Królowie Norwegii

QWERTYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQWERTY

UIOPASDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUIOPASD

FGHJKLZXCVBNMQWERTYUIOPASDFGHJKLZX

CVBNMQWERTYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQ

WERTYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUI

OPASDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUIOPASDFG

HJKLZXCVBNMQWERTYUIOPASDFGHJKLZXC

VBNMQWERTYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQW

ERTYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUIO

PASDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUIOPASDFGH

JKLZXCVBNMQWERTYUIOPASDFGHJKLZXCVB

NMQWERTYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQWER

TYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUIOPA

SDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUIOPASDFGHJK

LZXCVBNMRTYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQW

ERTYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUIO

PASDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUIOPASDFGH

JKLZXCVBNMQWERTYUIOPASDFGHJKLZXCVB

NMQWERTYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQWER

TYUIOPASDFGHJKLZXCVBNMQWERTYUIOPA

BIOGRAMY LEGENDARNYCH,

PÓŁLEGENDARNYCH I

HISTORYCZNYCH KRÓLÓW

NORWEGII

W porządku chronologicznym

2011-05-28

Przemysław Karczewski

a)KRÓLESTWO AGDER

1.HARALD AGDER (?)

legendarny król.

2.VIKAR (?)

syn Haralda Agdera.

3.HARALD VIKARSON (?)
4.BJEARING (?)

legendarny król lub wódz, któremu przypisuje się grobowiec

Bjaerum  w  Haegebostad  (Agder,  Norwegia).  Według  miejscowej  tradycji
przewodniczył  miejscowemu  sądowi  w  Tingvatn  i  wyruszył  w  podróŜ  aby
odnaleźć  królową;  podróŜował  przez  rzeką  Lygna  do  Eikeland,  gdzie  znajdują
się stare kurhany. Jego grób jest datowany na okres migracji między datami 200
a 550 n.e.

5.ADGER FRA VIGBRANDS (ok. 690)
6.HERBRAND VIGBRANDSSON (?)
7.KISSA (?)
8.HARALD GRANRAUDE (7?-815)

król Agdar; był męŜem Gunnhildy

Ragnavaldsdottir,  córki  Rangwalda  Sigurdssona,  pana  Huseby  w  Lista.  Był
ojcem  Asy  Haraldsdottir  i  Gyrda  Haraldssona,  a  pradziadkiem  Haralda  I
Pięknowłosego,  króla  Norwegii.  Kiedy  król  Vestfold  Gudrød  Myśliwy,  wysłał
poselstwo do Haralda Grandraude prosząc o rękę jego córki Asy Haraldsdottir,
ten  nie  odpowiedział.  Wywołało  to  najazd  Gudrøda  Myśliwego  na  Agdar,  w
wyniku  którego  Harald  Granraude  i  jego  syn  zostali  zabici,  a  córka  została
schwytana i musiała poślubić króla Vestfold. Lokalna legenda informuje nas, Ŝe
król Agdar wraz z córką ukrył się w podziemnym tunelu, ale został znaleziony i
ś

cięty?

9.ASA HARALDSDOTTIR (mi

dzy 815 a 834-838)

córka Haralda

Granraude  i  Gunnhildy  Ragnavaldsdottir,  córki  Rangwalda  Sigurdssona,  pana
Huseby w Lista. Jej ojciec Harald Granraude odmówił Gudrødowi Myśliwemu
jej ręki, co doprowadziło do najazdu króla Vestfold na Agdar, śmierci jej ojca i
brata, a ona zmuszona została do małŜeństwa z Gudrødem Myśliwym. Po roku
Asa  Haraldsdottir  urodziła  Halfdana  III  Czarnego.  Po  dwóch  latach  Asa  z
pomocą sługi pomściła śmierć ojca i brata zabijając męŜa Gudrøda Myśliwego.
Asa  Haraldsdottir  oddała  Królestwo  Borre  swojemu  pasierbowi  Olafowi
Geirstad-Alfowi, a sama z synem przejęła władzę nad Królestwem Agdar, gdzie
rządziła przez 20 lat i abdykowała na rzecz syna Halfdana III Czarnego. Istnieje
teoria,  Ŝe  królowa  Asa  jest  tą  kobietą,  która  została  pochowana  na  słynnym
statku Oseberg w 834, ale nie jest to potwierdzone.

10.HALFDAN

III

CZARNY

(840-860)

był ojcem pierwszego króla Norwegii,
Haralda Pięknowłosego oraz członkiem
dynastii

Yngling.

Jego

przydomek,

Czarny,  pochodził  od  koloru  jego
włosów.  Halfdan  III  Gudrødsson  urodził
się  w  820.  W  821,  został  zamordowany
jego  ojciec,  Gudrød  Myśliwy.  Jego

matka,  Åsa,  zabrała  zaledwie  rocznego  Halfdana  i  uciekła  do  Agder,
ówczesnego królestwa norweskiego, skąd pochodziła. Tam  właśnie Halfdan III
Czarny wychował się i dorastał. W 838 r., gdy miał 18 lat, został koronowany na
króla  Agder.  Natychmiast  postanowił  rozszerzyć  swe  królestwo.  Rozdzielił
królestwo  Vestfold  pomiędzy  siebie  i  swego  brata  Olafa  oraz  przekonał
Gandalfa,  króla  Vingulmark,  aby  oddał  mu  połowę  królestwa.  Następnie
Halfdan  III  Czarny  podbił  teren  zwany  Raumarike  (okolice dzisiejszego  Oslo).
Aby zabezpieczyć się przed utratą Raumarike, najpierw zabił króla tego cennego
rejonu,  a  później  jego  brata.  Halfdan  III  Czarny  miał  Ŝonę  Ragnhildę,  córkę
Haralda, króla Sogn. Pierwszy syn Halfdana III Czarnego otrzymał imię Harald
po swym dziadku, a następnie został wysłany do Sogn, aby tam dorósł. Harald,
król  Sogn,  wyznaczył  Haralda  (syna  Halfdana)  na  swego  następcę  na  krótko
przed swą śmiercią. Gdy zmarł, Harald w młodym wieku wstąpił na tron Sogn,
jednak rządził tylko rok, po czym zmarł na skutek choroby. Halfdan III Czarny,
kiedy  tylko  usłyszał  o  śmierci  swego  syna,  wyruszył  do  Sogn  i  zaŜądał
ogłoszenia go królem. PoniewaŜ nie spotkał się z Ŝadnym oporem, został szybko
koronowany  i  przyłączył  Sogn  do  swego  królestwa.  Trzej  synowie  Gandalfa,
króla  Vingulmark,  który  wcześniej  oddał  mu  połowę  królestwa,  ułoŜyli  spisek
przeciwko Halfdanowi III Czarnemu i napadli go w nocy, usiłując zabić, jednak
ten zdołał uciec do lasu. Próbując się zemścić, Halfdan III Czarny zamordował
dwóch  z  nich,  a  trzeci  został  wygnany.  Tym  samym  Halfdan  III  Czarny
otrzymał  drugą  połowę  królestwa  Vingulmark.  W  rezultacie  posiadał  juŜ  duŜe
królestwo i był  waŜnym  władcą.  Halfdan III  Czarny  zmarł  w  860,  w  wieku 40
lat,  kiedy  załamał  się  pod  nim  lód  na  jeziorze  Randsfjorden.  Wyłowiono  jego
martwe ciało spod lodu. PoniewaŜ kaŜde z czterech królestw (Sogn, Raumarike,
Agder, Vingulmark) rządzonych przez Halfdana III Czarnego chciało pochować
tak wybitnego władcę na swym terenie, ciało Halfdana III Gudrødssona zostało
poćwiartowane  na  cztery  części  i  kaŜda  część  została  wysłana  do  innego
królestwa, gdzie została pochowana.

11.KJOTVE RICH (PÓ

NE LATA 800-ne)

król Agder w latach 800-ch,

który jako przywódca zachodnionorweskich królów stał na ich czele przeciwko
Haraldowi  I  Pięknowłosemu  i  został  pokonany  przez  niego  w  bitwie  pod
Hafrsfjordem,  gdzie  zginęło  wielu  jego  sojuszników,  a  Kjotve  Rich  uciekł;
ojciec Thora Haklanga (Kjøtvessona).

12.HARALD GUDRØDSSON GRENSKE (976-987)

był drobnym królem

w  Vestfold  w  Norwegii.  Syn  Gudrøda  Bjørnssona,  wnuka  Haralda  I
Pięknowłosego,  króla  Norwegii.  Jego  przydomek  „Grenske”  jest  wynikiem
podniesienia  (otrzymaniem)  z  ruin  dzielnicy  norweskiej  Grenland.  Gdy  Harald
Gudrødsson  Grenske  miał  11  lat  jego  ojciec  został  zamordowany  przez  synów
Gunnhildy (Haralda Greyhide i jego braci). Harald Gudrødsson Grenske zbiegł
do  Oppland,  a  stamtąd  do  Szwecji,  gdzie  przebywał  z  potęŜnym  strongmanem
Skagul Toste i razem z nim wyprawiał się na wiking głównie na obszary Morza
Bałtyckiego.  Gdy  synowie  Gunnhildy  zostali  wygnani  Harald  Gudrødsson

Grenske  został  królem  Vestfold  i  Agder  i  oŜenił  się  z  Astą,  córką  Gudbranda
Kula.  Harald  Gudrødsson  Grenske  porzucił następnie  Astę na rzecz  wdowy  po
Eryku  VIII  Zwycięskim,  królu  Szwecji,  Sygrydą-Storadą  (Swiętosławy),  córką
Mieszka  I,  księcia  Polski.  Harald  Gudrødsson  Grenske  został  spalony  Ŝywcem
wraz  z  innymi  zalotnikami  na  rozkaz  Sygrydy-Storady;  jego  porzucona  Ŝona
Asta  urodziła  syna  Olafa  II  Świętego,  późniejszego  króla  Norwegii.  Źródła
współczesne  nic  nie  piszą  o  Haraldzie  Gudrødssonie  Grenske,  a  sagi  pisane
wspominają  go  jedynie  w  związku  z  historią  Olafa  Świętego.  Według  Snorri
Sturlassona  w  jego  „Sadze  o  Olafie  Trygvenssonie”  był  królem  Vingulmarku,
Vestfold  i  Agder,  a  ostatnie  studia  nie  kwestionują  historyczności  Harald
Gudrødsson Grenske.

b)KRÓLESTWO FJORDANE (FIRDA LUB FIRDAFYLKE)

1.AUDBJØRN (?)

c)KRÓLESTWO GUDBRANDSDAL

1.DALE-GUDBRAND (?)

d)KRÓLESTWO HADELAND:

1.HÖD (?)
2.HALFDAN (I) HVITBEEN/WHITELEG (710-745)

z rodu Ynglingów; syn

Olafa I Ingjaldsona Tretelgja/Woodcuttera, którego złoŜono w ofierze Odynowi.
Halfdan I Hvitebeen/Whiteleg został wybrany królem i podbił cały Soleyar i
Romerike, zdobył duŜą część Hedemarku, Toten, Hadeland i część Vestfold. Po
ś

mierci brata Ingjalda Olofssona odziedziczył Wermelandię. Zmarł ze starości w

Toten i został pochowany pod kopcem w Skiringssal. OŜenił się z Asą, córką
króla Eysteina, władcą Oppland i Hedmark, z która miał dwóch synów: Eysteina
Fretra i Gudrøda.

3.GUDRØD HARALDSSON LJOME (872-890)
4.RAGNVALD RETTILBEIN (ok. 900)

e)KRÓLESTWO HEDMARK

1.HALFDAN (I) HVITBEEN/WHITELEG (710-745)

z rodu Ynglingów; syn

mierci brata Ingjalda Olofssona odziedziczył Wermelandię. Zmarł ze starości w

Toten i został pochowany pod kopcem w Skiringssal. OŜenił się z Asą, córką
króla Eysteina, władcą Oppland i Hedmark, z która miał dwóch synów: Eysteina
Fretra i Gudrøda.

2.EYSTEIN (I) IVARSSON GLUMRA, JARL (820-846)

ur. ok. 830 w płn.

Trøndelag (Norwegia) był jarlem Opplandu i Hedmarku. Ojciec Rangwalda
Eysteinssona i Sigurda Eysteinssona, oraz był dziadkiem Guthroma Sigurdssona
i Torf-Einarra.

3.HOGE (ok. 846-8..)
4.EYSTEIN II (ok. 850-860/72)
5.SIGTRYG (860/72)

brat Eysteina Halfdanssona Farta (Szybkiego), król

Hedmarku i Raumarike; zabity przez Halfdana III Czarnego.

ok. 870 - ½ HEDEMARKEN DO VESTFOKD

6.GUDRØD HARALDSSON LJOME (8..-895)
7.RAGNVALD HARALDSSON RETTILBEIN (RAGNAR RYKKIL) (895-
900)
8.RING (I) (9..)
9.DAG (I) (ok. 960)
10.EYVIND FINNSSON SKALDASPIDLE (9..-998)
11.DAG (II) RINGSSON (998)
12.ROEREK (998-1016/21)
13.RING (II) (998-1021)

f)KRÓLESTWO HORDALAND (HORDER):

1.ALREK EIRIKSSON (LATA 600-tne)
2.HROLF (?)
2a.BERGI SVASASON (?)
3.SOLVI HROLFSON (?)
4.KAUN SOLVSON (?)
5.ERYK (PO

NO PO 800)

był królem Hordalandu i toczył walki z Haraldem

I Pięknowłosym i zginął w bitwie pod Hafrsfjordem, jak i jego wielu
sojuszników; ojciec Gyða.

g)KRÓLESTWO HALOGALAND:

1.SAEMING (?)

legendarny syn Odyna.

2.TRAND (?)

syn Saeminga.

3.EYSTEIN (?)
4.HALFDAN (?)
5.HAAKON GRJOTGARDSSON (830-900)

zw. Haakonem Rich był synem

i  dziedzicem  Grjotgarda  Herlaugssona  Lade,  który  został  królem  drobnego
królestwa  Trøndelak,  hrabią  Lade  we  wsch.  części  Trondheim.  Jego  córka  Asa
była  Ŝoną  Haralda  Jasnowłosego  i  matką  Guttorma  Haraldssona;  Haakon
Grjotgardsson  był  takŜe  ojcem  Sigurda  Haakansona  i  dziadkiem  Haakona
Sigurdssona.  Haakon  Grjotgardsson  miał  królewską  rezydencję  w  Ørlandet  w
Orland  u  ujścia  Trondheimsfjord,  a  dokładny  zakres  jego  kontroli  nad  tym
obszarem  nie  jest  znany.  Haakon  Grjotgardsson  podjął  próbę  rozszerzenia  na

płd. i doszło do walk z Haraldem Jasnowłosym, które zakończyły się układami i
Haakon Grjotgardsson został hrabią Sunnfjordu i Nordfjordu. Po Haraldzie
Jasnowłosym przejął Møre i Fjordane. Haakon Grjotgardsson wszedł w konflikt
z Atle Mjove i w bitwie pod Fjaler zginął, a jego przeciwnik został cięŜko ranny
i przewieziony do Atløy zmarł.

h)KRÓLESTWO OPPLAND

1.EYSTEIN (?)

ojciec Asy, Ŝony Halfdana Hvidbeinna.

2.HALFDAN „STARSZYCH” SVEIDASSON (ok. 750)
3.IVAR HALFDANSSON (ok. 770)
4.EYSTEIN GLURMA (NOISY) IVARSSON (788)

ur. ok. 830 w płn.

Trøndelag (Norwegia) był jarlem Opplandu i Hedmarku. Ojciec Rangwalda
Eysteinssona i Sigurda Eysteinssona, oraz był dziadkiem Guthroma Sigurdssona
i Torf-Einarra.

i)KRÓLESTWO ORKDAL

1.GRYTING (?-ok. 870)

król Orkdal, który wystąpił przeciwko Haraldowi I

Pięknowłosemu i został pokonany w bitwie pod Orkdał; po bitwie przysiąg
wierność Haraldowi I Pięknowłosemu.

j)KRÓLESTWO RANRIKE

1.TRYGGVE OLAFSSON (?)

król Viken, Vindumakrku i Ranrirke.

k)KRÓLESTWO RAUMARIKE

1.SIGURD RING (VIII w.)

syn Randvera Valdarssona, króla Danii, który po

jego  śmierci  oddziedziczył  tron  duński  według  wielu  sag;  ojciec  Ragnara
Lodbroka;  brał  udział  w  bitwie  pod  Bravellir.  Co  do  jego  Ŝycia  i  pochodzenia
sagi róŜnią się w szczegółach.

2.RAGNAR LODBROK (VIII w.)

le-

gendarny duński konung, przedstawiciel
rodu Inglingów. Brak źródeł co do jego
Ŝ

ycia i działalności, a wiadomości o nim

dostarczają skandynawskie sagi. Przed-
stawiają

one

Ragnara

Lodbroka,

działającego w I poł. IX w., Ŝe był
jednym

największych

wodzów

wojennych  Danii.  Był  synem  Sigurda
Ringa.  Ragnar  Lodbrok  w  845  najechał
Francję  i  zdobył  ParyŜ,  a  w  865  najechał

Northumbrię, gdzie został pobity i dostał się do niewoli. Na rozkaz króla Elli II
został zamknięty w jamie z jadowitymi Ŝmijami i zmarł wśród męczarnii.

Według sag jego synowie Iwar Bez Kości i Bjorn śelaznoboki w 867 najechali
Anglię wzięli do niewoli króla Ellę II, który zmarł okrutną śmiercią. Jego
synami byli: Sigurd śmijowe Oko, Bjorn śelaznoboki, Iwar Bez Kości, Ubba,
Harald, Halfdan, Hvitsork, Fridleiw i Ulf, oraz wiele dzieci od nałoŜnic. KaŜdy
z jego synów posiadał jakąś dzielnicę i nosił tytuł konunga.

3.HALFDAN HVITBEINN (BIAŁA KO

ŚĆ

) (?)

z rodu Ynglingów; syn Olafa

I Ingjaldsona Tretelgja/Woodcuttera, którego złoŜono w ofierze Odynowi.
Halfdan I Hvitebeen/Whiteleg został wybrany królem i podbił cały Soleyar i
Romerike, zdobył duŜą część Hedemarku, Toten, Hadeland i część Vestfold. Po
ś

mierci brata Ingjalda Olofssona odziedziczył Wermelandię. Zmarł ze starości w

Toten i został pochowany pod kopcem w Skiringssal. OŜenił się z Asą, córką
króla Eysteina, władcą Oppland i Hedmark, z która miał dwóch synów: Eysteina
Fretra i Gudrøda.

4.EYSTEIN HALFDANSSON (?)

półlegendarny konung z dynastii

Ynlingów, który rządził Vestfoldem i Romerike po swoim ojcu Halfdanie Biała
Kość. Jego Ŝycie opisane jest w sadze o Ynglingach napisanej przez Snorriego
Sturlusona.  Był  synem  Halfdana  Biała  Kość  i  Asy,  córki  konunga  Opplandu
Eysteina  Surowego.  Eystein  Halfdansson  oŜenił  się  z  Hildą,  córką  króla
Vestfold,  Erika  Agnarssona  i  wobec  tego,  Ŝe  teść  nie  miał  syna  to  jego  Ŝona
stała  się  dziedziczką  Królestwa  Vestfold.  Eystein  Halfdansson  zginął  podczas
grabieŜy  w  Warnie,  której  król  Skjold  zabił  go  czarami.  Jego  następcą  został
jego syn Halfdan Łagodny.

5.HALFDAN ŁAGODNY (?)

półlegendarny konung z dynastii Ynglingów, o

którym  niewiele  wiadomo,  a  wymieniany  jest  w  „Sadze  o  Ynglingów”  i  w
innych dokumentach. Syn Eysteina Halfdanssona i Hildy, córki króla Vestfold,
Erika Agnarssona. Był władcą wojowniczym  i organizował wiele wypraw, lecz
nie  udało  mu  się  zdobyć  Ŝadnych  ziem.  OŜenił  się  z  Liv,  córką  konunga
Vestmara, Daga; zmarł od choroby; ojciec Gudrøda Myśliwego.

6.GUDRØD

LIWY

(?)

to legendarna postać pochodząca z dynastii

Ynglingów,  ojciec  Halfdana  Czarnego.  Gudrød  Myśliwy  jest  uznawany  za
postać  legendarną,  poniewaŜ  nie  znamy  Ŝadnych  potwierdzonych  historycznie
faktów na  jego temat,  wszystkie  informacje  o nim  pochodzą  ze  spisanej  w  XII
wieku sagi, Heimskringla. Gudrød Myśliwy był synem Halfdana II Łagodnego.
Po śmierci ojca objął tron królestwa Vestfold. Poślubił Alfhildę, córkę Alfarina,
króla  Álfheim  (według  mitologii  wikingów  Álfheim  było  królestwem  elfów).
Miał z nią jednego syna, Olafa. Kiedy w 820 Alfhilda zmarła, Gudrød Myśliwy
wysłał  swych  wojowników  do  królestwa  Agder,  aby  ci  poprosili  tamtejszego
króla,  Haralda,  o  wydanie  jego  córki,  Åsy,  za  Gudrøda  Myśliwego.  Harald  nie
wyraził  zgody,  dlatego  wściekły  Gudrød  Myśliwy  postanowił  zabrać  Åsę  siłą.
Przybył  do  Agder  nocą  ze  swymi  najbardziej  zaufanymi  wojownikami.  Harald
uświadomił  sobie  napad,  kiedy  było  juŜ  za  późno.  Zginął  w  walce  z  bratem,
Gyrdem. Gudrød Myśliwy porwał Åsę i zgwałcił ją; urodziła mu drugiego syna,
Halfdana,  który  po  jego  śmierci  został  królem  Halfdanem  III  Czarnym.  Tym

samym  objął  panowanie  w  drugim  królestwie,  Agder.  W  821,  rok  po
narodzinach  Halfdana  III  Czarnego  podczas  obchodów  święta  bardzo  pijany
Gudrød  Myśliwy  spacerował  po  pomoście,  kiedy  ktoś  zaatakował  go  od  tyłu
włócznią. Król zginął, lecz morderca został natychmiast schwytany; rozpoznano
w nim sługę Åsy. Ta przyznała się, Ŝe działał on na jej zlecenie. Następnej nocy
uciekła wraz z rocznym Halfdanem do Agder.

7.SIGTRYG EYSTEINSSON (?)

brat Eysteina Halfdanssona Farta

(Szybkiego), król Hedmarku i Raumarike; zabity przez Halfdana III Czarnego.

8.HALFDAN

III

CZARNY

(?)

był

ojcem  pierwszego  króla  Norwegii,
Haralda Pięknowłosego oraz członkiem
dynastii  Yngling.  Jego  przydomek,
Czarny,  pochodził  od  koloru  jego
włosów.

Halfdan

III

Gudrødsson

urodził  się  w  820.  W  821,  został
zamordowany  jego  ojciec,  Gudrød
Myśliwy.  Jego  matka,  Åsa,  zabrała
zaledwie  rocznego  Halfdana  i  uciekła
do  Agder,  ówczesnego  królestwa

norweskiego, skąd pochodziła. Tam właśnie Halfdan III Czarny wychował się i
dorastał.  W  838,  gdy  miał  18  lat,  został  koronowany  na  króla  Agder.
Natychmiast  postanowił  rozszerzyć  swe  królestwo.  Rozdzielił  królestwo
Vestfold  pomiędzy  siebie  i  swego  brata  Olafa  oraz  przekonał  Gandalfa,  króla
Vingulmark,  aby  oddał  mu  połowę  królestwa.  Następnie  Halfdan  III  Czarny
podbił  teren  zwany  Raumarike  (okolice  dzisiejszego  Oslo).  Aby  zabezpieczyć
się przed utratą Raumarike, najpierw zabił króla tego cennego rejonu, a później
jego brata. Halfdan III Czarny miał Ŝonę Ragnhildę, córkę Haralda, króla Sogn.
Pierwszy syn Halfdana III Czarnego otrzymał imię Harald po swym dziadku, a
następnie został wysłany do Sogn, aby tam dorósł. Harald, król Sogn, wyznaczył
Haralda (syna Halfdana) na swego następcę na krótko przed swą śmiercią. Gdy
zmarł, Harald w młodym wieku wstąpił na tron Sogn, jednak rządził tylko rok,
po  czym  zmarł  na  skutek  choroby.  Halfdan  III  Czarny,  kiedy  tylko  usłyszał  o
ś

mierci swego syna, wyruszył do Sogn i zaŜądał ogłoszenia go królem.

PoniewaŜ  nie  spotkał  się  z  Ŝadnym  oporem,  został  szybko  koronowany  i
przyłączył  Sogn  do  swego  królestwa.  Trzej  synowie  Gandalfa,  króla
Vingulmark,  który  wcześniej  oddał  mu  połowę  królestwa,  ułoŜyli  spisek
przeciwko Halfdanowi III Czarnemu i napadli go w nocy, usiłując zabić, jednak
ten zdołał uciec do lasu. Próbując się zemścić, Halfdan III Czarny zamordował
dwóch  z  nich,  a  trzeci  został  wygnany.  Tym  samym  Halfdan  III  Czarny
otrzymał  drugą  połowę  królestwa  Vingulmark.  W  rezultacie  posiadał  juŜ  duŜe
królestwo i był  waŜnym  władcą.  Halfdan III  Czarny  zmarł  w  860,  w  wieku 40
lat,  kiedy  załamał  się  pod  nim  lód  na  jeziorze  Randsfjorden.  Wyłowiono  jego
martwe ciało spod lodu. PoniewaŜ kaŜde z czterech królestw (Sogn, Raumarike,

Agder, Vingulmark) rządzonych przez Halfdana III Czarnego chciało pochować
tak wybitnego władcę na swym terenie, ciało Halfdana III Gudrødssona zostało
poćwiartowane na cztery części i kaŜda część została wysłana do innego
królestwa, gdzie została pochowana.

l) KRÓLESTWO RINGERIKE:

1.RAUM STARY (?)

legendarny król Norwegii w „byggdist Noregr Hversu” i

„Sadze Thorsteins Vikingssonar”. Jak donoszą sagi był Raum Stary brzydki, jak
i  jego  córka  Bryngerd,  która  była  Ŝoną  króla  Alfa.  Rzeczywiście  w  staro
nordyckim,  „raumr”  oznacza  „duŜy  i  brzydki  człowiek”.  W  „byggdist  Noregr
Hversu”,  Raum  Stary  jest  synem  pierwszego  legendarnego  króla  Norwegii  –
Nora i został władcą i przodkiem władców płd.-zach. Norwegii.

2.RING RAUMSSON (ok. 450)

syn Rauma Starego, który był epigonem i

królem Ringerike. Ring Raumsson oŜenił się z córką króla morza o imieniu Vifil
(Vifill) i był ojcem Halvdana Starego.

3.HALFDAN GAMLE (STARY) (ok. 480)

syn Ringa Raumssona i córki

boga morza Vifil (Vifill); z małŜeństwa z Alvigą Mądrą miał 18 synów. Jakoby
Ŝ

ył 300 lat; był wielkim wojownikiem i w pojedynku zabił króla Sigtrygga.

ok.800-830-DO VESTFOLD

4.SIGURD HJORT HELGASSON (ok. 850)

ojciec Ragnhildy, matki

Haralda I Pięknowłosego.

5.RING DAGSSON (ok. 880)
6.SIGURD HARALDSSON HRISE (ok. 900-937)
7.HALFDAN (I) 937-9..)
8.HALFDAN (II) (ok. 960)

9.SIGURD SYR (ok. 1000-
1018/20)

syn Sigurda Hrise (co

wielu historyków kwestionują),
wnuk Haralda I Pięknowłosego i
król

Rinkerike

Romsdalu;

poprzez

małŜeństwo

Astą

Gudbrandsdatter  był  ojczymem
króla  Olafa  II  Haraldssona  i
ojcem  Haralda III. Ochrzczony w
988  Sigurd  Syr  był  rozwaŜnym,

małomównym,  skromnym  i  bogatym  człowiekiem,  który  osobiście  zarządzał
swoimi  dobrami  mądrze  i  spokojnie  i  nie  lubił  pompy,  oraz  był  dobrym
gospodarzem.  W  1014  Sigurd  Syr  nakłonił  innych  norweskich  królów  do
wsparcia nowej wojny przeciwko Szwecji, Danii i Anglii. która rozpoczęła się w
1015 i była prowadzona przez jego pasierba króla Olafa II Haraldssona.

ł)KRÓLESTWO ROGALAND:

1.GARD (?)
2.RUGALF GARDSSON (?)
3.OGVALD RUGALFSSON (poł. 500)
4.INGJALD OGVALDSSON (ok. 600)
5.JOSSUR INGJALDSSON (poł. VII w.)
6.HJOR JOSSURASSON (VII w.)
7.HJORLEIF HJORSSON CUDZOŁO

NIK (POŁOWA I KONIEC VII w.)

8.HALFUR HJORLEIFSSON
9.HJOR HALFSSON (?-ok. 870)
10.SULKE (?-870)
11.GEJRMUNDUR HJORARSSON (?)

m)KRÓLESTWO ROMSDAL:

1.RAUM STARY (?)

legendarny król Norwegii w „byggdist Noregr Hversu” i

2.JÖTUNBJÖRN STARY (?)

syn Rauma Starego, który był królem Romsdal;

ojciec króla Rauma, Hrossbjörna i Orma Broken-shella.

3.RAUM (?)

syn Jötunbjörna Starego.

4.HROSSBJÖRN (?)

syn Jötunbjörna Starego.

5.ORM BROKEN-SHELL (?)

syn Jötunbjörna Starego; ojciec Knatti.

6.KNATTI (?)

syn Orma Broken-Shella.

7.THOROLF (?)

syn Orma Broken-Shella, lub Knatti, współpanował z bratem

Kettilem Rauma.

8.RAGNVALD (ok. 830-840)
9.GANDALV (8..-872)
10.HUNTHIOF (8..-867)
11.HARALD HÅRFAGR/FAIRHAIR (867)
12.RING DAGSSON (ok. 900)
13.HALVDAN (I) SIGURDSSON (ok. 960)

14.SIGURD SYR (1018)

syn Sigurda

Hrise (co wielu historyków kwestionują),
wnuk Haralda I Pięknowłosego i król
Rinkerike

Romsdalu;

poprzez

małŜeństwo  z  Astą  Gudbrandsdatter  był
ojczymem  króla  Olafa  II  Haraldssona  i
ojcem  Haralda  III.  Ochrzczony  w  988

Sigurd  Syr  był  rozwaŜnym,  małomównym,  skromnym  i  bogatym  człowiekiem,
który osobiście zarządzał swoimi dobrami mądrze i spokojnie i nie lubił pompy,
oraz był dobrym gospodarzem. W 1014 Sigurd Syr nakłonił innych norweskich
królów  do  wsparcia  nowej  wojny  przeciwko  Szwecji,  Danii  i  Anglii.  która
rozpoczęła  się  w  1015  i  była  prowadzona  przez  jego  pasierba  króla  Olafa  II
Haraldssona.

15.HALFDAN (II) (1018-10..)

n)KRÓLESTWO SOLOR:

1.SOLVE (I) (ok. 630)
2.SOLVE (I) (660-680)
3.HALVDAN (I) GULLTANN (680-720)
4.HALFDAN (II) HVITHEEN („BIAŁA KO

ŚĆ

”) (720-745)

z rodu

Ynglingów;  syn  Olafa  I  Ingjaldsona  Tretelgja/Woodcuttera,  którego  złoŜono  w
ofierze Odynowi. Halfdan I Hvitebeen/Whiteleg został wybrany królem i podbił
cały  Soleyar  i  Romerike,  zdobył  duŜą  część  Hedemarku,  Toten,  Hadeland  i
część Vestfold. Po śmierci brata Ingjalda Olofssona odziedziczył Wermelandię.
Zmarł  ze  starości  w  Toten  i  został  pochowany  pod  kopcem  w  Skiringssal.
OŜenił się z Asą, córką króla Eysteina, władcą Oppland i Hedmark, z która miał
dwóch synów: Eysteina Fretra i Gudrøda.

o)KRÓLESTWO TOTEN

1.HALVDAN (II) HVITHEEN („BIAŁA KO

ŚĆ

”) (?)

z rodu Ynglingów; syn

mierci brata Ingjalda Olofssona odziedziczył Wermelandię. Zmarł ze starości w

Toten i został pochowany pod kopcem w Skiringssal. OŜenił się z Asą, córką
króla Eysteina, władcą Oppland i Hedmark, z która miał dwóch synów: Eysteina
Fretra i Gudrøda.

p)KRÓLESTWO TRØNDELAG

1.HAAKON GRJOTGARDSSON (?)

zw. Haakonem Rich był synem i

dziedzicem  Grjotgarda  Herlaugssona  Lade,  który  został  królem  drobnego
królestwa  Trøndelak,  hrabią  Lade  we  wsch.  części  Trondheim.  Jego  córka  Asa
była  Ŝoną  Haralda  Jasnowłosego  i  matką  Guttorma  Haraldssona;  Haakon
Grjotgardsson  był  takŜe  ojcem  Sigurda  Haakansona  i  dziadkiem  Haakona
Sigurdssona.  Haakon  Grjotgardsson  miał  królewską  rezydencję  w  Ørlandet  w
Orland  u  ujścia  Trondheimsfjord,  a  dokładny  zakres  jego  kontroli  nad  tym
obszarem  nie  jest  znany.  Haakon  Grjotgardsson  podjął  próbę  rozszerzenia  na
płd. i doszło do walk z Haraldem I Jasnowłosym, które zakończyły się układami
i  Haakon  Grjotgardsson  został  hrabią  Sunnfjordu  i  Nordfjordu.  Po  Haraldzie  I

Jasnowłosym przejął Møre i Fjordane. Haakon Grjotgardsson wszedł w konflikt
z Atle Mjove i w bitwie pod Fjaler zginął, a jego przeciwnik został cięŜko ranny
i przewieziony do Atløy zmarł.

r)KRÓLESTWO SOGN:

1.GOR THORSSON (ok. 800)
2.BELE (8..)
3.THORSTEIN (8..)
4.FRIDTJOF (8..)

830-8..-DO VESTFOLD

5.HARALD GULDSKJEGG (GOLDBEARD) (ok. 850-855)
6.HARALD (II) (855)

)KRÓLESTWO

VESTFOLD

1.SIGTRYGG, KR. VENDIL (ok. 650)
2.AGNAR (6..)
3.EIRIK AGNARSSON (6..-695)

4.OLAF (I) INGJALDSSON TRETEL-
GJA/WOODCUTTER (695-710)

syn króla

szwedzkiego

Ingjalda

Złego

dynastii

Ynglingów  i  Gauthildy,  księŜniczki  z  Zach.
Gotlandii.  Jego  matka  wysłała  go  do  Zach.
Gotlandii  na  dwóch  swego  ojca,  gdzie  się
wychowywał.  Kiedy  Olaf  I  Ingjaldsson
dowiedział  się  o  śmierci  ojca  zebrał  wiernych
sobie  ludzi  i  udał  się  do  swoich  krewnych  w
Nerikę,  lecz  po  drodze  zostali  zaatakowani  i
zbiegli  daleko  na  zachód,  gdzie  dotarli  na

tereny  późniejszej  prowincji  Värmoland.  Olaf  I  Ingjaldsson  oŜenił  się  z
Solveigą,  córką  Halfdana  Guldtand  z  Soleyar,  z  którą  miał  dwóch  synów:
Inljalda Olafssona i Halfdana „Biała Kość”. Surowe rządy króla Ivara Vidfamne
doprowadziło,  Ŝe  wielu  Szwedów  wyemigrowało  do  Värmoland,  a
doprowadziło do przeludnienia i klęski głodu. Zbuntowani odsadnicy szwedzcy
zamknęli go w jego domu nad brzegiem jeziora Wener i spalili, ofiarowując go
tym  Odynowi.  Jednak  „Historiae  Norwegiae”  informuje  nas,  Ŝe  Olaf  I
Ingjaldsson objął po śmierci ojca tron szwedzki i panował do śmierci.

5.INJALD OLAFSSON (710-737)

syn i następca Olafa I, po którego śmierci

został królem Vestfold.

6.HALFDAN (I) HVITBEEN/WHITELEG (710-745)

z rodu Ynglingów; syn

mierci brata Ingjalda Olofssona odziedziczył Wermelandię. Zmarł ze starości w

Toten i został pochowany pod kopcem w Skiringssal. OŜenił się z Asą, córką
króla Eysteina, władcą Oppland i Hedmark, z która miał dwóch synów: Eysteina
Fretra i Gudrøda.

7.EYSTEIN FRETR (ok. 750-780/90)

półlegendarny konung z dynastii

8.HALFDAN (II) ŁAGODNY (ok. 780-802)

półlegendarny konung z dynastii

Ynglingów,  o  którym  niewiele  wiadomo,  a  wymieniany  jest  w  „Sadze  o
Ynglingów” i w innych dokumentach. Syn Eysteina Halfdanssona i Hildy, córki
króla  Vestfold,  Erika  Agnarssona.  Był  władcą  wojowniczym    i  organizował
wiele  wypraw,  lecz  nie  udało  mu  się  zdobyć  Ŝadnych  ziem.  OŜenił  się  z  Liv,
córką konunga Vestmara, Daga; zmarł od choroby; ojciec Gudrøda Myśliwego.

9.RAGNFRID (ok. 802-814)
10.GUDRØD (I) MY

LIWY (ok. 802-810/24)

to legendarna postać

pochodząca z dynastii Ynglingów, ojciec Halfdana Czarnego. Gudrød Myśliwy
jest  uznawany  za  postać  legendarną,  poniewaŜ  nie  znamy  Ŝadnych
potwierdzonych historycznie faktów na jego temat, wszystkie informacje o nim
pochodzą  ze  spisanej  w  XII  wieku  sagi,  Heimskringla.  Gudrød  Myśliwy  był
synem  Halfdana  II  Łagodnego.  Po  śmierci  ojca  objął  tron  królestwa  Vestfold.
Poślubił  Alfhildę,  córkę  Alfarina,  króla  Álfheim  (według  mitologii  wikingów
Álfheim było królestwem elfów). Miał z nią jednego syna, Olafa. Kiedy w 820
Alfhilda  zmarła,  Gudrød  Myśliwy  wysłał  swych  wojowników  do  królestwa
Agder, aby ci poprosili tamtejszego króla, Haralda, o wydanie jego córki, Åsy,
za  Gudrøda  Myśliwego.  Harald  nie  wyraził  zgody,  dlatego  wściekły  Gudrød
Myśliwy  postanowił  zabrać  Åsę  siłą.  Przybył  do  Agder  nocą  ze  swymi
najbardziej  zaufanymi  wojownikami.  Harald  uświadomił  sobie  napad,  kiedy
było juŜ za późno. Zginął w walce z bratem, Gyrdem. Gudrød Myśliwy porwał
Åsę  i  zgwałcił  ją;  urodziła  mu  drugiego  syna,  Halfdana,  który  po  jego  śmierci
został królem Halfdanem III Czarnym. Tym samym objął panowanie w drugim
królestwie,  Agder.  W  821,  rok  po  narodzinach  Halfdana  III  Czarnego  podczas
obchodów  święta  bardzo  pijany  Gudrød  Myśliwy  spacerował  po  pomoście,
kiedy  ktoś  zaatakował  go  od  tyłu  włócznią.  Król  zginął,  lecz  morderca  został
natychmiast  schwytany;  rozpoznano  w  nim  sługę  Åsy.  Ta  przyznała  się,  Ŝe
działał on na jej zlecenie. Następnej nocy uciekła wraz z rocznym Halfdanem do
Agder.

11.OLAF (II) GEIRSTAD-ALVA (810/21-827)

syn i następca Gudrøda

Myśliwego i bratem Halfdana Czarnego, objął znaczną część Raumarike. Po
ś

mierci ojca wraz z bratem Halfdanem Czarnym podzielił Vestfold biorąc część

płd.  z  ośrodkiem  w  Geirstad.  Vingulmark  otrzymał  Alfgeir,  gdzie  mianował
królem swego syna Gandalfa Alfgeirssona. Olaf II Geirstad-Alva był zręcznym,
przystojnym,  wysokim  i  silnym,  oraz  był  wielkim  wojownikiem;  ojciec
Ragnwalda Heidumhärra; zmarł od choroby.

12.RAGNWALD HEIDUMHÄRR (827/30-830/50)

syn i następca Olafa II

Geirstad-alva, kuzyn Haralda I Pięknowłosego; z jego inspiracji skald z Hvinir
ułoŜył wiersz „Ynglingatal” o jego przodkach

13.HALFDAN

III

CZARNY

(830/50-

863/70)

był ojcem pierwszego króla

Norwegii, Haralda Pięknowłosego oraz
członkiem  dynastii  Yngling.  Jego
przydomek,  Czarny,  pochodził  od
koloru  jego  włosów.  Halfdan  III
Gudrødsson urodził się w 820. W 821,
został

zamordowany

jego

ojciec,

Gudrød Myśliwy. Jego matka, Åsa,
zabrała zaledwie rocznego Halfdana i
uciekła

Agder,

ówczesnego

królestwa  norweskiego,  skąd  pochodziła.  Tam  właśnie  Halfdan  III  Czarny
wychował  się  i  dorastał.  W  838,  gdy  miał  18  lat,  został  koronowany  na  króla
Agder. Natychmiast postanowił rozszerzyć swe królestwo. Rozdzielił królestwo
Vestfold  pomiędzy  siebie  i  swego  brata  Olafa  oraz  przekonał  Gandalfa,  króla
Vingulmark,  aby  oddał  mu  połowę  królestwa.  Następnie  Halfdan  III  Czarny
podbił  teren  zwany  Raumarike  (okolice  dzisiejszego  Oslo).  Aby  zabezpieczyć
się przed utratą Raumarike, najpierw zabił króla tego cennego rejonu, a później
jego brata. Halfdan III Czarny miał Ŝonę Ragnhildę, córkę Haralda, króla Sogn.
Pierwszy syn Halfdana III Czarnego otrzymał imię Harald po swym dziadku, a
następnie został wysłany do Sogn, aby tam dorósł. Harald, król Sogn, wyznaczył
Haralda (syna Halfdana) na swego następcę na krótko przed swą śmiercią. Gdy
zmarł, Harald w młodym wieku wstąpił na tron Sogn, jednak rządził tylko rok,
po  czym  zmarł  na  skutek  choroby.  Halfdan  III  Czarny,  kiedy  tylko  usłyszał  o
ś

mierci swego syna, wyruszył do Sogn i zaŜądał ogłoszenia go królem.

lat, kiedy załamał się pod nim lód na jeziorze Randsfjorden. Wyłowiono jego
martwe ciało spod lodu. PoniewaŜ kaŜde z czterech królestw (Sogn, Raumarike,
Agder, Vingulmark) rządzonych przez Halfdana III Czarnego chciało pochować
tak wybitnego władcę na swym terenie, ciało Halfdana III Gudrødssona zostało
poćwiartowane na cztery części i kaŜda część została wysłana do innego
królestwa, gdzie została pochowana.

14.HARALD HÄRFAGR (863/70-900)

abdykował

(-).GUTTORM (REGENT: 863/70)
15.BJÖRN FARMAND (KJÖPMANN) („KOCHAM PSY”) (900-924/27)

syn  króla  Norwegii  Haralda  I  Pięknowłosego  i  Svanhildy,  córki  jarla  Eysteina.
Po śmierci ojca Björn „Kocham Psy” został królem  Vestfold i uwaŜany jest za
załoŜyciela Tønsbergu. Większość swojego czasu Björn „Kocham Psy” spędził
na dworze Saeheimr; ok. 927 Björn „Kocham Psy” został zabity przez Eryka I
Krwawego Topora w Saeheimr

16.GUDRØD (II) (ok. 928-960/64)

zginął na rozkaz Haralda II Graasälla;

ojciec Haralda Grenske.

17.HARALD GRENSKE (960/64-995)

był drobnym królem w Vestfold w

Norwegii. Syn Gudrøda Bjørnssona, wnuka Haralda I Pięknowłosego, króla
Norwegii.

