III. Rola handlu międzynarodowego w gospodarce narodowej 

CA  MSG, UMCS Ekonomia, 2004/2005 

 

 

1 

III. ROLA HANDLU MIĘDZYNARODOWEGO W GOSPODARCE NARODOWEJ 

 

1. 

Mierniki wpływu handlu zagranicznego na gospodarkę. 

2. 

Wpływ handlu międzynarodowego na zmianę struktury dochodu narodowego. 

3. 

Handel międzynarodowy a poziom dochodu narodowego: 

 

wpływ od strony popytu; 

 

wpływ od strony podaży. 

4.        Wpływ handlu zagranicznego na efektywność gospodarowania. 
 

Literatura: 

1.  Kawecka-Wyrzykowska E., Budnikowski A., Międzynarodowe stosunki gospodarcze, PWE   Warszawa 1997, s.89-110; 

2.  Klawe A., Makać A., Zarys międzynarodowych stosunków ekonomicznych, PWN, Warszawa 1987, s. 120-125. 
3.  Bożyk P., Misala J., Puławski M., Międzynarodowe stosunki ekonomiczne, PWE, Warszawa 2002, s. 72-102 (wybrane 

fragmenty). 

 

 

Co decyduje o wielkości faktycznie zrealizowanego przywozu? 

 

1.

 

popyt na import: 

a.  wielkość i struktura gospodarki; 
b.  tempo i kierunki rozwoju gospodarczego kraju: 

 

dynamika i kierunek rozwoju postępu technicznego; 

 

rozmiary i struktura popytu wewnętrznego oraz zachodzących w nim zmian; 

 

relacja cen krajowych i zagranicznych (cenowe terms of trade); 

 

czynniki społeczno-ustrojowe; 

 

2.

 

zdolność importowa: 

a.  możliwości płatnicze kraju 

 

wielkość wpływów z tytułu wywozu dóbr i usług; 

 

efekty ruchów kapitałów 

(w krótkim okresie)  

 

rezerwy dewizowe; 

 

możliwości zadłużania się; 

 

zmiany terms of trade. 

 

1. MIERNIKI WPŁYWU HANDLU ZAGRANICZNEGO NA GOSPODARKĘ 

 

A. Współczynniki przeciętne 

 

 

Stopa eksportu 

DN

Exp

 

 

 – rozmiary eksportu w porównaniu do wielkości DN. Określa jaki jest udział handlu 

w tworzeniu DN

. 

Np. w USA 6,1%, a w krajach europejskich często przekracza 50%. 

III. Rola handlu międzynarodowego w gospodarce narodowej 

CA  MSG, UMCS Ekonomia, 2004/2005 

 

 

2 

 

Stopa importu 

DN

imp

 

 

– rozmiary importu w porównaniu do wielkości DN. Określa jaki jest udział handlu 

w podziale DN. 

 

O wielkości współczynników przeciętnych decydują:  
1.  wielkość kraju; 

2.  wyposażenie w bogactwa naturalne; 
3.  poziom i struktura DN. 

 

Przeciętne stopy eksportu i importu są duże dla krajów niewielkich i wyspecjalizowanych,  

natomiast są niewielkie w krajach dużych, samowystarczalnych. 

 

B. Współczynniki krańcowe 

 

 

Krańcowa stopa eksportu 

DN

exp

 

 

 

Krańcowa stopa importu 

 

DN

imp

 

 

O wielkości współczynników krańcowych decydują przede wszystkim:  

1.  struktura produkcji i  

2.  osiągnięty poziom rozwoju (stopy życiowej).  

 
Jeżeli  poziom  rozwoju  jest  wysoki,  a  struktura  produkcji  jest  zgodna  ze  strukturą  popytu,  to 

krańcowa  stopa  importu 

będzie niska

. Tam, gdzie struktura produkcji nie jest zgodna ze strukturą popytu, tam współczynnik ten będzie 

większy

. 

