1 

KRYZYS SUICYDALNY 

 

Na każdym etapie trwania kryzysu psychologicznego mogą się 
pojawić myśli i plany pozbawienia się życia. Kryzys psychologiczny 
może się przekształcić w kryzys suicydalny.    

 

Kryzys suicidalny – to kryzys naznaczony myślami samobójczymi, 
który może się przekształcić w sytuację wymagającą 
natychmiastowej pomocy. Sytuacja wymagająca natychmiastowej 
pomocy to taki stan, który grozi albo samobójstwem albo 
zabójstwem.  
 
Ukryte tendencje autodestrukcyjne ujawniają się w zależności od 
osobowości i okoliczności życiowych. Niektórzy ludzi przejawiają 
większa podatność na samobójstwo, które zmienia się w trakcie 
życia. Zależy to od podatności. poziomu tolerancji na frustrację, 
subiektywnej oceny swojego życia, ambicji, zaspokojenia własnych 
pragnień, różnych uwarunkowań psychospołecznych.  

 

Podatność na s. można przedstawić w postaci piramidy. 
Szeroką podstawę stanowią myśli samobójcze (po niepowodzeniach, 
swoiste koło ratunkowe). Bardziej natarczywe w okresie dorastania.  
Następna płaszczyzna – osoby, u których myśli sam. są częstsze lub 
przybierają postać konkretnych planów.  
Kolejna – osoby po próbach samob.  
 
Problem sporny – czy samobójstwa dokonane należy traktować tak, jak 
usiłowane. Motywy są zbliżone, w usiłowanych silniejsza jest chęć 
wpływania na innych ludzi i zadawani im bólu.  

 
 
 
 
 
 

 

2 

Przyjmuje się, że zachowanie suicydalne to kontinuum: z jednej strony 
myśli o samobójstwie, z drugiej – samobójstwa dokonane. Czasem 
przypadek decyduje o tym, ze s. jest dokonane czy usiułowane.  
Próby s. pod względem zagrożenia s. należy oceniać wg. następujących 
kryteriów: 

§  śmierć nie nastąpiła, ale był to wynik szczęśliwego przypadku czy 

interwencji; 

§  odbywała się intensywna walka sił autodestrukcyjnych i siły życia, 

wynikiem było osłabione działanie (próba s. jako wołanie o pomoc, 
demonstracja histeryczna); 

§  zamiar był udawany. 

Wierzchołek piramidy – samobójstwa dokonane.  

 

Uwarunkowania samobójstw 

 

Typy samobójstw ze względu na stopień i integrację społeczną 
(Durkheim): 
Altruistyczne i Egoistyczne  
Samobójstwo altruistyczne – gdy jest silna integracja społeczna i 
człowiek przekłada dobro grupy nad swoje własne życie np. kamikadze. 
Gdy integracja społeczna jest słabsza i przedkłada się interes własny nad 
społeczny – to samobójstwo egoistyczne.  
 
Wg ujęcia psychoanalitycznego (Freud)  – samobójstwo łączy się  
z działaniem dwóch instynktów: Eros (instynkt życia) i Tanatos 
(instynkt śmierci).  
Agresja jest instynktem, nie da się jej wykorzenić,  
jest obecna w każdym z nas .  
Freud wskazał jako pierwszy na skutki tłumienia agresji.  
Agresja tłumiona zmienia się w depresję, a ta z kolei prowadzi do 
tendencji autodestrukcyjnych. Człowiek traci całkowicie kontrolę nad tą 
tłumioną agresją. Może ona wybuchać z niespodziewaną siłą w postaci 
samobójstwa lub zabójstwa.  
 

 

3 

Freud samobójstwo porównał do miłości. Człowiek zakochany jest 
pochłonięty obiektem miłości i tak samo myślący o samobójstwie jest 
pochłonięty samobójstwem.  
Psychoanalitycy nazywali samobójstwo odwróconym zabójstwem. 
Zabijając siebie równocześnie zabijam kogoś bo wyrządzam mu 
cierpienie, zabijam w nim tą część swojego ja z którą ta osoba jest 
utożsamiana. Oprócz tego wymierzam komuś ból.  
Samobójstwo jest rodzajem zemsty. Samobójstwo poprzedza nienawiść 
do drugiej osoby, która nie została wyrażona bezpośrednio. 
 