Jego

przydomek

„Grenske”

jest

wynikiem

podniesienia

(otrzymaniem)  z  ruin  dzielnicy  norweskiej  Grenland.  Gdy  Harald  Gudrødsson
Grenske  miał  11  lat  jego  ojciec  został  zamordowany  przez  synów  Gunnhildy
(Haralda Greyhide i jego braci). Harald Gudrødsson Grenske zbiegł do Oppland,
a stamtąd do Szwecji, gdzie przebywał z potęŜnym strongmanem Skagul Toste i
razem  z  nim  wyprawiał  się  na  wiking  głównie  na  obszary  Morza  Bałtyckiego.
Gdy  synowie  Gunnhildy  zostali  wygnani  Harald  Gudrødsson  Grenske  został
królem  Vestfold  i  Agder  i  oŜenił  się  z  Astą,  córką  Gudbranda  Kula.  Harald
Gudrødsson  Grenske  porzucił  następnie  Astę  na  rzecz  wdowy  po  Eryku  VIII
Zwycięskim,  królu  Szwecji,  Sygrydą-Storadą  (Swiętosławy),  córką  Mieszka  I,
księcia  Polski.  Harald  Gudrødsson  Grenske  został  spalony  Ŝywcem  wraz  z
innymi  zalotnikami  na  rozkaz  Sygrydy-Storady;  jego  porzucona  Ŝona  Asta
urodziła  syna  Olafa  II  Świętego,  późniejszego  króla  Norwegii.  Źródła
współczesne  nic  nie  piszą  o  Haraldzie  Gudrødssonie  Grenske,  a  sagi  pisane
wspominają  go  jedynie  w  związku  z  historią  Olafa  Świętego.  Według  Snorri
Sturlassona  w  jego  „Sadze  o  Olafie  Trygvenssonie”  był  królem  Vingulmarku,
Vestfold  i  Agder,  a  ostatnie  studia  nie  kwestionują  historyczności  Harald
Gudrødsson Grenske.

t)KRÓLESTWO VESTMAR

1.DAG (?)

u)KRÓLESTWO VINGULMARK:

.GUDRØD (I) MY

LIWY (

POŁOWA VINDULMARKU:

ok. 802-810/24)

legendarna postać pochodząca z dynastii Ynglingów, ojciec Halfdana Czarnego.
Gudrød Myśliwy jest uznawany za postać legendarną, poniewaŜ nie znamy
Ŝ

adnych potwierdzonych historycznie faktów na jego temat, wszystkie

informacje o nim pochodzą ze spisanej w XII wieku sagi, Heimskringla. Gudrød
Myśliwy  był  synem  Halfdana  II  Łagodnego.  Po  śmierci  ojca  objął  tron
królestwa  Vestfold.  Poślubił  Alfhildę,  córkę  Alfarina,  króla  Álfheim  (według
mitologii wikingów Álfheim było królestwem elfów). Miał z nią jednego syna,
Olafa.  Kiedy  w  820  Alfhilda  zmarła,  Gudrød  Myśliwy  wysłał  swych
wojowników do królestwa Agder, aby ci poprosili tamtejszego króla, Haralda, o
wydanie  jego  córki,  Åsy,  za  Gudrøda  Myśliwego.  Harald  nie  wyraził  zgody,
dlatego  wściekły  Gudrød  Myśliwy  postanowił  zabrać  Åsę  siłą.  Przybył  do
Agder nocą ze swymi najbardziej zaufanymi wojownikami. Harald uświadomił
sobie  napad,  kiedy  było  juŜ  za  późno.  Zginął  w  walce  z  bratem,  Gyrdem.
Gudrød  Myśliwy  porwał  Åsę  i  zgwałcił  ją;  urodziła  mu  drugiego  syna,
Halfdana,  który  po  jego  śmierci  został  królem  Halfdanem  III  Czarnym.  Tym
samym  objął  panowanie  w  drugim  królestwie,  Agder.  W  821,  rok  po
narodzinach  Halfdana  III  Czarnego  podczas  obchodów  święta  bardzo  pijany
Gudrød  Myśliwy  spacerował  po  pomoście,  kiedy  ktoś  zaatakował  go  od  tyłu
włócznią. Król zginął, lecz morderca został natychmiast schwytany; rozpoznano
w nim sługę Åsy. Ta przyznała się, Ŝe działał on na jej zlecenie. Następnej nocy
uciekła wraz z rocznym Halfdanem do Agder.

2.ALVGEIR (II) (?) (800)

Vingulmark otrzymał Alfgeir, gdzie mianował

królem swego syna Gandalfa Alfgeirssona.

3.GANDALF (II) (ok. 830)

syn i następca Alvgeira II; ojciec Hysinga,

Helminga i Hake; pod naciskiem zbrojnym Halfdana III Czarnego odstąpił mu
pół królestwa.

4.HYSING (ok. 850)

syn Gandalfa II, brat Helminga i Hake, który usiłował

wraz z braćmi urządzić zasadzkę na Halfdana Czarnego; Halfdanowi Czarnemu
udało się zbiec, zebrać armię, pokonać i zabić braci i opanować cały
Vingulmark.

5.HELMING (ok. 850)

syn Gandalfa II, brat Hysinga i Hake, który usiłował

wraz z braćmi urządzić zasadzkę na Halfdana Czarnego; Halfdanowi Czarnemu
udało się zbiec, zebrać armię, pokonać i zabić braci i opanować cały
Vingulmark.

6.HAKE (860-863)

syn Gandalfa II, brat Hysinga i Hake, który usiłował wraz

z braćmi urządzić zasadzkę na Halfdana Czarnego; Halfdanowi Czarnemu udało
się zbiec, zebrać armię, pokonać i zabić braci i opanować cały Vingulmark;
uciekł z kraju.

7.HALFDAN

III

CZARNY

(830/50-

863/70)

był ojcem pierwszego króla

Norwegii, Haralda Pięknowłosego oraz
członkiem  dynastii  Yngling.  Jego
przydomek,  Czarny,  pochodził  od
koloru  jego  włosów.  Halfdan  III
Gudrødsson urodził się w 820. W 821,
został

zamordowany

jego

ojciec,

Gudrød Myśliwy. Jego matka, Åsa,
zabrała zaledwie rocznego Halfdana i
uciekła

Agder,

ówczesnego

mierci swego syna, wyruszył do Sogn i zaŜądał ogłoszenia go królem.

8.OLAF HARALDSSON (934)

był rzekomym synem króla Norwegii Haralda

I Jasnowłosego i Svanhildy Eysteinsdotter, córki jarla Eystena, który po śmierci
ojca został królem Vilgulmarku, a po bracie Björnie „Kocham Psy” został
królem Vesttfold. Po śmierci ojca Olaf Haraldsson został królem wsch.

Norwegii i sprzymierzył się przeciwko bratu Erykowi I Krwawemu Toporowi z
innym  przyrodnim  bratem  Sigurdem  Haraldssonem,  królem  Trondheim.  Trzej
królowie  spotkali  się  w  bitwie  pod  Tønsberg,  gdzie  Olaf  Haraldsson  i  Sigurd
Haraldsson  zginęli;  ojciec  Tryggve  Olafssona,  co  kwestionują  niektórzy
historycy.

9.SWEN ALFIVUSON (1030-1035)

w)KRÓLESTWO VIKEN:

1.SIGURD HARALDSSON HRISE (931-9..)

był jednym z synów Ragnara

Lodbroka  i  Kraka,  który  po  śmierci  ojca  oddziedziczył  Zelandię,  Skanię,
Halland,  wyspy  duńskie  i  Viken.  OŜenił  się  z  Blaeją,  córką  króla  Northumbrii
Aelle II, z którą miał Harthacanuta i Aslauga.

2.OLAF (9..-934)

był rzekomym synem króla Norwegii Haralda I

Jasnowłosego  i  Svanhildy  Eysteinsdotter,  córki  jarla  Eystena,  który  po  śmierci
ojca  został  królem  Vilgulmarku,  a  po  bracie  Björnie  „Kocham  Psy”  został
królem  Vesttfold.  Po  śmierci  ojca  Olaf  Haraldsson  został  królem  wsch.
Norwegii i sprzymierzył się przeciwko bratu Erykowi I Krwawemu Toporowi z
innym  przyrodnim  bratem  Sigurdem  Haraldssonem,  królem  Trondheim.  Trzej
królowie  spotkali  się  w  bitwie  pod  Tønsberg,  gdzie  Olaf  Haraldsson  i  Sigurd
Haraldsson  zginęli;  ojciec  Tryggve  Olafssona,  co  kwestionują  niektórzy
historycy.

3.TRYGGVE (96.-968)

syn Olafa Haraldssona, wnuk Haralda I

Pięknowłosego, król Viken i Ranrike. Jako wiking siał zniszczenie w Irlandii i
Szkocji; zginął na rozkaz Haralda II Graasälla, syna Eryka I Bloodyxa; ojciec
Olafa I Tryggvessena.

y)KRÓLESTWO VOSS

1.SKILFIR (?)

z)KRÓLESTWO NORWEGII:

Ynglingowie

MIĘ

Harald
Pięknowłosy
Harald I
Hårfagre

Eryk Krwawy
Topór
Eirik I Blodøks

Haakon Dobry
Håkon I
Adelstensfostr
e den Gode

Harald II Szara
Opończa
Harald II
Gråfell

)KRÓLESTWO NORWEGII:

RODZONY

MARŁ

ZAS

RZĄDÓ

855

933
Rogaland

872-930

ok. 885

954
Stainmore

930-935

ok. 920
Håkonshell
a

961
Håkonshella

935-961

ok. 935

976

961-976

ODZICE

Halfdan Czarny
Ragnhilda
Sigurdsdotter

Harald
Pięknowłosy
Ragnhilda
Eriksdotter

Harald
Pięknowłosy
Tora
Mosterstong

Eryk Krwawy
Topór
Gunnhild
Gormsdóttir

Harald
Sinozęby
Harald Blåtann

ok. 911

1 listopada
987

961-987

Gorm Stary
Tyra Danebod

Swen
Widłobrody
Svein
Tjugeskjegg

ok. 960

3 lutego 1014
Gainsboroug
h

987-995

Harald
Sinozęby
Gunhilda

Olaf I
Tryggvasson
Olav I
Trygvasson

ok. 960

9 listopada
1000
Svolder

995-
1000

Tryggve
Olafsson
Astrid
Eiriksdottir

Swen
Widłobrody
Svein
Tjugeskjegg

ok. 960

3 lutego 1014
Gainsboroug
h

1000-
1014

Harald
Sinozęby
Gunhilda

Olaf II Święty
Olav II den
Hellige

995

29 lipca 1030
Stiklestad

1015-
1028

Harald Grenske
Åsta
Gudbrandsdatte
r

Skjoldungowie

Imię

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

Rodzice

Kanut
Wielki
Knud den
Mentige

996/997

12 listopada
1035
Shaftesbury

1028-
1035

Swen Widłobrody
Sygryda Storråda

Ynglingowie

Imię

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

Rodzice

Magnus
Dobry
Magnus den
Gode

1024

25
października
1047

1035-
1047

Olaf II Święty
Astrid Olofsdatter

Harald III
Surowy
Harald III
Hardraada

ok. 1015

25 września
1066
Stamford
Bridge

1045-
1066

Sigurd Syr
Asta
Gudbrandsdatter

Magnus II
Haraldsson
Magnus II
Haraldsson

1048

1069

1066-
1069

Harald III Surowy
Tora
Torbergsdatter

Olaf III
Pokojowy
Olav III
Kyrre

ok. 1050

1093
Haakeby

1066-
1093

Harald III Surowy
Tora
Torbergsdatter

Haakon
Magnusson
Haakon
Magnusson

1068

1094
Dovrefjell

1093-
1094

Magnus II
Haraldsson
???

Magnus III
Bosy
Magnus III
Berføt

ok. 1070

24 lipca 1103
Downpatrick

1093-
1103

Olaf III Pokojowy
???

Olaf
Magnusson
Olav
Magnusson

1099

22 grudnia
1115

1103-
1115

Magnus III Bosy
???

Eystein I
Magnusson
Øystein I
Magnusson

ok. 1088

29 sierpnia
1123

1103-
1123

Magnus III Bosy
???

Sigurd I
KrzyŜowiec
Sigurd I
Jorsalfare

ok. 1090

26 marca
1130
Oslo

1103-
1130

Magnus III Bosy
???

Magnus IV
Ś

lepy

Magnus IV
den Blinde

ok. 1115

12 listopada
1139
Hvaler

1130-
1135

Sigurd I
KrzyŜowiec
Borghilda
Olavsdotter

Harald IV
Gille
Harald IV
Gille

ok. 1094
Irlandia

4 grudnia
1136
Bergen

1130-
1136

Magnus III Bosy
???

Sigurd II
Gęba
Sigurd II
Munn

1133

5 lutego 1155
Bergen

1136-
1155

Harald IV Gille
Thora
Guttormsdotter

Inge I
Garbaty
Inge I
Krokrygg

1135

4 lutego 1161
Oslo

1136-
1161

Harald IV Gille
Ingrid
Rangvaldsdatter

Eystein II
Øystein
Haraldsson

ok. 1125
Szkocja

1157
Bohuslän

1142-
1157

Harald IV Gille
Bjaðök

Haakon II
Barczysty
Haakon II
Herdebrei

1147

7 lipca 1162
Romsdalen

1157-
1162

Sigurd II Gęba
Thora

Magnus V
Magnus V
Erlingsson

1156
Etne

15 czerwca
1184
Fimreite

1161-
1184

Erling Skakke
Krystyna
Sigurdsdatter

Sverre
Sigurdsson
Sverre
Sigurdsson

1145/1151

9 marca 1202
Bergen

1177-
1202

Unas
Gunnhild

Haakon III
Haakon III
Sverresson

ok. 1170

1 stycznia
1204
Bergen

1202-
1204

Sverre Sigurdsson
Astrid Roesdatter

Guttorm
Sigurdsson
Guttorm
Sigurdsson

1199

11 sierpnia
1204

1204

Sigurd Lavard
???

Inge II
Baardsson
Inge II
Baardsson

1185

23 kwietnia
1217
Nidaros

1204-
1217

Baard
Guttormsson
Cecylia
Sigurdsdatter

Haakon IV
Stary
Haakon IV

1204
Varteig

17 grudnia
1263
Kirkwall

1217-
1263

Haakon III
Inga z Varteig

Haakonsson

Magnus VI
Prawodawca
Magnus VI
Lagabøte

Eryk II Wróg
KsięŜy
Eirik II
Magnusson

Haakon V
Długonogi
Haakon V
Magnusson

Folkungowie

Imię

Magnus VII
Eriksson
Magnus VII
Eiriksson

Haakon VI
Magnusson
Haakon VI
Magnusson

Olaf IV
Olav IV

1 maja
1268
Tonsberg

9 maja 1280
Bergen

1263-
1280

Haakon IV Stary
Małgorzata
Skuladotter

1268

15 lipca 1299

1280-
1299

Magnus VI
Prawodawca
Ingeborga
Eriksdatter

10
kwietnia
1270
Tonsberg

8 maja 1319
Tonsberg

1299-
1319

Magnus VI
Prawodawca
Ingeborga
Eriksdatter

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

1316

1 grudnia
1377
Bømlo

1319-
1344

Eryk Magnusson
Ingeborga
Norweska

ok. 1340

11
września
1380

1343-
1380

Magnus Eriksson
Blanka z Namur

grudzień
1370

23 sierpnia
1387

1380-
1387

Haakon VI
Magnusson
Małgorzata I

Haakon IV Stary
Małgorzata
Skuladotter

Magnus VI
Prawodawca
Ingeborga
Eriksdatter

Rodzice

Eryk Magnusson
Ingeborga
Norweska

Magnus Eriksson
Blanka z Namur

Haakon VI
Magnusson
Małgorzata I

Estrydsenidzi

Imię

Małgorzata
Margrete

1353
Vordingborg

Gryfici

Imię

Urodzony

Eryk III
Pomorski
Erik III af
Pommern

11 czerwca
1382
Darłowo

Wittelsbachowie

Imię

Krzysztof
Bawarski
Christoffer af
Bayern

26 lutego
1416
Neumarkt

Dynastia Bonde

Imię

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

1353
Vordingborg

28
października
1412
Flensburg

1387-
1412

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

11 czerwca
1382
Darłowo

16
czerwca
1459
Darłowo

1396-
1442

Warcisław VII
Maria
Meklemburska

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

26 lutego
1416
Neumarkt

5 stycznia
1448
Helsingborg

1442-
1448

Jan Wittelsbach
(Pfalz
Katarzyna
Pomorska

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

Rodzice

Waldemar
Atterdag
Jadwiga ze
Szlezwiku

Rodzice

cisław VII

Maria
Meklemburska

Rodzice

Jan Wittelsbach
(Pfalz-Neumarkt)
Katarzyna
Pomorska

Rodzice

Karol I
Knutsson
Bonde
Carl I
Knutsson
Bonde

1409

15 maja
1470
Sztokholm

1449-
1450

Knut Tordsson
Bonde
Margaretta
Karlsdotter

Oldenburgowie

Imię

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

Rodzice

Chrystian
I
Christian
I

luty 1426
Oldenburg

21 maja 1481
Kopenhaga

1450-
1481

Dietrich
Oldenburg
Jadwiga von
Schauenburg

Jan
Hans

2 lutego 1455
Aalborg

20 lutego 1513
Aalborg

1483-
1513

Chrystian I
Oldenburg
Dorota
brandenburska

Chrystian
II
Christian
II

1 lipca 1481
Nyborg

25 stycznia
1559
Kalundborg

1513-
1523

Jan II Oldenburg
Krystyna saska

Fryderyk
I
Frederik I

7
października
1471
Haderslevhus

10 kwietnia
1533
Gottorp

1523-
1533

Chrystian I
Oldenburg
Dorota
Brandenburska

Chrystian
III
Christian

12 sierpnia
1503
Gottorp

1 stycznia
1559
Koldynga

1533-
1559

Fryderyk I
Oldenburg
Anna

III

Hohenzollern

Fryderyk
II
Frederik
II

1 lipca 1534
Hadersleben

4 kwietnia
1588
Antvorskov

1559-
1588

Chrystian III
Oldenburg
Dorota von
Sachsen-
Lauenburg

Chrystian
IV
Christian
IV

12 kwietnia
1577
Frederiksborg

28 lutego 1648
Kopenhaga

1588-
1648

Fryderyk II
Oldenburg
Zofia von
Mecklemburg-
Schwerin

Fryderyk
III
Frederik
III

18 marca
1609
Haderslev

19 lutego 1670
Kopenhaga

1648-
1670

Chrystian IV
Oldenburg
Anna Katarzyna
Brandenburska

Chrystian
V
Christian
V

15 kwietnia
1646
Flensburg

25 sierpnia
1699
Kopenhaga

1670-
1699

Fryderyk III
Oldenburg
Zofia Amelia
Brunswick-
Lüneburg

Fryderyk
IV
Frederik
IV

11
października
1671
Kopenhaga

12
października
1730
Odense

1699-
1730

Chrystian V
Oldenburg
Charlotta Amelia
von Hessen-
Kassel

Chrystian
VI
Christian
VI

30 listopada
1699
Kopenhaga

6 sierpnia
1746
Hørsholm

1730-
1746

Fryderyk IV
Oldenburg
Ludwika
Meklemburska

Fryderyk
V
Frederik
V

31 marca
1723
Kopenhaga

13 stycznia
1766
Christiansborg

1746-
1766

Chrystian VI
Oldenburg
Zofia Magdalena
von
Brandenburg-
Kulmbach

Chrystian
VII
Christian
VII

29 stycznia
1749
Kopenhaga

13 marca 1808
Rendsburg

1766-
1784

Fryderyk V
Oldenburg
Ludwika
Hanowerska

Fryderyk
VI
Frederik
VI

28 stycznia
1768
Kopenhaga

12 marca 1839
Kopenhaga

1784-
1814

Chrystian VII
Oldenburg
Karolina
Matylda
Hanowerska

Chrystian
VIII
Christian
VIII

18 września
1786
Kopenhaga

20 stycznia
1848
Kopenhaga

1814

Fryderyk
Oldenburg
Zofia Fryderyka
Mecklenburg-
Schwerin

Oldenburgowie, linia Holstein-Gottorp

Imię

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

Rodzice

Karol II
Carl II

7 października
1748
Sztokholm

5 lutego
1818
Sztokholm

1814-
1818

Adolf Fryderyk
Ludwika Ulryka
Hohenzollern

Dynastia Bernadotte

Imię

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

Rodzice

Karol III
Jan
Carl III
Johan

26 stycznia
1763
Pau

8 marca
1844
Sztokholm

1818-
1844

Henri Bernadotte
Jeanne St. Jean

Oskar I
Oscar I

4 lipca 1799
ParyŜ

8 lipca 1859
Sztokholm

1844-
1859

Karol III Jan
Bernadotte
Dezyderia Clary-
Bernadotte

Karol IV
Carl IV

3 maja 1826
Sztokholm

18 września
1872
Malmö

1859-
1872

Oskar I
Józefina de
Beauharnais-
Bernadotte

Oskar II
Oscar II

21 stycznia
1829
Sztokholm

8 grudnia
1907
Sztokholm

1872-
1905

Oskar I
Józefina de
Beauharnais-
Bernadotte

Oldenburgowie, linia Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg

Imię

Urodzony

Zmarł

Czas

rządów

Rodzice

Haakon
VII
Haakon
VII

3 sierpnia
1872
Kopenhaga

21
września
1957
Oslo

1905-
1957

Fryderyk VIII
Duński
Lovisa Bernadotte

Olaf V
Olav V

2 lipca 1903
Sandringham

17 stycznia
1991
Oslo

1957-
1991

Haakon VII
Maud Koburg

Harald V
Harald V

21 lutego
1937
Skaugum

1991-

Olaf V
Marta Bernadotte

1.HALFDAN I BIAŁY (640-700)
2.EYSTEIN

MIERDZ

CY (700-730)

3.HALFDAN II ŁAGODNY (730-784)

ojciec Gudrøda Myśliwego.

4.GUDRØD

LIWY

(784-821)

to legendarna postać pochodząca z dynastii

5.OLAF (821-840)

syn i następca Gudrøda Myśliwego i Alfhildy, córki

Alfarina, króla Alheim.

6.HALFDAN

III

CZARNY

(840-860)

był

ojcem pierwszego króla Norwegii, Haralda
Pięknowłosego

oraz

członkiem

dynastii

Yngling. Jego przydomek, Czarny, pochodził
od

koloru

jego

włosów.

Halfdan

III

Gudrødsson urodził się w 820. W 821, został
zamordowany jego ojciec, Gudrød Myśliwy.

Jego  matka,  Åsa,  zabrała  zaledwie  rocznego  Halfdana  i  uciekła  do  Agder,
ówczesnego królestwa norweskiego, sk
Czarny wychował się i dorastał.
króla  Agder.  Natychmiast  postanowił  rozszerzy
królestwo  Vestfold  pomię
Gandalfa,  króla  Vingulmark,  aby  oddał  mu  połow
Halfdan  III  Czarny  podbił  teren  zwany  Raumarike  (okolice dzisiejszego
Aby zabezpieczyć się przed utrat
rejonu,  a  później  jego  brata.
Haralda, króla Sogn. Pierwszy syn Halfdana
po swym dziadku, a nastę
król  Sogn,  wyznaczył  Haralda  (syna  Halfdana)  na  swego  nast
przed swą śmiercią. Gdy zmarł, Harald w młodym wieku wst
jednak rządził tylko rok, po czym zmarł na skutek
kiedy  tylko  usłyszał  o  ś
ogłoszenia go królem. Poniewa
koronowany  i  przyłączył  Sogn  do  swego
króla  Vingulmark,  który  wcze
przeciwko Halfdanowi III Czarnemu
ten zdołał uciec do lasu. Próbuj
dwóch  z  nich,  a  trzeci  został  wygnany.  Tym  samym  Halfdan
otrzymał  drugą  połowę  króles
królestwo i był  waŜnym  władc
lat,  kiedy  załamał  się  pod  nim
martwe ciało spod lodu. Poniewa
Agder, Vingulmark) rządzonych przez Halfdana
tak wybitnego władcę na swym terenie, ciało
poćwiartowane  na  cztery  cz
królestwa, gdzie została pochowana.

Pochodził z rodu Ynglingów, mitycznych władców wywodz
władających w IX w. Vestfoldem; obj
Pierwszym jego sukcesem militarnym było stłumienie buntu w Upplandzie, a

Jego matka, Åsa, zabrała zaledwie rocznego Halfdana i uciekła do Agder,
ówczesnego królestwa norweskiego, skąd pochodziła. Tam właś

i dorastał. W 838, gdy miał 18 lat, został koronowany na

króla Agder. Natychmiast postanowił rozszerzyć swe królestwo. Rozdzielił
królestwo Vestfold pomiędzy siebie i swego brata Olafa oraz przekonał

, króla Vingulmark, aby oddał mu połowę królestwa

podbił teren zwany Raumarike (okolice dzisiejszego

przed utratą Raumarike, najpierw zabił króla

niej jego brata. Halfdan III Czarny miał Ŝonę Ragnhild

Sogn. Pierwszy syn Halfdana III Czarnego otrzymał imi

po swym dziadku, a następnie został wysłany do Sogn, aby tam doró

Haralda (syna Halfdana) na swego nastę

. Gdy zmarł, Harald w młodym wieku wstąpił na tron Sogn,

, po czym zmarł na skutek choroby. Halfdan

kiedy tylko usłyszał o śmierci swego syna, wyruszył do Sogn i za
ogłoszenia go królem. PoniewaŜ nie spotkał się z Ŝadnym oporem, został szybko

czył Sogn do swego królestwa. Trzej synowie

Vingulmark, który wcześniej oddał mu połowę królestwa, uło

III Czarnemu i napadli go w nocy, usiłują

. Próbując się zemścić, Halfdan III Czarny

dwóch z nich, a trzeci został wygnany. Tym samym Halfdan

królestwa Vingulmark. W rezultacie posiadał ju

nym władcą. Halfdan III Czarny zmarł w 860

pod nim lód na jeziorze Randsfjorden. Wyłowiono jego

martwe ciało spod lodu. PoniewaŜ kaŜde z czterech królestw (Sogn, Raumarike,

dzonych przez Halfdana III Czarnego chciało pochowa

na swym terenie, ciało Halfdana III Gudrødssona zostało

wiartowane na cztery części i kaŜda część została wysłana do innego

królestwa, gdzie została pochowana.

7.HARALD I HAARFAGR (PI
NOWŁOSY) (ok. 872

Halfdana  Czarnego,  króla  Vestfoldu  i
Ragnhildy, córki i dziedziczki Sigurda,
króla  Rengerike.  Miał  co  najmniej
dziesięć  Ŝon  lub  konkubin,  z  którymi
spłodził liczne potomstwo, m.in. Eryka
I „Krwawego Topora”, króla Norwegii,
Haakona  I    Dobrego,  króla  Norwegii,
Björna (zm. ok. 927), króla Vestfoldu i
Olafa  (zm.  ok.  934),  króla  Vike

Pochodził z rodu Ynglingów, mitycznych władców wywodzących si

cych w IX w. Vestfoldem; objąwszy władzę po ojcu w wieku 10 lat.

ukcesem militarnym było stłumienie buntu w Upplandzie, a

Jego matka, Åsa, zabrała zaledwie rocznego Halfdana i uciekła do Agder,

d pochodziła. Tam właśnie Halfdan III

, gdy miał 18 lat, został koronowany na

swe królestwo. Rozdzielił

brata Olafa oraz przekonał

królestwa. Następnie

podbił teren zwany Raumarike (okolice dzisiejszego Oslo).

króla tego cennego

Ragnhildę, córkę

otrzymał imię Harald

pnie został wysłany do Sogn, aby tam dorósł. Harald,

Haralda (syna Halfdana) na swego następcę na krótko

. Gdy zmarł, Harald w młodym wieku wstąpił na tron Sogn,

. Halfdan III Czarny,

mierci swego syna, wyruszył do Sogn i zaŜądał

adnym oporem, został szybko

Trzej synowie Gandalfa,

królestwa, ułoŜyli spisek

i napadli go w nocy, usiłując zabić, jednak

III Czarny zamordował

dwóch z nich, a trzeci został wygnany. Tym samym Halfdan III Czarny

Vingulmark. W rezultacie posiadał juŜ duŜe

860, w wieku 40

. Wyłowiono jego

de z czterech królestw (Sogn, Raumarike,

chciało pochować

Gudrødssona zostało

została wysłana do innego

HAARFAGR (PI

K-

872-ok.930)

syn

Halfdana Czarnego, króla Vestfoldu i
Ragnhildy, córki i dziedziczki Sigurda,
króla Rengerike. Miał co najmniej

on lub konkubin, z którymi

spłodził liczne potomstwo, m.in. Eryka
I „Krwawego Topora”, króla Norwegii,

go, króla Norwegii,

Björna (zm. ok. 927), króla Vestfoldu i
Olafa (zm. ok. 934), króla Viken.

cych się z Uppsali,

po ojcu w wieku 10 lat.

ukcesem militarnym było stłumienie buntu w Upplandzie, a

zawarcie  paktu  Haakonem,  earlem  Lade,  umoŜliwił  mu  rozpoczęcia  podboju
księstw  i  plemion  w  zach.  Norwegii;  zajął  i  podporządkował  sobie  obszary
Rogaland  (ok.  870),  Hordaland  i  Møre;  w  872  (873?)  pokonał  w  Hafrsfjordzie

połączone  floty  róŜnych  władców  norweskich  i
przyłączył  Tröndelag  (gdzie  ustanowił  centrum
swego  królestwa),  jednocząc  Norwegię;  następnie
zajął  Wyspy  Szetlandzkie  i  Orkady,  okresowo
takŜe  Hebrydy  (?).  Stworzył  podstawy  silnej
królewskiej  władzy  zwierzchniej,  stłumił  liczne
bunty  moŜnowładców  i  pokonanych  ksiąŜąt;
ustanowił  urząd  jarla  (namiestnika),  dokonał
podziału kraju na okręgi, na czele których postawił
swoich  synów;  liczne  części  swej  domeny
przekazał

lennikom;

celu

zahamowania

wyludnienia kraju (od lat 80, początki norweskiego
osadnictwa na Islandii, gdzie osiadło, jak obliczają

uczeni  blisko  20  tys.  Norwegów)  wprowadził  zakaz  emigracji,  którego  jednak
nie był w stanie wyegzekwować; w 930 abdykował na rzecz Eryka I (wg innej
wersji  został  przezeń  usunięty  z  tronu);  jeszcze  przed  jego  śmiercią  rozpoczął
się  proces  ponownego  podziału  Norwegii,  głównie  pomiędzy  jego  synów,  co
było  przyczyną  długoletnich  wojen  sukcesyjnych.  Bogactwo  przyniosła  mu
kontrola nad handlem morskim, którą sprawował za pośrednictwem podległych
mu  wodzów.  Najbardziej  wiarygodne  informację  dotyczące  Ŝycia  Haralda  I
Pięknowłosego  znajdują  się  we  współczesnych  mu  poematach,  spisanych  na
Islandii  w  XIII  w.  Wiarygodność  islandzkich  i  norweskich  z  XII  i  XIII  w  jest
sporna.  Najpełniej  losy  Haralda  I  Pięknowłosego  przedstawia  jedna  z  sag
królewskich,  dzieło  „Heimskringla”  autorstwa  Sonorriego  Sturlusona  (zm.
1241).

8.ERYK I BLODOX (KRWAWY TOPÓR (930-935)

syn Haralda I

Pięknowłosego; przyrodni brat Haakona I Dobrego, ojciec Haralda II Graufella.
Urodził  się  około  885.  W  920,  jeszcze  jako  następca  tronu  zorganizował  i
poprowadził wyprawę Wikingów do Bjarmaland w północnej Rosji.  PoniewaŜ
spośród ok. 20 synów Haralda I Pięknowłosego tylko on miał matkę pochodzącą
z rodu królewskiego, w 930 objął władzę po abdykacji ojca, po którego śmierci
wymordował  większość  przyrodnich  braci  i  ich  synów  w  celu  zabezpieczenia
swej  pozycji,  a  jego  tyrania  spotkała  się  ze  sprzeciwem  poddanych,  który
narastał  juŜ  od  czasów  panowania  Haralda  I  Pięknowłosego.  Do  Norwegii
sprowadzono Haakona, kolejnego syna Haralda I Pięknowłosego wychowanego
w  Anglii,  któremu  przy  poparciu  magnatów  pokonać  i  wygnać  brata.  Eryk  I
Blodyx  próbował potem jeszcze odzyskać tron i stawał na czele wielu kampanii
przeciw  bratu.    Schroniwszy  się  na  Orkadach,  znacznie  później  Eryk  I  Blodyx
pojawił się w Northumbrii będącej niegdyś przyczółkiem wikingów, a wówczas
znajdującej się pod zwierzchnictwem angielskim. Został tam ciepło przywitany

przez króla Anglii Athelstana
w 947. Athelstan zaopatrywał Eryka
według niego miały mu pomaga
oraz  Irlandczyków.  Eryk  Krwawy  Topór  sprawował  funkcj
przez  9  lat.  W  954  przeciw  Erykowi
został on  wydalony  z  Nort
jej  władcą.  Eryk  Blodyx
sześćdziesięciu kilku lat. Razem z nim został zamordowany jego brat i syn.

9.RAGNFRED (931-940)

Haakona I Dobrego.

pokonał  i  wygnał  swego  przyrodniego  brata  Eryka  I  Krwawego  Topora,  który
zawdzięczał  swój  przydomek  zamordowaniu  siedmiu  spo
braci  przyrodnich.  Po  przybyciu  do  Norwegii  sprowadził  angielskich
misjonarzy,  a  następnie  wzniósł  kilka  ko
dzieło  chrystianizacji  kraju  napotkało  na  opór  ze  strony  wodzów  norweskich.
Lepsze  rezultaty  uzyskał  w  wysiłkach  maj
nadmorskie do dostarczania statków dla królewskiej floty wojennej. Oprócz tego
Haakon  I  Dobry  wsparł  trzy  wielkie  okr
opracowania  kodeksów  prawnych  oraz  tworzenia  struktur  administracyjnych;
zalecił  zorganizowanie  w  prowincjach  rad  reprezentantów.  Nie  był  w  stanie
utrzymać  silnej  władzy  zwierzchniej
synami  Eryka  I  Krwawego  Topora  i  popieraj
ostatecznie w bitwie na wyspie Fitjar (pd.
Haralda II Szarego Płaszcza. Wg historyków
panował  w  okresie  ok.  933
ustaleń były to lata ok. 946

Athelstana, który nawet koronował go na króla

. Athelstan zaopatrywał Eryka Blodyxa w wojsko, broń i twierdz

według niego miały mu pomagać w obronie przed ciągłymi najazda
oraz Irlandczyków. Eryk Krwawy Topór sprawował funkcję króla Nort

przeciw Erykowi Blodyxowi uknuto spisek. Podst

został on wydalony z Northumbrii i rozpoczął wojnę z Oswulfem

Blodyx zginął w bitwie pod Stainmore w

ciu kilku lat. Razem z nim został zamordowany jego brat i syn.

940)

współregent najpierw Eryka I Blodyxa, a potem

10.HAAKON I DOBRY (ok.
935-959)

był

najmłodszym

synem Haralda I Pi
i nałoŜnicy. Wychowywał si
dworze

angielskiego

króla

Athelstana,

gdzie

przyj

chrześcijaństwo.  W  wieku  15
lat, po śmierci ojca, powrócił do
Norwegii  ze  wsparciem  wojsk
angielskich i po długich walkach
przy  wsparciu  jarla  Trondheim

pokonał i wygnał swego przyrodniego brata Eryka I Krwawego Topora, który

czał swój przydomek zamordowaniu siedmiu spośród swych o

braci przyrodnich. Po przybyciu do Norwegii sprowadził angielskich

pnie wzniósł kilka kościołów. Zainicjowane przez niego

dzieło  chrystianizacji  kraju  napotkało  na  opór  ze  strony  wodzów  norweskich.
Lepsze  rezultaty  uzyskał  w  wysiłkach  mających  nakłonić  poszczególne  okr
nadmorskie do dostarczania statków dla królewskiej floty wojennej. Oprócz tego
Haakon  I  Dobry  wsparł  trzy  wielkie  okręgi  administracyjne  kraju  w  dziele
opracowania  kodeksów  prawnych  oraz  tworzenia  struktur  administracyjnych;
zalecił  zorganizowanie  w  prowincjach  rad  reprezentantów.  Nie  był  w  stanie

silnej władzy zwierzchniej; przy wsparciu jarlów toczył walki z

synami Eryka I Krwawego Topora i popierającymi ich Duńczykami; zabity
ostatecznie w bitwie na wyspie Fitjar (pd.-zach. Norwegia) przez Du
Haralda II Szarego Płaszcza. Wg historyków średniowiecznych Haakon I Do
panował w okresie ok. 933-960, jednak wg późniejszych i dokładniejszych

były to lata ok. 946-961).

11.HARALD II SZARA OPO
CZA (961-976)

był synem Eryka I

Krwawego Topora, przyrodniego
brata Haakona I Dobrego. Po
ś

mierci ojca schronił si

braćmi w Danii; dobył cz

, który nawet koronował go na króla Northumbrii

i twierdzę, które

głymi najazdami Szkotów

króla Northumbrii

uknuto spisek. Podstępem

Oswulfem, który został

ł w bitwie pod Stainmore w 954 w wieku

ciu kilku lat. Razem z nim został zamordowany jego brat i syn.

współregent najpierw Eryka I Blodyxa, a potem

.HAAKON I DOBRY (ok.

był

najmłodszym

alda I Pięknowłosego

nicy. Wychowywał się na

dworze

angielskiego

króla

Athelstana,

gdzie

przyjął

stwo. W wieku 15

mierci ojca, powrócił do

Norwegii ze wsparciem wojsk
angielskich i po długich walkach
przy wsparciu jarla Trondheim

pokonał i wygnał swego przyrodniego brata Eryka I Krwawego Topora, który

ród swych ośmiu

braci przyrodnich. Po przybyciu do Norwegii sprowadził angielskich

. Zainicjowane przez niego

dzieło chrystianizacji kraju napotkało na opór ze strony wodzów norweskich.

poszczególne okręgi

nadmorskie do dostarczania statków dla królewskiej floty wojennej. Oprócz tego

gi administracyjne kraju w dziele

opracowania kodeksów prawnych oraz tworzenia struktur administracyjnych;
zalecił zorganizowanie w prowincjach rad reprezentantów. Nie był w stanie

; przy wsparciu jarlów toczył walki z

cymi ich Duńczykami; zabity

zach. Norwegia) przez Duńczyków i

redniowiecznych Haakon I Dobry

niejszych i dokładniejszych

LD II SZARA OPO

był synem Eryka I

Krwawego Topora, przyrodniego
brata Haakona I Dobrego. Po

mierci ojca schronił się wraz z

mi w Danii; dobył część wysp

szkockich.  Wspierany  przez  swego  wuja,  duńskiego  króla  Haralda  I
Sinozębnego,  wspólnie  z  braćmi  rozpoczął  najazdy  na  Norwegię,  pokonał
Haakona  I  Dobrego  pod  Fitje  i  został  wybrany  królem  (ok.  961).  Sprawował
surowe  rządy  i  dąŜył  do  podporządkowania  swej  władzy  okręgów,  które
usamodzielniły  się  po  śmierci  Haralda  I  Pięknowłosego;  zamordował  część
krewnych  i  wpływowego  jarla  Sigurda.  Wprowadzony  przez  niego  zakaz
publicznego oddawania czci bóstwom pogańskim wywołał sprzeciw. Zwabiony
do  Danii  przez  jarla  Haakona  II  został  zamordowany  na  polecenie  Haralda  I
Sinozębnego (wg innej wersji poległ w Limfjord w bitwie morskiej z Haraldem
I Sinozębnym za przywłaszczenie sobie część jego norweskich posiadłości)). Po
jego  śmierci  Norwegia  została  podzielona  pomiędzy  jarla  Haakona  II,  Danię
(Harald I Sinozębny) i szwedzkich Ynglingów.

12.ERLING (961-ok. 970)
13.SIGURD SLEVA (961-ok. 970)

14.HARALD I SINOZ

BNY (W PŁD. NORWEGII:

974-985)

król Danii w latach 958-987 i Norwegii w

latach 974-985, syn Gorma Starego i Tyry, ojciec Swena
I Widłobrodego. Harald I Sinozęby wprowadził do Danii
chrześcijaństwo  przyjmując  chrzest  około  roku  965.
Legenda  mówi,  Ŝe  gdy  wahał  się,  kto  jest  silniejszym
bogiem  –  Odyn  czy  Chrystus  –  przekonał  go  kapłan
niemiecki

Poppo

demonstrując

przeniesienie

rozpalonego do białości kawałka Ŝelaza gołą ręką. W 956
Harald  I  Sinozębny  zaangaŜował  się  w  sprawy
wewnętrzne  Norwegii,  początkowo  jako  obrońca  swej
siostry  Gunhildy  (owdowiałej  po  wygnanym  norweskim
królu  Eryku  I  Krwawym  Toporze),  później  juŜ  z

zamiarem  przejęcia  terytorium  norweskiego.  Udało  mu  się  to,  zapanował  w
południowej części Norwegii, natomiast część północną oddał (nie zrzekając się
nad  nią  zwierzchnictwa)  moŜnemu  norweskiemu  jarlowi  Haakonowi
Sigurdssonowi.  Król  wspomagał  teŜ  księcia  Normandii  Ryszarda  I
Nieustraszonego w walce z królem Francji Ludwikiem IV Zamorskim. Istotnym
aspektem  polityki  Haralda  I  Sinozębnego  były  próby  uniezaleŜnienia  się  od
Niemiec.  W  tym  celu  sprzymierzył  się  w  latach  70.  X  wieku  z  Obodrytami
(Harald I Sinozębny za Ŝonę wziął Tove, córkę Mściwoja). Harald I Sinozębny
planował  zajęcie  tzw.  Haithabu,  terenów  połoŜonych  w  Szlezwiku  niegdyś
będących  pod  kontrolą  duńską.  Jednak  wojna  z  Niemcami  skończyła  się  dla
Duńczyków  niepomyślnie;  w  974  cesarz  niemiecki  Otton  II  zajął  południową
Jutlandię.  Później  Harald  I  Sinozęby  popierał  Słowian  Połabskich  podczas
wielkiego  powstania,  które  wybuchło  w  983  roku.  RównieŜ  stosunki  z
Haakonem Sigurdssonem w Norwegii nie rozwijały się korzystnie – odmówił on
przyjęcia chrześcijaństwa i zerwał stosunki z Danią. Sytuacja ta, w połączeniu z
nawrotem  poprzedniej  wiary  w  Danii,  bardzo  osłabiła  pozycję  Haralda  I

Sinozębnego.  JuŜ  w  980  –  za  Ŝycia  ojca  –  królem  ogłosił  się  syn  Haralda  I
Sinozębego,  Swen  I  Widłobrody.  Po  nasileniu  się  tego  konfliktu,  podsycanego
przez wychowawcę Swena I Widłobrodego, poganina Palnatoke, ranny Harald I
Sinozęby zbiegł do Jomsborga, gdzie wkrótce zmarł od odniesionych ran (Gesta
Cnutonis,  Adam  z  Bremy,  Agrip).  W  trakcie swego panowania  dbał  równieŜ o
rozwój państwa poprzez wspieranie duŜych projektów budowlanych. W Jelling,
gdzie  pod  kopcem  pochowani  byli  jego  rodzice,  wzniósł  bogato  zdobiony
kamień  runiczny,  będący  pierwszym  świadectwem  chrystianizacji  Danii  i
zbudował  tamŜe  kościół  do  którego  przeniósł  zwłoki  ojca.  Zbudował  równieŜ
cztery  potęŜne  twierdze  dla  obrony  terytorium  swego  królestwa.  Wznosił
kościoły  (najbardziej  znany  w  Roskilde)  oraz  mosty.  Dzieci:  Eryk,  Haakon,
Swen  I  Widłobrody,  Tyre,  Gunhild  (Świętosława),  Mo,  Thorgny.  Przydomek
Sinozęby  prawdopodobnie  wziął  się  od  sinego  (sczerniałego)  zęba,  który
częściowo wybity w potyczce lub w wypadku uległ martwicy. Za Ŝycia Haralda
I  Sinozębnego  raczej  nie  nazywano  go  w  ten  sposób;  przydomek  najpewniej
nadano  później.  W  staronorweskim  blá  ("siny")  znaczyło  takŜe  "czarny"  lub
"ciemny".  Dlatego  kupców  arabskich  Wikingowie  zwali  "blámenn",  co  moŜna
przetłumaczyć jako "ciemnoskórzy".

15.SWEN I WIDŁOBRODY (W PŁD. NOR-
WEGII: 987-995, 1000-1014)

syn Haralda I

Sinozębego,  króla  Danii  i  Tofy  (Tove),  córki
księcia  obodrzyckiego  Mściwoja.  Korzystając  z
antycesarskiej  rebelii  sprzymierzonych  plemion
słowiańskich,  w  983  dowodził  oddziałami,  które
odzyskały  tereny  Szlezwiku.  Doszedł  do  władzy
po  obaleniu  i  wypędzeniu  swego  ojca,  Haralda  I
Sinozębego.  Kroniki  niemieckie  przypisywały
jego  wystąpieniu  charakter  reakcji  pogańskiej.  W
rzeczywistości Swen I Widłobrody nie odstąpił od
chrześcijaństwa,  a  jedynie  nie  chciał  uznać
zwierzchności  niemieckiego  arcybiskupstwa  w

Bremie  nad  kościołem  duńskim.  Krótko  po  objęciu  rządów  został  uwięziony
przez norweskich wikingów, którzy wypuścili go po złoŜeniu wysokiego okupu.
Ok.  991  utracił  tron  duński  w  wyniku  najazdu  króla  Szwecji  Eryka  VIII
Zwycięskiego. Pozbawiony władzy, brał udział w 991 w wyprawie wikingów na
Anglię.  W  994  najechał  na  Anglię  po  raz  drugi,  wespół  z  królewiczem
norweskim  Olafem  Tryggvasonem.  Po  otrzymaniu  ogromnego  okupu  od  króla
angielskiego Ethelreda II Bezradnego powrócił z wygnania do Danii i opanował
tron.  Ok.  995  pojął  za  Ŝonę  Sygrydę  (Świętosławę),  wdowę  po  zmarłym  królu
Szwecji  Eryku  VIII  Zwycięskim.  Związek  małŜeński  umocnił  pokój  zawarty
przez  Swena  I  Widłobrodego  z  nowym  władcą  Szwecji  Olafem  III
Skötkonungiem.  W  1000  napadł  razem  ze  Szwedami  na  króla  norweskiego
Olafa  I  Tryggvasona  i  pokonał  go  w  bitwie  morskiej  na  wodach  Öresundu.