 
C. Dochodowa elastyczność eksportu i importu 

 

Wskaźniki  te  wskazują 

na  stopień  zaangażowania  kraju  w  wymianie  z  zagranicą,  ale  także  wskazują  na  rolę  handlu 

zagranicznego w procesie wzrostu gospodarczego danego kraju. 

 

 

Dochodowa elastyczność eksportu 

DN

DN

exp

exp

 

 

Jeżeli  dochodowa  elastyczność  eksportu  jest  większa  od  jedności,  to  eksport  jest  czynnikiem  przyspieszającym  rozwój 
ekonomiczny  kraju,  a  jego  udział  w  tworzeniu  DN  rośnie.  Jeśli  jest  odwrotnie,  to  eksport  jest  hamulcem  rozwoju 

gospodarczego i jego udział spada. 

III. Rola handlu międzynarodowego w gospodarce narodowej 

CA  MSG, UMCS Ekonomia, 2004/2005 

 

 

3 

 

Dochodowa elastyczność importu 

DN

DN

imp

imp

 

 

D. Wskaźniki obrazujące wpływ HZ na poszczególne sfery działalności gospodarczej 

 

Importochłonność inwestycji 

I

imp

imp

I

I

I

 

gdzie:    Imp – import inwestycyjny 

 

I - inwestycje 

 
Jego 

wielkość zależy 

od:  

1.  poziomu rozwoju kraju 

2.  stopnia zgodności struktury krajowych dóbr inwestycyjnych z realizowanymi inwestycjami.  
 

Jest na ogół 

wysoki 

w krajach: 

1.  niskim poziomie rozwoju gospodarczego 

2.  w fazie przyspieszonego rozwoju 

3.  gdy zachodzą znaczące zmiany w strukturze produkcji danego kraju.  

 

Jest 

niski

 w kraju: 

1.  gdzie dział produkcji dóbr inwestycyjnych jest dobrze rozwinięty,  
2.  a struktura tej produkcji jest zróżnicowana. 

 

 

Surowcochłonność  importowa  produkcji 

-  mierzy  stopień  uzależnienia  produkcji  krajowej  od  surowców 

importowanych

 

X

imp

imp

s

s

X

 

gdzie:    Imp – import surowców 
 

X – produkcja przemysłowa 

 

Wysokość zależy 

od: 

1.  dynamiki produkcji przemysłowej,  

2.  tempa wzrostu zapotrzebowania na surowce,  
3.  zmian technologicznych współczynników zapotrzebowania surowców na jednostkę produkcji. 

 

III. Rola handlu międzynarodowego w gospodarce narodowej 

CA  MSG, UMCS Ekonomia, 2004/2005 

 

 

4 

 

Cenowa elastyczność popytu na import 

p

imp

imp

p

 

gdzie:    Imp – import 

 

p – cena 

 

Istnieją dwa rodzaje cenowej elastyczności popytu na import: 
1. 

prosta 

– całość podaży danego produktu na rynek krajowy pochodzi z importu; 

2. 

substytucyjna

 – produkcja krajowa może zastępować przywóz 

 

 

Terms of trade 

 

Cenowe 

(nominalne) 

 

0

1

0

1

imp

imp

exp

exp

p

p

p

p

 

 

Q = const. 

 
> 1 korzystne 

=  1  zmiany  nie  nastąpiły  bądź  były          

neutralne 
< 1 niekorzystne 

 

Ilościowe 

(realne) 

 

0

1

0

1

imp

imp

exp

exp

Q

Q

Q

Q

 

 

Struktura rzeczowa = const. 

 

Fakturalne 

 

0

1

0

1

exp

exp

exp

exp

k

k

p

p

 

0

1

0

1

imp

imp

imp

imp

k

k

p

p

 

wskaźnik informuje o rentowności, 

zmiana cen na tle kosztów wytwarzania, 

np. spadek cen towarów 
eksportowanych, ale szybszy spadek 

kosztów   korzystne 

 

 

2. WPŁYW HANDLU MIĘDZYNARODOWEGO NA ZMIANĘ STRUKTURY DOCHODU NARODOWEGO 
 

1. 