Osoby chore psychicznie, uzależnione od środków psychoaktywnych 
 
Samobójstwa bilansowe  
 
Motywy zamachów s.:  
potrzeba samozagłady i manipulacja.   
Ponad 50% - wiążą się z ciężką depresją, bezradnością, rezygnacją. 
Kilkanaście procent – charakter manipulacyjny, forma wołania o 
pomoc.  
Ok. 30% łączy w sobie motywy samozagłady i motywami 
manipulacyjnymi.  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

4 

 

Wg Poltingera (1968) 3 stadia rozwoju zamiaru s.: 

I. 

rozważania 

II.  ambiwalencji 
III.  decyzji.  

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

I. Rozważanie   II. Ambiwalencja  III. Decyzja 

 

5 

 

Długość faz może być różna (por. typy przebiegu rozwoju zamachu s.) 

I.     rozważania 
II.   ambiwalencji 
III. decyzji  

 
z lewej strony - reakcja krótkiego spięcia 
w środku – psychogenny rozwój zamachu 
z prawej strony – przebieg w depresji endogennej i inwolucyjnej 
 

 

 

 

 

 

(za Poldinger, 1968) 

 

 

 

Ocena ryzyka suicydalnego 

 
Kryteria demograficzne określone przez WHO (1999).  
Grupy szczególnego ryzyka: 
osoby po stracie kogoś bliskiego, w procesie żałoby, po próbach samobójczych, ciężko 
chorzy somatycznie, starsi, emigranci, uzależnieni od alkoholu i narkotyków, dotknięci 
samobójczą śmiercią w kręgu najbliższych.  
 
 
 
 
 
 
 

I 

II

III 

I 

II 

III 

I 

II 

III 

 

6 

Ocena ryzyka wg Sonneck i Sjogren (1990): 

1.  ustalenie, czy osoba deklarująca zamiar należy do jednej czy kilku grup 

ryzyka; 

2.  czy czł. jest w ostrym kryzysie suicydalnym oraz określenie rodzaju 

kryzysu (rozwojowy, związany z etapem życia, z traumatycznymi 
doświadczeniami); 

3.  ocen fazy rozwoju tendencji autod.: rozważanie argumentów za i przeciw, 

czy już podjecie decyzji; 

4.  analiza syndromu presuicydalnego  

 

Ocena syndromu presuicydalnego (wg. E. Ringela) 

   

1. Ograniczenie życia psychicznego – jako wynik dynamicznego procesu 
rozwoju jednostki, które może dotyczyć:   
§  ograniczenia osobistych możliwości 
§  ograniczenia dynamiki 
§  ograniczenia kontaktów interpersonalnych 
§  ograniczenie systemu wartości 

 
2. Hamowanie agresji i skierowanie jej do siebie 
 

3. Wyobrażenia o śmierci (od „bycia umarłym”, poprzez wyobrażenie sobie 
faktu umierania, do wyobrażenia sobie przyłożenia ręki do uśmiercenia siebie 
bez konkretnego zaplanowania i – najbardziej zaawansowany stopień – 
przemyślane w szczegółach sposoby popełnienia zabójstwa siebie.   

 
 
LITERATURA UZEPEŁNIAJĄCA 
 
Juczyński Z. (1975). Zespół presuicydalny. Psychiatria Polska, 8, 555-561.  
Juczyński Z. (1997). Ocena ryzyka zachowań autodestrukcyjnych na podstawie cech zespołu 

presuicydalnego. Wybrane zagadnienia z psychologii osobowości P. Oleś (red.), ss. 69-
79. Lublin: TN KUL. 

Juczyński Z. (1998). Od decyzji do działania: model wyjaśniający zachowania suicydalne. 

Acta Universitatis Lodziensis, Folia Psychologia, 2, 3-13.  

Pilecka B. (2004). Kryzys psychologiczny. Wybrane zagadnienia. Kraków: Wydawnictwo 

UJ.