Wkrótce po tym zwycięstwie podporządkował sobie Norwegię. W 1002,
wspierany przez Norwegów, zaatakował Anglię, wymuszając ponownie na królu
Ethelredzie II Bezradnym ogromny okup (24 tyś. grzywien srebra). Po masakrze
Duńczyków stacjonujących w Anglii, przeprowadzonej z rozkazu króla

Ethelreda II Bezradnego (13 XI 1002),

wznowił najazdy na wyspę. W 1007

zawarł  pokój  z  królem  Anglii,  otrzymując  w  zamian  36  tyś.  grzywien  srebra.
Kilka lat później, w 1010, zainicjował nowe wyprawy na Anglię. W 1013 udał
się tam osobiście. Zajął Londyn  i wypędził króla Ethelreda II Bezradnego, który
schronił  się  z  rodziną  w  Normandii.  Opanowawszy  całe  królestwo  angielskie,
zmarł  nagle  w  następstwie  upadku  z  konia.  Z  małŜeństwa  ze  Świętosławą
pozostawił  dwóch  synów:  Haralda  II  i  Kanuta  I  Wielkiego,  oraz  kilka  córek,
m.in.  Świętosławę  i  Estrydę,  wydaną  za  jarla  duńskiego  Ulfa,  ojca  Swena  II
Estrydsena, króla Danii.

16.GUDROES (ok. 970-999)
(-).HARALD SIGURDSSON, JARL THRAND (REGENT: 962-995)

(-).HAAKON

SIGURDSSON

WIELKI

(REGENT W PŁN. NORWEGII: 964-
990/95)

norweski

moŜnowładca,

który

pokonawszy  Haralda  II  Szarego  Płaszcza
zapewnił  sobie  pozycję  głównego  władcy
Norwegii  (ok.  970);  w  późniejszym  okresie
rozciągnął  swą  dominację  na  większą  część
kraju. Sprzeciwił się podjętej przez duńskiego
króla

Haralda

Sinozębnego

próbie

schrystianizowania

Norwegii;

ostatni

pogański  władca  Norwegii.  Był  synem
norweskiego  hrabiego  (jarla)  Lade  Sigurda,
zabitego  przez  Haralda  II  Szarego  Płaszcza.

Po  śmierci  ojca  został  skazany  na  wygnanie  i  przebywał  w  Danii.  Dzięki
pomocy  Haralda  I  Sinozębnego  obalił  mordercę  ojca,  objął  władzę  w  zach.
części kraju, a Harald I Sinozębny zajął Norwegię pd.-wsch. Haakon Sigurdsson
Wielki wspierał Haralda I Sinozębnego w walce z Ottonem II w 974, jednakŜe
przeciwstawił  się  podjętej  przez  niego  próbie  narzucenia  Norwegom
chrześcijaństwa  .  W  późniejszym  okresie  poszerzył  zasięg  swej  dominacji  o
zach.  i  pn.  część  kraju.  Dzięki  obronie  starej  nordyckiej  religii  Haakon
Sigurdsson  Wielki  zyskał  popularność  wśród  pogańskich  wodzów  norweskich.
Z  czasem  stał  się  arogancki,  przez  co  utracił  poparcie  swoich  dawnych
popleczników; w 995 zginał z ręki własnych ludzi. Władzę po nim objął Olaf I
Tryggvason,  który  wcześniej  w  tym  samym  roku  najechał  Norwegie,
powróciwszy z wyprawy do Anglii w 994.

(-).HARALD GRAENSKE (REGENT: 964-995)

był drobnym królem w

Vestfold w Norwegii. Syn Gudrøda Bjørnssona, wnuka Haralda I
Pięknowłosego, króla Norwegii. Jego przydomek „Grenske” jest wynikiem

podniesienia (otrzymaniem) z ruin dzielnicy norweskiej Grenland. Gdy Harald
Gudrødsson Grenske miał 11 lat jego ojciec został zamordowany przez synów
Gunnhildy (Haralda Greyhide i jego braci). Harald Gudrødsson Grenske zbiegł

do Oppland, a stamtąd do Szwecji, gdzie
przebywał  z  potęŜnym  strongmanem
Skagul  Toste  i  razem  z  nim  wyprawiał
się na wiking głównie na obszary Morza
Bałtyckiego.  Gdy  synowie  Gunnhildy
zostali  wygnani  Harald  Gudrødsson
Grenske został królem Vestfold i Agder i
oŜenił się z Astą, córką Gudbranda Kula.
Harald  Gudrødsson  Grenske  porzucił
następnie  Astę  na  rzecz  wdowy  po
Eryku  VIII  Zwycięskim,  królu  Szwecji,
Sygrydą-Storadą  (Swiętosławy),  córką
Mieszka  I,  księcia  Polski.  Harald

Gudrødsson Grenske został spalony Ŝywcem wraz z innymi zalotnikami na
rozkaz Sygrydy-Storady; jego porzucona Ŝona Asta urodziła syna Olafa II
Ś

więtego, późniejszego króla Norwegii. Źródła współczesne nic nie piszą o

Haraldzie Gudrødssonie Grenske, a sagi pisane wspominają go jedynie w
związku z historią Olafa Świętego. Według Snorri Sturlassona w jego „Sadze o
Olafie Trygvenssonie” był królem Vingulmarku, Vestfold i Agder, a ostatnie
studia nie kwestionują historyczności Harald Gudrødsson Grenske.

17.OLAF I TRYGGVESSON (995-1000)

pogrobowy syn Tryggve

Olafssona,  władcy  krainy  Viken  i  Astrydy,  córki  Eryka  Bjordaskalle,  prawnuk
Haralda  I  Pięknowłosego.  Miał  cztery  Ŝony,  m.in.  Gydę,  córkę  Olafa  III,  króla
Dublinu,  i  Tyrę,  córkę  króla  duńskiego  Haralda  I  Sinozębnego.  Z  tą  ostatnią
miał  dwóch  synów:  Haralda,  zabitego  w  1000  i  Tryggve,  zgładzonego  w  1033
podczas  walk  o  tron  królewski.  Urodził  się  tuŜ  po  tym,  jak  jego  ojciec  został
zabity  przez  norweskiego  władcę  Haralda  II  Szara  Opończa.  Według  legendy
Olaf  I  Tryggvesson  uciekł  wraz  z  matką  Astrid  na  dwór  Włodzimierza  I
Wielkiego,  wielkiego  księcia  kijowskiego  i  był  szkolony  jak  wojownik
wikingów  i  pozostawał  w  jego  słuŜbie;  przyłączywszy  się  do  załóg  wikingów,
uczestniczył  w  walkach  ze  Słowianami  na  wybrzeŜu  Bałtyku,  szybko
zdobywając  sławę.  W  991  zorganizował  wraz  z  wygnanym  Swenem  I
Widłobrodym  wyprawę  na  Anglię,  zakończoną  podbojem  pd.  części  kraju;
otrzymawszy  trybut  (22  tys.  grzywien  złota  i  srebra)  od  Ethelreda  II
NierozwaŜnego  opuścił  Anglię,  ale  juŜ  w  994  ponownie  ją  najechał  i  obległ
Londyn,  od  którego  odstąpił  dopiero  po  zawarciu  kolejnego  porozumienia  z
Ethelredem  II  NierozwaŜnym  i  otrzymaniu  okupu  (16  tys.  grzywien  srebra).
Ochrzczony podczas pobytu na Scilly (994), powrócił w 995 do Norwegii, gdzie
uzyskał  poparcie  chłopskich  powstańców,  którzy  zamordowali  niepopularnego
jarla  Haakona  Sigurdssona  Wielkiego;  szybko  opanował  Tröndelag,  pokonał

załogi duńskie w rejonie Oslofjordu i został przez powstańców wybrany królem;
w  997  załoŜył  Nidaros  (ob.  Trondheim),  które  stało  się  stolicą  kraju  i  siedzibą
pierwszego  biskupstwa;  pierwszy  zdobył  kontrolę  nad  całym  obszarem
Norwegii  (częściowo  poprzez  zhołdowanie  pomniejszych  władców)  oraz  nad
Wyspami Szkockimi; próby siłowego wprowadzenia chrześcijaństwa (mającego
być w jego rozumieniu podporą władzy) w Norwegii, na Wyspach Szkockich i
w  Islandii  oraz  ograniczenie  władzy  ksiąŜąt  i  feudałów  doprowadziły  do
licznych  buntów;  na  czele  opozycji  stanął  Eryk,  syn  zamordowanego  jarla
Haakona Sigurdssona Wielkiego; dąŜenie Olafa I Tryggvessona do opanowania
całego Półwyspu Skandynawskiego ułatwiło jarlowi Erykowi zdobycie poparcia
króla  Danii  Swena  I  Widłobrodego  i  Szwecji  Olafa  II  Skotkonunga,  którzy  w
1000  na  czele  swych  wojsk  najechali  na  Norwegię;  w  bitwie  morskiej  na
wodach  Öresundu  flota  norweska  została  pokonana.  Olaf  I  Tryggvesson  zaś
zginął.

Bitwa

była

tematem

wielu

redniowiecznych

poematów

skandynawskich. Po jego śmierci Norwegia ponownie znalazła się pod
panowaniem duńskim.

(-).ERYK HAAKANSSON (JARL W
LADE:

1000-1014)

syn

Haakona

Sigurdssona Wielkiego, pokonanego przez
Olafa  I  Tryggvessona;  po  jego  śmierci
objął  rządy  z  ramienia  Duńczyków  w
duńskiej  strefie  wpływów  w  Norwegii;
Eryk  Haakansson  odbył  pielgrzymkę  do
Rzymu,

zniósł

pogańskie

pojedynki

sądowe (1015); brał udział w podboju

Anglii przez Kanuta II Wielkiego króla Danii.

(-).HAAKON ERIKSSON (JARL W LADE: 1015-1016)

hrabia Lade i król

Norwegii, jako wasal Kanuta II Wielkiego, króla Danii. Syn Eryka Haakanssona
i Gythy, córki Swena Forkbearda. Po bitwie pod Svolder, Haakon wraz z bratem
Swenem został z ramienia króla Danii Swena I Widłobrodego władcą Norwegii.
W 1014 lub w 1015 Eryk Haakansson opuścił Norwegię i dołączył w Anglii do
Kanuta II  Wielkiego podczas  jego kampanii i po  niej  został  mianowany  hrabią
Northumbrii. Jako lennik duński Haakon Eriksson rządził nią do 1015, wraz ze
swoim wujem Einarem Tambarskjelve. W 1016 po klęsce Swena Haakansona w
bitwie pod Nesjar, Haakon Eriksson uciekł do Anglii, gdzie król Kanut II Wielki
mianował  hrabią  Worcerster.  W  1028  Haakon  Eriksson  powrócił  do  Norwegii
jako wasal Kanuta II Wielkiego. Haakon Eriksson zginął w katastrofie morskiej
w Pentland Firth, między Orkadami i Szkocją pod koniec 1029 lub na początku
1030.

(-).SWEN HAAKONSSON (JARL W RANRIKE/SKUKJAER: 1000-
1016)

syn hrabiego Haakona Sigurdssona i w bitwie pod Hjörungavagr

dowodził 60 statkami. Po bitwie pod Svolder w 1000 został pod
zwierzchnictwem duńskim współwładcą Norwegii wraz ze swoim przyrodnim

bratem  Erykiem Haakonssonem
w  1016  został  pokonany
wycofał  się  do  Szwecji,  gdzie  zmarł  podczas  przygotowa
Norwegii.  śonaty  z  Holmfridr,  córk
Szwecji,  miał  z  nią  córki  Sygryd,
Gunnhildę,  Ŝonę  Swena  Ulfssona.  W  1972  szwedzki  historyk  Staffan  Hellberg
wysunął tezę, Ŝe Swen Haakansson był postaci

Duńczykom. Gdy król Danii Swen I Widłobrody pokonał Anglików, Olaf II
Ś

więty popłynął do Hiszpanii i Francji, gdzie został ochrzczony (1013);

korzystając  z  wezwania  przez  Kanuta  I  Wielkiego  posiłkowych  wojsk
norweskich  pod  komendą
do Norwegii; z pomocą 5 lokalnych władców pokonawszy pod Nesjar oddziały
jarla  Swena  Haakanssona    (brata  Eryka)  ogłosił  si
zdołał  zjednoczyć  rozbite  pa
zaślubiwszy  córkę  Olafa  II  Skotkonunga  (1019)  otrzymał  ode
norweskie  zagarnięte  przez  Szwecj
(Tröndelag,  Bohuslän),  likwiduj
szwedzki;  opierając  się  na
władzę  (organizacja  kancelarii;  mianowanie  lokalnych  przedstawicieli  króla);
zakończył  (z  uŜyciem  brutalnej  siły)  chrystianizacj
powstał  w  1024,  gdy  Olaf  II
przedstawili w Moster kodeks religijny; w 1028 odnowił biskupstwo w Nidaros
(Trondheim),  formalnie  podporz
arcybiskupstwu  bremeńskiemu  (co  oznaczało  zrzucenie  dotychczasowej
zaleŜności  od  kościoła  du
czołowymi przedstawicielami rodów arystokratycznych; podj
Wielkiego próba wywołania buntu przeciw jego panowaniu (1026) nie powiodła
się;  zaatakowany  przez  flot
mimo  pomocy  szwedzkiej,  został  pokonany  pod  Helgn
Jarosława I Mądrego; w 1029 powrócił do Norwegii i, próbuj

em Erykiem Haakonssonem; w 1015 Eryk Haakansson udał si

został pokonany w bitwie pod Nesjar przez króla Olafa II

do Szwecji, gdzie zmarł podczas przygotowań do wkroczenia do

onaty z Holmfridr, córką lub siostrą Olafa III Skottkonunga, króla

córki Sygryd, Ŝonę Aslakra, syna Erlinga Skjalgssona;

Swena Ulfssona. W 1972 szwedzki historyk Staffan Hellberg

e Swen Haakansson był postacią fikcyjną.

18.OLAF II

TY (1015-1028

syn  Haralda  Grenske,  króla  Vestfoldu  i  Asty
Gudbrandsdatter,  córki  wielmoŜ
Kúlu  i  potomek  króla  Haralda  I  Pi
ojciec  Magnusa  I  Dobrego,  przyrodni  brat
Haralda III Surowego. Urodzony po
poległego

trakcie

wojen

wychowywał  się  w  Opplan  pod  opiek
Sigurda  II  Syra,  władcy  Ringerike  (ojca  Haralda
III  Surowego),  jako  poganin.  Jako  wiking  i
wojownik  walczył  na  Bałtyku.  Od  1009  do  1011
walczył  z  Anglikami,  lecz  w  1013  stan
króla Anglii Ethelreda II Nierozwa

czykom. Gdy król Danii Swen I Widłobrody pokonał Anglików, Olaf II

ł do Hiszpanii i Francji, gdzie został ochrzczony (1013);

c z wezwania przez Kanuta I Wielkiego posiłkowych wojsk

ndą jarla Eryka Haakanssona do Anglii (1015), powrócił

5 lokalnych władców pokonawszy pod Nesjar oddziały

jarla Swena Haakanssona (brata Eryka) ogłosił się królem Norwegii (1016);

rozbite państwo (wraz z Islandią i Wyspami Szkockimi),

Olafa II Skotkonunga (1019) otrzymał ode

te przez Szwecję po śmierci Olafa I Tryggvessona

(Tröndelag, Bohuslän), likwidując jednocześnie niebezpieczny alians du

na wzorach angielskich i normandzkich, zreformował

(organizacja kancelarii; mianowanie lokalnych przedstawicieli króla);

yciem brutalnej siły) chrystianizację kraju, ko

powstał w 1024, gdy Olaf II Święty i jego religijny doradca biskup Grimkell
przedstawili w Moster kodeks religijny; w 1028 odnowił biskupstwo w Nidaros
(Trondheim), formalnie podporządkowując kościół norweski bezpo

skiemu (co oznaczało zrzucenie dotychczasowej

a duńskiego i angielskiego), zdołał pojedna

czołowymi przedstawicielami rodów arystokratycznych; podjęta przez Kanuta I
Wielkiego próba wywołania buntu przeciw jego panowaniu (1026) nie powiodła

; zaatakowany przez flotę pod dowództwem Kanuta I W

mimo pomocy szwedzkiej, został pokonany pod Helgną i uszedł na dwór

drego; w 1029 powrócił do Norwegii i, próbując przywróci

w 1015 Eryk Haakansson udał się do Anglii;

w bitwie pod Nesjar przez króla Olafa II Świętego i

do wkroczenia do

Olafa III Skottkonunga, króla

Aslakra, syna Erlinga Skjalgssona;

Swena Ulfssona. W 1972 szwedzki historyk Staffan Hellberg

1028)

pogrobowy

syn  Haralda  Grenske,  króla  Vestfoldu  i  Asty
Gudbrandsdatter,  córki  wielmoŜy  Gudbranda
Kúlu  i  potomek  króla  Haralda  I  Pięknowłosego;
ojciec  Magnusa  I  Dobrego,  przyrodni  brat
Haralda III Surowego. Urodzony po śmierci ojca,
poległego

trakcie

wojen

domowych,

w Opplan pod opieką ojczyma

Sigurda  II  Syra,  władcy  Ringerike  (ojca  Haralda
III  Surowego),  jako  poganin.  Jako  wiking  i
wojownik  walczył  na  Bałtyku.  Od  1009  do  1011
walczył  z  Anglikami,  lecz  w  1013  stanął  u  boku

eda II NierozwaŜnego przeciw

czykom. Gdy król Danii Swen I Widłobrody pokonał Anglików, Olaf II

ł do Hiszpanii i Francji, gdzie został ochrzczony (1013);

c z wezwania przez Kanuta I Wielkiego posiłkowych wojsk

jarla Eryka Haakanssona do Anglii (1015), powrócił

5 lokalnych władców pokonawszy pod Nesjar oddziały

królem Norwegii (1016);

Wyspami Szkockimi),

Olafa II Skotkonunga (1019) otrzymał odeń ziemie

mierci Olafa I Tryggvessona

nie niebezpieczny alians duńsko-

wzorach angielskich i normandzkich, zreformował

(organizacja kancelarii; mianowanie lokalnych przedstawicieli króla);

kraju, kościół norweski

radca biskup Grimkell

przedstawili w Moster kodeks religijny; w 1028 odnowił biskupstwo w Nidaros

ciół norweski bezpośrednio

skiemu (co oznaczało zrzucenie dotychczasowej

skiego i angielskiego), zdołał pojednać się z

ta przez Kanuta I

Wielkiego próba wywołania buntu przeciw jego panowaniu (1026) nie powiodła

pod dowództwem Kanuta I Wielkiego (1028),

i uszedł na dwór

c przywrócić swą

władzę przy wsparciu Anunda Jakuba, poległ w bitwie ze zwolennikami Kanuta
I Wielkiego pod Stiklastadir (Stiklestad). Kanonizowany w 1164; uznany za
patrona Norwegii i był ostatnim
prawosławny.

powrotu.  Kanut  I  Wielki  wraz  z
wspólną  wyprawę,  jednak  opu
Danii,  wysadzając  mocno  okaleczonych  zakładników  na  brzeg  w  Sandwich.
Powrócił do Anglii w 1015 i rozpocz
Bezradnego, Edmundem II
Kanutowi  I  Wielkiemu  w  1016  i  został  zabity  w  swoim  zamku.  Po
Ethelreda  II  Bezradnego  w  kwietniu  1016  rada  angielska  (witan)  wybrała  w
Southampton Kanuta I  Wielkiego na
Londynie,  wraz  z  jego  mieszka
ś

elaznobokiego. Kanut I Wielki zwyci

października)  i  królestwo  zostało  podzielone.  Jednak  kiedy  30  listopada  zmar
Edmund  II  śelaznoboki,  Kanut  I  Wielki  obj
Początkowo  działania  Kanuta  I  Wielkiego  były  bezwzgl
Anglików  jako  nagrody  dla  swoich  du
zabójstwo  brata  Edmunda  II
skazania na śmierć lub wygnanie niektórych wpływowych Anglików. Małoletni
synowie  Edmunda  II  śelaznobokiego  znale
Węgrzech. JuŜ w 1016 Kanut I Wielki ogłosił lordem Northumbrii norweskiego
wikinga Eryka z Hlatchir, a w 1017 nadał władztwo nad wsch. Angli
wodzowi wikingów Thorkellowi Wysokiemu. Jednak Kanut I Wielki nie rz
długo jak obcy zdobywca, po 1018 Anglicy byli lordami w hrabstwach Essex i
Mercji, stale malała teŜ liczba Du
Wysoki został  wygnany  i  do ko
trzech najbardziej wpływowych doradców tylko jeden był Du
Kanut I Wielki rozwiązał wi
w Oxfordzie porozumienie „zgodne z prawem Edgara”. Zachował si

przy wsparciu Anunda Jakuba, poległ w bitwie ze zwolennikami Kanuta

lastadir (Stiklestad). Kanonizowany w 1164; uznany za

patrona Norwegii i był ostatnim świętym zach. uznanym przez ko

19.KANUT I WIELKI, KR. DANII (1028

dokładna  data  oraz  miejsce  urodzenia  Kanuta  I
Wielkiego są nieznane. W młodości towarzyszył ojcu
Swenowi  I  Widłobrodemu,  królowi  Danii,  w
najeździe  na  Anglię  (1013).  Pozostał  tam  jako
dowódca  floty  w  Gainsborough  w  Lincolnshire  i
prawdopodobnie  wówczas  poznał  Aelfgifu,  córk
namiestnika

wojskowego

Northumbrii

zamordowanego przy współudziale króla Ethelreda II
Bezradnego  w  1016.  Aelfgifu  urodziła  mu  dwóch
synów,  Swena  i  Harolda.  Swen  I  Widłobrody,  został
królem  Anglii  pod  koniec  1013,  ale  zmarł  w  lutym
1014, a Anglicy nakłonili Ethelreda II Bezradnego do

powrotu. Kanut I Wielki wraz z mieszkańcami królestwa Lindsey zaplanował

, jednak opuścił swoich sprzymierzeńców i po

c mocno okaleczonych zakładników na brzeg w Sandwich.

Powrócił do Anglii w 1015 i rozpoczął długotrwałą walkę z synem Ethelreda
Bezradnego, Edmundem II śelaznobokim. Earl Uhtred z Northumbrii poddał si
Kanutowi  I  Wielkiemu  w  1016  i  został  zabity  w  swoim  zamku.  Po
Ethelreda  II  Bezradnego  w  kwietniu  1016  rada  angielska  (witan)  wybrała  w
Southampton Kanuta I  Wielkiego na króla, ale jej członkowie przebywaj
Londynie,  wraz  z  jego  mieszkańcami,  ogłosili  królem  Edmunda  II

elaznobokiego. Kanut I Wielki zwycięŜył w bitwie pod Ashington w Essex (18

dziernika) i królestwo zostało podzielone. Jednak kiedy 30 listopada zmar

elaznoboki, Kanut I Wielki objął władzę w całym królestwie.

tkowo działania Kanuta I Wielkiego były bezwzględne. Rozdał maj

Anglików jako nagrody dla swoich duńskich popleczników, zaaran
zabójstwo brata Edmunda II śelaznobokiego, Eadwiga, oraz wydał rozkaz

lub wygnanie niektórych wpływowych Anglików. Małoletni

elaznobokiego znaleźli jednak schronienie i azyl na

w 1016 Kanut I Wielki ogłosił lordem Northumbrii norweskiego

Eryka z Hlatchir, a w 1017 nadał władztwo nad wsch. Angli

wodzowi wikingów Thorkellowi Wysokiemu. Jednak Kanut I Wielki nie rz
długo jak obcy zdobywca, po 1018 Anglicy byli lordami w hrabstwach Essex i

liczba Duńczyków w jego otoczeniu. W 1021 Thorkell

Wysoki został wygnany i do końca panowania Kanuta I Wielkiego w
trzech najbardziej wpływowych doradców tylko jeden był Duńczykiem. W 1018

zał większość swojej floty, a Anglicy i Du

w Oxfordzie porozumienie „zgodne z prawem Edgara”. Zachował si

przy wsparciu Anunda Jakuba, poległ w bitwie ze zwolennikami Kanuta

lastadir (Stiklestad). Kanonizowany w 1164; uznany za

tym zach. uznanym przez kościół

KANUT I WIELKI, KR. DANII (1028-1035)

dokładna data oraz miejsce urodzenia Kanuta I

towarzyszył ojcu

Swenowi I Widłobrodemu, królowi Danii, w

(1013). Pozostał tam jako

dowódca floty w Gainsborough w Lincolnshire i
prawdopodobnie wówczas poznał Aelfgifu, córkę
namiestnika

wojskowego

Northumbrii

udziale króla Ethelreda II

Bezradnego  w  1016.  Aelfgifu  urodziła  mu  dwóch
synów,  Swena  i  Harolda.  Swen  I  Widłobrody,  został
królem  Anglii  pod  koniec  1013,  ale  zmarł  w  lutym
1014, a Anglicy nakłonili Ethelreda II Bezradnego do

cami królestwa Lindsey zaplanował

ców i poŜeglował do

c mocno okaleczonych zakładników na brzeg w Sandwich.

z synem Ethelreda II

elaznobokim. Earl Uhtred z Northumbrii poddał się

Kanutowi I Wielkiemu w 1016 i został zabity w swoim zamku. Po śmierci
Ethelreda II Bezradnego w kwietniu 1016 rada angielska (witan) wybrała w

króla, ale jej członkowie przebywający w

cami, ogłosili królem Edmunda II

ył w bitwie pod Ashington w Essex (18

dziernika) i królestwo zostało podzielone. Jednak kiedy 30 listopada zmarł

w całym królestwie.

dne. Rozdał majątki

skich popleczników, zaaranŜował

Eadwiga, oraz wydał rozkaz

lub wygnanie niektórych wpływowych Anglików. Małoletni

li jednak schronienie i azyl na

w 1016 Kanut I Wielki ogłosił lordem Northumbrii norweskiego

Eryka z Hlatchir, a w 1017 nadał władztwo nad wsch. Anglią znanemu

wodzowi wikingów Thorkellowi Wysokiemu. Jednak Kanut I Wielki nie rządził
długo jak obcy zdobywca, po 1018 Anglicy byli lordami w hrabstwach Essex i

ów w jego otoczeniu. W 1021 Thorkell

ca panowania Kanuta I Wielkiego wśród jego

czykiem. W 1018

swojej floty, a Anglicy i Duńczycy zawarli

w Oxfordzie porozumienie „zgodne z prawem Edgara”. Zachował się szkic tego

układu  napisany  w  stylu  arcybiskupa  Wulfstana  z  Yorku,  który  później
opracował  takŜe  prawa  Kanuta  I  Wielkiego,  oparte  głównie  na  wcześniejszym
ustawodawstwie.  Prawdopodobnie  to  właśnie  Wulfstan  rozbudził  w  młodym
Kanucie I Wielkim ambicje naśladowania tego co było najbardziej wartościowe
u  jego  angielskich  poprzedników,  zw.  króla  Edgara.  Kanut  I  Wielki  okazał  się
dobrym  władcą,  który  wprowadził  w  kraju  pokój  i  dobrobyt.  Był  oddanym
stronnikiem  i  dobrodziejem  kościoła,  a  jego  podróŜ  do  Rzymu  miała  podłoŜe
zarówno  religijne,  jak  i  dyplomatyczne  –  władca  potrzebował  wsparcia
przeciwko  zagroŜeniom  z  zewnątrz.  Synowie  Ethelreda  II  Bezradnego
przebywali  w  Normandii  i  w  1017  Kanut  I  Wielki  poślubił  ich  matkę  Emmę,
aby  udaremnić  jej  bratu  księciu  Ryszardowi  II  obronę  ich  roszczeń.  Siły
angielskie  pomogły  Kanutowi  I  Wielkiemu  umocnić  jego  pozycję  w
Skandynawii  w  1019,  gdy  udał  się  do  Danii,  by  objąć  tron  po  śmierci  swego
brata;  w  1023,  kiedy  kłopoty  zaczął  sprawiać  wygnany  Thorkell  Wysoki  i
ponownie  w  1026,  gdy  zbuntował  się  jego  regent  w  Danii,  Ulf  Jarl,  mąŜ  jego
siostry  Estrid,  który  zawiązał  wówczas  z  królem  Norwegii  i  królem  Szwecji
koalicję wymierzoną przeciwko Danii. Choć Kanut I Wielki został pokonany w
bitwie  nad  Świętą  Rzeką  w  Szwecji,  zawarto  układy.  Źródła  skandynawskie
obciąŜają  Kanuta  I  Wielkiego  odpowiedzialnością  za  śmierć  Ulfa,  który  zmarł
wkrótce po bitwie. Kanut I Wielki wzniecał przekupstwami niepokoje feudałów
norweskich  przeciwko  ich  królowi,  Olafowi  II  Haraldssonowi,  którego  wyparł
ostatecznie w 1028. Rządy powierzył Haakonowi, synowi Eryka z Hlatchir, a po
ś

mierci Haakona swej konkubinie Aelfgifu i ich synowi Swenowi. Olaf II

Haraldsson  próbował  odzyskać tron  w  1030,  ale  został pokonany  w  Stiklestad.
Aelfgifu  i  Swen  stracili  poparcie  i  w  1035  jeszcze  przed  śmiercią  Kanuta  I
Wielkiego, uciekli do Danii. W Anglii pokój zakłóciła jedynie wyprawa Kanuta
I  Wielkiego  do  Szkocji  w  1027,  dzięki  której  zapewnił  sobie  uznanie  trzech
królów  szkockich.  Uzyskując  kontrolę  nad  szlakami  handlowymi  Bałtyku,
Kanut I Wielki umocnił handel angielski. W czasie swej pielgrzymki do Rzymu,
zaplanowanej  na  koronację  cesarza  Konrada  II  w  1027,  uzyskał  od  niego  i
innych  ksiąŜąt,  których  tam  spotkał,  obniŜenie  taryf  dla  kupców  angielskich  i
opłat  dla  pielgrzymów.  Dania  zyskała  na  jego  przyjaznych  stosunkach  z
cesarzem, który oddał Szlezwik i terytoria na pn. od rzeki Eder, gdy rozpoczęto
negocjacje  w  sprawie  małŜeństwa  syna  cesarza,  Henryka,  z  córką  Kanuta  I
Wielkiego  Gunhilda.  Ani  syn  Kanuta  I  Wielkiego  z  nieprawego  łoŜa,  Harold,
który  rządził  Anglią  do  1040,  ani  jego  prawowity  syn  Hardekanut,  który  objął
władzę  w  Danii  w  1035  i  w  Anglii  w  1040,  nie  odziedziczyli  talentów  ojca.
Anglicy powrócili do swej dawnej królewskiej linii w 1042, a Dania przeszła we
władanie Swena II, syna earla Ulfa i Estrid.

(-).SWEN JINGER (REGENT: 1030-1034/35)

osadzony w Norwegii jako

regent przez ojca Kanuta I Wielkiego, musiał ciągle borykać się z buntami.

(-).ALFIVA (AELFGIFY) (REGENTKA: 1030-1034/35)

córka wojskowego

namiestnika Northumbrii i matka Swena Jingera i Haralda, która brała oficjalnie
udział w rządach.

20.MAGNUS I DOBRY (1035-1047)

nieślubny syn

Olafa II Świętego. Otrzymał imię na cześć cesarza Karola
I  Wielkiego  (norw.  Karlamagnus).  W  wieku  czterech  lat
towarzyszył ojcu wygnanemu przez Kanuta I Wielkiego i
przebywał  w  Nowogrodzie  i  Kijowie  na  dworze
Jarosława  I  Mądrego.  W  1035  na  wezwanie  feudałów
powrócił  do  Norwegii,  obejmując  władzę  po  śmierci
Kanuta  I  Wielkiego  i  załamaniu się  rządów  władającego
w jego imieniu regenta Swena; początkowo prześladował
przeciwników

swego

ojca,

podtrzymał

jednak

niepopularne

ustawodawstwo

Swena;

wzrastające

niezadowolenie rolników skłoniło go do złagodzenia kursu. Drugi syn Kanuta I
Wielkiego, Hardekanut, panujący w  Danii od 1035 i w Anglii od 1040, zgłosił
roszczenia  do  tronu  Norwegii,  jednak  później  zaakceptował  zwierzchnictwo
Magnusa I Dobrego. Obaj władcy zawarli porozumienie, na mocy którego ten z
nich  obejmie  panowanie  w  Norwegii  i  Danii,  który  poŜyje  dłuŜej.  Po  jego
ś

mierci (1042) wybrany na króla duńskiego, mianował namiestnikiem królestwa

siostrzeńca  Kanuta  I  Wielkiego,  Swena  Estridssona  (późniejszego  Swena  II).
Swen  zakwestionował  wkrótce  zwierzchnictwo  Magnusa  I  Dobrego  w  Danii.
Magnus  I  Dobry  został  poparty  przez  większość  Duńczyków,  którzy
potrzebowali jego wsparcia w walce z Wenedami (Słowianami) w pd. Jutlandii.
Magnus I Dobry kilkakrotnie pokonał Swena II Estridssona; w 1043 z pomocą
saską  pokonał  Słowian  w  Szlezwiku,  przyłączając  go  do  Danii  i  likwidując
wpływy szwedzkie. Po powrocie do Norwegii Haralda III Surowego uznał go za
następcę  tronu;  wspólnie  przeprowadzili  wyprawy  przeciwko  Szwedom  i
Słowianom.  DąŜył  do  odbudowania  imperium  Kanuta  I  Wielkiego,  zamierzał
usunąć  z  tronu  angielskiego  Edwarda  III  Wyznawcę;  wspierał  rozwój
chrześcijaństwa  w  Norwegii  i  Danii;  ogłosił  kodyfikację  prawa  norweskiego
(Graugans).

(-).EINAR EINDRIDESON TAMBARSKJELVE (REGENT: 1035-1042)
(-).KALV ARNESSON (REGENT: 1035-1042)

21.HARALD III HAARDRADE (1042-1066)

syn  Sigurda  Syra,  króla  Ringerike  (w  płd.-wsch.
Norwegii)  i  Asty  Gudbrandsdatter,  wdowy  po
Haraldzie Grenske, królu Vestfoldu. Praprawnuk
Haralda  I  Pięknowłosego.  W  1044  oŜenił  się  z
córką  Jarosława  I  Mądrego,  ElŜbietą.  W  zapisie
pochodzącym

XIV

zachował

się

okolicznościowy wiersz na cześć ElŜbiety,
ułoŜony przez Haralda III Haardrade. Z

małŜeństwa z księŜniczką ruską pozostawił córkę Ingeborgę, Ŝonę Olafa I, króla
Danii,  a  potem  Filipa,  króla  Szwecji.  Następcami  Haralda  III  Haardrade  byli
jego  dwaj  synowie  ze  związku  z  Torą  Torbergsdatter:  Magnus  II  (zm.  1069)  i
Olaf  III  Cichy.  Po  stronie  swego  przyrodniego  brata  Olafa  II  Świętego
uczestniczył w przegranej bitwie pod Stikelstad (1030), po której zbiegł na dwór
Jarosława  I  Mądrego  i  w  1031  uczestniczył  w  ruskiej  wyprawie  wojennej
zorganizowanej  przeciw  królowi  Polski  Mieszkowi  II;  w  1034?  przeszedł  na
słuŜbę  bizantyjską;  dowodził  oddziałem  wojsk  zacięŜnych,  m.in.  w  Afryce,
Italii, Azji Mniejszej i na Morzu Egejskim, uczestniczył w tłumieniu powstania
Bułgarów  (1040-1041)  i  zdobywaniu  Sycylii  (1041-1042);  w  1042  otrzymał
dowództwo  gwardii  cesarskiej  (Waregów),  uczestniczył  w  obaleniu  Michała  V
Kalafatesa;  przypuszcza  się,  Ŝe  odbył  pielgrzymkę  do  Jerozolimy;  przyczyny
opuszczenia  przezeń  Bizancjum  nie  są  jasne.  Po  krótkim  pobycie  na  dworze
Jarosława  I  Mądrego  w  1045  przybył  do  Skandynawii;  początkowo
sprzymierzony  ze  Swenem  II  Estridsenem,  wkrótce  uznany  przez  Magnusa  I
Dobrego  za  następcę  tronu;  wspólnie  dokonali  wypraw  przeciwko  Szwedom  i
Słowianom. Po śmierci Magnusa I Dobrego (1047) objął samodzielnie władzę w
Norwegii; próba opanowania Danii, mimo sukcesów w długoletnich wojnach ze
Swenem  II  Estridsenem  (1047-1052),  nie  powiodła  się.  DąŜył  do  reorganizacji
administracji na wzór bizantyjski, mocniej związał Szetlandy i Orkady z koroną
norweską, ograniczył władzę jarlów, wspierał rozbudowę miast (w 1048 załoŜył
Oslo),  rozpoczął  bicie  monety  norweskiej  na  szeroką  skalę;  wspierał
chrześcijaństwo  (1055)  powołał  w  Islandii  biskupstwo  Skalholt)  i  ostro  tępił
pozostałości pogaństwa; Harald III Haardrade prowadził takŜe spory z papieŜem
Aleksandrem II oraz arcybiskupem Bremy Adalbertem – namiestnikiem cesarza
rzymskiego  na  kraje  skandynawskie,  utrzymując  niezaleŜność  kościoła
norweskiego;  w  1060  ponownie  zaatakował  Danię  i  pokonał  Swena  II
Estridsena pod Nissą (1062) i Vennern (1064), ale i tym razem nie zdołał usunąć
konkurenta;  pokój  duńsko-norweski  (1064)  gwarantował  obustronne  uznanie
tytułów królewskich. Po śmierci Edwarda III Wyznawcy (1066) wyprawił się do
Anglii;  zdołał  rozbić  oddziały  pospolitego  ruszenia  z  Northumbrii  i  zdobyć
York,  ale  w  wielkiej  bitwie  z  Haroldem  II  pod  Stamford  Bridge  jego  armia
została  całkowicie  rozgromiona,  on  zaś  poległ;  rozmiar  klęski  ograniczył  w
następnych dekadach podejmowanie przez Norwegów ekspansji zamorskiej.

22.MAGNUS

HARALDSSON

(1066-1069)

król Norwegii w latach 1067-

1069 (wspólnie ze swym bratem Olafem III Pokojowym), pochodzący z dynastii
Yngling.  Urodzony  między  1045  a  1050  rokiem,  pozamałŜeński  syn  króla
Norwegii Haralda III Haardrady, jego matką była Thora Thorbergsdotter, jedna
z  nałoŜnic  króla  Haralda  III  Haardrady.  Jego  rodzonym  bratem  był  Olaf  III
zwany  Pokojowym  lub  Spokojnym,  współpanujący  od  1066.  Magnus  II
Haradsson  wspólnie  z  ojcem  i  bratem  wziął  udział  w  wyprawie  na  Anglię  w
1066,  która  miała  na  celu  podbój  Anglii  przez  Haralda  III  Haardradę,  który
zgłosił pretensje do tronu angielskiego po śmierci króla Edwarda III Wyznawcy

z  dynastii  anglosaskiej.  Jednak  w  bitwie  pod  Stamford  Bridge  (25  września
1066)  norwescy  wikingowie  ponieśli  klęskę  w  walce  Haroldem  II,  podczas
bitwy  zginął  ojciec  Olafa  III  Kyrre  i  Magnusa  II  Haraldssona.  Po  bitwie
Norwegowie  zawarli  pokój  ze  swymi  zwycięzcami,  albowiem  Anglii  groziła
kolejna inwazja, tym razem ze strony Wilhelma I Zdobywcy, księcia Normandii.
Bracia odpłynęli do Norwegii zabierając ze sobą resztki wojska, jakie uratowały
się z pogromu pod Stamford Bridge. Po powrocie do Norwegii Olaf III Kyrre i
Magnus  II  Haraldsson  zostali  wybrani  królami,  przy  czym  starszy  z  braci
Magnus  II  Haraldsson  zarządzał  zachodnią  częścią  kraju,  a  Olaf  III  Kyrre
wschodnią.  Wspólne  rządy  w  królestwie  trwały  do  czasu  śmierci  Magnusa  II
Haraldssona  w  1069  w  Nidaros,  gdzie  teŜ  został  pochowany.  Magnus  III
Haraldsson  z  nieznaną  z  imienia  nałoŜnicą  miał  jednego  syna  –  urodzonego
około 1068/1069 Haakona zwanego Toresfostre, króla Norwegii w latach 1093-
1094 (wspólnie z Magnusem III Bosym).

23.OLAF III KYRRE (CICHY,
SPOKOJNY) (1066-1093)

syn

Haralda  III  Surowego  (Srogiego),
brat  Magnusa  II  Haraldssona,  ojciec
Magnusa  III  Bosego.  Wraz  z  bratem
Magnusem

Haraldssonem

uczestniczył w zakończonej klęską
wyprawie ojca do Anglii; po jego

mierci w bitwie pod Stamford Bridge zawarł pokój z Haroldem II i

odprowadził  resztki  wojska  do  Norwegii.  Początkowo  rządził  wspólnie  z
bratem,  koncentrując  się  na  zarządzaniu  wsch.  prowincjami  Norwegii;  mimo
konfliktów  między  braćmi  stan  taki  utrzymał  się  do  śmierci  Magnusa  II
Haraldssona (1069), po której Olaf III Cichy objął samodzielną władzę. W 1068
zawarł  traktat  pokojowy  z  królem  Danii  Swenem  II  Estridssonem.  Traktat  ten
połoŜył  kres  duńskim  planom  podboju  Norwegii  i  zapoczątkował
dwudziestopięcioletni  okres  pokojowego  rozwoju  królestwa;  toczył  nieliczne
walki ze Szwecją i Szkocją, koncentrował się na polityce wewnętrznej; utworzył
nowe  stanowiska  dworskie,  dbał  o  rozwój  miast  (ponowna  lokacja  Bergen)  i
handlu  (poparcie  dla  zakładania  gildii  kupieckich).  Olaf  III  Cichy  działał  na
rzecz  stabilizacji  organizacyjnej  kościoła  norweskiego.  Zawarł  pokój  z
papieŜem  Grzegorzem  VII  i  legatem  papieskim  w  Skandynawii,  biskupem
Bremy,  Adalbertem  (Adelbert),  dawnym  wrogiem  ojca.  Król  zamierzał
wprowadzić  w  Norwegii  organizację  kościelną,  wzorowaną  na  strukturze
obowiązującej  w  innych  krajach  europejskich,  lecz  słabszy  niŜ  gdzie  indziej
wpływ  Rzymu  umoŜliwił  Olafowi  III  Cichemu  zachowanie  osobistej  kontroli
nad  klerem.  Stworzył  w  Norwegii  cztery  stałe  diecezje,  co  przyczyniło  się  do
rozwoju  miast.  Wybudował  wiele  kościołów.  Podczas  panowania  Olafa  III
Cichego w Norwegii przyjął się sposób Ŝycia i kultura arystokracji europejskiej.

24.HAAKON MAGNUSSON (1093-1094)

syn Magnusa Haraldssona, który

miał rok gdy zmarł jego ojciec i wychowywał go jarl Torir z Steiga. W 1090, wg
sag Haakon Magnusson podjął wyprawę Bjarmaland w płn. Rosji, gdzie odniósł
zwycięstwo.    Po  śmierci  stryja  Olafa  III  Cichego  w  1093  królem  Norwegii
został  ogłoszony  jego  syn  Magnus  III  Barvota,  gdy  mieszkańcy  Uplandu  na
tingu  ogłosili      Haakona  Magnussona  królem.  Ze  swoimi  stronnikami  Haakon
Magnusson  udał  się  do  stolicy  Norwegii  Trondheim  z  zamiarem  podzielenia
Norwegii  między  siebie  i  swego  brata  stryjecznego  Magnusa  III  Bosego.
Zostawszy  królem  Haakon  Magnusson  otoczył  się  druŜyną,  zniósł  wiele
podatków i wprowadził niektóre ulepszenia ustaw, czym zdobył pełne poparcie
ludności; wywołało to niezadowolenie i konflikt z jego współwładcą Magnusem
III Bosym. W końcu 1094, gdy Haakon Magnusson objeŜdŜał Wsch. Norwegię
werbując stronników nagle zmarł.