Rozwój wymiany handlowej pozwala na znaczne uniezależnienie struktury DN podzielonego od  istniejącego 

aparatu produkcyjnego. 

 

W  przypadku  gospodarki  zamkniętej  nie  ma  możliwości  szybkiego  zmienienia  struktury  DN.  Ograniczeniem  w  sferze 

konsumpcji i inwestycji są nie tylko fundusze, które można przeznaczyć na te cele, ale także możliwości produkcyjne tych 
działów  i  gałęzi  gospodarki,  które  dostarczają  dóbr  przeznaczonych  do  spożycia  oraz  maszyn  i  urządzeń  zwiększających 

możliwości produkcyjne.  

III. Rola handlu międzynarodowego w gospodarce narodowej 

CA  MSG, UMCS Ekonomia, 2004/2005 

 

 

5 

Akumulacja  mająca  konkretną  postać  (np.  zboże)  nie  może  zostać  przeznaczona  na  inwestycje  w  przemyśle  czy  innych 

działach.  

W  krótkim  okresie 

struktura  DN  w  gospodarce  zamkniętej  oraz  możliwości  jej  zmiany  jest  ograniczona  przez

 

elastyczność istniejącego aparatu produkcyjnego

.

  

 

Import niezbędny

 – przywóz z zagranicy surowców mineralnych i rolniczych niemożliwych do wytworzenia w kraju. Ma 

on większe znaczenie dla krajów mniejszych i warunkuje niejednokrotnie ich możliwości rozwojowe. 

 

REDYSTRYBUCYJNA FUNKCJA HM 

 

HM pozwala zmienić proporcje podziału wytworzonego dochodu na akumulację i konsumpcję. 
Akumulacja krajowa uzupełniana jest z zagranicy. 

 

 

 

Gospodarka zamknięta 

 

 

Gospodarka otwarta 

 

 

Y

w

 = K + I + R 

 
Y

w

 – dochód wytworzony 

K – konsumpcja  

I – inwestycje 
R – wydatki rządowe 

O – oszczędności 
 

I = Y

w

 – K – R 

Jeśli  
Y

w 

– K – R = O, to  

 

I=O 
 

 

Y

w

 = K + I + R + Exp – Imp 

 
I = Y

w

 – K – R – Exp + Imp 

 

Gdy, Y

w 

– K – R = O, to 

 

I = O – Exp + Imp 
 

I + Exp (inwestycje zagraniczne) = O + Imp (oszczędności zagraniczne) 

 
Im  większy  jest  eksport  od  importu  (większa  nadwyżka),  tym  mniejsze  mogą    być 

inwestycje krajowe. 

Im  większy  jest  import  od  eksportu  (większy  deficyt),  tym  mniejsze  mogą  być 
oszczędności krajowe.  

 

 
 

2. 

HM  jest  narzędziem  dopasowywania  struktury  dochodu  narodowego  wytworzonego  z  potrzebami 

produkcyjnymi i konsumpcyjnymi

. 

 

Możliwości rozwoju handlu są bardzo istotne dla krajów rozwijających się, gdzie występuje fundusz akumulacji, ale struktura 
akumulacji  nie  odpowiada  potrzebom  (np.  kraje  afrykańskie). 

Transformację  gospodarki  danego  kraju  w  kierunku 

pożądanym umożliwia handel MN.

 Nadwyżki można zamienić na pożądane maszyny i urządzenia. 

 

III. Rola handlu międzynarodowego w gospodarce narodowej 

CA  MSG, UMCS Ekonomia, 2004/2005 

 

 

6 

W małych krajach struktura DN znacznie się różni od potrzeb (asortyment jest ubogi, bo: czynniki  naturalne (bogactwa, 

itp.), kapitał, praca, technika, specjalizacja, korzyści skali, itp.) 

