacja : 
 

ω

 = (k/m)

1/2

                                   (2.24) 

Wychylenie w ruchu harmonicznym można zilustrować za 
pomocą wektora wirującego. 
Wychylenie ciała w ruchu harmonicznym (sinusoidalnym) 
można rozważyć, jako składową x-ową wektora OP, którego 
moduł 

OP

 = A. 

Wektor OP obraca się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara 
wokół osi O, z prędkością kątową 

ω

 i dla t=0, tworzy kąt 

ϕ

 z 

osią y 

 

 
Rys. Układ współrzędnych i wektor wirujący. 
 
23. Podaj i zilustruj definicję zdolności rozdzielczej 
Reyleigh’a. 
Zdolność rozdzielcza Reyleigh’a – iest to najmniejszy kąt jaki 
tworzą między sobą dwie fale pochodzące od dwóch 
oddalonych źródeł, dla którego obrazy dyfrakcyjne mogą być 
rozdzielone, przyjmuje się że dwa obrazy mogą być 
rozdzielone, gdy centralne maksymum jednego (n>0) pokrywa 
się z pierwszym minimum drugiego oznacza to, że 

θ=λ/

 

 

background image

32.Podaj prawa dla statycznych pól B i E. W oparciu o te 
prawa omów własno
ści tych pól. 
Pola statyczne:Pola E i B traktowane oddzielnie, podstawowe 
równanie pozwalające wyliczyć E i B, gdy znane są ładunki i 
prądy 

Prawo 

Forma całkowa 

Forma różniczkowa 

Prawo Gaussa dla pola 
E; pole źródłowe 

ε

q

s

d

E

=

Σ

r

r

 

ε

ρ

=

E

div

r

 

Prawo Gaussa dla pola 
B; pole bez źródłowe 

0

=

Σ

s

d

B

r

r

 

0

=

B

div

r

 

Krążenie pola E; pole 
bez wirowe 

0

=

Γ

l

d

E

r

r

 

0

=

E

rot

r

 

Krążenie pola B; pole 
wirowe 

I

l

d

B

0

µ

=

Γ

r

r

 

j

B

rot

r

r

0

µ

=

 

33. Wylicz pole E oraz B w układzie wspolzednych  S1 i S2 
dla następującego przykładu: układ S2 porusza się względem 
S1 z prędkością v (v,0,0) W układzie S2 znajdują się w 
spoczynku ładunki Qi q.  Ładunek Q znajduje się w początku 
układu S2 i jest źródłem pola elektrycznego, ładunek q jest 
ładunkiem próbnym.           

Rozważamy :

 

Układ 

2

S

 porusza się względem układu 

1

S

 wzdłuż osi x-ów 

z prędkością

v

r

. Ładunki

q

(ładunek próbny) oraz 

Q

 

ładunek, który wytwarza pole 

E

znajdują się w spoczynku w 

układzie  

2

S

Ładunki 

q

 

Q

 są takie same w układzie 

1

S

 

2

S

 

 
Rys. 5.7 Układ współrzędnych oraz ładunki Q i q 

W układzie 

2

S

 , występuje tylko oddziaływanie 

elektryczne, którego siła jest opisana znanym wzorem (5.21). 

  

2

2

E

q

F

r

r

=

                                 

2

E

r

 jest polem elektrycznym wytworzonym przez ładunek 

Q

 i mierzonym w punkcie, gdzie znajduje się ładunek 

q

Składowe 

2

F

r

 są następujące: 

2

2

x

x

qE

F

=

          

2

2

y

y

qE

F

=

                

2

2

z

z

qE

F

=

 

Obserwator znajdujący się w układzie 

1

S

 widzi ładunki 

Q

 

q

 w ruchu, czyli występuje pole  

1

E

 i 

1

B

, którego siła 

wyraża się wzorem:

)

(

1

1

1

B

v

E

q

F

r

r

r

r

×

+

=

 

Po rozpisaniu iloczynu wektorowego i uwzględnieniu 
składowej wektora 

( , 0 , 0 )

v

v

r

, otrzymujemy 

następujące równania skalarne na składowe wektora siły w 

układzie 

1

:

S

 

1

1

1

1

(

,

,

)

x

y

z

F F

F

F

r

 

1

1

x

x

qE

F

=

               

)

(

1

1

1

z

y

y

vB

E

q

F

=

                                                                  

)

(

1

1

1

y

z

z

vB

E

q

F

+

=

 

Zgodnie z transformacją Lorentza związki między siłą 

1

F

 w 

układzie 

1

S

, a siłą 

2

F

 w układzie 

2

S

 są następujące: 

2

1

x

x

F

F

=

 

2

2

1

2

1

c

v

F

F

y

y

=

             

2

2

1

2

1

c

v

F

F

z

z

=

 

Wykorzystując związki (5.22a-c) oraz (5.25a-c) otrzymujemy: 

1

2

x

x

qE

qE

=

 

2

2

1

1

2

1

)

(

c

v

vB

E

q

qE

z

y

y

=

           

2

2

1

1

2

1

)

(

c

v

vB

E

q

qE

y

z

z

+

=

 

Wzory (5.26a-c) stanowią TL dla pola elektromagnetycznego. 

Wynika z nich, że pola 

E

 i 

B

 nie są wielkościami  

rozdzielonymi, ale stanowią  całość - pole elektromagnetyczne. 
Rozdzielenie pola elektromagnetycznego na składową 
elektryczną i magnetyczną nie jest sprawa bezwzględną, ale 
zależy od ruchu ładunku w stosunku do obserwatora. Tak więc 
możemy mówić o oddziaływaniach elektromagnetycznych.