25.MAGNUS III BARVOT (BOSONOGI) (1093
-1103)

nazywano go Bosonogim (inaczej „goło-

nogim”), poniewaŜ często nosił szkocki kilt
(spódniczkę). PozamałŜeński syn Olafa III Cichego
(Spokojnego), ojciec Sigurda I Jorsalfara, Eysteina I
i Haralda V Gille. Po śmierci ojca objął władzę
wraz

stryjecznym

bratem

Haakonem

Magnussonem;  juŜ  po  kilku  miesiącach  doszło
między  nimi  do  wojny;  po  śmierci  Haakona
Magnussona  (1094)  objął  samodzielną  władzę;
ucisk  chłopów  doprowadził  do  ich  krótkotrwałego
buntu;  w  latach  1095-1096  zajął  duński  Halland;
toczone  z  Danią  i  Szwecją  wojny  o  tereny

przygraniczne  nie  przyniosły  mu  sukcesów;  w  1098  wyprawił  się  na  Wyspy
Brytyjskie, zajął wyspę Man, odpowiadając na prośby Walijczyków o wsparcie
przeciwko  Normanom.  Najechał  Anglesey,  gdzie  pokonał  normańskich  earlów
Hugh  z  Chester  i  Hugh  z  Shrewsbury;  otrzymał  od  szkockiego  króla  Edgara
Hebrydy,  jednocześnie  osadził  swego  małoletniego  syna  Sigurda  jako  regenta
(jarla) Orkadów; zawarty w 1101 w Kungälf układ z Erykiem I Ejegodem oraz
Inge  I  Starszym  sankcjonował  powrót  Norwegii  do  granic  z  okresu  Olafa  III
Cichego  (utrata  Dalslandu)  oraz  poślubił  Małgorzatę,  córkę  króla  Szwecji;  w
1102  zaatakował  Irlandię;  wspólnie  z  irlandzkim  władcą  Muirchertachech
zdobył Dublin, Dublinshire oraz Ulster; poległ w bitwie w okolicach Ulsteru.

26.OLAF IV MAGNUSSON
(WE

WSCH.

REGIONIE:

1103-1115)

nieślubny syn króla

Magnusa III Bosego. Po śmierci
ojca w 1103 został obwołany
królem

wspólnie ze

swymi

starszymi braćmi Eysteinem I i

Sigurdem I, którzy zarządzali jego cz
Olafa IV Magnussona. Niekiedy nie uwzgl
Norwegii.

27.EYSTEIN I (W PŁN. REGIONACH: 1103

był nie
tron  w  1103  wraz  z  młodszymi  bra
Jorsalfare (rz
zmarł  jako  dziecko  w  1115.  Prowadził  z  bratem
Sigurdem  I  Jorsalfare  spory  na  temat  pierwsze
podczas nieobecno
w  całym  pa
przył
(Dalsland),  buduj
się
krucjaty  niech
Norwegii.

podniesieniu

Lundu

rangi

arcybiskupstwa podporzą
arcybiskupstwa bremeńskiego.

młodszym  Olafem  Magnussonem.  Olaf  Magnusson  zmarł  w  1115  jako
młodzian, który nigdy w rzeczywisto
Sigurd I Jorsalfare i Eystein I, rz
było to najdłuŜsze w historii Norwegii wspólne panowanie; w latach 1107
uczestnik  krucjaty,  w  drodze  brał  udział  w  walkach  z  Maurami  na  terenie
Portugalii; nadał teŜ tytuł króla n
dotarciu  do  Ziemi  Świętej  wspierał  Baldwina  I  podczas  zdobywania  Sydonu
(1110),  w  drodze  powrotnej  odwiedził  Bizancjum  i  pozostawił
flotę w Konstantynopolu jako dar dla cesarza Aleksego I oraz w
Norwegii w 1111. Po powrocie do kraju zmusił brata do zwrotu swej dzielnicy;
po  śmierci  Eysteina  I  obj
przyniosła  m.in.  podbicie  Smalandii;  rozpocz
biskupstwo dla Grenlandii (Garder) i zbudował kilka katedr, m.in. w Stavanger,
co  znacząco  przyczyniło  si

Sigurdem I, którzy zarządzali jego częścią królestwa, aŜ do wczesnej
Olafa IV Magnussona. Niekiedy nie uwzględnia się go w poczcie królów

27.EYSTEIN I (W PŁN. REGIONACH: 1103

był nieślubnym synem Magnusa III Bosonogiego. Obj
tron  w  1103  wraz  z  młodszymi  braćmi:  Sigurdem  I
Jorsalfare (rządził w pn. części kraju) i Olafem IV, który
zmarł  jako  dziecko  w  1115.  Prowadził  z  bratem
Sigurdem  I  Jorsalfare  spory  na  temat  pierwsze
podczas nieobecności brata (1107-1110) zagarn
w  całym  państwie  i  sprawnie  rz
przyłączając  do  królestwa  niektóre  ziemie  szwedzkie
(Dalsland),  budując  kościoły  ,  klasztory  i  przyczyniaj
się do ogólnego rozwoju Norwegii. Po powrocie brata z
krucjaty  niechętnie  zdał  mu  zarządzanie  pd.  cz
Norwegii.

podniesieniu

Lundu

rangi

arcybiskupstwa podporządkował mu kościół norweski, zale

skiego.

28.SIGURD I JORSAL
FARE (1103

lubny

syn

Magnusa

III

Bosego,  brat  Eysteina  I,
przyrodni  brat  Haralda  IV
Gille,  ojciec  Magnusa  IV
Ś

lepego. Od 1098 z

ojca

namiestnik

(jarl)

Orkadów. W 1103 obj
wspólnie ze swymi bra
starszym

Eysteinem

młodszym Olafem Magnussonem. Olaf Magnusson zmarł w 1115 jako
młodzian, który nigdy w rzeczywistości nie sprawował władzy. Na tronie zostali

Jorsalfare i Eystein I, rządząc wspólnie do śmierci Eysteina I w 1122;

sze w historii Norwegii wspólne panowanie; w latach 1107

uczestnik krucjaty, w drodze brał udział w walkach z Maurami na terenie

tytuł króla normandzkiemu władcy Sycylii Rogerowi II; po

tej wspierał Baldwina I podczas zdobywania Sydonu

(1110), w drodze powrotnej odwiedził Bizancjum i pozostawił Ŝ

w Konstantynopolu jako dar dla cesarza Aleksego I oraz w

Norwegii w 1111. Po powrocie do kraju zmusił brata do zwrotu swej dzielnicy;

mierci Eysteina I objął samodzielną władzę; wojna ze Szwecj

przyniosła m.in. podbicie Smalandii; rozpoczął ściąganie dziesi

Grenlandii (Garder) i zbudował kilka katedr, m.in. w Stavanger,

co przyczyniło się do rozwoju miasta; pod koniec Ŝ

do wczesnej śmierci

go w poczcie królów

27.EYSTEIN I (W PŁN. REGIONACH: 1103-1123)

lubnym synem Magnusa III Bosonogiego. Objął

tron w 1103 wraz z młodszymi braćmi: Sigurdem I

ci kraju) i Olafem IV, który

zmarł jako dziecko w 1115. Prowadził z bratem
Sigurdem I Jorsalfare spory na temat pierwszeństwa;

1110) zagarnął władzę

stwie i sprawnie rządził krajem,

c do królestwa niektóre ziemie szwedzkie

cioły , klasztory i przyczyniając

do ogólnego rozwoju Norwegii. Po powrocie brata z

dzanie pd. częścią

Norwegii.

podniesieniu

Lundu

rangi

ciół norweski, zaleŜny dotąd od

.SIGURD I JORSAL-

RE (1103-1130)

nieś-

lubny

syn

Magnusa

III

Bosego,  brat  Eysteina  I,
przyrodni  brat  Haralda  IV
Gille,  ojciec  Magnusa  IV

lepego. Od 1098 z nadania

ojca

namiestnik

(jarl)

Orkadów. W 1103 objął tron
wspólnie ze swymi braćmi:
starszym

Eysteinem

młodszym Olafem Magnussonem. Olaf Magnusson zmarł w 1115 jako

ci nie sprawował władzy. Na tronie zostali

mierci Eysteina I w 1122;

sze w historii Norwegii wspólne panowanie; w latach 1107-1111

uczestnik krucjaty, w drodze brał udział w walkach z Maurami na terenie

ormandzkiemu władcy Sycylii Rogerowi II; po

tej wspierał Baldwina I podczas zdobywania Sydonu

(1110), w drodze powrotnej odwiedził Bizancjum i pozostawił Ŝołnierzy i całą

w Konstantynopolu jako dar dla cesarza Aleksego I oraz wrócił lądem do

Norwegii w 1111. Po powrocie do kraju zmusił brata do zwrotu swej dzielnicy;

; wojna ze Szwecją (1123)

ganie dziesięciny, załoŜył

Grenlandii (Garder) i zbudował kilka katedr, m.in. w Stavanger,

do rozwoju miasta; pod koniec Ŝycia zapadł na

chorobę umysłową; w 1129 uznał Haralda IV Gille za swego brata i równego z
Magnusem IV Ślepym kandydata do tronu, wym
lojalności w stosunku do siebie i syna.

król  Norwegii
pochodz
pozamał
Sigurda  I
Krzy
Magnusa
kijowsk
Magnusa
pełni władz umysłowych. Wykorzystał to przebywaj
do tej pory w Irlandii
1128
syna  króla

Sigurda I. OcięŜały umysłowo król uznał Haralda
jednocześnie wyznaczył go na spadkobierc
Ś

lepym. Warunkiem objęcia władzy przez Haralda

niego  przysięgi  lojalności  wobec  Magnusa
jasna złoŜył taką przysięgę
Król  Sigurd  I  w  zmarł  w
obwołani  królami  Norwegii.  Ta  data  została  uznana  za  pocz
wojny  domowej  trwającej  w  Norwegii  do
pomiędzy  kolejnymi  władcami  norweskimi  i  pretendentami  do  tronu
królewskiego. W kraju ukształtowały si
pierwszy  z  nich,  stronnictwo  zwane
zjednoczenia  kraju  pod  władz
czyli stronnictwo kościelne (uzyskało poparcie
Ŝ

e kaŜdy potomek królewskiego rodu ma prawo do cz

złoŜonej przysięgi Harald
Ś

lepym. Pierwsze lata okazały si

wojska pokonały zwolenników Haralda
sierpniu 1134 do opuszczenia Norwegii. Po zwyci
Ś

lepy rozpuścił swoje wojska, co okazało si

w  następnym  roku  Harald
kraju  i  pokonał  niczego  nie  spodziewaj
Zwycięzca  uznał  za  konieczne  pozby
przy  czym  postanowił  nie  plami
królewskiego  rodu.  Harald
wykastrować  i  skrócić  mu  jedn
klasztorze jako mnicha. Niecny post
w  Norwegii,  gdyŜ  dwa  lata  pó

; w 1129 uznał Haralda IV Gille za swego brata i równego z

lepym kandydata do tronu, wymuszając na nim obietnic

ci w stosunku do siebie i syna.

29.MAGNUS

LEPY

(1130-1135,

król  Norwegii  w  latach  1130–1135  oraz
pochodzący  z  dynastii  Yngling.  Magnus
pozamałŜeńskim,  jedynym  synem  króla  Norwegii
Sigurda  I  zwanego  z  uwagi  na  udział  w  krucjacie
KrzyŜowcem.  Sagi  nie  przekazały  imienia  matki
Magnusa  IV  Ślepego.  Ze  związku  z
kijowską  Sigurd  I  miał  tylko  córkę  Krystyn
Magnusa IV Ślepego pod koniec swego Ŝ
pełni władz umysłowych. Wykorzystał to przebywaj
do tej pory w Irlandii Harald IV Gille, który w
1128  przybył  na  dwór  króla  Sigurda  I  i  podał  si
syna  króla  Magnusa  III  Bosego  (zm.  1103),  ojca

ały umysłowo król uznał Haralda IV Gille za swego brata i

nie wyznaczył go na spadkobiercę wspólnie z synem Magnusem

. Warunkiem objęcia władzy przez Haralda IV Gille było zło

ci wobec Magnusa IV Ślepego. Harald

gę, ale jak się wnet okazało nie zamierzał jej dotrzyma

ról Sigurd I w zmarł w 1130 i Harald Gille oraz Magnus IV

obwołani królami Norwegii. Ta data została uznana za począ

cej w Norwegii do 1240 roku. Walki były toczone

dzy kolejnymi władcami norweskimi i pretendentami do tronu

królewskiego. W kraju ukształtowały się dwa zwalczające się nawzajem obozy:
pierwszy z nich, stronnictwo zwane Birkebeiner, czyli narodowe, d
zjednoczenia kraju pod władzą jednego władcy; drugie stronnictwo

cielne (uzyskało poparcie biskupów norweskich) uwa

tomek królewskiego rodu ma prawo do części władztwa.

gi Harald IV Gille wszczął walki o tron z Magnusem

. Pierwsze lata okazały się pomyślne dla Magnusa IV Ś

wojska pokonały zwolenników Haralda IV Gille, co zmusiło tego drugiego w

do opuszczenia Norwegii. Po zwycięskiej bitwie Magnus

cił swoje wojska, co okazało się powaŜnym błędem, albowiem ju

pnym roku Harald IV Gille, po krótkim pobycie w Danii, powrócił do

kraju i pokonał niczego nie spodziewającego się Magnusa

zca uznał za konieczne pozbyć się konkurenta do królewskiego tronu,

przy czym postanowił nie plamić się zabójstwem osoby pochodz

ólewskiego rodu. Harald IV Gille rozkazał, by Magnusa IV Ś

mu jedną nogę, a następnie zarządził zamkn

Niecny postępek Haralda IV Gille nie uspokoił sytuacji

dwa lata później pojawił się kolejny pretendent do tronu

; w 1129 uznał Haralda IV Gille za swego brata i równego z

c na nim obietnicę

1135,

1137-1139)

oraz 1137–1139,

Magnus IV Ślepy był

skim, jedynym synem króla Norwegii

zwanego z uwagi na udział w krucjacie

nie przekazały imienia matki

zku z Malmfrydą

Krystynę. Ojciec

pod koniec swego Ŝycia nie był w

pełni władz umysłowych. Wykorzystał to przebywający

, który w 1127 lub

przybył na dwór króla Sigurda I i podał się za

(zm. 1103), ojca

Gille za swego brata i

z synem Magnusem IV

Gille było złoŜenie przez

. Harald IV Gille rzecz

wnet okazało nie zamierzał jej dotrzymać.

i Harald Gille oraz Magnus IV Ślepy zostali

obwołani królami Norwegii. Ta data została uznana za początek wieloletniej

roku. Walki były toczone

dzy kolejnymi władcami norweskimi i pretendentami do tronu

nawzajem obozy:

, czyli narodowe, dąŜyło do

jednego władcy; drugie stronnictwo Baglar,

norweskich) uwaŜało,

ci władztwa. Pomimo

ł walki o tron z Magnusem IV

IV Ślepego, którego

usiło tego drugiego w

skiej bitwie Magnus IV

dem, albowiem juŜ

, po krótkim pobycie w Danii, powrócił do

Magnusa IV Ślepego.

konkurenta do królewskiego tronu,

zabójstwem osoby pochodzącej z

IV Ślepego oślepić,

dził zamknąć go w

nie uspokoił sytuacji

kolejny pretendent do tronu

Sigurd  zwany  przez  przeciwników  Złym  Diakonem,  równieŜ  podający  się  za
syna Magnusa III Bosego. Harald IV Gille pod wpływem silnej opozycji zgodził
się  z  Ŝądaniami  Sigurda  i  dopuścił  go  do  udziału  w  królewskich  rządach,  co
jednak  nie  uratowało  go  przed  zgubą,  gdyŜ  4  grudnia  1136  Sigurd  III  Zły
Diakon  zamordował Haralda  IV  Gille.  Sigurd  III  Zły  Diakon przejął  władzę  w
części  kraju,  ale  mimo  to  większość  moŜnych  uwaŜała  go  za  uzurpatora,
uznając,  Ŝe  prawowitymi  następcami  są  małoletni  synowie  Haralda  IV  Gille  –
Inge I i Sigurd II. Wówczas Sigurd Zły Diakon podjął działania, dzięki którym
miał nadzieję zalegalizować swą władzę. Oswobodził z klasztoru okaleczonego
Magnusa,  zwanego  Ślepym,  i  przywrócił  go  na  królewski  stolec.  Odtąd
panowało  czterech  władców.  Ociemniały  król  Magnus  IV  Ślepy  udał  się  do
wschodniej  części  Norwegii,  gdzie  miał  największe  grono  zwolenników.
Wojska Magnusa IV Ślepego zostały niebawem pokonane przez młodego Inge I
zwanego Garbatym. Jak się bowiem okazało, ludzie skupieni wokół małoletnich
synów  Haralda  IV  Gille,  którym  przewodził  Ogmunt  Derga,  postanowili
walczyć.  Pokonany  Magnus  IV  Ślepy  udał  się  do  Götalandu,  a  następnie  do
Danii, gdzie szukał pomocy u króla Eryka II, jednak duński najazd na Norwegię
zakończył  się  zupełną  klęską.  Mimo  tych  poraŜek  Magnus  IV  Ślepy  nie
ustępował i dołączył do Sigurda III Złego Diakona, którego władza miała jednak
coraz  mniejsze  poparcie.  Od  czasu  gdy  Magnus  IV  Ślepy  po  raz  drugi  objął
królewski  tron  minęły  trzy  lata.  Przez  ten  czas  Ŝadna  ze  stron  nie  odniosła
zdecydowanego  zwycięstwa.  Ale  w  dniu  12  listopada  1139  w  bitwie  pod
Holmengra  wojskom  Ogmunta  Derga  udało  się  wreszcie  pokonać  siły  Sigurda
III  Złego  Diakona  i    Magnusa  IV  Ślepego.  Podczas  bitwy  Magnus  IV  Ślepy
zginął,  zaś  Sigurd  III  Zły  Diakon  został  wzięty  do  niewoli,  szybko  osądzony  i
skazany na śmierć. śoną Magnusa IV Ślepego była Krystyna, córka duńskiego
księcia  Kanuta  Lavarda.  MałŜeństwo  zawarte  prawdopodobnie  w  1132  zostało
rozwiązane juŜ rok później. Magnus IV Ślepy nie pozostawił potomstwa.

30.HARALD IV GILLE (1130-1136)

król

Norwegii  z  dynastii  Yngling  panujący  w
latach  1130-1136.  Urodzony  ok.  1094  r.  w
Irlandii,  najmłodszy  syn  króla  Norwegii
Magnusa  III  Bosego  (panował  1095-1103,
zg.  1103)  i  nieznanej  z  imienia  Irlandki
(prawowitą

oną

Magnusa

III

była

Małgorzata

Fredkulla,

księŜniczka

szwedzka, zm. po 1131, córka króla Szwecji
Inge I Starszego z rodu Stenkila, zmarłego
po 1112, jednak wszystkie dzieci Magnusa

III Bosego pochodziły ze związków pozamałŜeńskich). Jego przydomek „Gille”
wywodzi się prawdopodobnie od gaelickiego zwrotu „Gilla Christ”, co
oznaczało „sługę Chrystusa”. Harald IV Gille miał przyrodnich braci: Eysteina
I, Sigurda I Jorsalfara (zwanego równieŜ KrzyŜowcem) i Olafa IV Magnussona.

Dzieciństwo i młodość spędził prawdopodobnie w Irlandii. Około 1127/1128 r.
przybył na dwór króla Sigurda I Jorsalfara, który uznał go za swego brata i uznał
za  spadkobiercę  wspólnie  ze  swym  synem  Magnusem  IV  Magnussonem
(później  zwanym  Ślepym),  pod  warunkiem  Ŝe  Harald  IV  Gille  złoŜy  przysięgę
lojalności  wobec  Magnusa  IV  Ślepego.  Harald  IV  Gille  złoŜył  taką  przysięgę.
Po śmierci Sigurda I Jorsalfara w 1130 r. Harald IV Ślepy wraz z Magnusem IV
Ś

lepym zostali obwołani królami Norwegii, ale mimo wcześniejszej przysięgi

Harald  IV  Gille  rozpoczął  walkę  o  tron  ze  swym  bratankiem.  Początkowo
Harald  IV  Gille  został  wygnany  (1134),  ale  rok  później  powrócił  i  pokonał
Magnusa IV Ślepego, którego kazał oślepić i wykastrować, a następnie uwięził
go  w  klasztorze.  W  1136  r.  miała  miejsce  wielka  wyprawa  morska  Słowian,
którzy  splądrowali  wybrzeŜa  Norwegii,  w  tym  samym  czasie  pojawił  się
pretendent  do  tronu  Sigurd  III  Zły  Diakon,  podający  się  za  syna  Magnusa  III
Bosego i zaŜądał współwładzy. Harald IV Gille zgodził się na Ŝądania Sigurda
III  Złego  Diakona,  który  wnet,  w  Bergen  w  dniu  4  grudnia  1136  zamordował
Haralda  IV  Gille.  śoną  Haralda  IV  Gille  była  Ingrida  ks.  szwedzka  (zm.  po
1161),  córka  Rangvalda,  syna  króla  Szwecji  Inge  I  Starszego,  z  którą  miał
urodzonego  w  1135  r.  syna  Inge  I,  zwanego  Garbatym,  późniejszego  króla
Norwegii.  Pozostali  dwaj  synowie:  Sigurd  II  Gęba  i  Eystein  II  pochodzili  ze
związków pozamałŜeńskich. Po wstąpieniu na tron Haralda IV Gille w Norwegii
rozpoczął  się  okres  wieloletniej  wojny  domowej  (lata  1130-1240)  pomiędzy
kolejnymi władcami norweskimi, który to okres w historii Norwegii znany jest
pod nazwą borgerkrigstid.

31.SIGURD II G

BA (1136-1155)

król  Norwegii  1136-1155  z  dynastii
Yngling,  współpanujący  razem  z
przyrodnimi braćmi Inge I Garbatym i
Eysteinem  II.  Urodzony  w  1133,
nieślubny  syn  króla  Norwegii  Haralda
IV  Gille  i  jego  nałoŜnicy  Tory
Guttormsdotter.

Zginął

1155

Bergen. Ojciec Sigurda II Gęby

przejął całą władzę w Norwegii po tym jak kazał oślepić, wykastrować i uwięzić
w klasztorze króla Magnusa IV Ślepego. Jednak około 1136 w kraju pojawił się
niejaki  Sigurd  III  Zły  Diakon,  podający  się  za  syna  króla  Magnusa  III  Bosego
(zm.  1103).  Wkrótce  potem  (grudzień  1136)  Harald  IV  Gille  został
zamordowany  przez  Sigurda  III  Złego  Diakona.  Po  śmierci  Haralda  IV  Gille
przeciwko  uzurpatorowi  wystąpiła  część  moŜnych  i  rycerstwo,  którzy  na
thingach przy poparciu Ingridy, wdowy po Haraldzie IV Gille, obwołali królami
małoletnich  synów  Haralda  IV  Gille:  Inge  I  Garbatego  oraz  Sigurda  II  Gębę.
Walki  trwały  trzy  lata,  wojska  Sigurda  III  Złego  Diakona  i  sprzymierzonego  z
nim  Magnusa  IV  Ślepego  zostały  w  1139  pokonane  w  bitwie  pod  Holmengra,
gdzie Magnus IV Ślepy zginął, a Sigurd III Zły Diakon został wzięty do niewoli

i wkrótce zamordowany. Podczas małoletniości synów Haralda IV Gille władzę
sprawował  regent  Ogmund  Dreng,  w  tym  czasie  w  kraju  panował  spokój,
zmącony  dopiero  w  1142  przybyciem  Eysteina  II,  kolejnego  syna  Haralda  IV
Gille, który do tej pory przebywał w Szkocji. Walki między braci doprowadziły
do  podziału  królestwa:  Sigurd  II  Gęba  objął  we  władanie  południową  część
kraju, a Eystein II osiadł w krainie Trondelag, z tymŜe Inge I Garbaty zachował
władzę  zwierzchnią.  Sagi  z  tamtych  czasów  (min.  Haraldssønnenes  saga,
zobacz  teŜ  Snorri  Sturluson,  Heimskringla)  wspominają  równieŜ  o  czwartym
synu Haralda IV Gille, Magnusie V Haraldssonie, który takŜe miał zaŜądać dla
siebie  części  królestwa,  zmarł  on  jednak  krótko  po  przyjęciu  tytułu
królewskiego  w  1142.  Gdy  w  1152  do  Norwegii  przybył  papieski  legat,
królewscy  bracia  zgodnie  działali  przy  zakładaniu  pierwszego  norweskiego
arcybiskupstwa  w  Nidaros  (ówczesna  nazwa  dzisiejszego  Trondheim),  co
pozwoliło uniezaleŜnić się norweskiemu kościołowi od duńskiej archidiecezji w
Lundzie. Dobre stosunki między braćmi nie trwały długo. Inge I Garbaty dąŜąc
do  zdobycia  pełnej  władzy  postanowił  wyeliminować  konkurentów.  W  1155
doszło  do  spotkania  braci  w  Bergen,  gdzie  Inge  I  Garbaty  oskarŜył  Sigurda  II
Gębę  oraz  Eysteina  II  o  spisek,  który  rzekomo  miał  na  celu  obalenie  jego
władzy.  Sigurd  II  Gęba  odrzucił  oskarŜenia,  ale  kilka  dni  później  doszło  w
mieście do bijatyki pomiędzy ludźmi Sigurda II Gęby a wojami ze straŜy Inge I
Garbatego,  z  których  kilku  zginęło.  Wtedy  Inge  I  Garbaty  wykorzystał  zajście
jako  pretekst  i  mając  poparcie  swej  matki,  królowej-wdowy  Ingridy,  rozkazał
pojmać Sigurda II Gębę, który do Bergen przybył tylko w asyście kilku swych
zaufanych  ludzi.  Rycerze  broniący  domu,  w  którym  przebywał  Sigurd  II  Gęba
podczas zjazdu, nie mieli szans wobec licznej przewagi ludzi Inge I Garbatego i
Sigurd II Gęba podczas krótkiej walki z napastnikami został zabity (10 czerwca
1155, choć niektórzy podają, Ŝe było to 6 lutego tego roku). Król Sigurd II Gęba
został  pochowany  w  starej  katedrze  w  Bergen.  Dwa  lata  później  (1157)  Inge  I
Garbaty  kazał  zamordować  Eysteina  II.  Sigurd  II  Gęba  nie  był  Ŝonaty.  Jego
dziećmi  byli  m.in.:  Haakon  II  Barczysty  –  zginął  1162,  król  Norwegii,  który
pokonał Inge I Garbatego w bitwie (1161); matką Haakona II Barczystego była
Tora; Sigurd Markusfostre – antykról Norwegii, zabity w 1163, imię jego matki
nie  jest  znane;  Cecylia  –  zm.  około  1185,  jej  drugim  męŜem  został  Baard
Guttormsson,  ich  dzieckiem  był  król  Norwegii  Inge  II  Baardsson  (zm.  1217);
Sverre – król Norwegii, zm. 1202 (prawdopodobnie syn Sigurda II Gęby).

został zamordowany po przegranej bitwie pod Holmengra (12 XI 1139).

po  dziadku  swej  matki.  Był  jedynym  prawowitym  synem  króla  Norwegii
Haralda IV Gille, a przyrodnim bratem
został  władcą  krainy  Viken  (południowo
Oslofjord), a po śmierci swego ojca, zamordowanego przez uzurpatora
III  Złego  Diakona,  został  obwołany  królem  Norwegii.  Faktyczn
podczas małoletniości króla sprawował
pretendentami  do  korony:  Sigur
Magnusem IV Ślepym. Po trwaj
Magnus  IV  Ślepy  zostali  pokonani  w  bitwie  pod  Holmengra  (
Magnus  IV  Ślepy  zginął,  a  Sigurd  III
wkrótce  zamordowany.  Po  kilku  latach  spokoju  w  królestwie  rozpocz
walki  między  królem  Inge
formalnie równieŜ nosili tytuły królewskie. Bratobójcze walki doprowadziły do
podziału  kraju  między  braci  (Sigurd  II
krainie Trondelag), jednak król Inge I
czasów  króla  w  1152  roku  wcze
Trondheim),  stolicy  pań
arcybiskupstwa,  co  oznaczało  uniezale
duńskiej archidiecezji z siedzib
dąŜąc  do  zdobycia  pełnej  władzy  w  kraju,  zabił  obu  swych  przyrodnich  braci

32.SIGURD III „ZŁY DIA
(1136-1139)

nieślubny syn Magnusa

III Bosego (?). Początkowo diakon, po
ś

mierci Sigurda I Jorsalfara wyst

roszczeniami  do  tronu  podaj
naturalnego  syna  Magnusa  III  Bosego;
w 1136 po wojnie z Haraldem IV Gille,
uznany przezeń za brata i współwładc
wkrótce zamordował Haralda IV Gille i
(w  celu  pełniejszej  legitymizacji  swej
władzy)  przybrał  na  współwładc
uwolniononego  Magnusa  IV
po  3-letniej  wojnie  z  Inge  I  Garbatym

został zamordowany po przegranej bitwie pod Holmengra (12 XI 1139).

33.INGE

HARALDSSON

RYGG

(GARBATY)

(1136

Norwegii

1136-1161,

dynastii

Yngling.  Urodzony  w
króla  Norwegii  Haralda  IV  Gille
1136)  i  Ingrid  księŜniczki
(zm.  po  1161),  córki  Rangvalda,  syna
króla  Szwecji  Inge  I  Starszego
Stenkila (zmarł po 1112

dku swej matki. Był jedynym prawowitym synem króla Norwegii

, a przyrodnim bratem Sigurda II Gęby i Eysteina II

krainy Viken (południowo-wschodnia część

mierci swego ojca, zamordowanego przez uzurpatora

, został obwołany królem Norwegii. Faktyczn

ci króla sprawował regent Ogmund Dreng, który walczył z

pretendentami do korony: Sigurdem III Złym Diakonem i jego sojusznikiem

. Po trwających trzy lata walkach Sigurd III

zostali pokonani w bitwie pod Holmengra (

ł, a Sigurd III Zły Diakon został wzię

Po kilku latach spokoju w królestwie rozpocz

dzy królem Inge I Garbatym a jego przyrodnimi bra

nosili tytuły królewskie. Bratobójcze walki doprowadziły do

dzy braci (Sigurd II Gęba w płd. części kraju, Eystein II w

), jednak król Inge I Garbaty zachował władzę zwierzchni

roku wcześniejsze biskupstwo w Nidaros (dzisiejsze

), stolicy państwa do 1217, zostało podniesione do rangi

oznaczało uniezaleŜnienie się kościoła norweskiego od

skiej archidiecezji z siedzibą w Lund. W następnych latach Inge I

c do zdobycia pełnej władzy w kraju, zabił obu swych przyrodnich braci

.SIGURD III „ZŁY DIAKON”

lubny syn Magnusa

tkowo diakon, po

mierci Sigurda I Jorsalfara wystąpił z

roszczeniami do tronu podając się za
naturalnego syna Magnusa III Bosego;
w 1136 po wojnie z Haraldem IV Gille,

za brata i współwładcę;

wkrótce zamordował Haralda IV Gille i
(w  celu  pełniejszej  legitymizacji  swej
władzy)  przybrał  na  współwładcę
uwolniononego  Magnusa  IV  Ślepego;

letniej wojnie z Inge I Garbatym

został zamordowany po przegranej bitwie pod Holmengra (12 XI 1139).

HARALDSSON

KROK-

(1136-1161)

król

dynastii

Urodzony w 1135 roku, syn

da IV Gille (zm.

ęŜ

niczki szwedzkiej

), córki Rangvalda, syna

Inge I Starszego z rodu

1112). Imię otrzymał

dku swej matki. Był jedynym prawowitym synem króla Norwegii

Eysteina II. W 1136 r.

ęść

kraju wokół

mierci swego ojca, zamordowanego przez uzurpatora Sigurda

, został obwołany królem Norwegii. Faktyczną władzę

Ogmund Dreng, który walczył z

i jego sojusznikiem

cych trzy lata walkach Sigurd III Zły Diakon i

zostali pokonani w bitwie pod Holmengra (1139), gdzie

został wzięty do niewoli i

Po kilku latach spokoju w królestwie rozpoczęły się

a jego przyrodnimi braćmi, którzy

nosili tytuły królewskie. Bratobójcze walki doprowadziły do

ci kraju, Eystein II w

zachował władzę zwierzchnią. Za

niejsze biskupstwo w Nidaros (dzisiejsze

stwa do 1217, zostało podniesione do rangi

cioła norweskiego od

pnych latach Inge I Garbaty,

c do zdobycia pełnej władzy w kraju, zabił obu swych przyrodnich braci

(Sigurda II Gębę w 1155, Eysteina II w 1157), potem jednak musiał walczyć ze
swymi  bratankami:  Haakonem  II  Barczystym  i  Sigurdem  IV  Markusfostre,
którzy  pokonali  króla  w  bitwie  pod  Oslo  4  lutego  1161,  podczas  której  Inge  I
Garbaty poległ. Po śmierci Inge I Garbatego królem Norwegii został Haakon II
Barczysty.  Inge  I  Garbaty  nie  był  Ŝonaty,  nie  miał  teŜ  potomstwa.  W  rok  po
ś

mierci króla Magnusa V Erlingssona, panującego w latach 1161-1184, niejaki

Jon  Kuvlung,  wcześniej  będący  klerykiem,  został  przywódcą  buntu  przeciwko
moŜnym, następnie obwołał się synem Inge I Garbatego i zajął krainę Viken, a
takŜe  udało  mu  się  zdobyć  stołeczne  Nidaros.  Zginął  on  w  bitwie  w  1188  r.
Okres  panowania  króla  Inge  I  Garbatego,  jak  równieŜ  jego  poprzedników  i
następców,  był  okresem  wieloletniej  wojny  domowej  (lata  1130-1240)
pomiędzy  władcami  norweskimi,  okres  ten  w  historii  Norwegii  znany  jest  pod
nazwą 'borgerkrigstid'.

34.MAGNUS (V) HARALDSSON (1142-1145)

Sagi z tamtych czasów (min.

Haraldssønnenes saga, zobacz teŜ Snorri Sturluson, Heimskringla) wspominają
równieŜ o czwartym synu Haralda IV Gille, Magnusie V Haraldssonie, który
takŜe miał zaŜądać dla siebie części królestwa, zmarł on jednak krótko po
przyjęciu tytułu królewskiego w 1142.

35.EYSTEIN

HARALDSSON

(1142-1157)

król Norwegii z dynastii

Yngling

latach

1142-1157,

współpanujący razem z przyrodnimi
braćmi Inge I Garbatym i Sigurdem
II  Gębą.  Data  jego  urodzenia  nie
jest  znana.  Był  nieślubnym  synem
króla  Norwegii  Haralda  IV  Gille
(zm. 1136), kroniki i sagi z tamtych
czasów  nie  przekazały  imienia  jego
matki.  Zanim  przybył  do  Norwegii
przebywał  w  Szkocji  (jego  ojciec

zaś  dzieciństwo  i  młodość  spędził  w  Irlandii).  W  roku  1142  przybył  do
Norwegii, gdzie rządziło jego dwóch przyrodnich braci, Inge I Garbaty i Sigurd
II Gęba. Przybywszy zaŜądał od braci udziału we władzy i wydzielenia własnej
dzielnicy.  Za  zgodą  braci  Eystein  II  został  obwołany  królem  i  otrzymał  we
władanie  dzielnicę  Trondelag.  Działał  razem  z  braćmi  przy  załoŜeniu
pierwszego  norweskiego  arcybiskupstwa  w  Nidaros  (ówczesna  nazwa
dzisiejszego  Trondheim),  dzięki  czemu  norweski  kościół  uniezaleŜnił  się  od
duńskiej  archidiecezji  w  Lundzie.  Eystein  II  objął  przywództwo  nad  tymi
spośród  moŜnych  i  rycerstwa,  którym  nie  podobała  się  ingerencja  kościoła  we
władzę królewską (tzw. partia Birkebeiner), w przeciwieństwie do najstarszego
z braci, Inge I Garbatego, który stanął na czele partii prokościelnej (tzw. partia
Baglar). W roku 1155 Inge I Garbaty doprowadził do śmierci Sigurda II Gęby i
stało  się  jasne,  Ŝe  pomiędzy  pozostałymi  braćmi  musi  dojść  do  konfrontacji.
Miało  to  miejsce  dwa  lata  później,  kiedy  to  Eystein  II  ufny  w  swoją  siłę

postanowił  zaatakować  starszego  brata.  W  pierwszym  spotkaniu  flota  Eysteina
II rozproszyła się na widok floty przeciwników, a podczas kolejnego starcia na
morzu Inge I Garbaty pokonał flotę Eysteina II, potem pojmał go uciekającego
na  statku  i  kazał  zamordować.  Miało  to  miejsce  21  sierpnia  1157  roku.  śoną
Eysteina  II  była  Ragna  Nikolasdatter,  córka  Nikolasa.  Para  nie  miała  dzieci.
Synem Eysteina II i nieznanej z imienia nałoŜnicy był Eystein III Meyla, który
w  1174  roku  pojawił  się  w  Norwegii,  obwołał  się  królem  i  licząc  na  poparcie
partii  Birkebeiner  podjął  walkę  z  królem  Magnusem  V,  ale  juŜ  w  1177  został
pokonany i zabity.

(-).OGMUND DRENG (REGENT: 1136-1142)

36.HAAKON

HERDEBREID

(BARCZYSTY)

(1157-1162)

król

Norwegii 1157–1162, z dynastii
Yngling. Urodził się prawdopodobnie
w 1147 lub 1148 r., był pozamał-
Ŝ

eńskim

synem

króla

Norwegii

Sigurda II Gęby (zm. 1155), wnukiem
króla Norwegii Haralda IV Gille. Po

mierci króla Sigurda I Jorsalfara w 1130 r. nastąpił w Norwegii okres

wieloletniej  wojny  domowej  pomiędzy  kolejnymi  pretendentami,  którzy
powoływali  się  na  swoje  prawa  do  korony  królewskiej.  W  późniejszym  czasie
partia dąŜąca do zjednoczenia kraju pod władzą jednego króla została nazwana
stronnictwem  narodowym  (tzw.  Birkebeiner),  zaś  partia  przeciwna,  według
której  kaŜdy  potomek  królewskiego  rodu  miał  prawo  do  części  władztwa,
została nazwana stronnictwem kościelnym (tzw. Baglar) Po 1140, po pokonaniu
przeciwników, zwierzchnią władzę w królestwie objął król Inge I Garbaty wraz
ze swymi braćmi Sigurdem II Gebą oraz Eysteinem II, którzy formalnie równieŜ
nosili tytuły królewskie. Po krótkim okresie pokojowego współwładztwa doszło
do  walk  pomiędzy  braćmi,  a  później  Inge  I  Garbatym  zamordował  obu  braci,
Sigurda  II  Gębę  w  1155,  Eysteina  II  w  1157.  Po  śmierci  Eysteina  II  moŜni
zebrani  w  stronnictwie  Birkebeiner,  doprowadzili  do  koronacji  Haakona  II
Barczystego  na  króla  Norwegii  (1157).  Haakon  II  Barczysty  podjął  walkę  z
królem  Inge  I  Garbatym,  mając  za  sojusznika  swego  brata  Sigurda  IV
Markusfostre. Do bitwy między przeciwnikami doszło pod Oslo 4 lutego 1161 r.
Wojska  króla  Inge  I  Garbatego  zostały  pokonane,  a  on  sam  poległ  na  polu
bitwy. Mimo tego zwycięstwa król Haakon II Barczysty nie pozbył się wrogów,
poniewaŜ  pretensje  do  korony  królewskiej  zgłosił  Erling  Skakke,  główny
doradca i współpracownik króla Inge I Garbatego, będący zięciem króla Sigurda
I KrzyŜowca. Erling Skakke stanął na czele stronnictwa Bagler, jego zwolennicy
w 1161 r. wybrali na króla Magnusa V Erlingssona, małoletniego syna Erlinga
Skakke.  W  kolejnym  roku  doszło  do  walk  wojsk  Erlinga  Skakke  ze  wojskami
popierającymi Haakona II Barczystego. Do rozstrzygnięcia doszło w bitwie pod
Sekken  (7  lipca  1162).  Wojska  Erlinga  Skakke  wygrały  bitwę,  podczas  której

zginął król  Haakon  II  Barczysty.  Po
stronnictwa  Birkebeiner
Sigurda  Markusfostre,  który  przyj
Markusfostre, jednak juŜ rok pó
zamordowany.  Król  Haakon  II  Barczysty  nie  był
potomstwa.

37.MAGNUS

Erlinga Krzywego i Christyny, córki Sigurda I Jorsalfara. Po
ś

mierci Inge I Garbatego jego ojciec, bliski współpracownik

poległego króla i przywódca partii proko
zwolenników  Inge  I  Garbatego  do  wyboru  Magnusa  V
Erlingssona  na  króla  jako  „jedynego  prawdziwego  spadkobierc
dynastii Yngling”; po pokonaniu i zabiciu Haakona II Barczystego
i  Sigurda  IV  Markusfostre  Erling  Skakke  podporz
całość  królestwa,  obejmuj
imieniu małoletniego
z  arcybiskupem  Eysteinem  Erlandssonem  w  sprawie  koronacji
Magnusa  V  Erlingssona  w  zamian  za  królewskie  poparcie  dla
kościoła (jako pierwszy w historii władca Norwegii); na sejmie w

Tronheim  (1164)  wspieraj
otrzymały  wiele  przywilejów;  wprowadzone  wówczas  zasady  primogenitury  i
konieczność  pochodzenia  władcy  z  legalnego  zwi
przesunięcie  prawa  do  zatwierdzania  wyboru  monarchy  ze  zgromadze
lokalnych  na  specjalne  zgromadzenie  ogólnokrajowe  i  szerokie  przywileje
prawne i ekonomiczne dla ko
(Birkebeiner).  Powstanie  przeciwników  Erlinga  Skakke  i  Magnusa  V
Erlingssona  pod  wodzą  Eysteina  III  Meyli  (1174)  poci
szlachtę  i  chłopstwo;  Erling  Skakke  zdołał  pokona
(1177),  ale  nowy  przywódca  rebelii  Sverre  (Sigurdson)  zebrał  rozbite  wojska  i
pobił armię królewską pod Kalvskinnet (1179), gdzie poległ Erling Skakke, a w
1180 pod Trondheim pokonał wojska dowodzone przez Magnusa V Erlingssona
i  wygnał  go  z  kraju;  przebywaj
proponowane przez Sverre podziały kraju, licz
w  rejonie  Trondheim  i  Bergen  (wspieranych  przez
wyprawa do Norwegii zako
podczas której Magnus V Erlingsson uton

(-).ERLING SKAKKE (REGENT: 1162

Erlingssona,  Ŝonaty  z  Christyn
Garbatego  Erling  Skakke,  bliski  współpracownik  poległego  króla  i  przywódca
partii prokościelnej (Bagler), skłonił zwolenników Inge I Garbatego do wyboru
Magnusa  V  Erlingssona  na  króla  jako  „jedynego  prawdziwego  spadkobierc
dynastii Yngling”; po pokonaniu i zabiciu Haakona II Barczystego i Sigurda IV
Markusfostre Erling Skakke podporz

ł król Haakon II Barczysty. Po śmierci Haakona II Barczystego

zebrali się wokół młodszego brata królewskiego,

, który przyjął koronę królewską w 1162 jako Sigurd IV

rok później dostał się do niewoli przeciwników i został

Król Haakon II Barczysty nie był Ŝonaty, nie pozostawił te

.MAGNUS V (VI) ERLINGSSON (1162-1180)

Erlinga Krzywego i Christyny, córki Sigurda I Jorsalfara. Po

mierci Inge I Garbatego jego ojciec, bliski współpracownik

poległego króla i przywódca partii prokościelnej (Bagler), skłonił
zwolenników Inge I Garbatego do wyboru Magnusa V

na na króla jako „jedynego prawdziwego spadkobierc

dynastii Yngling”; po pokonaniu i zabiciu Haakona II Barczystego
i Sigurda IV Markusfostre Erling Skakke podporz

królestwa, obejmując formalnie władzę

imieniu małoletniego króla. W 1163 Erling Skakke porozumiał si
z arcybiskupem Eysteinem Erlandssonem w sprawie koronacji
Magnusa V Erlingssona w zamian za królewskie poparcie dla

cioła (jako pierwszy w historii władca Norwegii); na sejmie w

Tronheim (1164) wspierające Erlinga Skakke arystokracja i duchowie
otrzymały wiele przywilejów; wprowadzone wówczas zasady primogenitury i

pochodzenia władcy z legalnego związku mał

cie prawa do zatwierdzania wyboru monarchy ze zgromadze

specjalne zgromadzenie ogólnokrajowe i szerokie przywileje

prawne i ekonomiczne dla kościoła wywołały sprzeciw stronnictwa narodowego
(Birkebeiner). Powstanie przeciwników Erlinga Skakke i Magnusa V

Eysteina III Meyli (1174) pociągnęło za sob

i chłopstwo; Erling Skakke zdołał pokonać buntowników pod Re

(1177), ale nowy przywódca rebelii Sverre (Sigurdson) zebrał rozbite wojska i

pod Kalvskinnet (1179), gdzie poległ Erling Skakke, a w

ndheim pokonał wojska dowodzone przez Magnusa V Erlingssona

i wygnał go z kraju; przebywając w Danii, Magnus V Erlingssom odrzucił
proponowane przez Sverre podziały kraju, licząc na sukces powsta
w rejonie Trondheim i Bergen (wspieranych przez biskupów); podj
wyprawa do Norwegii zakończyła się przegraną bitwą morską w Sognefjordzie,
podczas której Magnus V Erlingsson utonął.