HM pozwala pokryć tę różnicę. Bez HM wystąpiłyby dysproporcje między strukturą produkcji a potrzebami. 
 

Duże kraje także nie produkują wszystkiego – wzrost kosztów, spadek jakości. HM ma teoretycznie mniejsze znaczenie. 

 
3. 

Transformacja struktury dóbr konsumpcyjnych.

 Może mieć to znaczenie np. przy szybkich przesunięciach struktury 

popytu ludności. Ujednolicanie gustów w skali świata. 
 

4. 

Rozwiązanie problemu niedoboru niektórych artykułów rolnych 

występujących np. w okresie suszy. Nie wszędzie 

przecież panują takie same warunki klimatyczne. 
 

3. HANDEL MIĘDZYNARODOWY A POZIOM DOCHODU NARODOWEGO 

 

Exp   Imp 

 

 

WPŁYW OD STRONY POPYTU – większy popyt na towary 

 

Exp > Imp   Y

wytw. 

> Y

podz. 

 
- 

im większy eksport netto (+), tym większe możliwości przeciwdziałania bezrobociu 

- 

wzrost rezerw walutowych → czynnik proinflacyjny 

 

Mnożnik – współczynnik określający rozmiary całkowitego wpływu, jaki zmiana jednej wielkości ekonomicznej wywiera na 

drugą wielkość, której ta pierwsza jest składnikiem. 
 

W  GOSPODARCE  ZAMKNIĘTEJ,  np.  inwestycje  autonomiczne,  przyrost  wydatków  państwa,  obniżenie  podatków, 

konsumpcja autonomiczna. 
„wielkość ostatecznego przyrostu dochodu pod wpływem każdego z czynników znacznie przewyższa wielkość dodatkowego popytu początkowego” 

 
mnożnik inwestycyjny 

A

A

I

I

Y

Y

 

jeśli

   

A

i

I

Y

k

to: 

A

i

I

k

Y

 

Y =  K +  I →  I =  Y -  K

 

Y

S

Y

K

Y

Y

K

Y

Y

k

i

1

1

1

 

 

III. Rola handlu międzynarodowego w gospodarce narodowej 

CA  MSG, UMCS Ekonomia, 2004/2005 

 

 

7 

Y

K

– krańcowa skłonność do konsumpcji 

Y

S

– krańcowa skłonność do oszczędności 

W  przypadku  istnienia  wolnego  aparatu  produkcyjnego,    I

A

 

    popytu  (a  więc  i  dochodu) 

    produkcji  i   

zatrudnienia 

  część  zarobków  przeznaczana  jest  na  K,  a  część  na  O 

    produkcji  środków  konsumpcji 

   

zatrudnienia 

Np.  

4

3

Y

K

 

 

D 

Y 

Y 

100 000 

100 000 

100 000 

75 000  

75 000 

175 000 

56 300 

56 300 

231 300 

     ... 

        ...   

... 

4

4

3

1

1

i

k

 

 

Y = k

i

 *  D = 4 * 100 000 = 400 000 

Łączny przyrost dochodu będący następstwem  I

A

 = 400 000 

 

GOSPODARKA OTWARTA 

 

Y =  K +  I +  Exp -  Imp 

 

Y -  K +  Imp =  I +  Exp 

 

Y -  K =  S 

 

I +  Exp =  S +  Imp 

 

I = const. 

 

Exp =  S +  Imp 

Y

imp

Y

S

imp

S

Y

Exp

Y

k

1

 

 

 

III. Rola handlu międzynarodowego w gospodarce narodowej 

CA  MSG, UMCS Ekonomia, 2004/2005 

 

 

8 

)

(

1

1

)

(

Y

K

Y

K

K

K

Y

Y

K

Y

Y

k

imp

imp

k

o

 

 

Np.  

