background image

F

Fo

or

ru

um

m C

Cz

zy

yt

te

elln

niik

ów

w

23

E

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 1/98

Oglądając czasami losowania gier liczbowych prowadzonych przez

LOTTO  (Multilotka,  Dużego  Lotka  i Expres  Lotka)  postanowiłem
skonstruować prosty układ losujący. Kładąc główny nacisk na prosto−
tę układu zbudowałem prototyp, którego schemat przedstawia rry

ys

su

u−

n

ne

ek

k 1

1.

Jak widać układ zawiera tylko 5 tanich i ogólnie dostępnych ukła−

dów scalonych (wliczając stabilizator napięcia) i kilka elementów bier−
nych.

Zasada działania

Bramki U1A i U1B wraz z elementami R1, R2 i C1 tworzą przerzut−

nik monostabilny wyzwalany przy pomocy przycisku STOP. Długość

generowanego  impulsu  zależy  od  elementów  R1  i C1  i wpływa  na
czas  wyświetlanego  wyniku.  Po  około  5 sekundach  od  włączenia
układu  napięcie  na  kondensatorze  C1  jest  zbliżone  do  napięcia  6V.
Powoduje to, iż generator zbudowany na bramkach U1C i U1D zosta−
je odblokowany (na wejście bramki U1C podany stan wysoki) i na je−
go wyjściu uzyskujemy impulsy prostokątne, które są zliczane w kas−
kadowo  połączonych  licznikach  dwójkowych  U2A  i U2B.  Pominę
analizę, dlaczego zamiast standardowego wyboru wejście zliczające−
go CL wybrałem wejście EN, gdyż temat ten był już wielokrotnie po−
ruszany  na  łamach  Elektroniki  dla  Wszystkich.  Zliczone  impulsy  re−
prezentują liczby w formacie BCD na wyjściach tych układów, które

Automat losujący

F

ORUM

C

ZYTELNIKÓW

Forum Czytelników ma służyć celom edukacyjnym, wymianie doświadczeń i pomysłów.
Zasady są następujące:
– publikujemy wyłącznie projekty opracowane samodzielnie i nigdzie dotychczas nie publikowane

(należy dołączyć stosowne oświadczenie z własnoręcznym podpisem);

– oprócz tekstu i rysunków, prosimy przysłać działający model lub jego fotografie (model odeślemy);
– publikacja projektu nie oznacza jego pozytywnej oceny przez redakcję EdW, lecz stanowi punkt

wyjścia do publicznej dyskusji nad proponowanym rozwiązaniem. Etap dyskusji nazywany „Do−
grywką”, trwa dwa miesiące. W tym czasie oczekujemy nie tylko listów z uwagami krytycznymi, ale
przede wszystkim propozycji innych, lepszych rozwiązań (tym razem wystarczy schemat z opisem
działania układu);

– nagroda za opublikowany projekt wynosi 100 zł (brutto) za stronę artykułu w EdW. Nagroda nie

zostanie przyznana, jeśli „Dogrywka” wykaże, iż projekt stanowi plagiat. Jeśli w ”Dogrywce” zosta−
ną zaproponowane lepsze rozwiązania, wówczas część nagrody (w proporcji uznanej przez redakcję
EdW) zostanie przyznana autorom lepszych rozwiązań.

Prosimy też o załączenie do projektu fotografii paszportowej i kilku zdań życiorysu.
Prosimy nie przysyłać opisów urządzeń, które powstały tylko na papierze, a nie zostały zrealizowane
w praktyce. Znamy się trochę na elektronice i wiemy, że większość takich układów nie będzie działać.
Stąd nasza prośba o model lub przynajmniej fotografię modelu. 