).ERLING SKAKKE (REGENT: 1162-1164)

ojciec króla Magnusa V

onaty z Christyną, córką Sigurda I Jorsalfara. Po

Garbatego Erling Skakke, bliski współpracownik poległego króla i przywódca

cielnej (Bagler), skłonił zwolenników Inge I Garbatego do wyboru

Magnusa V Erlingssona na króla jako „jedynego prawdziwego spadkobierc

stii Yngling”; po pokonaniu i zabiciu Haakona II Barczystego i Sigurda IV

Markusfostre Erling Skakke podporządkował sobie całość królestwa, obejmuj

Barczystego moŜni ze

wokół młodszego brata królewskiego,

w 1162 jako Sigurd IV

do niewoli przeciwników i został

onaty, nie pozostawił teŜ

1180)

syn jarla

Erlinga Krzywego i Christyny, córki Sigurda I Jorsalfara. Po

mierci Inge I Garbatego jego ojciec, bliski współpracownik

cielnej (Bagler), skłonił

zwolenników Inge I Garbatego do wyboru Magnusa V

na na króla jako „jedynego prawdziwego spadkobiercę

dynastii Yngling”; po pokonaniu i zabiciu Haakona II Barczystego
i Sigurda IV Markusfostre Erling Skakke podporządkował sobie

c formalnie władzę regencyjną w

króla. W 1163 Erling Skakke porozumiał się

z arcybiskupem Eysteinem Erlandssonem w sprawie koronacji
Magnusa V Erlingssona w zamian za królewskie poparcie dla

cioła (jako pierwszy w historii władca Norwegii); na sejmie w

inga Skakke arystokracja i duchowieństwo

otrzymały wiele przywilejów; wprowadzone wówczas zasady primogenitury i

zku małŜeńskiego,

cie prawa do zatwierdzania wyboru monarchy ze zgromadzeń

specjalne zgromadzenie ogólnokrajowe i szerokie przywileje

cioła wywołały sprzeciw stronnictwa narodowego

(Birkebeiner). Powstanie przeciwników Erlinga Skakke i Magnusa V

ło za sobą drobną

buntowników pod Re

(1177), ale nowy przywódca rebelii Sverre (Sigurdson) zebrał rozbite wojska i

pod Kalvskinnet (1179), gdzie poległ Erling Skakke, a w

ndheim pokonał wojska dowodzone przez Magnusa V Erlingssona

c w Danii, Magnus V Erlingssom odrzucił

c na sukces powstań trwających

biskupów); podjęta w 1184

w Sognefjordzie,

ojciec króla Magnusa V

rsalfara. Po śmierci Inge I

Garbatego Erling Skakke, bliski współpracownik poległego króla i przywódca

cielnej (Bagler), skłonił zwolenników Inge I Garbatego do wyboru

Magnusa V Erlingssona na króla jako „jedynego prawdziwego spadkobiercę

stii Yngling”; po pokonaniu i zabiciu Haakona II Barczystego i Sigurda IV

królestwa, obejmując

formalnie  władzę  regencyjn
Skakke  porozumiał  się  z  arcybiskup
koronacji Magnusa V Erlingssona w zamian za królewskie poparcie dla ko
(jako  pierwszy  w  historii  władca  Norwegii);  na  sejmie  w  Tronheim  (1164)
wspierające  Erlinga  Skakke  arystokracja  i  duchowie
przywilejów;  wprowadzone  wówczas  zasady  primogenitury  i  konieczno
pochodzenia władcy z legalnego zwi
zatwierdzania  wyboru  monarchy  ze  zgromadze
zgromadzenie  ogólnokrajowe  i  szerokie  przywil
kościoła  wywołały  sprzeciw  stronnictwa  narodowego  (Birkebeiner).  Powstanie
przeciwników Erlinga Skakke i Magnusa V Erlingssona pod wodz
Meyli  (1174)  pociągnęło  za  sob
zdołał pokonać buntowników pod Re (1177), ale nowy przywódca rebelii Sverre
(Sigurdson)  zebrał  rozbite  wojska  i  pobił  armi
(1179), gdzie poległ Erling Skakke.

38.SIGURD IV MARKUSFOSTRE (1162

Gęby, przyrodni brat Haakona II Barczystego i Sverre (?). Po
bitwie pod Sekken przeją
(Birkebeiner); walczył z Erlingiem Skakke, działaj
syna Magnusa V Erlingssona; wkrótce wp
zamordowany w więzieniu.

39.EYSTEIN III MEYLA (1174

Pojawił się w 1174 i stan
antykościelnego (Birkebeiner) przeciwko rz
Magnusa V Erlingssona; obrany przez swych zwolenników królem, poległ pod
Re w bitwie z wojskami Magnusa V Erlingssona.

partyzancką  i  sprawdził  si
królem  przez  wiec,  pokonał  pod  Kalvskinnet  armi
regenta  Erlinga  Skakke  (który  poległ),  w  1180  pobił  pod  Trondheim  wojska
Magnusa  V  Erlingssona  i  wkrótce  zmusił  go  do  opuszczenia  kraju;  w  trakcie

regencyjną w imieniu małoletniego króla. W 1163 Erling

z arcybiskupem Eysteinem Erlandssonem w sprawie

koronacji Magnusa V Erlingssona w zamian za królewskie poparcie dla ko
(jako pierwszy w historii władca Norwegii); na sejmie w Tronheim (1164)

ce Erlinga Skakke arystokracja i duchowieństwo otrzymały wiele

przywilejów;  wprowadzone  wówczas  zasady  primogenitury  i  konieczno
pochodzenia władcy z legalnego związku małŜeńskiego, przesuni
zatwierdzania  wyboru  monarchy  ze  zgromadzeń  lokalnych  na  specjalne
zgromadzenie  ogólnokrajowe  i  szerokie  przywileje  prawne  i  ekonomiczne  dla

cioła wywołały sprzeciw stronnictwa narodowego (Birkebeiner). Powstanie

przeciwników Erlinga Skakke i Magnusa V Erlingssona pod wodz

ło za sobą drobną szlachtę i chłopstwo; Erling Skakke

buntowników pod Re (1177), ale nowy przywódca rebelii Sverre

(Sigurdson) zebrał rozbite wojska i pobił armię królewską pod Kalvskinnet
(1179), gdzie poległ Erling Skakke.

.SIGURD IV MARKUSFOSTRE (1162-1163)

nieślubny syn Sigurda II

yrodni brat Haakona II Barczystego i Sverre (?). Po ś

bitwie pod Sekken przejął jego funkcję przywódcy stronnictwa narodowego
(Birkebeiner); walczył z Erlingiem Skakke, działającym w imieniu małoletniego
syna Magnusa V Erlingssona; wkrótce wpadł w niewolę Erlinga Skakke i został

zieniu.

.EYSTEIN III MEYLA (1174-1177)

syn Eysteina II Haraldssona (?).

w 1174 i stanął na czele powstania stronnictwa narodowego i

cielnego (Birkebeiner) przeciwko rządom Erlinga Skakke i jego syna

Magnusa V Erlingssona; obrany przez swych zwolenników królem, poległ pod
Re w bitwie z wojskami Magnusa V Erlingssona.

40.SVERRE SIGURDSSON (1177) (1180
1202)

jedna z najbardziej znanych postaci w

redniowiecznej historii Norwegii. Posz

władzę  monarszą  i  ograniczając  przywileje  kleru,
wywołał falę powstań, których tłumienie trwało a
do  1217.  Był  synem  NorweŜki  Gunnhildy,  we
wczesnej  młodości  został  na  Wyspach  Owczych
wyświęcony  na  księdza.  Gdy  dowiedział  si
matki,  Ŝe  jest  synem  byłego  króla  Norwegii
Sigurda II Gęby wyjechał do Norwegii (1174), by
zabiegać  o  tron;  po  śmierci  Eysteina  II  Meyli  w
bitwie pod Re zebrał w Värmlandzie pozostało
jego  armii;  początkowo  prowadził  działalno

i sprawdził się jako dobry dowódca; w 1179 został ogłoszony

królem  przez  wiec,  pokonał  pod  Kalvskinnet  armię  królewską
regenta  Erlinga  Skakke  (który  poległ),  w  1180  pobił  pod  Trondheim  wojska
Magnusa  V  Erlingssona  i  wkrótce  zmusił  go  do  opuszczenia  kraju;  w  trakcie

w imieniu małoletniego króla. W 1163 Erling

em Eysteinem Erlandssonem w sprawie

koronacji Magnusa V Erlingssona w zamian za królewskie poparcie dla kościoła
(jako pierwszy w historii władca Norwegii); na sejmie w Tronheim (1164)

stwo otrzymały wiele

przywilejów; wprowadzone wówczas zasady primogenitury i konieczność

skiego, przesunięcie prawa do

lokalnych na specjalne

eje prawne i ekonomiczne dla

cioła wywołały sprzeciw stronnictwa narodowego (Birkebeiner). Powstanie

przeciwników Erlinga Skakke i Magnusa V Erlingssona pod wodzą Eysteina III

i chłopstwo; Erling Skakke

buntowników pod Re (1177), ale nowy przywódca rebelii Sverre

pod Kalvskinnet

lubny syn Sigurda II

yrodni brat Haakona II Barczystego i Sverre (?). Po śmierci brata w

przywódcy stronnictwa narodowego

cym w imieniu małoletniego

Erlinga Skakke i został

syn Eysteina II Haraldssona (?).

ł na czele powstania stronnictwa narodowego i

Skakke i jego syna

Magnusa V Erlingssona; obrany przez swych zwolenników królem, poległ pod

.SVERRE SIGURDSSON (1177) (1180-

jedna z najbardziej znanych postaci w

redniowiecznej historii Norwegii. Poszerzając

c przywileje kleru,

, których tłumienie trwało aŜ

ki Gunnhildy, we

ci został na Wyspach Owczych

dza. Gdy dowiedział się od

em byłego króla Norwegii

by wyjechał do Norwegii (1174), by

mierci Eysteina II Meyli w

bitwie pod Re zebrał w Värmlandzie pozostałości

tkowo prowadził działalność

ódca; w 1179 został ogłoszony

królewską pod komendą

regenta Erlinga Skakke (który poległ), w 1180 pobił pod Trondheim wojska
Magnusa V Erlingssona i wkrótce zmusił go do opuszczenia kraju; w trakcie

wojen sukcesyjnych cofnął przywileje przyznane przez Magnusa V Erlingssona
kościołowi,  co  doprowadziło  do  emigracji  arcybiskupa  Trondheim  Eystena
Erlendssona, poplecznika Magnusa V Erlingssona; w 1183 zawarł z nim ugodę i
w  1184  w  fiordach  rozbił  wyprawę  Magnusa  V  Erlingssona,  który  utonął
podczas  bitwy.  Po  zakończeniu  wojny  domowej  skoncentrował  się  na
odbudowie  wyniszczonego  i  wyludnionego  kraju,  wykazując  się  znacznym
talentem  organizacyjnym.  Próba  wdroŜenia  reformy  gregoriańskiej  podjęta
przez  biskupów  norweskich  doprowadziła  do  kolejnego  konfliktu  między
kościołem  a  królem,  który  domagał  się  prawa  wyboru  biskupów  oraz
zmniejszenia  liczebności  prywatnych  wojsk  arcybiskupa,  zraŜając  następcę
Eysteina  Erlendssona,  Erika  Ivarssona,  który  odmówiwszy  koronacji  Sverre
Sigurdssona,  zbiegł  w  1190  do  Danii  wraz  z  wieloma  innymi  biskupami.
Pozostali  biskupi  na  czele  z  biskupem  Bergen  koronowali  Sverre  Sigurdssona,
za  co  zostali  ekskomunikowani  przez  papieŜa  Celestyna  III  (1194),  co
przyspieszyło  ponowne    uformowanie  się  propapieskiej  opozycji  kierowanej
przez  biskupa  Oslo  Mikołaja  Arnessona  i  arcybiskupa  Erika  Ivarssona  (1196).
Zapoczątkowało to wojnę pastoralną, tzw. „bunt pastoralisów” grupy kierowanej
przez  świeckich  i  religijnych  przeciwników  kościelnych  i  administracyjnych
reform  Sverre  Sigurdssona.  Mikołaj  Arnesson  opanował  większość  wsch.
Norwegii, zyskał poparcie niŜszych klas i zaczął zagraŜać terytorium wewnątrz
kraju będącym  pod  panowaniem  Sverre  Sigurdssona.  Doznał  jednak poraŜki  w
1199.  Do  1202  Sverre  Sigurdsson  pokonał  opozycję  pastoralną  próbującą
osadzić  na  tronie  Inge  (II),  lecz  wojna  domowa  ciągnęła  się  jeszcze  po  jego
ś

mierci. Na papieskie potępienie i nałoŜony interdykt Sverre Sigurdsson

odpowiedział najwyraźniejszym w owym okresie wystąpieniem na rzecz
ś

wieckiego zwierzchnictwa nad kościołem – „Mową przeciwko biskupom”.

Historia Ŝycia Sverre Sigurdssona przedstawia islandzka opowieść „Sverris
saga”.

41.INGE II MAGNUSSON (1199?-1202)

podając się za syna Magnusa V

Erlingssona stanął na czele rebelii przeciwko Sverre Sigurdssonowi w rejonie
Viken; wybrany w Oslo królem przez zwolenników partii kościelnej (Bagler),
pokonany przez Sverre Sigurdssona w 1201, wkrótce zginął.

42.HAAKON

III

SVERRESSON

(1202-1204)

król Norwegii w latach 1202–

1204,  z  dynastii  Yngling.  Haakon  III  Swerresson  był  młodszym  synem  króla
Norwegii  Sverre  Sigurdssona  (zm.  9  marca  1202)  i  jego  nałoŜnicy  Astrid,  z
którą  Sverre  Sigurdsson  Ŝył  na  Wyspach  Owczych,  zanim  w  1177  przybył  do
Norwegii  i  zdobył  tron  królewski.  Haakon  III  Swerresson  wraz  z  ojcem  (który
podawał  się  za  syna  króla  Sigurda  II  Gęby)  brał  udział  w  walkach  przeciwko
wojskom  króla  Magnusa  V  Erlingssona,  podczas  których  z  powodzeniem
dowodził  wojskiem  ojca.  Po  śmierci  ojca  Haakon  III  Swerresson  został
przywódcą stronnictwa Birkebeiner i królem Norwegii. Panowanie Haakona III
Swerresson  przypadło  na  okres  wieloletniej  wojny  domowej  trwającej  w
Norwegii  od  1130  do  1240  pomiędzy  kolejnymi  władcami  norweskimi  i

pretendentami  do  tronu  królewskiego.  W  kraju  istniały  dwa  zwalczające  się
obozy: pierwszy z nich, stronnictwo Birkebeiner, zwane narodowym, dąŜyło do
zjednoczenia  kraju  pod  władzą  jednego  władcy;  drugie  stronnictwo  Baglar,
zwane  stronnictwem  kościelnym,  poniewaŜ  uzyskało  poparcie  biskupów
norweskich uwaŜało, Ŝe kaŜdy potomek królewskiego rodu ma prawo do części
władztwa. Silne rządy ojca pozwoliły Haakonowi III Swerressonowi rozciągnąć
swą  władzę  na  całe  terytorium  kraju.  Musiał  się  jednak  liczyć  z  głosami
niezadowolenia  ze  strony  hierarchii  kościelnej,  która  od  czasu  wyklęcia  tych
spośród  biskupów,  którzy  popierali  króla  Sverre  Sigurdssona,  stała  się  częścią
antykrólewskiej opozycji. Haakonowi III Swerressonowi udało się doprowadzić
do  ugody  z  biskupami.  Pomyślnie  rozpoczęte  panowanie  Haakona  III
Swerressona  zostało  przerwane.  Miało  to  związek  z  jego  macochą,  królową
Małgorzatą,  córką  króla  Szwecji  Eryka  IX  .  Królowa  Małgorzata bezpośrednio
po śmierci króla Sverre Sigurdssona wyjechała do Szwecji. Pod koniec grudnia
1203  powróciła  do  Norwegii  wraz  z  córką  Krystyną  (jej  ojcem  był  Sverre
Sigurdsson)  i  przybyła  na  dwór  króla.  Dwa  dni  później,  1  stycznia  1204,  król
Haakon  III  Swerresson  zmarł,  prawdopodobnie  otruty.  Królowa  Małgorzata
została oskarŜona o zbrodnię, wówczas jeden z jej sług, by dowieść niewinności
kobiety, zgodził się poddać sądowi boŜemu, jednak podczas próby wody utonął.
Wtedy  królowa  ponownie  opuściła  Norwegię.  Po  śmierci  Haakona  III
Swerressona  królem  obwołany  został  będący  dzieckiem  Guttorm  Sigurdsson,
syn  Sigurda  Lavarda,  wnuk  króla  Sverre  Sigurdssona.  JednakŜe  Guttorm
Sigurdsson po kilku miesiącach zmarł, a władzę w kraju objął Inge II Baardsson,
podobnie  jak  Haakon  III,  Swerresson  wnuk  Sigurda  II  Gęby.  Haakon  III
Swerresson  nie  był  Ŝonaty,  w  chwili  śmierci  nie  miał  potomków.  Dzieckiem
Haakona  III  Swerresson,  urodzonym  juŜ  po  jego  śmierci,  był  Haakon,
późniejszy król Norwegii Haakon IV Stary

43.GUTTORM

SIGURDSSONA

(1204)

król Norwegii od 2 stycznia do 11

sierpnia  1204.  Ojcem  Guttorma  był  Sigurd  Sverresson  Lavard,  syn  króla
Norwegii  Swerre  Sigurdssona.  Sagi  nie  przekazały  imienia  matki  Guttorma
Sigurdssona.  Ojciec  Guttorma  Sigurdssona  urodził  się  między  1170  a  1175
rokiem  na  Wyspach  Owczych,  gdzie  wtenczas  mieszkał  przyszły  król  Sverre
Sigurdsson  i  początkowo  nosił  imię  Unas.  Gdy  Sverre  Sigurdsson  ogłosił  się
synem  zmarłego  w  1155  króla  Sigurda  II  Gęby  i  wysunął  pretensje  do  tronu
Norwegii,  zmienił  imię  swego  najstarszego  syna  Unasa  na  Sigurda.  W  1177
Sverre  Sigurdsson  wraz  z  synem  przybył  do  Norwegii,  gdzie  po  kilku  latach
walk  pokonał  dotychczasowego  władcę  Magnusa  V  Erlingssona  i  odtąd
niepodzielnie panował w kraju. Sigurd Sverresson (noszący przydomek Lavard)
zmarł w 1200, pozostawiając rocznego syna Guttorma. Po śmierci króla Sverre
Sigurdssona    (zm.  1202)  władcą  Norwegii  został  jego  syn  Haakon  III
Swerresson.  Jednak  juŜ  w  1  stycznia  1204  Haakon  III  Swerresson  zmarł,
prawdopodobnie  otruty  na  polecenie  swej  macochy  Małgorzaty  szwedzkiej.
Dzień  po  śmierci  Haakona  III  Swerresona  moŜni  i  biskupi  królem  obwołali

małoletniego  Guttorma  Sigurdssona,  jedynego  (jak  się  wówczas  wydawało)
męskiego  potomka  króla  Sverre  Sigurdssona.  Zmianę  na  tronie  wykorzystali
zwolennicy partii Baglar, uwaŜający, Ŝe kaŜdy potomek królewskiego rodu miał
prawo  do  części  władztwa.  Na  ich  czele  stanął  Erling  Magnusson  Steinvegg,
podający się za syna Magnusa V Erlingssona, wspomagany przez flotę i wojska
duńskiego króla Waldemara II Wielkiego. Rządzący do tej pory stronnicy obozu
Birkebeiner, które dąŜyło do zjednoczenia kraju pod władzą jednego władcy (do
nich zaliczali się królowie Sverre Sigurdsson i Haakon III Swerresson), zebrali
się  pod  przywództwem  przyrodnich  braci  Haakona  Galina  i  Inge  Baardssona,
będących po kądzieli wnukami Sverre Sigurdssona. Guttormowi Sigurdssonowi
nie dane było dorosnąć i wziąć samodzielnego udziału w rozgrywkach o władzę.
Podczas podróŜy morskiej do Nidaros, gdzie miał zostać przeprowadzony thing,
Guttorm  Sigurdsson  zachorował,  a  następnie  zmarł  11  sierpnia  1204.  O
spowodowanie śmierci małoletniego króla powszechnie podejrzewano Haakona
Galina,  regenta  królewskiego.  Po  śmierci  Guttorma  Sigurdssonana  tron
królewski powołany został Inge Baardsson.

(-).HAAKON BAARDSSON (REGENT: 1204-1205)

przyrodni brat Inge II

Baardssona, który wobec małoletniości Guttorma Sigurdssona sprawował w
jego imieniu rządy regencyjne.

44.INGE

BAARDSSON

(1204-1217)

król Norwegii 1204–1217. Ojciec

Inge  II  Baardssona,  Baard  Guttormsson  (zm.  1194)  był  moŜnym  norweskim
pochodzącym z krainy Trøndelag. Matką Inge II Baardssona była Cecylia (zm.
1185),  córka  króla  Norwegii  Sigurda  II  zwanego  Gębą.  MałŜeństwo  Cecylii  z
Baardem  Guttormssonem,  zawarte  prawdopodobnie  w  1184,  zostało
zaaranŜowane  przez  jej  brata  króla  Sverre  Sigurdssona.  Po  śmierci  króla
Haakona  III  Swerressona  (1  stycznia  1204)  królem  został  obwołany  będący
czteroletnim dzieckiem Guttorm Sigurdsson, syn Sigurda Lawarda, wnuk króla
Sverre Sigurdssona. W Norwegii na nowo rozgorzała wojna domowa pomiędzy
stronnictwem  Birkebeiner  a  stronnictwem  Baglar  (Birkebeiner  dąŜyło  do
zjednoczenia  kraju  pod  władzą  jednego  władcy,  zaś  stronnictwo  Baglar
uwaŜało, Ŝe kaŜdy potomek królewskiego rodu miał prawo do części władztwa).
Inge II Baardsson i jego przyrodni brat, jarl Haakon (syn Cecylii, zwany Galin,
co znaczyło Szalony) zostali przywódcami partii Birkebeiner, natomiast na czele
przeciwników  stanął  Erling  Magnusson  Steinvegg,  podający  się  za  syna  króla
Magnusa  V  Erlingssona,  wspomagany  przez  flotę  i  wojska  króla  Danii
Waldemara  II  Wielkiego.  Erlingowi  Magnussonowi  udało  się  opanować  tereny
krainy  Viken,  połoŜonej  wokół  Oslo.  W  międzyczasie,  w  sierpniu  1204  zmarł
małoletni  król  Guttorm  Sigurdsson  (o  spowodowanie  śmierci  podejrzewano
Haakona  Galina)  i  na  tron  królewski,  mając  poparcie  arcybiskupa  Nidaros
powołany  został  Inge  II  Baardsson,  będący  w  Norwegii  drugim  królem  tego
imienia.  Pierwsze  trzy  lata  panowania  zeszły  królowi  na  walce  ze  stronnikami
antykróla  Erlinga  Magnussona,  a  po  jego  śmierci  (styczeń  1207)  z  kolejnym
pretendentem  partii  Baglar  –  Filipem  Simonssonem,  wywodzącym  się  z

moŜnego  rodu  norweskiego.  Jesieni
Baardssona,  Filipa  Simonssona
Baardsson  pozostanie  zwierzchnim  królem  Norwegii  z  o
Nidaros,  Filip  Simonsson
siedzibą  w  Oslo,  a  Haakon  Galin  nadal  b
Bergen.  Taki  podział  kraju  utrzymał  si
Baardssona,  mimo,  Ŝe  Filip
umowy  i  uŜywał  tytułu  królewskiego.  Haakon  Galin  równie
ambicje  i  miał  zamiar  u
skutecznie  się  temu  sprzeciwił.  Do  otwartego  konfliktu  mi
braćmi nigdy jednak nie doszło. W
i Inge II Baardsson pokojowo przej
Baardsson  zachorował,  wówczas  mianował  swojego  brata  Skule  Baardssona
dowódcą wojsk. 23 kwietnia
wychowujący się na dworze zmarłego władcy
Haakona  III  Swerressona
Guttorm, urodzony w 1205/1206, zm

45.FILIP SIMONSSON (1204

stronnictwo Baglów, toczył walki z Inge II Baardssonem, i na mocy układu w
Hvitingsee uzyskał Viken.

wychowywał  się  na  dworze  Inge  II  Baardssona.  Po  jego
stronnicy  Sverre  Sigurdssona,  Birchlegowie,  ogłosili  Haakona  IV  Starego
królem.  Wątpliwości  dotycz
szczególności  przez  dostojników  ko
po tym jak jego matka Inga ze Sarpsborgu przeszła przez prób
(1218).  W  okresie  jego  małoletno
Baardsson  (brat  Inge  II
Starego  upłynęły  pod  znakiem  buntów  wszczynanych  we  wsch.  cz
przez robotników oraz bogatszych wła
się  dominacji  ziemskiej  arystokracji.  Po  o
uzyskać uznanie swego tytułu przez ko

nego rodu norweskiego. Jesienią 1207 doszło do spotkania

Simonssona i jarla Haakona Galina, ustalono,

pozostanie zwierzchnim królem Norwegii z ośrodkiem władzy w

Simonsson zachowa władzę na wschodnich terenach kraju z

w Oslo, a Haakon Galin nadal będzie władał w zachodniej cz

. Taki podział kraju utrzymał się do końca panowanie Inge II

e Filip Simonsson nie dochował wierno

ywał tytułu królewskiego. Haakon Galin równieŜ miał królewskie

ambicje i miał zamiar uŜywać tytułu współkróla, ale Inge II

temu sprzeciwił. Do otwartego konfliktu międ

mi nigdy jednak nie doszło. W 1214 Haakon Galin zmarł śmierci

pokojowo przejął władzę na zachodzie kraju.

zachorował, wówczas mianował swojego brata Skule Baardssona

23 kwietnia 1217 król Inge II Baardsson zmarł, a królem został

na dworze zmarłego władcy Haakon IV Haakansson

Swerressona. Inge II Baardsson nie był Ŝonaty, jego synem był

Guttorm, urodzony w 1205/1206, zmarły między 1223 a 1235 rokiem.

.FILIP SIMONSSON (1204-1217)

ogłoszony w 1207 królem przez

stronnictwo Baglów, toczył walki z Inge II Baardssonem, i na mocy układu w
Hvitingsee uzyskał Viken.

46.HAAKON IV HAAK
STARY (1217-1263)

gii, który skonsolidował władz
monarszą; patron kultury i sztuki,
który

zapewnił

zwierzchnictwo

Norwegii  nad  Grenlandi
Jego  panowanie  uznawane  jest  w
historii średniowiecznej Norwegii za
początek  „złotego  wieku”.  Uzna
wany  za  nieślubnego  pogro
Haakona III Sverressona oraz wnuka
króla  Norwegii  Sverre  Sigurdssona,

na dworze Inge II Baardssona. Po jego ś

stronnicy Sverre Sigurdssona, Birchlegowie, ogłosili Haakona IV Starego

ci dotyczące jego prawowitego pochodzenia, wysuwane w

ci przez dostojników kościelnych, zostały ostatecznie rozproszone

po tym jak jego matka Inga ze Sarpsborgu przeszła przez próbę gor
(1218). W okresie jego małoletności regencję sprawował ksi

Baardssona). Wczesne lata panowania Haakona IV

ły pod znakiem buntów wszczynanych we wsch. cz

przez robotników oraz bogatszych właścicieli ziemskich, którzy przeciwstawiali

dominacji ziemskiej arystokracji. Po objęciu samodzielnej władzy zdołał

uznanie swego tytułu przez kościół (1223), pokonał samozwa

1207 doszło do spotkania Inge II

i jarla Haakona Galina, ustalono, Ŝe Inge II

rodkiem władzy w

na wschodnich terenach kraju z

dzie władał w zachodniej części z

ca panowanie Inge II

nie dochował wierności ustaleniom

miał królewskie

tytułu współkróla, ale Inge II Baardsson

temu sprzeciwił. Do otwartego konfliktu między przyrodnimi

Haakon Galin zmarł śmiercią naturalną

na zachodzie kraju. W 1217 Inge II

zachorował, wówczas mianował swojego brata Skule Baardssona

zmarł, a królem został

Haakansson, syn króla

onaty, jego synem był

dzy 1223 a 1235 rokiem.

ogłoszony w 1207 królem przez

stronnictwo Baglów, toczył walki z Inge II Baardssonem, i na mocy układu w

KON IV HAAKONSSON

1263)

król Norwe-

lidował władzę

; patron kultury i sztuki,

który

zapewnił

zwierzchnictwo

Norwegii nad Grenlandią i Islandią.
Jego panowanie uznawane jest w

redniowiecznej Norwegii za

tek „złotego wieku”. Uzna-

lubnego pogrobowca

ressona oraz wnuka

króla Norwegii Sverre Sigurdssona,

na dworze Inge II Baardssona. Po jego śmierci (1217)

stronnicy Sverre Sigurdssona, Birchlegowie, ogłosili Haakona IV Starego

o pochodzenia, wysuwane w

cielnych, zostały ostatecznie rozproszone

po tym jak jego matka Inga ze Sarpsborgu przeszła przez próbę gorącego Ŝelaza

sprawował ksiąŜę Skule

). Wczesne lata panowania Haakona IV

ły pod znakiem buntów wszczynanych we wsch. części kraju

cicieli ziemskich, którzy przeciwstawiali

ciu samodzielnej władzy zdołał

ciół (1223), pokonał samozwańca Knuta

Haakonssona  (1227),  doprowadził  do  pojednania  pomiędzy  partią  propapieską
(Bagler)  i  jej  przeciwnikami  (Birkebeiner).  Po  stłumieniu  buntów  starszy
krewny  Haakona  IV  Starego,  ksiąŜę  Skuli  Baardsson,  podjął  próbę  przejęcia
władzy  w  kraju.  Kiedy  podjęte  przez  Haakona  IV  Starego  kroki  w  celu
pozyskania  względów  Skuli  Baardssona  okazały  się  nieskuteczne,  ten  wszczął
jawny  bunt  i  ogłosił się królem.  Szybko  jednak  został  pokonany  i  zabity  przez
siły Haakona IV Starego (1240), co ostatecznie zamknęło blisko wiekowy okres
walk dwóch stronnictw. W 1247 król Haakon IV Stary został koronowany przez
legata  papieskiego  (tego  typu  ceremonie  były  w  ówczesnej  Norwegii
rzadkością).  Haakon  IV  Stary  podjął  działania  mające  na  celu  usprawnienie
administracji  królewskiej,  a  ponadto  przeforsował  ustawy  zakazujące
prowadzenia krwawych sporów między rodzinami (wendet), a takŜe regulujące
stosunki  między  państwem  i  kościołem  oraz  kwestie  związane  z  dziedzictwem
władzy  królewskiej  i  nierozdzielność  królestwa.  Zawarty  przez  niego  w  1217
układ z królem Anglii Henrykiem III był pierwszą umową handlową w historii
obu  krajów.  Haakon  IV  Stary  zawarł  takŜe  umowę  z  Lubeką  –  waŜnym
północnoniemieckim  hanzeatyckim  miastem  handlowym  (1250),  a  ponadto
podpisał  traktat  z  Rusią,  określający  przebieg  pn.  granicy  między  krajami.  W
wyniku objęcia zwierzchnictwa nad Islandią i Grenlandią (1261-1262) państwo
norweskie  za  panowania  Haakona  IV  Starego  posiadało  największe  w  swej
historii terytorium. Obie kolonie przystały na norweskie rządy i opodatkowanie
w  zamian  za  gwarancje  handlowe  oraz  utrzymanie  porządku  publicznego.  W
1263  Haakon  IV  Stary  udał  się  na  wyspy  szkockie  celem  zabezpieczenia
norweskich  posiadłości  na  wyspie  Man  i  Hebrydach  przed  spodziewanym
atakiem  króla  Szkocji  Aleksandra  III.  Po  klęsce  pod  Largs  i  utraty  Hebrydów
oraz wyspy Man, Haakon IV Stary wycofał się na Wyspy Orkady, gdzie zmarł.
Jako  patron  kultury  i  sztuki  Haakon  IV  Stary  sfinansował  nordycką  wersję
ś

redniowiecznego romansu o Tristanie i Izoldzie. Za jego panowania ukazały się

norweskie wersje wielu innych romansów francuskich. Po śmierci Haakona IV
Starego islandzki kronikarz Sturla Thórdarson (zm. 1284) spisał jego biografię
„Hákonar saga Hákonarsonar”.

47.SKULI BAARDSSON (REGENT: 1217-1219/23; KRÓL: 1239-1240)

w  okresie  małoletniości  króla  Haakona  IV  Starego  regencję  sprawował  ksiąŜę
Skule  Baardsson  (brat  Inge  II  Baardssona).  Wczesne  lata  panowania  Haakona
IV Starego upłynęły pod znakiem buntów wszczynanych we wsch. części kraju
przez robotników oraz bogatszych właścicieli ziemskich, którzy przeciwstawiali
się  dominacji  ziemskiej  arystokracji.  Po  stłumieniu  buntów  starszy  krewny
Haakona  IV  Starego,  ksiąŜę  Skuli  Baardsson,  podjął  próbę  przejęcia  władzy  w
kraju.  Kiedy  podjęte  przez  Haakona  IV  Starego  kroki  w  celu  pozyskania
względów Skuli Baardssona okazały się nieskuteczne, ten wszczął jawny bunt i
ogłosił się królem. Szybko jednak został pokonany i zabity przez siły Haakona
IV Starego (1240), co ostatecznie zamknęło blisko wiekowy okres walk dwóch
stronnictw.

48.HAAKON MŁODY (1240-1257)

syn Haakona IV Starego , brat Magnusa

VI Prawodawcy. Powołany przez ojca formalnie na współwładcę, ze względu na
małoletniość obowiązków nie pełnił.

49.MAGNUS VI PRAWODAWCA (1263-
1280)

syn Haakona IV Starego, brat Haakona

Młodego,  ojciec  Eryka  II  i  Haakona  V
Długonogiego.  Po  śmierci  Haakona  Młodego
uznany  przez  ojca  za  współwładcę,  obejmując
tron  po  jego  śmierci  nadał  prawa  świeŜo
podporządkowanej  Islandii  (1263)  oraz  zawarł
pokój  ze  Szkocją  (Perth  w  1266),  definitywnie
zrzekając się Hebrydów i wyspy Man w zamian
za  potwierdzenie norweskich  praw do  Orkadów
i  Szetlandów.  Wprowadził  europejskie  tytuły
arystokratyczne,  umocnił  pozycję  kancelarii
królewskiej,  wspierał  rozwój  miast.  Opierając

się  w  duŜym  stopniu  na  prawach  obowiązujących  w  Bergen,  Magnus  VI
Prawodawca  wprowadził  w  1277  nowy  kodeks  municypialny,  tworzący  w
norweskich  miastach  formę  rządów  opartą  na  radach  miejskich.  ZaleŜny
głównie od miast, norweski handel morski osiągnął pod panowaniem Magnusa
VI  Prawodawcy  niespotykane  rozmiary.  Jego  głównym  dokonaniem  była
całościowa reforma prawa krajowego i karnego (1273-1277), likwidacja starych
zgromadzeń  ludowych  o  kompetencjach  sądowych  (tingów),  wprowadzenie
jednolitego dla całej Norwegii kodeksu (Magnus Hakonarsons Landslög 1274);
próba  wprowadzenia  nowego  prawa  kościelnego  doprowadziła  do  konfliktu  z
arcybiskupem Trondheim (1268); zawarł w 1274 pierwszy konkordat nie wszedł
w  Ŝycie,  zastąpiony  kompromisowym  tekstem  (Tunsberg,  1277)  uznający
częściowo kościelną jurystykcję i ekonomiczne przywileje kościoła. Magnus VI
Prawodawca  był  ostatnim  królem  norweskim,  którego  Ŝycie  zostało
opowiedziane w islandzkich sagach . Saga Magnusa VI Prawodawcy zachowała
się jedynie we fragmentach.

50.ERYK

MAGNUSSON

„WRÓG

KSI

Ęś

Y”

(1280-1299)

król Norwegii w latach 1280-1299 z

dynastii  Yngling.  Urodzony  1268,  syn  króla
Norwegii Magnusa VI Prawodawcy (panował 1263-
1280)  i  Ingeborgi  księŜniczki  duńskiej  (zm.  1287),
córki  króla  Danii  Eryka  IV  Plovpenninga  (panował
1241-1250),  brat  króla  Norwegii  Haakona  V
Długonogiego. W chwili śmierci ojca (9 maja 1280)
Eryk  II  był  małoletni  i  po  koronacji  faktyczną
władzę  sprawowała  grupa  moŜnych  zebranych  w
Radzie  Królestwa,  którzy  znacznie  poszerzyli
przywileje  kościoła  w  Norwegii.  Eryk  II  „Wróg

KsięŜy” po objęciu samodzielnych rządów powaŜnie ograniczył nowe kościelne
przywileje. Brat króla Haakon (przyszły król Haakon V Długonogi) z ramienia
króla władał południową częścią kraju. Za panowania Eryka II „Wroga KsięŜy”
Islandia, która do tej pory jako prowincja królestwa Norwegii cieszyła się sporą
autonomią, utraciła swą samodzielność. Król razem ze swym bratem Haakonem
prowadził walki z Danią i Hanzą. Zmarł w Bergen pomiędzy 13 a 15 lipca 1299
r.  Jego  pierwszą  Ŝoną  była  Małgorzata,  księŜniczka  szkocka  (poślubiona  31
sierpnia  1281,  zmarła  9  kwietnia  1283),  córka  króla  Szkocji  -  Aleksandra  III  i
Małgorzaty  Plantagenet.  Eryk  II  „Wróg  KsięŜy”  miał  z  nią  córkę:  Małgorzatę
zwaną  "Panną  Norweską",  (zm.  1290),  która  w  1286  w  wieku  3  lat  jako
dziedziczka  swego  dziadka  Aleksandra  III  została  przez  szkockich  baronów
uznana  królową  Szkocji.  Drugą  Ŝoną  Eryka  II  „Wroga  KsięŜy”  była  Izabela
Bruce,  równieŜ  księŜniczka  szkocka  (zm.  1358),  córka  Roberta  Bruce'a,  lorda
Annandale  (zm.  1304)  i  siostra  Roberta  I  Bruce'a,  pierwszego  króla  Szkocji  z
dynastii Bruce. Eryk II „Wróg KsięŜy” miał z nią swoją drugą córkę: Ingeborgę
(zm. po 1353), która poślubiła księcia szwedzkiego Waldemara (zm. 1318), syna
króla Szwecji Magnusa I Ladalusa..

51.HAAKON V DŁUGONOGI (1299-1319)

był

młodszym  synem  Magnusa  VI  Prawodawcy,  brat
Eryka  II  Magnussona.  Za  Ŝycia  brata  zarządzał
własną dzielnicą w pd. Norwegii, wspierając go w
walce  przeciwko  Danii  i  Hanzie.  W  1299  wstąpił
na  tron;  zdecydowany  ograniczyć  władzę  wyŜszej
arystokracji i duchowieństwa, która zwiększyła się
za panowania Eryka II Magnussona, w 1308 zniósł
tytuł  barona,  usunął  członków  arystokracji  z  rady
królewskiej  oraz  ponownie  zapewnił  sobie  prawo
do  obsadzania  na  stanowiskach  wybranych
duchownych,

oraz

chronił

chłopów

przed

naduŜyciami szlachty. Rozbudował biurokrację,

utworzył radę państwa (1312), w 1314 przeniósł rezydencję królewską z Bergen
do  Oslo.  Wzniósł  kilka  fortec  królewskich,  m.in.  wykorzystywaną  do  1815
fortecę  w  Akershus.  Przeniesienie  ośrodka  władzy  na  wsch.  od  portów  Morza
Północnego odzwierciedlało słabnące kontakty z norweskimi koloniami na zach.
oraz  spadek  dochodów  królewskich  z  handlu.  Haakon  V  Długonogi
kontynuował  politykę  uprzywilejowanego  traktowania  kupców  zrzeszonych  w
Lidze  Hanzeatyckiej zapoczątkowaną przez  swego  brata  Eryka II  Magnussona,
czym  zraził  do  siebie  kupców  angielskich.  Dodatkowym  czynnikiem
wywierającym negatywny wpływ na stosunki z Anglią było opowiedzenie się po
stronie  Szkotów  podczas  buntu  przeciwko  zwierzchnictwu  angielskiemu.
Oprócz tego Haakon V Długonogi uwikłał się w szereg przerywanych okresami
pokoju  wojen  z  Danią  (pokój  z  1309  przyznał  Norwegii  pn.  część  Hallandu)  i
Szwecją,  gdzie  popierał  Eryka  Magnussona  przeciwko  królowi  Birgerowi

Magnussonowi  (1304-1310).  Haakon  V  Długonogi  a  zw.  jego  Ŝona  Euphemia,
byli pełni entuzjazmu patronami kultury i sztuki. Z ich polecenia powstało oraz
zostało  przetłumaczonych  wiele  romansów  rycerskich.  PoniewaŜ  Haakon  V
Długonogi  nie  miał  męskiego  potomka,  znowelizował  prawo  dotyczące
dziedziczenia  władzy  królewskiej.  Dzięki  temu  następcą  tronu  norweskiego
został  Magnus  VII  Eriksson,  syn  Ingeborgi,  córki  Haakona  V  Długonogiego,
oraz jej męŜa, szwedzkiego księcia Eryka Magnussona.