4

1

Y

K

imp

 

2

)

4

1

4

3

(

1

1

o

k

 

 

SUPERMNOŻNIK  → mnożnik eksportowy i inwestycje pobudzone 

 

Należy  rozbić  inwestycje  na  inwestycje  autonomiczne  (I

a

)  i  pobudzone  (I

i

),  a  następnie  wprowadzić  je  do  bilansowego 

równania przyrostu DN. 
 

Y =  I

a

 +  I

i

 +  K +

 

Exp -  Imp, stąd: 

 

I

a

 +  Exp =  Y -  K +  Imp -  I

i 

 

Po podstawieniu do wzoru na mnożnik w gospodarce otwartej otrzymujemy: 

Y

I

Y

imp

Y

S

I

imp

S

Y

Exp

I

Y

k

i

i

A

1

 

 

Mnożnik jest zatem tym większy, im większa będzie krańcowa stopa inwestycji pobudzonych oraz im mniejsze będą stopy: 

krańcowa oszczędności i krańcowa importu. 
 

 

WPŁYW OD STRONY PODAŻY – więcej towarów 

 

Imp > Exp   Y

wytw. 

< Y

podz. 

 

- 

możliwość wzrostu rozwoju gospodarczego kraju (gdy mała jest akumulacja krajowa) 

- 

element antyinflacyjny (deficyt) – bo mniej pieniądza w obiegu 

- 

negatywny wpływ na rynek pracy 

- 

deficyt finansowany jest przez rezerwy lub kredyty (które trzeba spłacić) 

- 

gdy Imp > Exp, ważniejsza jest struktura (np. im większy napływ dóbr inwestycyjnych, tym większa możliwość spłaty 

kredytów) 

 

4. WPŁYW HANDLU ZAGRANICZNEGO NA EFEKTYWNOŚĆ GOSPODAROWANIA 

 

III. Rola handlu międzynarodowego w gospodarce narodowej 

CA  MSG, UMCS Ekonomia, 2004/2005 

 

 

9 

HZ  pozwala  na  bardziej 

racjonalne  zagospodarowanie  posiadanych  czynników  wytwórczych

,  głównie  poprzez 

specjalizację  MN.  Specjalizacja  MN  postępuje  w  wyniku  działania  sił  rynkowych,  ale  także  w  wyniku  działań 

interwencyjnych podejmowanych przez państwo. 
 

1.  Obniżenie kosztów jednostkowych dóbr wytwarzanych w kraju: 

 

Rezygnując  z  produkcji  towarów  droższych  na  rzecz  tańszych  obniża  się  przeciętny  koszt  jednostkowy  w  całej 
gospodarce. 

 

Jednostkowy  koszt  wytwarzania  zmienia  się  także  w  wyniku  zwiększenia  skali  produkcji  –  zwiększenie  rynku  zbytu 
ponad możliwości krajowe. 

 

Większa skala produkcji umożliwia pełniejsze wykorzystanie aparatu produkcyjnego. 

 

Większa skala produkcji umożliwia gromadzenie doświadczeń. 

 

2. 

Postęp techniczny

 – prowadzenie badań naukowych i zastosowanie ich w praktyce. 

 

3. 

Handel  oddziałuje  na  producentów

  –  poprawia  się  jakość,  cena.  Rozróżnienie  produktów  na  rynek  krajowy  i  na 

eksport.  Otworzenie  na  świat  zmienia  ten  stan  rzeczy.  Występuje  presja  konsumentów,  która  w  ekstremalnym 
przypadku doprowadzić może najmniej efektywne firmy do bankructwa. 

 

4. 

Import nowoczesnej technologii

 – import musi uwzględniać możliwości kraju (zasoby kwalifikowanej siły roboczej, 

infrastruktura,  itp.).  Technologia  powinna  być  lepsza  i  tańsza.  Istnieją  tendencje  do  zastępowania  pracy  kapitałem. 

Nowe  technologie  są  surowcooszczędne,  mniej  szkodliwe  dla  środowiska.  Natomiast  wszystko  musi  być  objęte 

rachunkiem ekonomicznym.