Nazywam się P

Pa

aw

we

ełł F

Fe

ec

ck

ko

o, chodzę do piątej klasy tech−

nikum  elektronicznego  w Nowym  Sączu.  Elektronika  za−
wsze  dla  mnie  była  czymś,  co  bardzo  mnie  inspirowało
i pobudzało do dalszych eksperymentów. Dzięki Elektroni−
ce dla Wszystkich mogę sprawdzić się przy rozwiązywaniu
różnych elektronicznych problemów w ramach tzw. Szko−
ły Konstruktorów oraz samodzielnie budować układy, któ−
re  Wy  starannie  i obiektywnie  oceniacie.  Takie  podejście
do czytelników bardzo mocno mobilizuje nas do wytężonej
i ciężkiej (w pozytywnym słowa tego znaczeniu) pracy.

background image

F

Fo

or

ru

um

m C

Cz

zy

yt

te

elln

niik

ów

w

E

LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 1/98

24

połączone  zostały  z wejściami  dekode−
rów  wyświetlaczy.  Impulsy  z generatora
doprowadzone  zostały  także  do  wejścia
BI  dekoderów  4543,  co  powoduje,  że
w czasie losowania liczb wyświetlacze są
okresowo  wygaszane  i zapalane.  Duża
częstotliwość tych zmian powoduje wra−
żenie mniej intensywnego ich świecenia.
Diody  D6  i D7  wraz  z przełącznikiem
P i rezystorem R4 służą do skrócenia cyk−
lu zliczania tych liczników do 80 (dla Mul−
tilotka) lub 49 (dla Dużego Lotka). W mo−
mencie osiągnięcia przez licznik stanu 81
na  wyjściach  Q3  licznika  U2B  oraz  Q0
licznika  U2A  panuje  stan  wysoki,  który
powoduje zatkanie diod D6 i D7. Zatkane
diody    wymuszają  stan  wysoki  na  we−
jściu  RESET  licznika  U2A,  co  powoduje
że, impulsy są zliczane od zera.

Kiedy chcemy wylosować liczbę nacis−

kamy  przycisk  STOP.  W konsekwencji
kondensator  C1  zostaje  rozładowany,  na
wyjściu bramki U1B panuje stan niski blo−
kujący  generator  (z  bramek  U1C  i U1D).
Stan  liczników  jest  taki  jak  w momencie
bezpośrednio przed naciśnięciem przycis−
ku. Liczba zliczonych impulsów jest prze−
kazywana do dekoderów U3 i U4. Na wy−
jściu bramki U1D panuje stan niski, który
podany  na  wejście  BI  dekoderów  wy−
świetlaczy  powoduje  mocne  ich  świece−

nie. Aby zmniejszyć moc strat w tych de−
koderach, w szereg z zasilaniem anod wy−
świetlaczy  włączono  5 diod  prostowni−
czych (D1−D5). Stan ten trwa do momen−
tu,  gdy  napięcie  na  kondensatorze  C1
osiągnie wartość umożliwiającą przejście
wyjścia bramki U1A w stan niski. W tym
momencie  generator  zostaje  odblokowa−
ny i impulsy są znów zliczane w licznikach
U2A i U2B. Cały cykl się powtarza.

Dla zaawansowanych: 
możliwości zmian

Użycie  uniwersalnych  sterowników

wyświetlaczy  umożliwia  zastosowanie
w roli  wskaźników  zarówno  wyświetla−
czy  LED  ze  wspólną  anodą  (jak  w urzą−
dzeniu  modelowym)  jak  i katodą  (po

zmienienie  kierunku  umieszczenia  diod
D1−D5 oraz dołączeniu ich do masy) oraz
wyświetlaczy  ciekłokrystalicznych.  Przy
stosowaniu wyświetlaczy LCD należy na
wejście wygaszające BI dekoderów 4543
oraz  na  elektrodę  wspólną  podać  sygnał
prostokątny  o częstotliwości  od  30  do
200  Hz.  Po  dodaniu  jednej  diody  oraz
przełącznika  dwupozycyjnego  trzystano−
wego  dwusekcyjnego  możliwe  jest  wy−
posażenie  automatu  losującego  w jesz−
cze  jeden  zakres  –  dla  losowań  Expres
Lotka.  Szczegóły  wykonania  pozosta−
wiam zaawansowanym konstruktorom.

W egzemplarzu  modelowym  w roli

liczników zastosowano układ 4520 – dwa
liczniki BCD, co wiązało się z koniecznoś−
cią  zastosowania  dwóch  diod  skracają−
cych cykl zliczania z 16 do 10.

P

Pa

aw

we

ełł F

Fe

ec

ck

ko

o

R

Ry

ys

s.. 1

1.. S

Sc

ch

he

em

ma

att iid

de

eo

ow

wy

y

R

Ry

ys

s.. 2

2.. S

Sc

ch

he

em

ma

att m

mo

on

ntta

ażżo

ow

wy

y