(-).EILIV ARNESSON KORTE, ARBP. NIDAROS (REGENT: 1319)

52.MAGNUS VII ERIKSSON SMEK (1319-1343;
REGENT: 1343-1355)

król Norwegii (1319-1344) (jako

Magnus  VII)  i  Szwecji  (1319-1363).  Był  synem  Eryka
Magnussona,  księcia  Sudermanii  i  Ingeborgii,  córki
Haakona  V  Magnussona,  króla  Norwegii.  W  1318  jego
ojciec,  pokonawszy  brata,  Birgera  I  Magnussona,  stał  się
faktycznym  władcą  Szwecji,  ale  wkrótce  potem  zmarł.
Latem  1319,  po  śmierci  Haakona  V  Magnussona,  który
wyznaczył  3-letniego  Magnusa  II  Smeka  swym  następcą,
moŜni szwedzcy i norwescy uzgodnili, Ŝe Magnus II Smek

zostanie  królem  w  obu  państwach.  Stało  się  to  podstawą  zawarcia  unii
szwedzko-norweskiej.  Małoletni  Magnus  II  Smek  został  najpierw  obrany
królem  Norwegii,  a  następnie  w  Szwecji,  w  której  moŜni  obalili  poprzedniego
króla, Birgera I Magnussona, ale wojna domowa nadal trwała (w 1320 stracono
w  Sztokholmie  Magnusa  Birgersona,  zaś  jego  ojciec,  obalony  król  Birger  I
Magnusson,  zmarł  na  wygnaniu  w  Danii  w  1321).  Magnus  II  Smek  miał,  na
mocy  traktatu  w  Oslo,  osobiście  sprawować  rządy  na  przemian  w  Szwecji  i
Norwegii, ale z powodu jego małoletniości powołano radę regencyjną. Zasiadła
w  niej  jego  matka,  Ingeborga,  ale  decydujący  głos  mieli  moŜni  szwedzcy.  W
1319 zatwierdził podczas swej elekcji wszystkie przywileje stanowe w Szwecji,
a  wydana  wówczas  „Karta  Wolności”  wprowadzała  zasadę  elekcyjności  tronu.
Postanowienie  to  ogromnie  osłabiło  monarchię  i  było  zaprzeczeniem  polityki
poprzedników, zw. Magnusa I Ladulasa. W radzie regencyjnej decydujący głos
miała  matka  króla.  W  1321  uzgodniła  na  zjeździe  w  Bohus,  Ŝe  jej  córka,
Eufemia, zostanie Ŝoną Albrechta, syna Henryka, księcia Meklemburgii. Chciała
pozyskać Meklemburczyków przeciwko Danii. W 1322 rozpoczęła nawet wojnę
przeciwko  Danii,  a  jej  efektem  było  zajęcie  pd.  części  Hallandu  i  części
Zelandii. Rada Królestwa, nie chcąc wojny z Danią, zobowiązała Ingeborgę na
zjeździe  w  Skarze  w  1322,  Ŝe  nie  będzie  rządzić  samodzielnie,  lecz  za  zgodą
Rady  Królestwa.  ZaangaŜowanie  w  konflikt  z  Danią  spowodowało  ostateczne
zaniechanie dąŜeń do opanowania ujścia Newy.  W 1323 Matts Kettilmundsson
podpisał  w  Nöteborgu  w  imieniu  króla  Szwecji  układ  z  republiką  Nowogrodu
Wielkiego, który ustalał definitywną delimitację. Pełnoletniość Magnus II Smek
osiągnął  ok.  1330-1332.  W  1332  zajął  dwie  duńskie  prowincję,  Skanię  i
Blekinge,  wykupując  je  z  zastawu  u  Jana,  hrabiego  Holsztynu,  za  34  tyś.

grzywien.  Magnus  II  Smek  wykorzystał  trudne  połoŜenie  Danii  w  okresie
bezkrólewia i został nawet w Lund uznany za króla Danii. W 1335 oŜenił się z
księŜniczką  Blanką  z  Namur  we  Flandrii,  z  którą  miał  synów  Eryka  XII
Magnussona,  króla  Szwecji    i  Haakona  VI  Magnussona,  króla  Norwegii.  Z
chwilą  osiągnięcia  pełnoletniości  i  załoŜenia  rodziny  odsunął  doradców  z
dawnej rady regencyjnej. W rządzonej przez niego Norwegii były silne naciski
na  zerwanie  unii.  Idąc  naprzeciw  postulatom  moŜnych  norweskich,  kazał  w
1343  obwołać  swego  młodszego  syna  Haakona  VI  Magnussona  królem
Norwegii.  Równocześnie  król  duński  Waldemar  IV  Atterdag  potwierdził
panowanie szwedzkie w Skanii i Blekinge, w zamian Magnus II Smek zrzekł się
Kopenhagi. W 1344 z jego rozkazu obwołano jego syna, Eryka XII Magnussona
królem Szwecji. Unia została zerwana. Rada w Szwecji zmusiła go do wydania
w  1346  oficjalnego  przyrzeczenia,  Ŝe  podatki  będzie  nakładał,  uzyskawszy
zgodę wszystkich stanów. Chcąc pozyskać moŜnych szwedzkich, ofiarował św.
Brygidzie swój dwór w Vadstena na potrzeby zakładanego przez nią klasztoru.
Wyrazem  ugody  z  panami  szwedzkimi  było  uchwalenie  w  1350  „Prawa
krajowego”,  które  precyzowało  uprawnienia  króla  wobec  poddanych  i
wytyczało ściśle zakres obowiązków poddanych. Podkreślano w nim, Ŝe tron w
Szwecji  jest  obsadzany  w  drodze  elekcji.  Ponowiono  równieŜ  zakaz  osiedlania
się  i  nabywania  dóbr  przez  cudzoziemców.  Wprowadzono  zakaz  zemsty
rodowej,  a  wymierzanie  kar  przejął  aparat  państwowy.  Całkowitym  fiaskiem
zakończyła  się  kosztowna  wyprawa  przeciwko  Nowogrodowi  Wielkiemu  w
1350,  na  którą  król  powaŜnie  się  zadłuŜył.  Katastrofalny  stan  finansów
przyczynił się do tego, Ŝe w 1352 król popadł w konflikt z kościołem w Szwecji,
gdyŜ obłoŜył duchownych podatkami. Opozycję wsparła swym autorytetem św.
Brygida, miewająca wizje, w których król Magnus II Smek jawi się jako sługa
szatana.  W  1355  jego  młodszy  syn,  Haakon  VI  Magnusson,  objął  samodzielne
rządy  w  Norwegii.  W  Szwecji  natomiast  wystąpił  przeciwko  Magnusowi  II
Smekowi jego syn, Eryk, który w 1344 został wprawdzie obwołany królem, ale
poniewaŜ ojciec nie dopuszczał go do władzy, stał się idealnym kandydatem dla
opozycji.  W  1356  objął  on,  jako  Eryk  XII  Magnusson,  rządy  królewskie,  zaś
ojciec  w  kwietniu  1357  wydzielił  mu  na  zjeździe  w  Jönköping,  prowincje
Skanię,  Östergötland,  Småland  i  Finlandię.  Albrecht  Meklemburski,  który
wspierał opozycję szwedzką, uzyskał na 12 lat miasta Skanör i Falsterbo, wraz z
dochodami,  jakie  przynosiły  tamtejsze  jarmarki.  W  1359  Magnus  II  Smek
zawarł układ z królem duńskim Waldemarem IV Atterdagiem. Syn Magnusa II
Semka,  Haakon  VI  Magnusson,  zaręczył  się  z  córką  króla  duńskiego,
Małgorzatą. Ceną za poparcie duńskie przeciwko Erykowi XII Magnussonowi i
opozycji były ze strony Magnusa II Semka ustępstwa na terenie Skanii. Magnus
II  Smek  przekazał  Waldemarowi  IV  Atterdagowi  Hälsingborg.  Opozycja
szwedzka  obawiała  się  wzrostu  wpływów  duńskich,  zaś  za  mniejsze
niebezpieczeństwo  uwaŜała  rosnącą  pozycję  Albrechta  Meklemburskiego.  W
1359  niespodziewanie  zmarł  Eryk  XII  Magnusson,  co  stworzyło  szansę  ugody

między  Magnusem  II  Smekiem  a  moŜnymi  szwedzkimi.  Król  zwołał  Radę
Królestwa,  która  miała  się  zgromadzić  w  Kalmarze.  Magnus  II  Smek
postanowił,  Ŝe  w  składzie  tej  Rady  mają  zasiadać  wszyscy  biskupi,  z  których
kaŜdy miał u boku dwóch kanoników, a takŜe moŜni, kupcy i chłopi  (czterech
delegatów  z  kaŜdej  prowincji).  Był  to  waŜny  krok  na  drodze  do
ukonstytuowania  się  szwedzkiego  parlamentu.  Król  zerwał  sojusz  z  Danią,  a
nowym  sprzymierzeńcem  stał  się  Albrecht  Meklemburski.  Natychmiast
wykorzystał  to  Waldemar  IV  Atterdag,  który  w  1360  odzyskał  siłą  Skanię,
Blekinge  oraz  pd.  część  Hallandu.  W  1361  zaatakował  Gotlandię,  gdzie  silny
opór  stawiło  mu  miasto  Visby.  Łupem  Duńczyków  padła  równieŜ  Olandia.
Klęski  te  spowodowały,  Ŝe  w  1362  Magnus  II  Smek  został  zdetronizowany
przez  moŜnych.  Na  jego  miejsce  15  II  1362  wybrano  królem  syna  Magnusa  II
Semka, Haakona VI Magnussona, od 1355 króla Norwegii. Okazało się jednak
wkrótce,  Ŝe  Haakon  VI  Magnusson  wspiera  swego  ojca,  a  ponadto  obaj
ponowili  wcześniejsze  układy  z  Danią.  Mimo  Ŝe  Waldemar  IV  Atterdag
przysporzył  tak  dotkliwych  strat  terytorialnych,  nowy  król  Szwecji  dopełnił
układu z 1359 i poślubił w 1363 Małgorzatę. Ślub odbył się na wiosnę 1363 w
Kopenhadze.  Układ  ten  stworzył  realne  podstawy  do  połączenia  pod  jednym
berłem  Szwecji,  Norwegii  i  Danii.  Był  przeciwwagą  dla  pozycji  Hanzy  i
popieranego  przez  nią  Albrechta  Meklemburskiego.  Zbyt  krótkowzroczne  były
jednak  cele  moŜnowładztwa  szwedzkiego,  aby  dostrzec  w  tym  układzie
długofalowe  korzyści  dla  Szwecji.  Na  wieść  o  zaślubinach  kopenhaskich
panowie szwedzcy zgodzili się latem 1363, aby królem Szwecji został Albrecht
Meklemburski.  Albrecht  Meklemburski  wyznaczył  królem  swego  syna,
Albrechta  Młodszego,  który  natychmiast  przygotował  wyprawę  wojenną.
Wojska  meklemburskie,  opłacane  przez  Hanzę,  wkroczyły  do  Sztokholmu  i
Kalmaru. Magnus II Smek opierał się postępom Meklemburczyków i Hanzy, ale
został  ostatecznie  pozbawiony  praw  tronu  przez  zgromadzenie  Szwedów  koło
Mora  w  lutym  1364.  Królem  Szwecji  obwołano  Albrechta  Meklemburskiego
Młodszego. Ostatni raz Magnus II Smek stawił opór w bitwie pod Gataskogen w
1365. Albrecht Meklemburski Młodszy pojmał go i więził do 1371. Uwolnienie
zawdzięczał  Magnus  II  Smek  swemu  synowi  Haakonowi  VI  Magnussonowi,
który wspierał Duńczyków przeciwko Hanzie. W 1371 Magnus II Smek został
uwolniony. Do władzy królewskiej, rzecz jasna, nie powrócił, ale otrzymał jako
uposaŜenie  księstwo  obejmujące  część  Värmland  i  Dalarna.  Zginął  wskutek
katastrofy  statku  koło  Norwegii  1  XII  1374.  Rządy  w  Szwecji  sprawował
Albrecht Meklemburski Młodszy, a w Norwegii syn Magnusa II Semka, Haakon
VI Magnusson.

(-).INGEBORGA PLANTAGENET (REGENTKA: 1319-1323)

w okresie

jego  małoletności  regencję  sprawowała  matka  Ingeborga  (do  1332),  która  nie
przestrzegała  zaprzysięŜonych  przy  wyborze  syna  przywilejów  szlachty  i  kleru
(m.in.  obowiązku  uzyskania  zgody  stanów  na  wprowadzenie  nowych
podatków),  ograniczając  rolę  szwedzkiej  oraz  norweskiej  rady  państwa  i

faworyzując  swego  kochanka  (późniejszego  męŜa),  Duńczyka  Knuta  Porsego,
co  prowadziło  do  ciągłych  konfliktów.  W  1332  sprzymierzona  arystokracja  i
duchowieństwo zdołały doprowadzić do upełnoletnienia króla, który po objęciu
samodzielnych  rządów,  korzystając  z  osłabienia  Danii,  zajął  Skanię  i  Blekinge
(1332).

(-).ERLING VIDKUNSSON (REGENT: 1323-1332)

53.HAAKON VI MAGNUSSON (1343-1380)

młodszy syn Magnusa II Smeka, brat Eryka XII, mąŜ
Małgorzaty  I,  ojciec  Olafa  II  [IV].  Po  rozwiązaniu
unii  ze  Szwecją  (1343)  małoletni  Haakon  VI  został
wybrany  na  króla  norweskiego;  samodzielną  władzę
objął  w  1355,  pięć  lat  po  tym  jak  naród  został
zdziesiątkowany  przez  zarazę    (prawdopodobnie
dŜumę  dymieniczą);  śmierć  wielu  szlachciców,
duchownych

oraz

urzędników

administracji

państwowej  osłabiła  arystokrację  oraz  administrację
królewską;  po śmierci brata (1359) stał się następcą
tronu  szwedzkiego.  Po  pokonaniu  jego  ojca  przez
bunt  w  Szwecji  (1362)  został  mianowany  przez

Magnusa II Smeka współwładcą Szwecji, wraz z nim w 1364 zdetronizowany i
wygnany,  walczył  z  Albrechtem  Meklemburskim  o  odzyskanie  tronu
szwedzkiego; mimo wsparcia Waldemara IV Atterdaga i zdobycia terenów zach.
Szwecji  (1374)  próby  odzyskania  władzy  nie  powiodły  się;  wojna  z  Hanzą
(1361-1369)  doprowadziła  do  wielokrotnego  splądrowania  norweskich
wybrzeŜy przez jednostki hanzeatyckie; niekorzystny pokój (1376) potwierdzał
wszystkie  dotychczasowe  przywileje  związku  miast,  a  prawo  do  korony
duńskiej  zyskał  syn  Haakona  VI  Magnussona  Olaf  V  Magnusson,  co  zjednało
duńskich  magnatów  obawiających  się  interwencji  Hanzy.    Nie  był  w  stanie
wzmocnić  swej  władzy  w  Norwegii,  pozostając  uzaleŜnionym  od  arystokracji;
ś

ciśle współpracował z radą państwa, która znacznie wzmocniła swą pozycję.

Zmarł w trakcie przygotowań do kolejnej wyprawy przeciwko Szwecji.

(-).ORM EYSTEINSSON (REGENT: 1350-1355)

54.OLAF IV HAAKANSSON (1380-1387)

król Danii (jako

Olaf II); syn Haakona VI Magnussona i Małgorzaty I. Po śmierci
swego dziada Waldemara IV Atterdaga wybrany na króla Danii; w
okresie  jego  małoletniości  władzę  sprawowała  matka,  która
zadecydowała  o  przyjęciu  kapitulacji  wyborczych  i  ratyfikacji
pokoju  stralsundzkiego  z  Hanzą,  co  zabezpieczyło  elekcję  Olafa
IV Haakanssona, wbrew Meklemburgii (której władca Albrecht III
takŜe miał prawa do tronu duńskiego, poparte przez cesarza Karola
IV Luksemburga). Po śmierci ojca przyjął koronę i hołd Norwegii;
doszło  wtedy  (1380)  do  formalnej  unii  personalnej.  Małgorzata  I
przekazała  część  kompetencji  norweskiej  radzie  państwa,

zatrzymując  kontrolę  nad  polityk
(1385) Olaf IV Haakansson zgłosił roszczenia do tronu szwedzkiego. Wspólnie
z  matką  doprowadził  do  odebrania  Hanzie  zamków  w  Sundzie  (1385)  po
upływie  terminów  pokoju  stralsundzkiego.  Zmarł  nagle,  po  krótkiej  chorobie;
krótkotrwałe  rządy  pod  du
większej inicjatywy.

(-).OGMUND FINNSON (REGENT: 1380

55.MAŁGORZATA I (1388

Waldemara  IV  Attertaga.  W  wieku  sze
zaręczona  z  HaakonemVI,  królem  Norwegii  i  synem  króla
Norwegii i Szwecji Magnusa II Smeka. Zar
na  celu  przeciwdziałanie  roszczeni
tronów

skandynawskich;

zgłaszane

przez

władców

Meklemburgii
sporu mi
Smekiem. Jednak kl
zmusiły Magnusa II Sme
Ś

lub Małgorzaty I i Haakona VI odbył si

tym samym roku. Aspiracje Haakona VI do obj
szwedzkiej legły w gruzach po kl

ojcem  z  rąk  Albrechta  Meklemburskiego,  który  panował  w  Sz
1364-1389.  Haakon  VI  zatrzymał  jednak  koron
spędziła  młodość  pod  opiek
Brygidy.  Małgorzata  I  okazała  si
sprawowaniu  władzy.  Jedyn
przyszło na świat w 1370. Po
meklemburskiego pretendenta
zmarł w 1380 i Małgorzata I obj
sposób  rozpoczęła  się  unia  du
Małgorzata  I  wzmocniła  i  powi
Lidze Hanzatyckiej waŜne z gospodarczego punktu widzenia twierdze na zach.
wybrzeŜu  Skanii;  na  pewien  czas  zabezpieczyła  równie
podpisując  porozumienie  z  hrabiami  Holsztynu  przekazuj
hrabiemu Gerhardowi VI (1386). Małgorzata I i Olaf II
zamierzali  rozpocząć  wojn
szwedzkiej.  Nieoczekiwana
Małgorzata  I  wzmocniła  swoj
nie  mając  następcy,  adoptowała  sze
Następnie  połączyła  siły  ze  szwedzk
przeciwko  niepopularnemu  Albrechtowi  Meklemburskiemu,  nie  zgadzaj
na jego rozporządzenia w sprawie ziemi zmarłego kanclerza Bo Jonssona Gripa.
Na  mocy  traktatu  z  Dalaborga  (1388)  szwedzc
„suwerenną panią i prawowit

nad polityką zagraniczną. Po uznaniu za pełnoletniego

(1385) Olaf IV Haakansson zgłosił roszczenia do tronu szwedzkiego. Wspólnie

do odebrania Hanzie zamków w Sundzie (1385) po

upływie terminów pokoju stralsundzkiego. Zmarł nagle, po krótkiej chorobie;

dy pod duŜym wpływem matki nie pozwoliły mu przejawi

).OGMUND FINNSON (REGENT: 1380-1385, 1387-1388)

55.MAŁGORZATA I (1388-1312)

była córk

Waldemara IV Attertaga. W wieku sześ

czona z HaakonemVI, królem Norwegii i synem króla

Norwegii i Szwecji Magnusa II Smeka. Zarę
na celu przeciwdziałanie roszczeniom dynastycznym do
tronów

skandynawskich;

zgłaszane

przez

władców

Meklemburgii – zostały zagroŜone w 1360 odnowieniem si
sporu między Waldemarem IV Atterdagiem i Magnusem II
Smekiem. Jednak klęski wojenne i sprzeciw własnej szlachty
zmusiły Magnusa II Smeka do zawieszenia broni w 1363.

lub Małgorzaty I i Haakona VI odbył się w Kopenhadze w

tym samym roku. Aspiracje Haakona VI do obj
szwedzkiej legły w gruzach po klęsce poniesionej wraz z

k Albrechta Meklemburskiego, który panował w Sz

1389. Haakon VI zatrzymał jednak koronę Norwegii, gdzie Małgorzata I

pod opieką Marty Ulfsdotter, córki szwedzkiej

Brygidy. Małgorzata I okazała się zdolną królową i zdominowała m
sprawowaniu władzy. Jedyne dziecko Małgorzaty I i Haakona VI, syn Olaf II,

wiat w 1370. Po śmierci ojca w 1375 Małgorzata I

meklemburskiego pretendenta – osadziła Olafa II na tronie duńskim. Haakon VI
zmarł w 1380 i Małgorzata I objęła regencję w Norwegii w imieniu syna. W ten

unia duńsko-norweska trwająca nieprzerwanie do 1814.

Małgorzata I wzmocniła i powiększyła swoje zwierzchnictwo: w 1385 odbiła

ne z gospodarczego punktu widzenia twierdze na zach.

u Skanii; na pewien czas zabezpieczyła równieŜ pd. granice Danii,

c porozumienie z hrabiami Holsztynu przekazują

hrabiemu Gerhardowi VI (1386). Małgorzata I i Olaf II – pełnoletni od 1385

ąć

wojnę, aby wymusić własne roszczenia do korony

szwedzkiej. Nieoczekiwana śmierć Olafa II w 1387 pokrzyŜ
Małgorzata I wzmocniła swoją pozycję i została regentką Norwegii i Danii, a

pcy, adoptowała sześcioletniego kuzyna Eryka Pomorskiego.

czyła siły ze szwedzką magnaterią, która wcze

przeciwko niepopularnemu Albrechtowi Meklemburskiemu, nie zgadzaj

dzenia w sprawie ziemi zmarłego kanclerza Bo Jonssona Gripa.

Na mocy traktatu z Dalaborga (1388) szwedzcy magnaci ogłosili Małgorzat

i prawowitą władczynią” królestwa i przyznali jej wi

. Po uznaniu za pełnoletniego

(1385) Olaf IV Haakansson zgłosił roszczenia do tronu szwedzkiego. Wspólnie

do odebrania Hanzie zamków w Sundzie (1385) po

upływie terminów pokoju stralsundzkiego. Zmarł nagle, po krótkiej chorobie;

ym wpływem matki nie pozwoliły mu przejawić

1388)

była córką króla Danii

Waldemara IV Attertaga. W wieku sześciu lat została

czona z HaakonemVI, królem Norwegii i synem króla

Norwegii i Szwecji Magnusa II Smeka. Zaręczyny – mające

om dynastycznym do

tronów

skandynawskich;

zgłaszane

przez

władców

one w 1360 odnowieniem się

dzy Waldemarem IV Atterdagiem i Magnusem II

ski wojenne i sprzeciw własnej szlachty

ka do zawieszenia broni w 1363.

w Kopenhadze w

tym samym roku. Aspiracje Haakona VI do objęcia korony

sce poniesionej wraz z

k Albrechta Meklemburskiego, który panował w Szwecji w latach

Norwegii, gdzie Małgorzata I

Marty Ulfsdotter, córki szwedzkiej świętej,

i zdominowała męŜa w

e dziecko Małgorzaty I i Haakona VI, syn Olaf II,

mierci ojca w 1375 Małgorzata I – mimo obiekcji

skim. Haakon VI

gii w imieniu syna. W ten

ca nieprzerwanie do 1814.

kszyła swoje zwierzchnictwo: w 1385 odbiła

ne z gospodarczego punktu widzenia twierdze na zach.

pd. granice Danii,

c porozumienie z hrabiami Holsztynu przekazując go w lenno

pełnoletni od 1385 -

ne roszczenia do korony

Olafa II w 1387 pokrzyŜowała te plany.

Norwegii i Danii, a

cioletniego kuzyna Eryka Pomorskiego.

, która wcześniej powstała

przeciwko niepopularnemu Albrechtowi Meklemburskiemu, nie zgadzając się

dzenia w sprawie ziemi zmarłego kanclerza Bo Jonssona Gripa.

y magnaci ogłosili Małgorzatę I

” królestwa i przyznali jej większość

olbrzymich  posiadłości  Bo  Jonssona  Gripa.  Małgorzata  I  pokonała  i  pojmała
Albrechta  Meklemburskiego  pod  Falköping  w  1389.  Uwolniła  go  po  sześciu
latach  po  zawarciu  traktatu  pokojowego  w  Lindholm  za  pośrednictwem
hanzeatyckim.  Stronnicy  Albrechta  Meklemburskiego,  którzy  sprzymierzyli  się
z  piratami  z  Bałtyku,  poddali  Sztokholm  dopiero  w 1389.  Małgorzata  I została
bezdyskusyjnie  władczynią  trzech  państw  skandynawskich.  Jej  następca,  Eryk
Pomorski,  został  proklamowany  dziedzicznym  królem  Norwegii  w  1389,  a  w
1396  wybrano  go  królem  Danii  i  Szwecji  (obejmującej  równieŜ  Finlandię).
Koronacja Eryka Pomorskiego miała miejsce w 1397 w południowoszwedzkim
mieście  Kalmar,  w  obecności  czołowych  przedstawicieli  wszystkich  krajów
skandynawskich.  W  Kalmarze  szlachta  wyraziła  swój  sprzeciw  wobec
nasilającej  się  absolutnej  władzy  Małgorzaty  I.  Dwa  zachowane  do  dziś
dokumenty  ujawniają  ślady  walki  między  dwoma  zasadami  politycznymi:
zasadą  absolutystycznej  monarchii  dziedzicznej,  wyraŜonej  w  tzw.  akcie
koronacyjnym  i  elekcyjną  monarchią  konstytucyjną,  za  którą  opowiadała  się
część  magnatów  i  która  znalazła  swój  wyraz  w  tzw.  akcie  unii.  Kongres  w
Kalmarze  przyniósł  zwycięstwo  pierwszej  zasadzie:  wygrał  absolutyzm  i
Małgorzata  I.  Akt  unii  –  najczęściej  omawiany  przez  historyków
ś

redniowieczny dokument skandynawski – przedstawiał zamiary, które się

powiodły.  Mimo  koronacji  Eryka  Pomorskiego  Małgorzata  I  pozostała
faktyczną  władczynią  Skandynawii  aŜ  do  śmierci.  Jej  celem  było  stworzenie
silnej  scentralizowanej  władzy  królewskiej  i  przyspieszenie  rozwoju
zjednoczonych  państw  skandynawskich  z  głównym  ośrodkiem  władzy
mieszczącym  się  w  Danii,  pierwszym  dziedzictwem  Małgorzaty  I.  Władczyni
udało  się  wyeliminować  opozycję  magnaterii,  zredukować  wpływy  rady
państwa  i  wzmocnić  administrację  przez  stworzenie  sieci  lokalnych
namiestników.  Aby  zabezpieczyć  swoją  pozycję  od  strony  ekonomicznej,
Małgorzata  I  nakładała  wysokie  podatki,  konfiskowała  posiadłości  kościelne  i
znosiła  zwolnienia  podatkowe  od  posiadłości  ziemskich.  Powodzenie  tego
rodzaju polityki i brak sporów wewnętrznych, które mogłyby nadweręŜyć unię,
ś

wiadczą o silnej pozycji Małgorzaty I, o jej talentach dyplomatycznych i

bezwzględności.  Zręcznie  wykorzystując  stosunki  z  papiestwem,  Małgorzata  I
wzmocniła wpływ na sprawy kościelne i waŜne z politycznego punktu widzenia
wybory  biskupów.  Zdolności  polityczne  Małgorzaty  I  były  takŜe  widoczne  w
sprawach  zagranicznych:  wykupiła  zajętą  przez  KrzyŜaków  Gotlandię  (1408),
zgłosiła  wobec  zakonu  krzyŜackiego  pretensje  tyczące  Estonii.  Jej  głównym
celem było zakończenie niemieckiej ekspansji na pn. i zabezpieczenie pd. granic
Danii,  co  starała  się  osiągnąć  środkami  dyplomatycznymi:  korzystając  z
problemów  finansowych  wdowy  po  Gerhardzie  VI,  zdołała  wykupić  część
księstwa Szlezwiku. Doszło jednak do konfliktu zbrojnego z Holsztynem (armia
dowodzona przez Eryka Pomorskiego zaatakowała Szlezwik i po początkowych
sukcesach  zaczęła  ponosić  poraŜki),  w  czasie  którego  Małgorzata  I
niespodziewanie zmarła (1412) na zarazę w Flensburgu.

57.ERYK III POMORSKI (1389-1439)

ksiąŜę

Pomorza Słupskiego (jako Eryk I) od 1395, król
Danii w latach 1397-1439 (jako Eryk VII), król
Szwecji  1397-1439,  król  Norwegii  w  latach
1412-1442  (jako  Eryk  III).  Syn  księcia
słupskiego  Warcisława  VII  i  Marii,  córki
Henryka  I,  księcia  meklemburskiego,  prawnuk
Waldemara  IV  Atterdaga.  Po  śmierci  Olafa  II
jego  cioteczna  babka  Małgorzata  I  wzięła  go
pod  swą  opiekę  i  doprowadziła  do  uznania
przez  radę  państwa  jego  praw  do  korony
norweskiej  (1387),  a  w  1396  takŜe  duńskiej  i
szwedzkiej;  w  1397  Eryk  XIII  Pomorski  został

koronowany w Kalmarze na króla Unii, ale aŜ do śmierci Małgorzaty I (która go
formalnie  adoptowała)  mimo  osiągnięcia  pełnoletności  (1401)  nie  sprawował
faktycznej  władzy,  choć  współdziałał  z  regentką  w  odzyskiwaniu  zamków
jutlandzkich z rąk holsztyńskich lenników, wspierał duńskie miasta i kupiectwo
kosztem  niemieckiego;  w  1409  dowodził  wojskami  duńskimi  w  wojnie  ze
Szlezwikiem.  Objąwszy  samodzielne  rządy,  kontynuował  wysiłki  w  celu
przyłączenia  Szlezwiku;  orzeczona  przez  parlament  konfiskata  Szlezwiku
holsztyńskim  panom  lennym  za  felonię  (złamanie  obowiązków  wasalnych)  ,
mimo  jej  zatwierdzenia  przez  cesarza  Zygmunta  Luksemburskiego,  nie  weszła
w  Ŝycie;  Eryk  XIII  Pomorski  zdołał  opanować  Szlezwik  (1416-1417),  ale
wkrótce  musiał  się  wycofać;  kolejne  rozejmy  (1421,  1423)  były  niekorzystne.
Dokonał  restrukturyzacji  kancelarii  królewskiej,  stworzył  w  niej  registraturę  i
rejestry  spraw,  rozbudował  otrzymaną  od  biskupa  Rosklide  Kopenhagę;  wydał
wiele  praw  dla  miast  duńskich  i  szwedzkich;  jego  skupienie  się  wyłącznie  na
problemach  Danii  spowodowało  szybkie  pogorszenie  stosunków  z  radami
Norwegii  i  Szwecji,  podobnie  jak  obsadzanie  stanowisk  w  obu  tych  krajach
pomorskimi  Niemcami  lub  Duńczykami,  a  autorytaryzm,  szorstka  i  porywcza
natura  króla  dodatkowo  komplikowały  wzajemne  stosunki.  Próba  ograniczenia
wpływów  krzyŜackich  i  hanzeatyckich  doprowadziła  do  zbliŜenia  z  Polską  na
soborze  w  Konstancji,  a  później  do  formalnego  przymierza  polsko-duńskiego
(1419);  podczas  pobytu  w  Krakowie  bezskutecznie  usiłował  doprowadzić  do
małŜeństwa  swego  stryjecznego  brata  Bogusława  IX  (którego  przewidywał  na
następcę)  z  Jadwigą,  córką  Władysława  II  Jagiełły,  zaręczoną  z  synem
niechętnego

Erykowi

VII

Pomorskiemu

cesarzowi

Zygmuntowi

Luksemburskiemu elektora brandenburskiego Fryderyka I Hohenzollerna (choć
za to obiecywał Polsce księstwo słupskie); w 1424 podczas pobytu w Budzie
uzyskał od Zygmunta Luksemburskiego kolejny korzystny wyrok w sprawie
szlezwickiej, co uczcił pielgrzymką do Ziemi Świętej (1424-1425); po powrocie
rozpoczął kolejną wojnę z Holsztynem i sprzymierzoną z nim Hanzą; po bitwie
w Sundzie (1427) flota duńska uzyskała przewagę na morzu, ale na lądzie Eryk

XIII  Pomorski  nie  był  w  stanie  odnieść  przełomowego  zwycięstwa  aŜ  do
kolejnego  rozejmu  (1432);  koszty  wojny  i  chęć  zahamowania  ekspansji  Hanzy
spowodowały ustanowienie w 1429 ceł w Sundzie, które wobec rozwoju handlu
zboŜem  zaczęły  przynosić  powaŜne  zyski;  sukcesem  było  wyeliminowanie  z
antyduńskiej koalicji Stralsundu, Szczecina i Kołobrzegu. Jednocześnie blokada
hanzeatycka  doprowadziła  do  upadku  handlu  bałtyckiego,  co  szczególnie
niekorzystnie  odbiło  się  na  Szwecji;  podwyŜszenie  podatków  we  wszystkich
krajach  doprowadziło  do  wrzenia;  w  1434  wybuchło  powstanie  ludowe  w
Szwecji;  mocno  ograniczające  władzę  króla  porozumienie  z  powstańcami
(Halmstad,  1435)  zostało  szybko  złamane  przez  Eryka  XIII  Pomorskiego,  co
doprowadziło do wznowienia powstania, na czele którego stanął Karol Knutsson
Bonde,  obdarzony  wkrótce  tytułem  gubernatora;  kryzys  zmusił  Eryka  XIII
Pomorskiego (uwaŜającego się za króla dziedzicznego) do zgody na rewizję unii
kalmarskiej (1436), która miała teraz stać się związkiem 3 suwerennych państw,
rządzonych  faktycznie  przez  rady,  na  podstawie  krajowego  prawa;  próba
wymuszenia  na  duńskiej  radzie  państwa  uznania  księcia  Bogusława  IX  za
następcę tronu (1438) zakończyła się niepowodzeniem; szwedzka rada państwa
powołała Karola Knutssona Bondego na regenta królestwa; po wybuchu w Danii
powstania  ludowego doszło do detronizacji  Eryka  XIII  Pomorskiego  w  Danii  i
Szwecji  (1439),  a  nieco  później  w  Norwegii  na  rzecz  jego  kuzyna  Krzysztofa
Bawarskiego  z  rodu  Wittelsbachów;  pozbawiony  tronu  król  przebywał  na
Gotlandii;  Ŝył  z  korsarstwa,  czekając  na  wybuch  sporów  pomiędzy  3  krajami  i
wezwanie przez rady do ponownego objęcia władzy; w 1449 zaatakowany przez
wojska Karola VIII, przekazał wyspę Danii i powrócił na Pomorze Słupskie; do
ś

mierci (3 V 1459) rezydował w Darłowie.

(-).SIGURD JONSSON (REGENT: 1439-1442, 1448-1449)
(-).ASLAK HARTNIKTSSON BOLT (REGENT: 1442, 1448)

58.KRZYSZTOF BAWARSKI, KR. DANII
(1442-1448)

król Danii od 1439, król Szwecji od

1441,  król  Norwegii  od  1443;  syn  palatyna  Jana
von  Pfalz-Neumarkt,  siostrzeniec  Eryka  XIII
Pomorskiego.  Wychowany  na  dworze  cesarza
Zygmunta

Luksemburskiego,

którego

sprzymierzeńcem  był  jego  ojciec,  uczestniczył  w
końcowych walkach Zygmunta Luksemburskiego
z  husytami.  Gdy  niezadowolenie  z  Eryka  XIII
Pomorskiego  doprowadziło  do  jego  detronizacji,
rada  państwa  zwróciła  się  do  Krzysztofa
Bawarskiego z prośbą o przyjęcie korony; w 1439
przybył  do  Danii  jako  gubernator,  w  1440  został

wybrany na króla Danii, która (wbrew unii z Halmastad, 1436) dokonała
samodzielnego wyboru króla Unii; objąwszy tron, zdobył zamki w Sundzie
pozostające we władaniu Eryka XIII Pomorskiego (144) i zdławił powstanie w

Jutlandii (1441); wkrótce został
krajach Unii i w 1443 koronowany w Ribe na nordyckiego archirexa.
Kontynuował

politykę

swego

poprzednika,

m.in.

przekazał

ksi

holsztyńskiemu Adolfowi VIII Szlezwik w lenno (1440), miasta Hanzy w 1441
otrzymały zatwierdzenie przywilejów i uwolnienie od cła w Sundzie; przywileje
dla kościoła (1443) wiązały si
biskupami przejmował kontrol
podwyŜszenie dziesięciny w Jutlandii i Fionii (1
ś

cisłą współpracą z radami pa

początkowo  dąŜył  do  utrzymania    równowagi  mi
Unii,  w  późniejszych  latach  wspierał  dominacj
miast,  szczególnie  Kopenhagi;  doprowadził  do  ogłoszenia  nowej  kodyfikacji
praw szwedzkich (Kristoffers Land slang).

Pomorskiego  warunków  pokoju  został  formalnie  powołany  na  regenta
królestwa;  po  wyborze  przez  Du
akceptacji  elekcji  przez  szwedzk
osiadł  w  nowo  otrzymanych  lennach  w  Finlandii,  gdzie  zało
(Naantali)  i  Raumo.  Po
Sztokholm  i  został  wybrany  królem  Szwecji;  pró
(mimo  formalnej  elekcji  dokonanej  przez  jego  sprzymierze
opanowanie  Trondheim  i  koronacji)  nie  powiodła  si
Gotlandii  przez  wojska  szwedzkie  Eryk  XIII  Pomorski  przekazał  wysp
(1449);  duńsko-szwedzko
istnienie  unii  kalmarskiej,  ale  wybór  wspólnego  władcy  odkładała  do
obecnie  panujących  królów  Danii
VIII  dokonał  reformy  monetarnej  (1449)  i  celnej  (1453),
nobilitacji

(1453),

powi

królewskiej;  odrzucił  Ŝądania  rady  pa
urzędów  i  wybór  lenników.  Długoletnia  wojna  z  Dani
sukcesów  (zajęcie  Skanii  w

Jutlandii (1441); wkrótce został uznany za króla takŜe w obu pozostałych
krajach Unii i w 1443 koronowany w Ribe na nordyckiego archirexa.

swego

poprzednika,

m.in.

przekazał

ksi

skiemu Adolfowi VIII Szlezwik w lenno (1440), miasta Hanzy w 1441

atwierdzenie przywilejów i uwolnienie od cła w Sundzie; przywileje

zały się z poszerzeniem praw króla, który wspólnie z

biskupami przejmował kontrolę nad klasztorami; nie powiodło si

ciny w Jutlandii i Fionii (1444). Jego władza, ograniczona

z radami państw wszystkich 3 krajów, była do

ył do utrzymania równowagi między wszystkimi pa

niejszych latach wspierał dominację Danii. Wspomagał rozwój

gólnie Kopenhagi; doprowadził do ogłoszenia nowej kodyfikacji

praw szwedzkich (Kristoffers Land slang).

59.KAROL KNUDSSON, KR. SZWECJI
(1449-1450)

syn arystokraty Knuta Tordssona

Bonde. W 1434 przyłączył się
Engelbrekta

Engelbrektssona

przeci

scentralizowanej

polityce

Eryka

XIII

Pomorskiego; po ugodzie powsta
(Halmstad,  1435)  mianowany  marszałkiem
Szwecji;  w  1436  wraz  z  Engelbrechtem
Engelbrektssonem  zajął  Sztokholm,  po  jego
ś

mierci zaś (1436) stanął na czele powstania

przeciwko  Erykowi  XIII  Pomorskiemu;  po
zawarciu  kolejnego  pokoju  (1436)  zarz
Szwecją,  a  po  złamaniu  przez  Eryka  XIII

Pomorskiego warunków pokoju został formalnie powołany na regenta
królestwa; po wyborze przez Duńczyków Krzysztofa III Bawarskiego i

elekcji przez szwedzką radę państwa ustąpił ze stanowiska (1441) i

osiadł  w  nowo  otrzymanych  lennach  w  Finlandii,  gdzie  zało
(Naantali)  i  Raumo.  Po  śmierci  Krzysztofa  III  Bawarskiego  (1448)  zaj
Sztokholm  i  został  wybrany  królem  Szwecji;  próba  opanowania  Norwegii
(mimo  formalnej  elekcji  dokonanej  przez  jego  sprzymierzeń
opanowanie  Trondheim  i  koronacji)  nie  powiodła  się;  mimo  opanowania
Gotlandii  przez  wojska  szwedzkie  Eryk  XIII  Pomorski  przekazał  wysp

ko-norweska ugoda w Halmstad (1450) potwierdziła

istnienie unii kalmarskiej, ale wybór wspólnego władcy odkładała do

cych królów Danii-Norwegii i Szwecji. Po obję

VIII dokonał reformy monetarnej (1449) i celnej (1453), unormował sprawy
nobilitacji

(1453),

powiększył

znaczenie

zreorganizowanej

kancelarii

Ŝą

dania rady państwa dotyczące jej wpływu na obsad

dów i wybór lenników. Długoletnia wojna z Danią mimo pocz

cie Skanii w 1452) nie przyniosła większych efektów;

e w obu pozostałych

krajach Unii i w 1443 koronowany w Ribe na nordyckiego archirexa.

swego

poprzednika,

m.in.

przekazał

księciu

skiemu Adolfowi VIII Szlezwik w lenno (1440), miasta Hanzy w 1441

atwierdzenie przywilejów i uwolnienie od cła w Sundzie; przywileje

z poszerzeniem praw króla, który wspólnie z

nad klasztorami; nie powiodło się

444). Jego władza, ograniczona

stw wszystkich 3 krajów, była dość słaba;

dzy wszystkimi państwami

Danii. Wspomagał rozwój

gólnie Kopenhagi; doprowadził do ogłoszenia nowej kodyfikacji

.KAROL KNUDSSON, KR. SZWECJI

syn arystokraty Knuta Tordssona

czył się do powstania

Engelbrekta

Engelbrektssona

przeciwko

scentralizowanej

polityce

Eryka

XIII

Pomorskiego; po ugodzie powstańców z królem
(Halmstad, 1435) mianowany marszałkiem
Szwecji; w 1436 wraz z Engelbrechtem

ł Sztokholm, po jego

ł na czele powstania

o Erykowi XIII Pomorskiemu; po

zawarciu kolejnego pokoju (1436) zarządzał

, a po złamaniu przez Eryka XIII

Pomorskiego warunków pokoju został formalnie powołany na regenta

czyków Krzysztofa III Bawarskiego i

pił ze stanowiska (1441) i

osiadł w nowo otrzymanych lennach w Finlandii, gdzie załoŜył Nadendaal

mierci Krzysztofa III Bawarskiego (1448) zajął

ba opanowania Norwegii

(mimo formalnej elekcji dokonanej przez jego sprzymierzeńców, czasowe

; mimo opanowania

Gotlandii przez wojska szwedzkie Eryk XIII Pomorski przekazał wyspę Danii

norweska ugoda w Halmstad (1450) potwierdziła

istnienie unii kalmarskiej, ale wybór wspólnego władcy odkładała do śmierci

Norwegii i Szwecji. Po objęciu tronu Karol

unormował sprawy

kszył

znaczenie

zreorganizowanej

kancelarii

ce jej wpływu na obsadę

mimo początkowych

kszych efektów;

samowolne  antykościelne  posunięcia  króla,
konieczność  nałoŜenia  nowych  podatków,
obsadzenie  zaufanymi  ludźmi  licznych
stanowisk i  zmęczenie  wojną doprowadziły
do  ogólnokrajowego  buntu  (1457)  i  klęski
oddziałów  królewskich  pod  Strängnäs  i
ucieczki  Karola  VIII  do  Gdańska;  w  1457
rada  uznała  za  króla  Szwecji  Chrystiana  I;
po wybuchu chłopskiego powstania (1463) i
usunięciu  Chrystiana  I  (1464),  Karol  VIII
zdołał  ponownie  na  krótko  objąć  władzę,
jednak  juŜ  w  1465  utracił  ją;  w  1467  z
poparciem  części  członków  rady  państwa

znów objął tron, jednak faktycznie był wówczas jedynie narzędziem w rękach
rady państwa przeciwko Danii. Jego panowanie miało duŜy wpływ na
rozbudzenie świadomości narodowej Szwedów.

60.CHRYSTAN I (1449-1481)

król Danii od 1448, król Norwegii od 1450,

król Szwecji w latach 1457-1464 (1481); załoŜyciel dynastii Oldenburgów; syn
Dytryka  Szczęśliwego,  hrabiego  Oldenburg-Welsburg  i  Jadwigi,  córki  Gerarda
VI, księcia Szlezwiku i hrabiego Holsztynu. Po śmierci ojca wychowywał się na
dworze wuja, księcia holsztyńskiego Adolfa VIII, który wyznaczył go na swego
spadkobiercę, wskazując teŜ jego kandydaturę na tron duński. Po objęciu władzy
w  Danii  (1448)  wydał  przywilej  gwarantujący  uprawnienia  rady  państwa,
faktycznie  jednak  pomniejszył  jej  znaczenie  na  rzecz  swej  kancelarii;  wobec
akcji  Karola  VIII  Bonde,  który  zajął  Norwegię  i  koronował  się  na  jej  króla,  w
1449  udał  się  z  armią  do  Norwegii  i  zdołał  przegnać  rywala;  w  1450  został
uznany  za  króla  Norwegii.  Ugoda ze  Szwecją  w  Halmstad  (1450) potwierdziła
istnienie  unii  kalmarskiej,  ale  wybór  wspólnego  władcy  odkładała  do  śmierci
obecnie panujących królów Danii-Norwegii i Szwecji. DąŜąc do odzyskania od
KrzyŜaków Estonii (sprzedanej przez Waldemara IV Atterdaga w 1346), zawarł
z nimi sojusz i w 1455 wypowiedział wojnę Polsce, ale do faktycznego udziału
Danii  w  wojnie  13-letniej  nie  doszło;  po  wybuchu  w  Szwecji  powstania,  które
obaliło  Karola  VIII  (1457),  opanował  Sztokholm  i  koronował  się  na  króla
szwedzkiego.  Po  śmierci  księcia  Adolfa  VIII  został  (za  cenę  zrzeczenia  się
prawa do  dziedziczenia  w  Szlezwiku  i liczne przywileje dla  szlachty)  wybrany
księciem  Szlezwiku  i  hrabią  Holsztynu  (1460);  ustanowiona  wówczas  unia
personalna  księstw  z  Danią  przetrwała  do  1864.  W  1463  w  Szwecji  wybuchło
powstanie chłopskie pod wodzą Stena Sture, które pozbawiło Chrystiana I tronu
szwedzkiego  na  rzecz  Karola  VIII;  koszty  wojenne  doprowadziły  w  1468  do
zwołania pierwszego ogólnokrajowego sejmu stanowego, który na Ŝądanie króla
uchwalił liczne  prawa  skarbowe;  w  1469  Chrystian  I oddał  w  zastaw  Orkady  i
Wyspy  Owcze  swemu  zięciowi  Jakubowi  III,  co  później  doprowadziło  do  ich
utraty na rzecz Szkocji (nie zostały wykupione). Stłumił powstanie chłopskie w

księstwach  (1470);  próba  opanowa
zakończyła  się  klęską  pod  Sztokholmem  (1471)  zadan
Szwecji  Stena  Sture  Starszego;  po  rokowaniach  w  Kalmarze  zawarto  wiele
układów  wzajemnych  i  potwierdzono  formalne  istnienie  Unii,  cho
Chrystiana  I  w  Szwecji  pozostała  nominalna.  W  1479  zało
Kopenhadze. Z małŜeństwa z Dorot
miał pięcioro dzieci, m.in. Jana, Fryderyka i Małgorzat

(-).GAUTE IVARSSON, ABP. NIDAROS (REGENT: 1481
(-).JON SVALESON SMYR (REGENT: 1482

w  wyprawie  mającej  na  celu  podporz
(1500);  klęska  poniesiona  z  r
Danii  przeciwko  autorytarn
wybuchały  takŜe  w  Norwegii  i  Szwecji,  uniemo
królowi,  który  nie  był  w  stanie  zapobiec  upadkowi  Sztokholmu  i  wzi
niewoli  królowej  (1502);  mimo  jej  uwolnienia  kolejne  negocjacje  ze  Szwe
(1505)  nie  doszły  do  skutku.  Zmierzaj
pozostawił  liczne  wakaty  na  stanowiskach  urz
jednocześnie  kancelarię  królewsk
zarządzania  krajem.  Świadom  konieczno
marynarki  wojennej,  dbał  o  jej  rozbudow
Szwecji,  blokowała  porty  i  niszczyła  jej  handel;  wyniszczenie  gospodarcze
Szwecji  doprowadziło  do  kompromisowego  pokoju  (Kopenhaga,  1509),  w
którym  Szwedzi  zobowią
króla szwedzkiego Jana II b
kierującego  Szwecją  regenta  Svante  Sture.  Obawiaj
potęgi Danii Lubeka, przy wsparciu tzw. mi
wojnę  z  Danią;  po  początkowych  sukcesach  miast  (zaj
Duńczycy  uchwalili  nadzwyczajne  podatki  i  powi
pokonała pod Bornholmem flot
korzystny  dla  Danii,  która  obroniła  cła  w  Sundzie  i  prawo  zamykania  cie

stwach (1470); próba opanowania Szwecji po śmierci Karola VIII

pod Sztokholmem (1471) zadaną przez wojska regenta

Szwecji Stena Sture Starszego; po rokowaniach w Kalmarze zawarto wiele
układów wzajemnych i potwierdzono formalne istnienie Unii, cho

iana I w Szwecji pozostała nominalna. W 1479 załoŜył uniwersytet w

stwa z Dorotą, córką margrabiego brandenburskiego Jana

cioro dzieci, m.in. Jana, Fryderyka i Małgorzatę.

).GAUTE IVARSSON, ABP. NIDAROS (REGENT: 1481

.JON SVALESON SMYR (REGENT: 1482-1483)

61.JAN I, KR. DANII (1483-1513)

148,  król  Norwegii  od  1483,  król  Szwecji  od  1497;
syn Chrystiana I, ojciec Chrystiana II, brat Fryderyka
I. Za Ŝycia ojca uznany za następcę tronu b
w  Norwegii  (1458),  Szwecji  (1458),  Holsztynie
(1466)  i  Danii  (1467).  Obejmując  władz
przyznał  poddanym  prawo  oporu;  w  okresie
małoletności  Fryderyka  I  sprawował  regencj
Szlezwiku-Holsztynie;  po  uzyskaniu  przez  niego
pełnoletności  (1490)  przeprowadził  podział  ksi
mimo  gotowości  do  koncesji  na  rzecz  szwedzkiej
samodzielności  (1482)  do  jego  wyboru  na  króla
Szwecji  nie  doszło.  Wspólnie  z  bratem  uczestniczył

cej na celu podporządkowanie Danii hrabstwa Dithmarschen

ska poniesiona z rąk tamtejszych chłopów wywołała powstanie w

Danii przeciwko autorytarnym rządom królewskim; w 1501 powstania

e w Norwegii i Szwecji, uniemoŜliwiając wię

królowi,  który  nie  był  w  stanie  zapobiec  upadkowi  Sztokholmu  i  wzi
niewoli  królowej  (1502);  mimo  jej  uwolnienia  kolejne  negocjacje  ze  Szwe
(1505)  nie  doszły  do  skutku.  Zmierzając  do  wzmocnienia  władzy  królewskiej,
pozostawił  liczne  wakaty  na  stanowiskach  urzędniczych,  rozwijaj

nie kancelarię królewską, która stała się faktycznym organem

wiadom konieczności posiadania duŜej nowoczesnej

marynarki  wojennej,  dbał  o  jej  rozbudowę;  flota  duńska  pustoszyła  wybrze
Szwecji,  blokowała  porty  i  niszczyła  jej  handel;  wyniszczenie  gospodarcze
Szwecji  doprowadziło  do  kompromisowego  pokoju  (Kopenhaga,  1509),  w

dzi zobowiązali się płacić coroczną daninę do czasu wyboru na

króla szwedzkiego Jana II bądź jego syna; pokój nie został ratyfikowany przez

regenta Svante Sture. Obawiająca się wzrostu morskiej

gi Danii Lubeka, przy wsparciu tzw. miast wedyjskich, w 1510 rozpocz

; po początkowych sukcesach miast (zajęcie Kalmaru i Olandii)

czycy uchwalili nadzwyczajne podatki i powiększyli flotę

pokonała pod Bornholmem flotę lubecką; zawarty w 1512 w Malmö pokój był

orzystny dla Danii, która obroniła cła w Sundzie i prawo zamykania cie

mierci Karola VIII

przez wojska regenta

Szwecji Stena Sture Starszego; po rokowaniach w Kalmarze zawarto wiele
układów wzajemnych i potwierdzono formalne istnienie Unii, choć władza

ył uniwersytet w

margrabiego brandenburskiego Jana

).GAUTE IVARSSON, ABP. NIDAROS (REGENT: 1481-1482)

1513)

król Danii od

148, król Norwegii od 1483, król Szwecji od 1497;
syn Chrystiana I, ojciec Chrystiana II, brat Fryderyka

tronu bądź króla

w Norwegii (1458), Szwecji (1458), Holsztynie

c władzę w Danii,

przyznał poddanym prawo oporu; w okresie

ci Fryderyka I sprawował regencję w

Holsztynie; po uzyskaniu przez niego

ci (1490) przeprowadził podział księstw;

ci do koncesji na rzecz szwedzkiej

ci (1482) do jego wyboru na króla

Szwecji nie doszło. Wspólnie z bratem uczestniczył

dkowanie Danii hrabstwa Dithmarschen

k tamtejszych chłopów wywołała powstanie w

dom królewskim; w 1501 powstania

c większą aktywność

królowi, który nie był w stanie zapobiec upadkowi Sztokholmu i wzięciu do
niewoli królowej (1502); mimo jej uwolnienia kolejne negocjacje ze Szwecją

c do wzmocnienia władzy królewskiej,

dniczych, rozwijając

faktycznym organem

posiadania duŜej nowoczesnej

ska pustoszyła wybrzeŜe

Szwecji, blokowała porty i niszczyła jej handel; wyniszczenie gospodarcze
Szwecji doprowadziło do kompromisowego pokoju (Kopenhaga, 1509), w

do czasu wyboru na

jego syna; pokój nie został ratyfikowany przez

wzrostu morskiej

ast wedyjskich, w 1510 rozpoczęła

cie Kalmaru i Olandii)

kszyli flotę, która w 1511

; zawarty w 1512 w Malmö pokój był

orzystny dla Danii, która obroniła cła w Sundzie i prawo zamykania cieśnin,

zobowiązując ponadto pokonane miasta do pomocy w wojnie ze Szwecją;
zwycięstwo w wojnie z miastami wpłynęło na decyzję szwedzkiej rady państwa
o ratyfikację pokoju kopenhaskiego (1512).

62.CHRYSTIAN II (REGENT: 1506-1513; KRÓL:
1513-1524)

król Danii i Norwegii w latach 1513-

1523,  król  Szwecji  w  latach  1520-1523;  syn  Jana  II  i
Krystyny,  córki  elektora  saskiego  Ernesta.  Starannie
wykształcony,  w  1487  obrany  na  następcę  tronu
duńskiego,  później  takŜe  norweskiego  i  szwedzkiego,
od 1506 był namiestnikiem Norwegii, gdzie sprawował
rządy  silnej  ręki  i  zdławił  powstanie  chłopskie.
Przyjmując  wybór  na  króla,  musiał  zaakceptować
ograniczenia  władzy;  po  objęciu  tronu  dąŜył  do
pomniejszenia kompetencji rady państwa, jednocześnie
starając  się  mianować  na  jej  członków  ludzi  sobie
przychylnych;  zwiększył  znaczenie  swej  kancelarii  i

podejmował  próby  wzmocnienia  władzy  królewskiej  na  prowincji;  zmienił
sposób zarządzania lennami, które przekazywał równieŜ mieszczanom, zapewnił
miastom  monopol  handlowy,  ograniczył  prawa  kleru;  jego  szeroka  działalność
ustawodawcza  polepszyła  los  kupców  i  chłopów.  Wobec  sytuacji  w  Szwecji,
którą rządził jako namiestnik (regent) Sten Sture Młodszy, jednym z głównych
celów  Chrystiana  II  było  przywrócenie  faktycznej  władzy  króla  Danii  nad
Szwecją; korzystając  z  zamieszek  wewnętrznych  w  Szwecji,  w  1517 rozpoczął
wojnę;  po  niepowodzeniach  2  pierwszych  wypraw  (1517-1518)  w  1520  zajął
Sztokholm i został uznany za króla przez szwedzką radę państwa; dokonane w
kilka dni po koronacji podstępne aresztowanie i stracenie szlachty , biskupów i
mieszczan  (tzw.  sztokholmska  łaźnia)  doprowadziło  w  1521  do  powstania  pod
wodzą  Gustawa  Wazy,  które  szybko  ogarnęło  cały  kraj;  wsparcie
zaniepokojonej planami królewskimi Lubeki umoŜliwiło powstańcom skuteczną
blokadę morską Danii; niechęć duńskiej szlachty do popierającego mieszczan i
chłopów  króla,  wzrastające  wskutek  blokady  problemy  gospodarcze  i  nowe
podatki  na  cele  wojenne  spowodowały  bunt  szlachty  i  wezwanie  księcia
Szlezwiku-Holsztynu  Fryderyka,  który  wkroczył  do  Jutlandii  i  objął  władzę
królewską  jako  Fryderyk  I;  jednocześnie  przyjęcie  korony  szwedzkiej  przez
Gustawa  I  Wazę  (1523)  połoŜyło  kres  unii  kalmarskiej;  Chrystian  II  zbiegł  do
pozostających we władaniu jego teścia, cesarza Karola V, Niderlandów; w 1531
z  pomocą  wojsk  habsburskich  opanował  część  Norwegii;  zaproszony  przez
Fryderyka  I  na  negocjacje,  przybył  do  Kopenhagi,  gdzie  został  uwięziony
(1532); do śmierci (25 I 1559) przebywał jako jeniec w zamkach Sonderborg, a
później Kalundborg.

(-).ERYK VALKENDORF, ABP. NIDAROS (1513)
(-).OLAF ENGELBRIKTSSON (REGENT: 1524, 1533-1537)

63.FRYDERYK I, KR. DANII (1524-1533)

był

młodszym  synem  Chrystiana  I.  W  dzieciństwie
przeznaczony  do  kariery  duchownej  (mianowany
kanonikiem  Kolonii),  po  śmierci  ojca  powrócił  do
Danii  i  objął  władzę  w  Szlezwiku-Holsztynie;  w
okresie  jego  małoletności  regencję  sprawował  brat
Jan  I;  w  1490  podzielił  się  księstwami  Szlezwiku  i
Holsztynu ze swym starszym bratem Janem I, który w
1481  zasiadł  na  tronie  Danii;  wspólnie  z  bratem
uczestniczył

nieudanej

wyprawie

celu

podporządkowania  Danii  hrabstwa  Dithmarschen
(1500).  Po  nieudanej  próbie  objęcia  zwierzchnictwa
nad  połową  obszaru  Norwegii  oraz  częściami

terytorium Danii, Fryderyk I osiedlił się w Gottorp, gdzie przeprowadził lokalną
reformę administracyjną. Pozostawał we wrogich stosunkach z królem Janem I
oraz jego synem Chrystianem II, który wstąpił na tron Danii w 1513. Fryderyk I
przyjął  koronę  Danii  z  rąk  szlachty  jutlandzkiej,  która  w  1522  podniosła  bunt
przeciwko  Chrystianowi  II.  Koronacja  odbyła  się  w  następnym  roku  i
zobowiązał  się  przed  koronacją  do  cofnięcia  korzystnych  dla  chłopów  i
mieszczan rozporządzeń poprzednika i nie wydawania nowych praw bez zgody
rady państwa. W 1524 Fryderyk I objął tron Norwegii, jednak w dalszym ciągu
zamieszkiwał  w  Gottorp,  twierdząc,  Ŝe  jego  duńskie  dochody  są
niewystarczające.  ChociaŜ  początkowo  Fryderyk  I  zgadzał  się  z  katolicką
szlachtą  w  kwestii  konieczności  zwalczania  „luterańskiej  herezji”,  to  jednak
udzielał  coraz  większego  poparcia  luterańskim  kaznodziejom,  zw.  Hansowi
Tavsennowi,  który  ostatecznie  został  królewskim  kapelanem.  Proluterańska
polityka  Fryderyka  I,  która  przyczyniła  się  do  zwiększenia  jego  popularności
wśród    warstwy  chłopskiej,  najprawdopodobniej  miała  na  celu  zwiększenie
zakresu  władzy  królewskiej  kosztem  duńskiego  kościoła.  Niemniej  jednak
Fryderyk  I  utrzymał  poparcie  Rigsrådu  (rady  państwa)  w  kwestii  znajdującego
się  na  wygnaniu  Chrystiana  II,  który  w  1531  dokonał  najazdu  na  Norwegię  i
groził  zgłoszeniem  roszczeń  wobec  Danii  przy  wsparciu  ze  strony  cesarza
Karola V. Fryderyk I uwięził Chrystiana I, zawarł dyplomatyczne porozumienie
z  Karolem  V  i  zdołał  utrzymać  pokój  aŜ  do  swojej  śmierci.  W  tym  czasie
katolicyzm  tracił  juŜ  wyraźnie  na  popularności  i  ostatecznie  w  1536  jego
wpływy całkowicie wygasły.

64.CHRYSTIAN III (1537-1539)

syn Fryderyka I i

Anny,  córki  Jana  Cicero,  elektora  brandenburskiego.
Z  małŜeństwa  z  Dorotą  (1511-1571),  córką  Magnusa
I,  księcia  saskiego  na  Lauenburgu,  miał  pięcioro
dzieci,  m.in.  Fryderyka  II,  Magnusa,  króla  Inflant
(1570-1577)  i  Jana,  księcia  holsztyńskiego  na
Sønderborgu.

Wybrany

królem

okresie

sprawowania władzy w obu krajach przez rady
państwa,

które

doprowadziły

Danii)

wzmocnienia pozycji szlachty i kościoła katolickiego;
objął

władzę

obliczu

sukcesów

wyprawy

Krzysztofa

Oldenburskiego,

dąŜącego

przywrócenia władzy Chrystiana II, i powstania

chłopskiego  w  Jutlandii;  przy  pomocy  Gustawa  I  Wazy  zdołał  pokonać
powstańców  i  popierającą  wyprawę  oldenburską  flotę  Lubeki  (1534-1536),  w
celu  pacyfikacji  nastrojów  darował  kary  większości  powstańców;  rezultatem
stłumienia  rebelii  chłopskich  był  ponowny  wzrost  roli  szlachty,  która  wg
zamysłów króla miała mu pomóc we wzmocnieniu władzy królewskiej. Gorliwy
luteranin,  dąŜył  do  wprowadzenia  reformacji;  bezpośrednio  po  objęciu  władzy
nakazał  aresztowanie  biskupów  katolickich,  podczas  zjazdu  szlachty  (1536)
doprowadził  do  akceptacji  kapitulacji  wyborczych,  zakładających  m.in.
przyjęcie  luteranizmu  i  sekularyzację  dóbr  kościelnych  oraz  wzmocnienia
władzy szlachty nad chłopstwem; wprowadzono teŜ postanowienia o całkowitej
zaleŜności  Norwegii  od  króla,  sprowadzającą  ją  do  rangi  duńskiej  prowincji.
Reforma  wyznaniowa  została  przeprowadzona  bez  rozlewu  krwi,  znacznie
wzmacniając autorytet monarchy i jego dochody; doprowadził do sporządzenia
ordynacji

kościoła

krajowego

(Ordintio

ecclesiastica,

1542),

podporządkowującej  organizację  kościelną  władcy  (który  był  głową  kościoła
krajowego),  zlecił  dokonanie  nowego  przekładu  Biblii  (Biblia  Chrystiana  II,
1550);  w  obawie  przed  rewoltą  zwolenników  restytucji  władzy  Chrystiana  II
oraz  interwencją  cesarza  Karola  V  zawarł  przymierze  z  reprezentantami
Związku Szmalkaldzkiego (1539), Szwecją (1541) i Francją (1541); w traktacie
z  Karolem  V  (1544)  zobowiązał  się,  w  zamian  za  uznanie  jego  tytułu
królewskiego, do otwarcia Sundu dla statków duńskich; wobec wojny cesarza ze
Związkiem Szmalkaldzkim (1546-1547) zachował neutralność. W 1544 dokonał
ponownego  podziału  Szlezwiku-Holsztynu,  oddając  część  posiadłości  swemu
bratu  Adolfowi  (który  stał  się  protoplastą  tamtejszej  linii  oldenburskiej),  część
bratu  Janowi.  Uporządkował  sprawy  lenne,  zwiększając  wpływy  do  skarbu,
znacznie rozbudował flotę duńską.

zorganizował wyprawę królewicza Magnusa
Ozylii,  wyspie  połoŜonej  u  wylotu  Zatoki  Ryskiej.  Doprowadziło  to  do
zaognienia  stosunków  Danii  ze  Szwecj
przymierzu z Polską i Lubek
tzw. pierwszą wojnę północn
się  dopiero  po  siedmiu  latach  w  1570.  Pocz
militarne.  We  wrześniu  1563  zdobył  twierdz
Halmstad,  a  w  maju  1564  stoczył  zwyci
klęsce  floty  duńskiej  koło  Bornholmu  w  lipcu  1565  i  rozbiciu  jej,  skutkiem
burzy,  w  1566  usiłował  zmusi
cieśninę  Sund  (1566).  Odci
niewiele  pomogło.  Zaraza,  dziesi
niezadowolenie  w  kraju  zmusiły  Fryderyka  II  do  ust
podpisał  w  Szczecinie  traktat  pokojowy  ze  Szwecj
korzyści  terytorialnych.  Prowadził  kons
pozycję  Danii  w  basenie  Morza  Bałtyckiego.  Przeciwstawiał  si
próbom  blokady  Narwy  i  ograniczeniu  handlu  moskiewskiego z  Zachodem.  W
latach 1576-1577, udzielił pomocy Gda
I  Batorym.  Udaremnił  powstanie  du
urządzenia  przygotowane  do  jego  budowy  oraz  zatapiaj
okręty.  Zwiększył  dochody  z  ceł  sundzkich  przez  wprowadzenie  nowej  opłaty,
zw. łasztową. Wzniósł szereg okazałyc
u  wejścia  do  cieśniny  Sund.  Zbudował  miasto  Frederikstad  w  Norwegii.
Wspierał  rozwój  handlu,  ograniczył  lub  zniósł  przywileje  miast  hanzeatyckich,
przeprowadził  rozbudowę
Fryderyka II korzystali m.in. wybitny astronom Tycho Brahe i historyk Anders
Sørensen Vedel.

65.FRYDERYK II (1559-1588)

III  i  Doroty,  córki  Magnusa  I,  księ
Lauenburgu.  Z  małŜeństwa  z  Zofią
księcia  meklemburskiego,  miał  siedmioro  dzieci,
m.in. Annę, Ŝonę Jakuba I, króla Anglii i Szkocji i
Chrystiana  IV.  Od  wczesnej  młodo
Ŝ

ywe zainteresowanie sprawami wojskowymi.

Lubił przebywać w towarzystwie niemieckich
oficerów. Wiosną 1559 stłumił powstanie chłopskie
w Dithmarschen. Kilka miesięcy pó
ofertę biskupa Ozylii Jana Münchhausena, który w
zamian za 30 tys. talarów odstąpił swe biskupstwo
bratu

króla

Danii,

Magnusowi.

1560

królewicza Magnusa na ziemię inflancką

onej u wylotu Zatoki Ryskiej. Doprowadziło to do

zaognienia stosunków Danii ze Szwecją. Latem 1563 wystą

i Lubeką przeciw Szwecji. Wydarzenie to zapocz

północną, zw. takŜe siedmioletnią, gdyŜ walki zako

dopiero po siedmiu latach w 1570. Początkowo odnosił spore sukcesy

niu 1563 zdobył twierdzę szwedzką Älvsborg, obrona

Halmstad, a w maju 1564 stoczył zwycięską bitwę morską koło Gotlandii. Po

skiej koło Bornholmu w lipcu 1565 i rozbiciu jej, skutkiem

burzy, w 1566 usiłował zmusić Szwecję do uległości, zamykaj

Sund (1566). Odcięcie Szwedów od wszelkiego importu z Zachodu

le pomogło. Zaraza, dziesiątkująca wojsko duńskie, i coraz wi

niezadowolenie w kraju zmusiły Fryderyka II do ustępstw. 13 grudnia 1570
podpisał w Szczecinie traktat pokojowy ze Szwecją, który nie przyniósł Danii

ci terytorialnych. Prowadził konsekwentną politykę bałtyck

Danii w basenie Morza Bałtyckiego. Przeciwstawiał si

próbom blokady Narwy i ograniczeniu handlu moskiewskiego z Zachodem. W

1577, udzielił pomocy Gdańskowi w jego walce z królem Stefanem

Batorym. Udaremnił powstanie duŜego portu w Elblągu, pal

dzenia przygotowane do jego budowy oraz zatapiając znajduj

kszył dochody z ceł sundzkich przez wprowadzenie nowej opłaty,

. Wzniósł szereg okazałych pałaców i fortec, m.in. zamek Kronborg

niny Sund. Zbudował miasto Frederikstad w Norwegii.

Wspierał rozwój handlu, ograniczył lub zniósł przywileje miast hanzeatyckich,
przeprowadził rozbudowę twierdz. Opiekował się uczonymi; z poparcia
Fryderyka II korzystali m.in. wybitny astronom Tycho Brahe i historyk Anders

1588)

syn Chrystiana

III i Doroty, córki Magnusa I, księcia saskiego na

stwa z Zofią, córką Ulryka,

cia meklemburskiego, miał siedmioro dzieci,

Jakuba I, króla Anglii i Szkocji i

Chrystiana IV. Od wczesnej młodości zdradzał

ywe zainteresowanie sprawami wojskowymi.

w towarzystwie niemieckich

1559 stłumił powstanie chłopskie

cy później przyjął

biskupa Ozylii Jana Münchhausena, który w

pił swe biskupstwo

bratu

króla

Danii,

Magnusowi.

1560

inflancką i osadził go na

onej u wylotu Zatoki Ryskiej. Doprowadziło to do

. Latem 1563 wystąpił zbrojnie w

przeciw Szwecji. Wydarzenie to zapoczątkowało

walki zakończyły

tkowo odnosił spore sukcesy

Älvsborg, obrona

koło Gotlandii. Po

skiej koło Bornholmu w lipcu 1565 i rozbiciu jej, skutkiem

ci, zamykając całkowicie

cie Szwedów od wszelkiego importu z Zachodu

skie, i coraz większe

pstw. 13 grudnia 1570

, który nie przyniósł Danii

bałtycką i umacniał

Danii w basenie Morza Bałtyckiego. Przeciwstawiał się polskim

próbom blokady Narwy i ograniczeniu handlu moskiewskiego z Zachodem. W

skowi w jego walce z królem Stefanem

gu, paląc i niszcząc

c znajdujące się tam

kszył dochody z ceł sundzkich przez wprowadzenie nowej opłaty,

h pałaców i fortec, m.in. zamek Kronborg

niny Sund. Zbudował miasto Frederikstad w Norwegii.

Wspierał rozwój handlu, ograniczył lub zniósł przywileje miast hanzeatyckich,

uczonymi; z poparcia

Fryderyka II korzystali m.in. wybitny astronom Tycho Brahe i historyk Anders

kalmarska);  zajęto  niewielkie  obszary  Szwecji,  lecz  marsz  w  gł
powiódł się; jednak wobec
pokój z Danią (Knäred, 1613), rezygnuj
się  do  wypłaty  odszkodowania.  Korzystny  bilans  handlowy  (skutek
utrzymującej  się  koniuktury  i  polityki  celnej  )  pozwolił  na  rozwini
działalności  budowlanej  i  zało
Kristiania,  Chrystianhavn);  d
Chrystian  IV  przejściowo  zlikwidował  cechy  (1613
manufaktury  i  warsztaty,  był  współzało
Wschodnioindyjskiej (1620), zało
letniej  początkowo  neutralny,  wobec  zbli
granic duńskich, po zapewnieniu sobie poparcia Niderlandów i Anglii, d
ingerencji  w  sprawy  niemieckie  i  rozszerzenia  wpływów  du
Morza Bałtyckiego; ze wzgl
wojenne  jako  ksiąŜę Szlezwiku
został pokonany w 1626 pod Lutter am Barenberge przez armi
pod  wodzą  J.  Tilly’ego,  a  w  1627  wojska  A.  Wallen
zmuszając  Chrystiana  IV  do  wycofania  si
Gustawem  II  Adolfem  (zawarte  porozumienie  miało  charakter  jedynie
formalny),  perspektywy  utworzenia  floty  cesarskiej  na  Bałtyku  oraz
wyczerpania  kraju  zawarł
oddziałów cesarskich bez kontrybucji w zamian za rezygnacj
północnoniemieckich  i  nieingerencj
okresowym zbliŜeniu z Polsk
na tle poboru cła w porcie gda
na Jutlandię i Skanię (1644) doprowadziło do ich całkowitego opanowania przez
Szwedów;  flota  duńska  zdołała  wprawdzie  udaremni
została  rozbita  przez  flotę

66.CHRYSTIAN

(1588

Fryderyka  II  i  Zofii,  córki  Ulryka,  ksi
meklemburskiego.  Z  małŜeństwa  z  Ann
Katarzyną,  córką  Joachima  Fryderyka,  elektora
brandenburskiego  miał  syna  Fryderyka  III.  W
okresie  jego  małoletności  (wstą
wieku  11  lat)  rządy  sprawowała  deput
państwa  pod  przewodnictwem  Nielsa  Kaasa;
faktyczną  władzę  objął  w  1596.  D
oŜywienia  gospodarki,  przeprowadził  liczne
reformy  w  duchu  merkantystycznym.  W  1611
narastająca rywalizacja ze Szwecją
do  wypowiedzenia  pod  naciskiem  kr
sprzeciwie  rady  państwa)  wojny  (tzw.  wojna

to niewielkie obszary Szwecji, lecz marsz w gł

; jednak wobec śmierci Karola IX Sudermańskiego Szwedzi zawarli

(Knäred, 1613), rezygnując z pretensji do Laponii i zobowi

do wypłaty odszkodowania. Korzystny bilans handlowy (skutek

koniuktury i polityki celnej ) pozwolił na rozwini

ci budowlanej i załoŜenie nowych miast (m.in. Kristianstad,

n); dąŜąc do dalszego oŜywienia Ŝycia gospodarczego,

ciowo zlikwidował cechy (1613-1621), zakładał

manufaktury i warsztaty, był współzałoŜycielem i protektorem Kompanii
Wschodnioindyjskiej (1620), załoŜył pocztę krajową (1624). Podczas w

tkowo neutralny, wobec zbliŜania się wojsk Ligi Katolickiej do

skich, po zapewnieniu sobie poparcia Niderlandów i Anglii, d

ingerencji w sprawy niemieckie i rozszerzenia wpływów duńskich w basenie

względu na brak zgody rady państwa rozpocz

Szlezwiku-Holsztynu (1625); po początkowych sukcesach

został pokonany w 1626 pod Lutter am Barenberge przez armię Ligi Katolickiej

J. Tilly’ego, a w 1627 wojska A. Wallensteina zaj

c Chrystiana IV do wycofania się na wyspy; wobec fiaska sojuszu z

Gustawem  II  Adolfem  (zawarte  porozumienie  miało  charakter  jedynie
formalny),  perspektywy  utworzenia  floty  cesarskiej  na  Bałtyku  oraz
wyczerpania  kraju  zawarł  pokój  z  cesarzem  (1629),  uzyskuj
oddziałów cesarskich bez kontrybucji w zamian za rezygnację z praw do ksi
północnoniemieckich  i  nieingerencję  w  sprawy  wewnętrzne  Rzeszy.  Po

eniu z Polską (do 1635) doszło do konfliktu z Wład

na tle poboru cła w porcie gdańskim. Prewencyjne uderzenie wojsk szwedzkich

(1644) doprowadziło do ich całkowitego opanowania przez

ska zdołała wprawdzie udaremnić kolejne desanty, ale

z flotę szwedzko-niderlandzką koło Lollandu, co wymusiło

66.CHRYSTIAN

(1588-1648)

syn

Fryderyka II i Zofii, córki Ulryka, księcia

eństwa z Anną

Joachima Fryderyka, elektora

brandenburskiego miał syna Fryderyka III. W

ci (wstąpił na tron w

dy sprawowała deputacja rady

stwa pod przewodnictwem Nielsa Kaasa;

ł w 1596. DąŜąc do

ywienia gospodarki, przeprowadził liczne

reformy w duchu merkantystycznym. W 1611

ca rywalizacja ze Szwecją doprowadziła

do wypowiedzenia pod naciskiem króla (przy

stwa) wojny (tzw. wojna

to niewielkie obszary Szwecji, lecz marsz w głąb kraju nie

skiego Szwedzi zawarli

do Laponii i zobowiązując

do wypłaty odszkodowania. Korzystny bilans handlowy (skutek

koniuktury i polityki celnej ) pozwolił na rozwinięcie

enie nowych miast (m.in. Kristianstad,

ycia gospodarczego,

1621), zakładał

ycielem i protektorem Kompanii

(1624). Podczas wojny 30-

wojsk Ligi Katolickiej do

skich, po zapewnieniu sobie poparcia Niderlandów i Anglii, dąŜył do

ingerencji w sprawy niemieckie i rozszerzenia wpływów duńskich w basenie

stwa rozpoczął działania

tkowych sukcesach

został pokonany w 1626 pod Lutter am Barenberge przez armię Ligi Katolickiej

steina zajęły Jutlandię,

na wyspy; wobec fiaska sojuszu z

Gustawem II Adolfem (zawarte porozumienie miało charakter jedynie
formalny), perspektywy utworzenia floty cesarskiej na Bałtyku oraz

pokój z cesarzem (1629), uzyskując wycofanie

z praw do księstw

trzne Rzeszy. Po

(do 1635) doszło do konfliktu z Władysławem IV

skim. Prewencyjne uderzenie wojsk szwedzkich

(1644) doprowadziło do ich całkowitego opanowania przez

kolejne desanty, ale

koło Lollandu, co wymusiło

na  Chrystianie  IV  zawarcie  niekorzystnego  pokoju  ze  Szwecj
zyskiwała  m.in.  Gotlandię
uwolnienie  od  ceł  w  Sundzie.  Osłabienie  władzy  królew
wydatnego  wzmocnienia  pozycji  mieszcza
antagonizmie.

67.FRYDERYK III (1648

Anny Katarzyny, córki Joachima Fryderyka, elektora
brandenburskiego. Z mał
Jerzego, ksi
oś
Eleonor
Obejmuj
zaakceptowania

powa

wy
letniej; mimo ich przyj
na ustanowienie swego syna Chrystiana nast
jednocze
szlezwick
Holsztynie i

księstwach;  zagroŜenie  ekspansywn
odzyskania  ziem  utraconych  podczas  wojny  30
zbliŜenia z Niderlandami (sojusz z 1649), wzmo
wojny  Szwecji  (1657),  której  wi
Rzeczypospolitej;  wbrew  rachubom  króla  i  jego  otoczenia  w  ci
kilkumiesięcznej  kampanii  Karol  X  Gustaw  zdołał  zaj
przeprawiwszy  swe  wojska  po  lodzie,  zdobył  kolejno  wys
Zelandię;  wobec  całkowitej  kl
(1658)  odbierał  Danii  wszystkie  posiadane  jeszcze  tereny  na  Półwyspie
Skandynawskim  (Skania  i  Blekinge)  i  wymuszał  zamkni
przeciwnikami  Szwecji  oraz  zgod
Gottorp;  świeŜo  podpisany  pokój  został  zerwany  przez  Karola  X  Gustawa,
dąŜącego  do  całkowitego  podporz
wysiłkowi  mieszczaństwa  Kopenhagi  i  pomocy  wojsk  brandenburskich
polskich  i  cesarskich  Szwedzi  zostali  zmuszeni  (po  kl
1659) do odwrotu; traktat kopenhaski (1660) potwierdził warunki poprzedniego
pokoju,  pozostawiając  jednak  Fryderykowi  III  Bornholm  i  okolice  Trondheim.
W 1660 Fryderyk III przeprowa
w monarchię absolutną z dziedzicznym tronem; ograniczenie roli szlachty było
moŜliwe  dzięki  wsparcia  mieszcza
otrzymały  potwierdzenie  dotychczasowych  przywilejów;  wzorowanej
Szwecji  reformie  administracji  centralnej  (utworzenie  kolegiów
sądu  najwyŜszego  w  latach  1660
powiatów)    towarzyszyły  starania  o  likwidacj

na  Chrystianie  IV  zawarcie  niekorzystnego  pokoju  ze  Szwecją
zyskiwała  m.in.  Gotlandię,  Ozylię,  prowincje  Jämtland  i  Häjerdalen  oraz
uwolnienie  od  ceł  w  Sundzie.  Osłabienie  władzy  królewskiej  doprowadziło  do
wydatnego  wzmocnienia  pozycji  mieszczaństwa  i  szlachty,  przy  ich  rosn

67.FRYDERYK III (1648-1670)

syn Chrystiana IV i

Anny  Katarzyny,  córki  Joachima  Fryderyka,  elektora
brandenburskiego. Z małŜeństwa z Zofią
Jerzego,  księcia  brunszwickiego  na  Lüneburgu,  miał
ośmioro  dzieci,  m.in.  Chrystiana  V,  oraz  Ulryk
Eleonorę,  Ŝonę  (od  1680)  Karola  XI,  króla  Szwecji.
Obejmując władzę po śmierci ojca, został zmuszony do
zaakceptowania

powaŜnych

ogranicze

wywołanych rezultatami udziału państwa w wojnie 30
letniej; mimo ich przyjęcia juŜ w 1650 uzyskał zgod
na ustanowienie swego syna Chrystiana nast
jednocześnie

dzięki

porozumieniu

szlacht

szlezwicką wzmocnił swą władzę w Szlezwiku
Holsztynie i wydał statut o dziedziczno

enie ekspansywną polityką Karola X Gustawa i ch

odzyskania ziem utraconych podczas wojny 30-letniej przyczyniły si

enia z Niderlandami (sojusz z 1649), wzmoŜenia zbrojeń i wypowiedzenia

ojny Szwecji (1657), której większość sił zaangaŜowana była w

Rzeczypospolitej; wbrew rachubom króla i jego otoczenia w ci

cznej kampanii Karol X Gustaw zdołał zająć Jutlandi

przeprawiwszy swe wojska po lodzie, zdobył kolejno wyspy Lolland, Falster i

; wobec całkowitej klęski Fryderyka III pokój ze Szwecj

(1658) odbierał Danii wszystkie posiadane jeszcze tereny na Półwyspie
Skandynawskim (Skania i Blekinge) i wymuszał zamknięcie cie

cji oraz zgodę na usamodzielnienie Księ

o podpisany pokój został zerwany przez Karola X Gustawa,

cego do całkowitego podporządkowania sobie Danii, jednak dzi

stwa Kopenhagi i pomocy wojsk brandenburskich

polskich i cesarskich Szwedzi zostali zmuszeni (po klęsce pod Nyborgiem,
1659) do odwrotu; traktat kopenhaski (1660) potwierdził warunki poprzedniego

c jednak Fryderykowi III Bornholm i okolice Trondheim.

W 1660 Fryderyk III przeprowadził reformy przekształcające Dani

z dziedzicznym tronem; ograniczenie roli szlachty było

ki wsparcia mieszczaństwa i duchowieństwa, które wkrótce

otrzymały potwierdzenie dotychczasowych przywilejów; wzorowanej
Szwecji reformie administracji centralnej (utworzenie kolegiów

szego w latach 1660-1661) i prowincjonalnej (organizacja

powiatów) towarzyszyły starania o likwidację powojennego deficytu

na Chrystianie IV zawarcie niekorzystnego pokoju ze Szwecją (1645), która

, prowincje Jämtland i Häjerdalen oraz

skiej doprowadziło do

stwa i szlachty, przy ich rosnącym

syn Chrystiana IV i

Anny Katarzyny, córki Joachima Fryderyka, elektora

stwa z Zofią Amalią, córką

cia brunszwickiego na Lüneburgu, miał

mioro dzieci, m.in. Chrystiana V, oraz Ulrykę

(od 1680) Karola XI, króla Szwecji.

mierci ojca, został zmuszony do

nych

ograniczeń

władzy,

stwa w wojnie 30-

w 1650 uzyskał zgodę

na ustanowienie swego syna Chrystiana następcą tronu,

porozumieniu

szlachtą

w Szlezwiku-

wydał statut o dziedziczności władzy w

Karola X Gustawa i chęć

letniej przyczyniły się do

i wypowiedzenia

owana była w

Rzeczypospolitej; wbrew rachubom króla i jego otoczenia w ciągu

Jutlandię, następnie,

py Lolland, Falster i

ski Fryderyka III pokój ze Szwecją w Roskilde

(1658) odbierał Danii wszystkie posiadane jeszcze tereny na Półwyspie

cie cieśnin przed

na usamodzielnienie Księstwa Holsztyn-

o podpisany pokój został zerwany przez Karola X Gustawa,

dkowania sobie Danii, jednak dzięki

stwa Kopenhagi i pomocy wojsk brandenburskich,

sce pod Nyborgiem,

1659) do odwrotu; traktat kopenhaski (1660) potwierdził warunki poprzedniego

c jednak Fryderykowi III Bornholm i okolice Trondheim.

ce Danię i Norwegię

z dziedzicznym tronem; ograniczenie roli szlachty było

stwa, które wkrótce

otrzymały potwierdzenie dotychczasowych przywilejów; wzorowanej na
Szwecji reformie administracji centralnej (utworzenie kolegiów-ministerstw i

1661) i prowincjonalnej (organizacja

powojennego deficytu

finansowego; mimo radykalnej redukcji wy
konieczna  okazała  się  sprzeda
uregulowaniu długów wprowadzono jednolity system podatkowy; rozpocz
1661  prace  nad  nową  kodyfikacj
wszystkich  ziem  królestwa,  uko
„Prawo Królewskie” (Kongelov, 1665), okre
Norwegii  jako  całkowicie  nieograniczon
Fryderyka  IV.    Starannie  stymulowane  o
kompanii  do  handlu  zagranicznego)  i  rzemiosła  (reaktywacja  manufaktur)
pozwoliło na podźwignięcie wyniszczonej wojnami gospodarki.

przymierza  ze  Szwecją  kraj  ten  nadal  traktowany  był  przez  Chrystiana  V  jako
główny  potencjalny  przeciwnik.  Wprowadził  w
(Danske  lov,  1683),  ujednolicaj
(ograniczenie  kary  śmierci  i  tortur).  Zbli
Szwecji doprowadziło do du

niezaleŜne administracyjnie. Fryderyk IV wprowadził szereg reform w
polityki wewnętrznej. W 1701 została ustanowiona lokalna milicja, a po 1702

finansowego; mimo radykalnej redukcji wydatków i zmniejszenia stanu wojska

sprzedaŜ majątków królewskich; po cz

uregulowaniu długów wprowadzono jednolity system podatkowy; rozpocz

kodyfikacją, wprowadzającą jednolite prawo dla

m królestwa, ukończono po 20 latach (Danske lov, 1683); tajne

„Prawo Królewskie” (Kongelov, 1665), określające władzę królewsk
Norwegii  jako  całkowicie  nieograniczoną,  zostało  opublikowane  dopiero  przez
Fryderyka  IV.    Starannie  stymulowane  oŜywienie  handlu  (utworzenie  licznych
kompanii  do  handlu  zagranicznego)  i  rzemiosła  (reaktywacja  manufaktur)

wignięcie wyniszczonej wojnami gospodarki.

68.CHRYSTIAN V (1670-1699)

syn Fryderyka III,

ojciec

Fryderyka

IV.

Zawarłszy

sojusze

Niderlandami  i  Brandenburgią,  przył
wojny  elektora  Fryderyka  Wilhelma  ze  Szwecj
(1675),  licząc  na  odzyskanie  Skanii  oraz  ponowne
podporządkowanie Danii księstwa Holsztyn
mimo  zdobycia  Wismaru  (1675)  i  zwyci
duńsko-holenderskij  pod  Olandià  (1676)  i  w  zatoce
Køge  (1677)  ofensywa  w  Skanii  została  szybko
powstrzymana  przez  Szwedów,  którzy  zmusili
Duńczyków

ewakuacji

wojsk;

pokój

Fointainebleau (1679) potwierdził stan prawny
sprzed wojny; mimo zawartego jednocze

kraj ten nadal traktowany był przez Chrystiana V jako

główny potencjalny przeciwnik. Wprowadził w Ŝycie postępow
(Danske lov, 1683), ujednolicającą prawo na całym obszarze pa

mierci i tortur). ZbliŜenie księstwa Holstein

Szwecji doprowadziło do duńskich sojuszy z Saksonią (1698) i Rosj

69.FRYDERYK IV (1699-1730)

Chrystiana  V.  Kontynuował  podejmowane  przez
Danię  wysiłki  mające  na  celu  przerwanie  zwi
ksiąŜąt  gottorpskich  ze  Szwecja.  Pierwsza  próba
osiągnięcia  tych  zamierzeń  (1700),  podj
wybuchu

wielkiej

wojny

północnej,

została

udaremniona  przez  króla  Szwecji  Karola  XII.
Fryderyk  IV  przyjął  postanowienia  traktatu  z
Traventhal  (1700),  jednakŜe  w  1709  wznowił
działania  wojenne.  Na  mocy  pokoju  zawartego  we
Fredriksborgu  (1720)  Dania  uzyskała  od  Anglii  i
Francji  gwarancje  pełnego  prawa  korony  du
księstwa  Szlezwiku,  które  jednak  miało  pozosta

ne administracyjnie. Fryderyk IV wprowadził szereg reform w

trznej. W 1701 została ustanowiona lokalna milicja, a po 1702

datków i zmniejszenia stanu wojska

tków królewskich; po częściowym

uregulowaniu długów wprowadzono jednolity system podatkowy; rozpoczęte w

jednolite prawo dla

czono po 20 latach (Danske lov, 1683); tajne

królewską w Danii i

, zostało opublikowane dopiero przez

enie handlu (utworzenie licznych

kompanii do handlu zagranicznego) i rzemiosła (reaktywacja manufaktur)

syn Fryderyka III,

ojciec

Fryderyka

IV.

Zawarłszy

sojusze

, przyłączył się do

wojny elektora Fryderyka Wilhelma ze Szwecją

c na odzyskanie Skanii oraz ponowne

stwa Holsztyn-Gottorp;

mimo zdobycia Wismaru (1675) i zwycięstwa floty

pod Olandià (1676) i w zatoce

Køge (1677) ofensywa w Skanii została szybko
powstrzymana przez Szwedów, którzy zmusili

czyków

ewakuacji

wojsk;

pokój

Fointainebleau (1679) potwierdził stan prawny
sprzed wojny; mimo zawartego jednocześnie

kraj ten nadal traktowany był przez Chrystiana V jako

pową kodyfikację

prawo na całym obszarze państwa

twa Holstein-Gottorp do

(1698) i Rosją (1699).

1730)

syn i następca

Chrystiana V. Kontynuował podejmowane przez

ce na celu przerwanie związków

ze Szwecja. Pierwsza próba

(1700), podjęta tuŜ po

wybuchu

wielkiej

wojny

północnej,

została

udaremniona przez króla Szwecji Karola XII.

ł postanowienia traktatu z

e w 1709 wznowił

ania wojenne. Na mocy pokoju zawartego we

Fredriksborgu (1720) Dania uzyskała od Anglii i
Francji gwarancje pełnego prawa korony duńskiej do

stwa Szlezwiku, które jednak miało pozostać

ne administracyjnie. Fryderyk IV wprowadził szereg reform w zakresie

trznej. W 1701 została ustanowiona lokalna milicja, a po 1702

częściowo  zniesiono  pańszczyznę  na  obszarze  wyspy  Zelandii.  Fryderyk  IV
przeprowadził  równieŜ  reorganizację  umocnień  obronnych  na  terytoriach
posiadłości  koronnych  oraz  załoŜył  240  szkół  podstawowych.  Prywatne  Ŝycie
Fryderyka  IV  często wzbudzało  głosy  oburzenia i  potępienia. W  1695 poślubił
Ludwikę  Mecklemburg-Güstrow,  jednak  jeszcze  za  jej  Ŝycia  wstąpił  w  dwa
związki  morgantyczne.  Drugi  z  nich  (1712)  zawarł  z  Anną  Zofią,  córką
kanclerza  Konrada  hrabiego  Reventlow.  Po  śmierci  Ludwiki  Mecklemburg-
Güstrow (1712), pomimo sprzeciwu rodziny królewskiej Fryderyk IV wyniósł

Annę Zofię do godności królowej.

70.CHRYSTIAN VI (1730-1746)

syn Fryderyka

IV,  ojciec  Fryderyka  V.  DąŜył  do  utrzymania
przyjaznych  stosunków  z  Rosją  i  Austrią  (sojusze
z  1732)  oraz  Wielką  Brytanią    (sojusz  z  1734)  i
Szwecją  (układ  z 1734)  i Francją  (sojusz  z  1742),
zachowując  jednak  ścisłą  neutralność  wobec
toczących się na kontynencie wojen.

71.FRYDERYK V (1746-1766)

wstąpił na tron

po  śmierci  swego  ojca  Chrystiana  VI.  Okres
rządów  tego  sympatycznego,  choć  nieudolnego
króla,  przeszedł  do  historii  pod  znakiem
neutralności Danii w wojnie 7-letniej (1756-1763)
i  wynikłym  z  tego  wzrostem  koniunktury  handlu
zagranicznego  (umowy  handlowe  z  Tunisem,
Trypolisem,  i  Marokiem),  uniknięcia  wojny  z
Rosją  (1762)  oraz  finansowanymi  przez  rząd
reformami  gospodarczymi  (reformy  te  były
wprowadzane  od  1757,  tj.  od  powołania  komisji
ds.  rolnictwa).  Ponadto,  w  okresie  rządów
Fryderyka  V  rozkwitała  sztuka  nieskrępowana

narzucanymi  przez pietystów  ograniczeniami.  Autentyczną  władzę sprawowało
w  imieniu  Fryderyka  V  dwóch  wybitnych  ministrów:  Adam  Gottlob  hrabia
Moltke,  oraz  J.  H.  E.  von  Bernstorff.  W  1743  Fryderyk  V  poślubił  Ludwikę,
córkę  króla  Anglii Jerzego  II.  Rok  po  jej  śmierci  pojął  za  Ŝonę  Juliannę  Marię
Brunszwik- Wolfenbüttel (1752).

72.CHRYSTIAN VII (1766-1808)

syn Fryderyka V,

ojciec  Fryderyka  VI.  Wkrótce  po  objęciu  tronu
objawiła  się  jego  choroba  umysłowa  (dementia
praecox);  od  1768  faktyczna  władza  spoczywała  w
rękach  Niemca    J.  F.  Struensego,  osobistego  lekarza
króla,  który  zdołał  zlikwidować  radę  królewską  i
zastąpić

dotychczasowych

ministrów

swymi

protegowanymi;  podczas  krótkich  rządów  dokonał
całkowitej  reformy  państwa  w  duchu  oświeceniowym
(wydano  ok.  1880  dekretów),

wzmacniając i

modernizując

administrację

centralną

oraz

przekształcając stosunki społeczne i gospodarcze
(zmniejszenie pańszczyzny, zerwanie z kameralistyką i

liberalizacja Ŝycia gospodarczego, wsparcie rolnictwa, całkowita wolność druku,
likwidacja  części  świąt  kościelnych);  po  obaleniu  J.  F.  Struensego  w  wyniku
spisku  oficerów  i  jego  straceniu  (1772)  większość  reform  została  odwołana;
kryzys  gospodarczy  po  zakończeniu  wojny  o  niepodległość  Stanów
Zjednoczonych  i  niepopularność  nowej  ekipy  O.  Guldberga  (popieranej  przez
królową  matkę  Juliannę  Marię)  doprowadziły  do  objęcia  regencji  przez
Fryderyka VI (1784), który sprawował ją do śmierci ojca.

(-).JULIANNA MARIA, KS. BRAUNSCH-
WEIG-WOLFENBÜTTEL) (REGENTKA: 1772
-1784)

córka księcia Ferdynanda Albrechta brun-

szwickiego, Ŝona Fryderyka V, która wraz z synem
księciem

Fryderykiem

udzieliła

poparcia

zamachowi, który obalił rządy J. F. Struensego. Po
objęciu  rządów  jako  regentka  Julianna  Maria
rządziła  przy  pomocy  swego  syna  księcia
Fryderyka  i  sekretarza  gabinetu  Ove  Høegh-
Guldberga,  który  faktycznie  sprawował  rządy.  W
1784  późniejszy  król  Fryderyk  VI  zjawił  się  na
posiedzeniu  rady  stanu  i  zniósł  rządy  gabinetowe,
obejmując rządy jako regent; zmarła w 1796.

(-).FRYDERYK, KS. DU

SKI (REGENT: 1772-1784)

syn Fryderyka V i

Julianny Marii Braunschweig-Wolfenbüttel, który przez 12 lat sprawował
nominalne rządy w Danii, jako regent za chorego umysłowo brata Chrystiana
VII.

(-).OVE HØGH-GULDBERG (REGENT:
1772-1784)

syn biednych kupców jutlandzkich,

który  przy  pomocy  mecenaxsów  zdobył
wykształcenie  teologiczne;  od  1764  nauczyciel
domowy  księcia  Fryderyka  duńskiego;  autor
kilku  dzieł  naukowych,  sekretarz  gabinetu
królewskiego,  rządził  Danią  w  latach  1772-
1784.  Starał  się  początkowo  pozyskać  szerokie
koła klas posiadających i w 1776 przeprowadził
wydanie  prawa  o  nadawanie  urzędów  jedynie
Duńczykom;

był

gruncie

rzeczy

konserwatystą; w 1784 został obalony przez
późniejszego króla Fryderyka VI.

73.FRYDERYK VI (REGENT: 1789-1808;
KRÓL: 1808-1839)

król Norwegii w latach 1808-

1814;  syn  Chrystiana  VII  i  Karoliny  Matyldy.  śoną
Fryderyka  VI  była  (od  1790)  Maria  Zofia,
księŜniczka  Hesji-Kassel,  z  którą  miał  ośmioro
dzieci;  przeŜyły  tylko  dwie  córki:  Karolina  i
Wilhelmina Maria.

W dniu osiągnięcia pełnoletności

przejął  władzę  regencyjną  w  imieniu  umysłowo
chorego  ojca  (1784);  wkrótce  przy  pomocy
zaufanych  ministrów  (A.  P.  Bernsdorff,  Ch.  D.
Reventlov,

Schimmenmann),

rozpoczął

wprowadzanie szeroko zakrojonych reform (m.in.
zniesienia przywiązania chłopa do ziemi w 1788,

ograniczenie pańszczyzny w 1791, złagodzenie prawa kryminalnego, stopniowa
emancypacja  śydów,  zakaz  sprowadzania  niewolników);  wynikający  z  sojuszu
z Rosją krótkotrwały udział w wojnie rosyjsko-szwedzkiej (1788) zakończył się
rozejmem  pod  naciskiem  Prus  i  Anglii;  kontynuacja  handlu  z  rewolucyjną
Francją doprowadziła do pogorszenia stosunków z Anglią i zawarcia układu ze
Szwecją  w  obronie  swobody  Ŝeglugi  (1794)  oraz  przystąpienie  do  paktu
„zbrojnej  neutralności”  (1800);  rozwój  handlu  duńskiego  przerwało
wprowadzenie  przez  Napoleona  I  Bonapartego  blokady  kontynentalnej  (1806);
Fryderykowi  VI  nie  udało  się  utrzymać  poprawnych  stosunków  z  Wielką
Brytanią,  która  w  1807  zaatakowała  Danię;  po  zbombardowaniu  Kopenhagi  i
kapitulacji floty duńskiej Fryderyk VI zawarł sojusz z napoleońską Francją i na
Ŝą

danie cesarza wypowiedział wojnę Szwecji (1808); brak akceptacji dla zmian

ustrojowych w Szwecji po usunięciu Gustawa IV Adolfa (1809)przekreślił jego
szanse  na  objęcie  tronu  szwedzkiego;  krach  gospodarczy  i  powiększające  się
wydatki  wojenne  doprowadziły  do  ogłoszenia  przez  rząd  niewypłacalności
(1813);  wobec  ataku  wojsk  szwedzkich  na  Danię  (1813)  i  klęski  cesarza
Fryderyk  VI  został  zmuszony  (1814)  do  zawarcia  niekorzystnego  pokoju,

uniezaleŜniającego Norwegi
utrzymania  niepodległości  Norwegii  pod  berłem  ksi
(stryjecznego brata Fryderyka VI, pó
powiodła  się  (X  1814  królem  Norwegii  został  Karol  XIII);  kongres  wiede
zmusił  Fryderyka  VI  do  zrzeczenia  si
Prus,  w  zamian  za  księstwo  Lauenburg  (1815),  Helgoland  przypadł  Anglii,
Holsztyn stał się członkiem Zwi
skromność  reform  (przywrócenie  rady  pa
Narodowego  w  1818)  było  cz
gospodarczą,

spotęgowan

przechodzeniem  Fryderyka  VI  na  pozycje  ko
wydarzeń  rewolucyjnych  w  1830  we  Francji  i  Niemczech  zdecydował  si
powołanie  reprezentacji  parlamentarnych  (stanowych)  w  poszczególnych
prowincjach Danii, jak i w Holsztynie (pierwsze wybory w 1834); podj
Fryderyka  VI  próba  ograniczenia  wolno
mobilizacji  postępowej  cz
narodowych w Szlezwiku powodował narastaj

74
KRÓL: 1814)

księ
VII.  Od  1813  namiestnik  Norwegii  z  nominacji
Fryderyka  VI;  po  podpisaniu  przez  Dani
pokojowego  ze  Szwecj
zwołał  do  Eidsvoll  zgrom
przyj
króla  Norwegii;  próba  zdobycia  poparcia  mocarstw  dla
samodzielno
przez Szwecj
w Norwegii

cego Norwegię w zamian za Pomorze (szwedzkie) i Rugi

ci Norwegii pod berłem księcia Chrystiana Fryderyka

(stryjecznego brata Fryderyka VI, późniejszego Chrystiana VIII Fryderyka) nie

królem Norwegii został Karol XIII); kongres wiede

zmusił Fryderyka VI do zrzeczenia się nowo przyznanych terytoriów na rzecz
Prus, w zamian za księstwo Lauenburg (1815), Helgoland przypadł Anglii,

członkiem Związku Niemieckiego (pod władzą

reform (przywrócenie rady państwa w 1814, utworzenie Banku

Narodowego w 1818) było częściowo uwarunkowana fataln

gowaną

utratą

rynku

norweskiego

powolnym

przechodzeniem Fryderyka VI na pozycje konserwatywne. Pod wpływem

rewolucyjnych w 1830 we Francji i Niemczech zdecydował si

powołanie reprezentacji parlamentarnych (stanowych) w poszczególnych
prowincjach Danii, jak i w Holsztynie (pierwsze wybory w 1834); podj

próba ograniczenia wolności druku (1835) doprowadziła do

powej części społeczeństwa; stopniowy wzrost nastrojów

narodowych w Szlezwiku powodował narastające konflikty narodowo

4.CHRYSTIAN FRYDERYK (REGENT: 1814;

KRÓL: 1814)

król Danii od 1839; syn Fryderyka,

księcia  Danii,  bratanek  Fryderyka  VI,  ojciec  Fryderyka
VII.  Od  1813  namiestnik  Norwegii  z  nominacji
Fryderyka  VI;  po  podpisaniu  przez  Dani
pokojowego  ze  Szwecją  (I  1814)  przyją
zwołał  do  Eidsvoll  zgromadzenie  ustawodawcze,  które
przyjęło  konstytucję  Norwegii  i  wybrało  Chrystiana  na
króla  Norwegii;  próba  zdobycia  poparcia  mocarstw  dla
samodzielności kraju nie powiodła się; po zaatakowaniu
przez Szwecję złoŜył koronę (X 1814) i wrócił do Danii;
w Norwegii zdobył opinię liberała; zmarł 20 I 1848.

75.KAROL

(1814-1818)

król Norwegii (jako

Karol  II)  od  1814;  syn  Adolfa  Fryderyka,  brat
Gustawa  III.  W  okresie  małoletnioś
Adolfa  sprawował  regencję  (1792
zamachu  stanu,  który  obalił  bratanka,  został
poproszony  przez  sejm  o  objęcie  tronu,  ale  jako
monarcha

elekcyjny;

jednocze

zaakceptować pozbawienie przez sejm praw do
tronu synów Gustawa IV Adolfa i przyj
uchwaloną przez stany konstytucję (1809), znacznie
ograniczającą

władzę

królewską

powszechnym oczekiwaniami dąŜył do ustanowieni
poprawnych stosunków z Napoleonem I Bonaparte

w zamian za Pomorze (szwedzkie) i Rugię; próba

cia Chrystiana Fryderyka

niejszego Chrystiana VIII Fryderyka) nie

królem Norwegii został Karol XIII); kongres wiedeński

nowo przyznanych terytoriów na rzecz

stwo Lauenburg (1815), Helgoland przypadł Anglii,

ładzą Fryderyka VI);

stwa w 1814, utworzenie Banku

ciowo uwarunkowana fatalną sytuacją

rynku

norweskiego

powolnym

nserwatywne. Pod wpływem

rewolucyjnych w 1830 we Francji i Niemczech zdecydował się na

powołanie reprezentacji parlamentarnych (stanowych) w poszczególnych
prowincjach Danii, jak i w Holsztynie (pierwsze wybory w 1834); podjęta przez

ci druku (1835) doprowadziła do

stwa; stopniowy wzrost nastrojów

ce konflikty narodowościowe.

.CHRYSTIAN FRYDERYK (REGENT: 1814;

anii od 1839; syn Fryderyka,

cia Danii, bratanek Fryderyka VI, ojciec Fryderyka

VII. Od 1813 namiestnik Norwegii z nominacji
Fryderyka VI; po podpisaniu przez Danię traktatu

(I 1814) przyjął tytuł regenta,

adzenie ustawodawcze, które

Norwegii i wybrało Chrystiana na

króla Norwegii; próba zdobycia poparcia mocarstw dla

; po zaatakowaniu

(X 1814) i wrócił do Danii;

liberała; zmarł 20 I 1848.

król Norwegii (jako

Karol II) od 1814; syn Adolfa Fryderyka, brat
Gustawa III. W okresie małoletniości Gustawa IV

(1792-1796). Po

zamachu stanu, który obalił bratanka, został

cie tronu, ale jako

elekcyjny;

jednocześnie

musiał

pozbawienie przez sejm praw do

tronu synów Gustawa IV Adolfa i przyjąć

(1809), znacznie

królewską.

Zgodnie

ąŜ

ył do ustanowienia

poprawnych stosunków z Napoleonem I Bonaparte

oraz  do  odzyskania  z  rąk  rosyjskich  Finlandii,  lecz  w  Ŝadnej  z  tych  spraw  nie
osiągnął  powaŜnych  sukcesów;  wobec  całkowitej  izolacji  międzynarodowej
kraju  w  1809  zawarł  pokój  z  Aleksandrem  I,  oddając  mu  całą  Finlandię  i
Alandię; pokój z Danią (1810) potwierdził przedwojenny stan prawny; pokój z
Francją  (1810)  pozostawił  Szwecji  Pomorze,  ale  musiała  ona  zerwać  stosunki
handlowe  z  Wielką  Brytanią.  Gdy  nie  powiodły  się  plany  wyznaczenia  na
następcę  tronu  po  bezdzietnym  królu  duńskiego  władcy  Fryderyka  VI  (nie
zgodził się on na przyjęcie władzy na podstawie szwedzkiej konstytucji z 1809),
doszło do wyboru marszałka Francji J. B. Bernadotte, który w 1810 przybył do
Szwecji,  został  adoptowany  przez  Karola  XIII  i  faktycznie  juŜ  w  1811  przejął
władzę  w  państwie.  7  lipca  1774  poślubił  swoją  kuzynkę  Jadwigę  ElŜbietę
Holstein-Gottorp  (1759–1818).  Mieli  oni  dwoje  dzieci,  ale  zmarły  one  w
dzieciństwie:  Ludwikę  Jadwigę  (1797)  i    Karola  Adolfa,  księcia  Värmland
(1798).    Ze  swoją  kochanką  -  Augustą  Fersen,  miał  syna  Karola  Löwenhielma
(1772–1861).

76.KAROL

III

JAN

(JEAN-BAPTISTE

JULES

BERNADOTTE)

(1818-1844)

nazwisko rodowe

Bernadotte,  wcześniej  jako  Jean  Baptiste  Jules
Bernadotte (ur. 26 stycznia 1763 w Pau, zm. 8 marca
1844  w  Sztokholmie)  –  marszałek  Francji  w  latach
1804–1811,  ksiąŜę  (franc.duc)  Pontecorvo,  od  1818-
1844  król  Szwecji  i  Norwegii  (jako  Karol  III).
NaleŜał  do  masonerii.  Jego  Ŝona,  Dezyderia,  była
szwagierką  Józefa  Bonapartego,  a  takŜe,  przez
pewien  czas,  narzeczoną  Napoleona  I  Bonapartego.
Jean  Baptiste  Jules  Bernadotte  wywodził  się  z
drobnej burŜuazji. Był synem prokuratora z Pau. Swą
karierę wojskową rozpoczął juŜ w armii królewskiej,

w której dosłuŜył się stopnia sierŜanta i adiutanta pułku. Po wybuchu rewolucji
francuskiej  pozostał  w  armii,  która  przekształciła  się  w  armię  rewolucyjną.  W
słuŜbie szybko awansował, 18 lipca 1793 roku został na kapitanem - co byłoby
nie  do  osiągnięcia  dla  mieszczanina  przed  rewolucją.  Stopień  podpułkownika
otrzymał  8  lutego  1794  roku  drogą  demokratycznego  głosowania.
Rewolucyjnym

zwyczajem

wybrali

ołnierze.

Następnie

został

pułkownikiem  i  w  tym  stopniu  słuŜył  pod  rozkazami  generała  Jeana-Baptiste
Klébera. 26 czerwca 1794 przyczynił się do zwycięstwa w bitwie pod Fleurus, w
następstwie  czego  awansował  na  stopień  generała  brygady.  Jean  Baptiste  Jules
Bernadotte  był  jednym  z  generałów,  którzy  nie  poparli  zamachu  stanu  18
brumaire'a  i  przez  pewien  czas  usiłował  nawet  zawiązać  spisek  wojskowy  w
celu obalenia władzy Napoleona I Bonapartego jako Pierwszego Konsula. Mimo
tego  19  maja  1804  został  nominowany  do  stopnia  marszałka.  W  1805  objął
komendę nad  I  Korpusem  Wielkiej  Armii,  a  1806  Napoleon  I Bonaparte  nadał
mu  tytuł  diuka  utworzonego  księstwa  Pontecorvo.  W  1810  roku  do  ParyŜa

przybyło  szwedzkie  poselstwo,  by  uzyskać  akceptację  cesarza  Napoleona  I
Bonaparte  na  to  by  następcą  króla  szwedzkiego  Karola  XIII,  został,  zgodnie  z
wolą  Riksdagu  Fryderyk  Chrystian,  szwagier  króla  duńskiego  Fryderyka  IV.
Konieczność  wyłonienia  następcy  za  Ŝycia  króla  wynikała  z  jego  choroby,
uniemoŜliwiającej  mu  sprawowanie  władzy.  Wtedy  jeden  z  ze  szwedzkich
oficerów - pułkownik Carl Otto Mörner na własną rękę zasugerował by następca
szwedzkiego tronu został napoleoński marszałek Jean Baptiste Jules Bernadotte.
Pomysł  ten  spodobał  się  cesarzowi.  21  sierpnia  1810  roku  zebrany  w  mieście
Örebro  Riksdag  jednogłośnie  zatwierdził  ten  projekt,  gdyŜ  posłowie  szwedzcy
liczyli  na  pomoc  Francji  w  odzyskaniu  zajętej  przez  Rosjan  Finlandii.  W  ten
sposób  napoleoński  marszałek  został  królem.  W  1810  Jean  Baptiste  Jules
Bernadotte  został  adoptowany  przez  króla  Szwecji  Karola  XIII  i  został
ogłoszony  następcą  tronu  Szwecji,  przybrał  wówczas  imiona  Karol  Jan.  W
marcu  1811  roku  przyjął  oficjalnie  tytuł  regenta.  Wobec  choroby  Karola  XIII,
praktycznie  od  tego  roku  rządził  niepodzielnie  krajem,  z  oficjalnym  tytułem
następcy  tronu.  Nowy  władca  szybko  przystosował  się  do  obyczajów  swojej
nowej  ojczyzny.  Zapomniał  teŜ  o  ideałach  młodości  (rewolucja)  i  stał  się
rzecznikiem  tendencji  konserwatywnych.  Okazało  się  teŜ,  Ŝe  interesy  Szwecji
przedkłada  nad  interesy  swojej  starej  ojczyzny  -  Francji.  DąŜył  do  odzyskania
okupowanej przez Rosję Finlandii, albo zajęcia naleŜącej do Danii Norwegii. W
chwili  przejęcia  rządów  nowy  władca  chciał  zacieśnić  przymierze  z  Francją.
PoniewaŜ nie dawało ono oczekiwanych rezultatów, jesienią 1810 roku usiłował
podjąć  negocjacje  z  Anglią  i  Rosją.  Wywołało  to  oburzenie  Napoleona  I
Bonaparte.  W  1812  roku  armia  francuska  zajęła  szwedzkie  Pomorze,  co
spowodowało, Ŝe Karol Jan Bernadotte zawarł antyfrancuskie traktaty z Anglią i
Rosją. Równocześnie podjął wysiłki, których celem było zwiększenie potencjału
militarnego Szwecji poprzez pobór i podniesienie podatków na wojsko. W 1812
roku  nastąpił  atak  Napoleona  I  Bonaparte  na  Rosję.  Po  klęsce  Napoleona  I
Bonaparte  Karol  Jan  Bernadotte  zdecydował,  Ŝe  wojska  szwedzkie  wezmą
udział w walkach po stronie VI koalicji antynapoleońskiej. Decyzją sojuszników
Karol  Jan  został  dowódcą  połączonych  armii  antynapoleońskiej  koalicji,  a
konkretnie Armią Północną. Starał się jednak oszczędzać szwedzkich Ŝołnierzy.
W bitwie pod Lipskiem, w której ogólne straty sojuszników wynosiły 56 tysięcy
poległych,  Szwedów  zginęło  tylko  180  Ŝołnierzy.  Spowodowało  to  jednak
oburzenie Austrii, Rosji i Prus, które odmówiły Szwecji prawa zasiadania przy
stole  konferencji  pokojowej.  Wkrótce  potem  Karol  Jan  ze  swoją  armią
pomaszerował nie za Ren, jak chcieli sojusznicy, ale na duński Holsztyn. W tej
sytuacji Duńczycy po dwutygodniowych walkach zgodzili się, podpisać pokój w
Kilonii (1814 rok), oddający Szwecji Norwegię oraz zapłacić milion talarów. W
zamian  mieli  otrzymać  szwedzkie  Pomorze.  Po  zawarciu  pokoju  kilońskiego
wojska  szwedzkie  ruszyły  za  Ren.  Po  pokoju  kilońskim,  grupa  norweskich
patriotów,  korzystając  z  osłabienia  Danii,  ogłosiło  niepodległość  Norwegii.
Zgromadzenie  narodowe  17  maja  1814  roku  uchwaliło  konstytucję  i  ogłosiło

królem  Chrystiana  Fryderyka,  dotychczasowego  namiestnika  z  ramienia  króla
duńskiego. Nowe państwo nie uzyskało jednak poparcia Ŝadnego z liczących się
mocarstw.  W  tym  samym  roku  kres  jego  istnieniu  połoŜyła  interwencją  wojsk
szwedzkich.  Karol  Jan  zgodził  się  jednak  zatwierdzić  konstytucję  norweską.
Oznaczało  to,  Ŝe  Norwegia  nie  została  potraktowana  jako  prowincja  podbita  i
przyłączona,  lecz  doszło  do  unii  personalnej  -  król  szwedzki  Karol  XIII  miał
zostać  królem  Norwegii.  Karol  Jan  nie  zgadzał  się  na  oddanie  Danii
szwedzkiego Pomorza zgodnie z traktatem kilońskim, gdyŜ w jego interpretacji
opór  Norwegów  był  złamaniem  traktatu.  Ostatecznie,  decyzją  sojuszników
Pomorze  zostało  zajęte  przez  Prusy,  a  w  ramach  rekompensaty  Szwecja
otrzymała od Prus 4,8 mln talarów, a Dania 0,6 mln. 5 lutego 1818 roku zmarł
Karol XIII i Karol Jan Bernadotte zasiadł na tronie jako król. Władzę sprawował
w sposób konserwatywny aŜ do swojej śmierci w 1844 roku. Okres jego rządów
to  okres  rozkwitu  romantyzmu  szwedzkiego,  w  którym  w  odróŜnieniu  od
polskiego  dominowały  akcenty  konserwatywne.  Sam  król,  mimo  Ŝe  był  kiedyś
rewolucjonistą i marszałkiem napoleońskim, zajmował postawę obrońcy decyzji
kongresu  wiedeńskiego.  Za  jego  rządów  wolności  obywatelskie  zostały  mocno
ograniczone.  Głównym  problemem  wewnętrznym  była  inflacja  okresu
powojennego, która został przezwycięŜona po reformie walutowej w 1834 roku.
DuŜo  uwagi  przywiązywano  rozwojowi  szkolnictwa.  W  1838  roku  doszło  do
antyrządowych manifestacji opozycji w Sztokholmie.

77.OSKAR I (1844-1859)

syn Karola XIV Jana i

Desirée Clary. W 1823 oŜenił się z Józefiną de
Beauharnais

(1807-1876),

córką

pasierba

Napoleona

Bonaparte,

Eugeniusza

von

Leuchtenberg. Mieli pięcioro dzieci, z których
dwoje zostało królami Szwecji: Karol XV i Oskar
II. Urodzony we Francji, do jedenastego roku
Ŝ

ycia mieszkał w ParyŜu, do Szwecji przybył wraz

z ojcem w 1810; otrzymał staranne wykształcenie,
biegle  opanował  język  szwedzki;  w  1824  i  1833
pełnił  funkcję  wicekróla  Norwegii.  Zwolennik
poglądów liberalnych, bezpośrednio po wstąpieniu
na  tron  przy  pomocy  nowej  ekipy  rządowej

rozpoczął  wprowadzanie  reform:  ogłoszono  wolność  prasy  (1844),  zrównano
prawa  spadkowe  kobiet  i  męŜczyzn  (1845),  zreformowano  system  opieki
społecznej  i  szkolnictwo;  po  rewolucji  lutowej  w  ParyŜu  (1848)  rozpoczął  się
proces  przechodzenia  króla  na  pozycje  konserwatywne;  mimo  łagodnego
przebiegu  Wiosny  Ludów  w  Szwecji  Oskar  I  odrzucił  koncepcje  reformy
parlamentu,  pojawiające  się  od  czasów  panowania  jego  ojca.  DąŜył  do
ustanowienia  unii  państw  skandynawskich,  nawiązującej  do  unii  kalmarskiej;
stopniowo rozluźniał kontakty z Rosją, dąŜąc do bliŜszych związków z Anglią i
Francją;  licząc  na  odzyskanie  Finlandii,  podczas  wojny  krymskiej  wystąpił  z

propozycją utworzenia przez Szwecję drugiego frontu; pomysł ten nie doczekał
się  realizacji,  ale  rządy  Francji  i  Anglii    podpisały  tzw.  traktat  listopadowy,
gwarantujący  całość  terytorialną  państwa  szwedzko-norweskiego;  podczas
konferencji  pokojowej  w  ParyŜu  (1856)  Szwecja  uzyskała  jedynie
demilitaryzację  rosyjskich  Wysp  Alandzkich.  W  1857  chory  na  raka  mózgu
władca przekazał władzę regencyjną synowi Karolowi.

78.KAROL XV (REGENT: 1857-1859; KRÓL:
1859-1872)

najstarszy syn Oskara i Józefiny von

Leuchtenberg. Od 1850 Ŝoną Karola XV była
Lovisa, córka Fryderyka, księcia Holandii; z tego
małŜeństwa

pozostała

córka

Luiza

(piętnastomiesięczny  syn  Karol  zmarł).  W  latach
1856-1857  wicekról  Norwegii,  w  1857  objął
regencję  w  imieniu  śmiertelnie  chorego  ojca;
doprowadził  do  zniesienia  ceł  między  Szwecją  a
Norwegią  oraz  do  rozbudowy  kolei;  nie  będąc  w
stanie  wywiązać  się  ze  złoŜonej  Norwegom
obietnicy  likwidacji  stanowiska  namiestnika  kraju,
zaprzestał jego obsadzania (1859). Po objęciu tronu

mimo  konserwatywnych  poglądów  wspierał  reformy,  wprowadzane  przez
liberalny rząd, Luisa de Geer, m.in. ogłoszenie swobody handlu wewnętrznego
(1864),  likwidacje  cechów  rzemieślniczych,  humanitarną  reformę  prawa
karnego  (1864),  wprowadzenie  pełnej  wolności  wyznań,  rozbudowę  kolei;
wbrew własnym przekonaniom wsparł reformę parlamentu (1862-1865), dzięki
której  dawna  reprezentacja  stanowa  została  zastąpiona  przez  nowoczesny
dwuizbowy  parlament.  Wobec  perspektyw  wojny  duńsko-niemieckiej  o
Szlezwik-Holsztyn  zobowiązywał  się  wobec  Fryderyka  VII  i  Chrystiana  IX  do
udzielenia  przez  armię  szwedzką  pomocy  Danii  i  wspierał  ich  dyplomatyczne
wysiłki w stolicach europejskich, lecz z powodu rozdźwięku pomiędzy królem a
rządem  podczas  wojny  (1864)  zobowiązania  nie  zostały  wykonane.  Karol  XV
był  popularnym  królem,  patronem  artystów,  a  jednocześnie  pisarzem  i
malarzem.  Często  ignorując  zasady  etykiety  dworskiej,  lubił  otaczać  się
prostymi  ludźmi;  dąŜąc  do  popularności,  godził  się  na  reformy  ograniczające
uprawnienia monarchy. Po śmierci Karola XV tron szwedzki odziedziczył jego
brat, Oskar II.

ruchów  emancypacyjnych;  długotrwały  konflikt  króla  z  d
usamodzielnienia  parlamentem  norweskim  (1872
Oskara II. Nie był w stanie powstrzyma
rokowaniach  z  rządem  szw
konsularnej,  a  po  odrzuceniu  uchwały  parlamentu  przez  Oskara  II  uchwalili  w
1905  rozwiązanie  unii  personalnej  mi
norweskim  referendum  narodowym);  Oskar  II  odrzucił  propozycj
by  inny  członek  dynastii  Bernadotte  obj
wykształcony i wszechstronnie uzdolniony, pod pseudonimem Oscar Fredrik był
autorem  licznych ksiąŜek,  dotycz
pisał teŜ powieści i poezje i przewodnicz
oraz popierał badania naukowe.

(-).PER KRISTIAN HERSLEB MICHELSEN (REGENT: 1905)

XI 1905 ksiąŜę Karol (Carl) zasiadł na tronie Norwegii jako Ha
nowe  imię  nawiązywało  do  tradycji
wyniku reformy konstytucyjnej 1913  Norwegia przekształciła si
parlamentarną.  Sytuację  wewn

79.OSKAR II (1872-1905)

król Norwegii w latach

1872-1905;  młodszy  brat  zmarłego
króla Karola XV. śoną Oskara II była od1857 Zofia
von  Nassau,  z  którą  miał  czterech  synów.  W  latach
1846-1850  studiował  na  uniwersytecie  w  Uppsali,
następnie słuŜył w marynarce, dochodz
wiceadmirała.  Po  objęciu  tronu  zlikwidował
formalnie

wakujące

stanowisko

wicekróla

namiestnika  Norwegii  (1873),  nast
reorientacji  polityki  zagranicznej,  opieraj
sojuszu  z  Niemcami;  sytuacja  społeczna  kraju
komplikowała

się

powodu

intensywnej

industrializacji i rozwoju partii politycznych oraz

ruchów emancypacyjnych; długotrwały konflikt króla z d
usamodzielnienia parlamentem norweskim (1872-1884) zakończył si
Oskara II. Nie był w stanie powstrzymać secesji Norwegów, którzy po długich

dem szwedzkim zaŜądali utworzenia odr

konsularnej, a po odrzuceniu uchwały parlamentu przez Oskara II uchwalili w

zanie unii personalnej między oboma krajami (potwierdzone w

norweskim referendum narodowym); Oskar II odrzucił propozycj
by inny członek dynastii Bernadotte objął tron norweski. Oskar II, starannie
wykształcony i wszechstronnie uzdolniony, pod pseudonimem Oscar Fredrik był

ąŜ

ek, dotyczących zw. historii wojskowości i marynistyki,

i poezje i przewodniczącym Szwedzkiej Akademii Muzycznej

oraz popierał badania naukowe.

).PER KRISTIAN HERSLEB MICHELSEN (REGENT: 1905)

80.HAAKON VII (KAROL KS.
(1905-1957)

młodszy syn króla Danii Fryderyka

VIII,  brat  Chrystiana  X.  śonaty  z  Mau
1938),  córką  króla  Anglii  Edwarda  VII;  ojciec
Olafa  V.  Oficer duńskiej  marynarki  wojennej.  W
1905,  w  obliczu  rozwiązania  unii  szwedzko
norweskiej,  otrzymał  propozycję
Norwegii.  Mimo  ponagleń  rządu  norweskiego
przeforsował

decyzję

plebiscytu, który miał udowodnić
reprezentuje cały naród i stoi ponad podziałami
politycznymi.

Plebiscyt

przytłaczaj

większością głosów wypadł na jego korzy

Karol (Carl) zasiadł na tronie Norwegii jako Ha

zywało do tradycji średniowiecznych królów Norwegii. W

wyniku reformy konstytucyjnej 1913 Norwegia przekształciła si

wewnętrzną do 1940 zdominowały konflikty partii

król Norwegii w latach

1905; młodszy brat zmarłego bezpotomnie

Oskara II była od1857 Zofia

miał czterech synów. W latach

1850 studiował na uniwersytecie w Uppsali,

ył w marynarce, dochodząc do stopnia

ciu tronu zlikwidował

stanowisko

wicekróla

namiestnika  Norwegii  (1873),  następnie  dokonał
reorientacji  polityki  zagranicznej,  opierając  ją  na
sojuszu  z  Niemcami;  sytuacja  społeczna  kraju

powodu

intensywnej

politycznych oraz

ruchów emancypacyjnych; długotrwały konflikt króla z dąŜącym do

czył się poraŜką

secesji Norwegów, którzy po długich

dali utworzenia odrębnej słuŜby

konsularnej, a po odrzuceniu uchwały parlamentu przez Oskara II uchwalili w

dzy oboma krajami (potwierdzone w

norweskim referendum narodowym); Oskar II odrzucił propozycję Norwegów,

ł tron norweski. Oskar II, starannie

wykształcony i wszechstronnie uzdolniony, pod pseudonimem Oscar Fredrik był

cych zw. historii wojskowości i marynistyki,

cym Szwedzkiej Akademii Muzycznej

).PER KRISTIAN HERSLEB MICHELSEN (REGENT: 1905)

.HAAKON VII (KAROL KS. DU

SKI)

młodszy syn króla Danii Fryderyka

onaty z Maud (1869-

króla Anglii Edwarda VII; ojciec

skiej marynarki wojennej. W

zania unii szwedzko-

norweskiej, otrzymał propozycję objęcia tronu

rządu norweskiego

przeprowadzeniu

plebiscytu, który miał udowodnić, Ŝe nowy król
reprezentuje cały naród i stoi ponad podziałami
politycznymi.

Plebiscyt

przytłaczającą

głosów wypadł na jego korzyść; 18

Karol (Carl) zasiadł na tronie Norwegii jako Haakon VII – jego

redniowiecznych królów Norwegii. W

wyniku reformy konstytucyjnej 1913 Norwegia przekształciła się w monarchię

do 1940 zdominowały konflikty partii

liberalnej  i  robotniczej  (socjaldemokratycznej);  w  1928  Haakon  VII,  wbrew
oczekiwaniom, powierzył misję formowania rządu socjaldemokratom, mającym
większość  w  parlamencie  (Storting)  i  zminimalizował  ich  wrogi  stosunek  do
monarchii. W 1907 uzyskał podpisanie przez przedstawicieli Wielkiej Brytanii,
Francji,  Niemiec  i  Rosji  tzw.  traktatu  o  integralności  Norwegii.  Po  wybuchu
wojny na spotkaniu władców 3 państw nordyckich (Szwecja, Dania, Norwegia)
w  Malmö  (XII  1914),  wraz  z  Gustawem  V  i  Chrystianem  X  ogłosił  publicznie
neutralność kraju i wolę jej utrzymania. Popularność króla znacznie wzrosła po
agresji  Niemiec  9  IV  1940.  Haakon  VII  odmówił  uznania  kolaboracyjnego
rządu Vidkuna Quislinga i 7 VI 1940 na pokładzie brytyjskiego krąŜownika udał
się do Londynu, gdzie utworzył rząd emigracyjny. Po powrocie do Norwegii w
1945  poświęcił  się  odbudowie  kraju  ze  zniszczeń  wojennych.  W  1955
obowiązki monarchy przejął jako regent jego syn, ksiąŜę Olaf.

1940-1945-OKUPACJA NIEMECKA

(-).PÅL OLAF BERG (REGENT: 1945)

81.OLAF V (REGENT: 1945, 1955-1957;
KRÓL: 1957-1991)

syn króla Norwegii

Haakona  VII  i  Maud,  córki  króla  Wielkiej
Brytanii  Edwarda  VII.  śoną  Olafa  V  była  od
1929  Märthe  (1901-1954),  córka  księcia  Karola
Bernadotte; mieli dwie córki: Ragnhild (ur. 1930)
i  Astrid  (ur.  1932),  oraz  syna  Haralda  V.  Po
urodzeniu  nosił  imiona  Aleksander  Edward
Chrystian  Fryderyk,  dopiero  kiedy  jego  ojciec,
Karol,  ksiąŜę  Danii,  został  królem  Norwegii  w
1905,  stał  się  następcą  i  przyjął  imię  Olaf.
Przyszły król uczęszczał do gimnazjum w Halling
do  1921,  a  potem  kształcił  się  w  akademii

wojskowej, by w 1924 otrzymać stopień podporucznika. Następnie studiował
nauki polityczne i ekonomię w Oksfordzie. Był równieŜ znanym narciarzem i
Ŝ

eglarzem, uczestnikiem wielu zawodów i regat; w 1928 zdobył złoty medal

olimpijski w Ŝeglarstwie na olimpiadzie w Amsterdamie. Po niemieckiej inwazji
w  kwietniu  1940  ksiąŜę  Olaf  udał  się  wraz  z  rodzicami  do  Anglii,  gdzie  brał
aktywny  udział  w  pracach  norweskiego  rządu  emigracyjnego;  1  lipca  1944
otrzymał  nominację  na  głównodowodzącego  norweskich  sił  zbrojnych.
Entuzjastycznie  powitany  po  powrocie  do  Oslo  13  maja  1945,  jako  regent
sprawował  władzę  do  czasu  przybycia  Haakona  VII  (7  VI  1945).  W  1955
przejął jako regent obowiązki chorego ojca; tron norweski objął po jego śmierci
21 IX 1957. Mimo Ŝe ustawa konstytucyjna z 1908 zniosła ceremonię koronacji,
Olaf V został 22 VI 1958 koronowany w katedrze w Trondheim, w pięćdziesiątą
drugą  rocznicę  koronacji  Haakona  VII.  Kontynuując  politykę  swego  ojca,  w
pełni  zaakceptował  reguły  demokracji  parlamentarnej,  powierzając  misję
formowania  rządu  partii  posiadającej  przewagę  w  Stortingu.  Dzięki  swojej

znakomitej kondycji, umoŜ
znaczną popularnością; inicjatywy skrajnej lewicy, zmierzaj
monarchii, otrzymywały minimalne poparcie.

fa V i Marthy Bernadotte, córki ksi
(Szwecja).  W  1968 o
VII 1937), córk
z  Oslo.  Maj
oraz  Haakona  Magnusa  (ur.  1973),  który  jest  nast
tronu.  W  1940 opu
rodzicami  Norwegi
się
ekonomi
1962)  Oksfordzie,  gdzie  brał  udział  w  tradycyjnych
regatach  łodzi  wiosłowych;  był  te
najlepszych  skandynawskich

uczestniczył na jachcie Fram w igrzyskach olimpijskich w
siedemdziesiątych stał się
często

zastępował

funkcjach

reprezentacyjnych

oraz

podró

zagranicznych.  W  1979  otrzymał  nominacj
lądowych,  lotnictwa oraz  admir
królem; przysięgę w parlamencie zło

B I B L I O G R A F I A:
1.Adamus M. : Tajemnice sag i run, Wrocław, 1970
2.Andersson I. : Dzieje Szwecji, W
3.Bazylow L. : Historia powszechna 1789
4.Bereza-Jarociński A. : Zarys dziejów Norwegii, W
5.Bouillet M. N. : Dictionnaire d’histoire et de géographie, Paris, 1860
6.Czapliński Wł., Górski K. : Historia Danii, Wrocław,1965
7.Hertmanowicz-Brzoza  M.,
2005
8.Holmsen A., Jensen M. : Norges histoire, t.1
9.Holzwarth F. J. : Historya powszechna, t. 3
"http://en.wikipedia.org/wiki/Eystein_Halfdansson
http://en.wikipedia.org/wiki/Gandalf_Alfgeirsson
"http://en.wikipedia.org/wiki/Halfdan_Hvitbeinn
"http://en.wikipedia.org/wiki/Halfdan_the_Black
http://en.wikipedia.org/wiki/Halfdan_the_Mild
http://en.wikipedia.org/wiki/Halfdan_the_Old
"http://en.wikipedia.org/wiki/Sigtryg_Eysteinsson
http://en.wikipedia.org/wiki/Kjotve_the_Rich

znakomitej kondycji, umoŜliwiającej mu częste podróŜe po kraju, cieszył si

; inicjatywy skrajnej lewicy, zmierzającej do likwidac

monarchii, otrzymywały minimalne poparcie.

82.HARALD V (1991- dzi

)

syn króla Norwegii Ola

fa V i Marthy Bernadotte, córki księcia Västergotaland
(Szwecja).  W  1968 oŜenił się  z  Sonją  Haraldsen  (ur.  4
VII 1937), córką handlowca Karla Augusta Harald
z  Oslo.  Mają  dwoje  dzieci:  Märthe  Louise  (ur.  1971)
oraz  Haakona  Magnusa  (ur.  1973),  który  jest  nast
tronu.  W  1940 opuścił  wraz  z  królem  Haakonem  VII  i
rodzicami  Norwegię,  udając  się  do  Londynu.  Kształcił
się  w  szkołach  wojskowych,  nastę
ekonomię  i  nauki  polityczne,  m.in.  w  Oslo  i  (1960
1962)  Oksfordzie,  gdzie  brał  udział  w  tradycyjnych
regatach  łodzi  wiosłowych;  był  te
najlepszych  skandynawskich  Ŝeglarzy,  m.in.  w  1964

uczestniczył na jachcie Fram w igrzyskach olimpijskich w Tokio. Ju

tych stał się bliskim współpracownikiem swojego ojca, którego

pował

funkcjach

reprezentacyjnych

oraz

podró

zagranicznych. W 1979 otrzymał nominację na stopień generała wojsk

dowych, lotnictwa oraz admirała. Po śmierci Olafa V w styczniu 1991 został

w parlamencie złoŜył 21 I 1991.

B I B L I O G R A F I A:
1.Adamus M. : Tajemnice sag i run, Wrocław, 1970
2.Andersson I. : Dzieje Szwecji, W-wa, 1967
3.Bazylow L. : Historia powszechna 1789-1918, wyd. 2 poszerz., W

ski A. : Zarys dziejów Norwegii, W-wa, 1991

5.Bouillet M. N. : Dictionnaire d’histoire et de géographie, Paris, 1860

ski Wł., Górski K. : Historia Danii, Wrocław,1965

Brzoza M., Stepan K. : Słownik władców ś

8.Holmsen A., Jensen M. : Norges histoire, t.1-2, Oslo, 1949
9.Holzwarth F. J. : Historya powszechna, t. 3-5, W-wa, 1880-1884

ia.org/wiki/Eystein_Halfdansson"

http://en.wikipedia.org/wiki/Gandalf_Alfgeirsson"

http://en.wikipedia.org/wiki/Halfdan_Hvitbeinn"
http://en.wikipedia.org/wiki/Halfdan_the_Black"

http://en.wikipedia.org/wiki/Halfdan_the_Mild"
http://en.wikipedia.org/wiki/Halfdan_the_Old"

http://en.wikipedia.org/wiki/Sigtryg_Eysteinsson"

ia.org/wiki/Kjotve_the_Rich"

e po kraju, cieszył się

cej do likwidacji

syn króla Norwegii Ola-

cia Västergotaland

z Sonją Haraldsen (ur. 4

handlowca Karla Augusta Haraldsena

dwoje dzieci: Märthe Louise (ur. 1971)

oraz Haakona Magnusa (ur. 1973), który jest następcą

cił wraz z królem Haakonem VII i

do Londynu. Kształcił

w szkołach wojskowych, następnie studiował

i nauki polityczne, m.in. w Oslo i (1960-

1962) Oksfordzie, gdzie brał udział w tradycyjnych
regatach łodzi wiosłowych; był teŜ jednym z

eglarzy, m.in. w 1964

Tokio. JuŜ w latach

bliskim współpracownikiem swojego ojca, którego

pował

funkcjach

reprezentacyjnych

oraz

podróŜach

generała wojsk

mierci Olafa V w styczniu 1991 został

1918, wyd. 2 poszerz., W-wa, 1986

5.Bouillet M. N. : Dictionnaire d’histoire et de géographie, Paris, 1860

Stepan K. : Słownik władców świata, Kraków,

1884