Licznik.qxd

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

Miesięczne opłaty za telefon niejednokrotnie
stanowią spory procent budżetu domowego.
Po otrzymaniu rachunku telefonicznego wie−
lu się dziwi, skąd się biorą tak wysokie kwo−
ty. A przecież wystarczy kontrolować i skra−
cać potok słów, jakie wypowiadamy do słu−
chawki. Ma to szczególne znaczenie, gdy
rozmowa jest przeprowadzana na nasz koszt.

Celem ułatwienia samokontroli warto wy−

konać nieskomplikowany układ timera.
Koszt użytych podzespołów nie przekracza
miesięcznego abonamentu telefonicznego za
zwykły telefon domowy.

Opis układu

Schemat licznika telefonicznego przedstawia
rysunek 1. Na znaczne uproszczenie kon−

strukcji  miało  wpływ  zastosowanie  układu
scalonego  CD4033  jako  IC2.  Posiada  on
w swej strukturze zarówno licznik dziesiętny,
jak  i dekoder  wyświetlacza  siedmiosegmen−
towego. Można więc do wyjścia układu bez−
pośrednio podłączyć wyświetlacz DP1, a na
wejście  T (wyprowadzenie  1  IC2)  podawać
przebieg prostokątny z uniwersalnego timera
IC1 (pracującego tu  jako generator astabilny,
czyli oscylator).

Wejście Mode IC1 (nóżka 10) podłączone

zostało do „plusa” zasilania. To powoduje, że
IC1  pracuje  jak  generator  astabilny.  Podłą−
czenie  wejść  programujących  A i B,  jak  na
schemacie,  programuje  wewnętrzny  licznik
IC1 na najniższy stopień podziału − 256 (spo−
soby programowania zamieszczono w „Kata−

logu skróconym układów logicznych CMOS
serii 4000” z EdW11,12/97 oraz 1−3/98). In−
nymi słowy, częstotliwość wewnętrznego ge−
neratora IC1 jest dzielona przez tę liczbę.
Standardowo konstruktorzy wykorzystują
najwyższy stopień podziału (65536) poprzez
podpięcie wejść A,B do „plusa” zasilania.

W tej konstrukcji okazało się konieczne

(aby  nie  rozbudowywać  układu)  bezpośre−
dnie  wykorzystanie  przebiegu  z generatora
IC1.  Jest  on  podawany  z wyprowadzenia  2
IC1 na tranzystor T3. W ten sposób wyświe−
tlacz nie świeci w sposób ciągły lecz przery−
wany. To powoduje zmniejszenie poboru prą−
du  z 9−woltowej  baterii  zasilającej  do  kilku

Rys. 1 Schemat ideowy

śś

Forum Czytelników

E l e k t r o n i k a d l a W s z y s t k i c h

miliamperów, a wskazania wyświetlacza są
bardziej widoczne.

Można próbować jeszcze bardziej zmniej−

szyć  pobór  prądu  przez  układ,  przyłączając
równolegle do R3 rezystor i diodę. Otrzyma−
libyśmy wtedy generator niesymetryczny, co
dałoby  dalsze  zmniejszenie  zużycia  energii
z baterii.  Wadą  takiego  rozwiązania  będzie
jednak  znaczne  zmniejszenie  jasności  wy−
świetlacza. O ile przy „świeżej” baterii było−
by to jeszcze do zaakceptowania, o tyle bate−
ria częściowo wyładowana bardzo utrudniła−
by odczytanie wskazań wyświetlacza.

Generator IC1 kasuje się automatycznie

przy włączeniu zasilania. IC2 podobnie (tym
samym skasowany zostaje wyświetlacz
DP1), ale wymaga on dwóch elementów ze−
wnętrznych − kondensatora C4 oraz rezystora
R5. Razem tworzą prosty obwód różniczku−
jący, zerujący licznik IC2.

Wartości elementów R3,C3 i pomocniczego

rezystora  R4  powodują,  że  kolejna  cyfra  wy−
świetlacza  DP1  jest  włączana  co  minutę.  Tuż
po podaniu zasilania na wyświetlaczu widnieje
„0”. Kto chce, aby wyświetlacz pokazywał nie
minuty,  a impulsy  naliczane  co  jakiś  czasu  −
może dobrać inną wartość R3. Najlepsza w tym
przypadku będzie metoda „prób i błędów” − ze
stoperem w ręku, gdyż dla różnych egzempla−
rzy  IC1  i tych  samych  elementów  zewnętrz−
nych  otrzymuje  się  odmienne  częstotliwości
przebiegu  wyjściowego.  Dokładne  odmierza−
nie i sygnalizowanie danego odstępu czasu nie
jest  konieczne.  Można  skrócić  naliczanie  im−
pulsu, np. o pięć...dziesięć sekund. Pozwoli to
skończyć  rozmowę  przed  zaliczeniem  następ−
nej jednostki taryfikacyjnej. Zamiast rezystora
R3 można zastosować kilka oporników podłą−
czanych za pomocą przełącznika. Dzięki temu
czasomierz  będzie  bardziej  uniwersalny.  Być
może znajdzie zastosowanie także w kuchni do
odmierzania czasu gotowania mleka czy jajek.

Elementy C1,C2,R1,R2,T1,T2 współpra−

cują z generatorem piezo Q1. Sygnalizuje on

krótkim dźwiękiem każdorazową zmianę
wskazań wyświetlacza, co przypomina roz−
mawiającemu o upływie czasu. Kondensator
C2 zapewnia poprawność działania generato−
ra Q1 i wydłuża dźwięk.

Montaż i uruchomienie

Układ można zmontować na płytce drukowa−
nej pokazanej na rysunku 2. Mieści się ona
w obudowie KM−26 posiadającej także miej−
sce na baterię zasilającą 9V.

Montaż zaczynamy od wlutowania wszy−

stkich  zwór  w płytkę.  Następnie  lutujemy
rezystory,  kondensatory,  diodę,  tranzystory,
podstawki  pod  układy  scalone  i wyświe−
tlacz. Ten ostatni można włożyć w odpowie−
dnio  rozciętą  precyzyjną  podstawkę  pod
układ  scalony.  Pozwoli  to  w każdej  chwili
zmienić  wyświetlacz  na  inny,  np.  o innym
kolorze  świecenia.  Na  koniec  lutujemy  ge−
nerator  Q1.  Układy  scalone  wkładamy
w podstawki.

Wyświetlacz DP1 powinien znajdować

się poniżej górnej części obudowy. Dzięki te−
mu jego wskazania będą widoczne nawet
przy silnym bocznym oświetleniu zewnętrz−
nym. Oczywiście nad wyświetlaczem trzeba
wykonać prostokątny otwór w obudowie.

Jeśli

wszystkie

elementy

były

sprawne i zostały
prawidłowo wluto−
wane

płytkę,

układ powinien dzia−
łać od razu po podłą−
czeniu baterii.

Stosując przedsta−

wiony układ, telefo−
niczny gaduła zapew−
ne zrozumie potrzebę
ograniczenia czasu
trwania rozmowy.

Dariusz Knull

Wykaz elementów

Rezystory

R11,,R

R22,,R

R55 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..110000kk

Ω

**R

R33 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..443300kk

Ω

R44,,R

R66 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..1100kk

Ω

**R

R77 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..882200

Ω

Kondensatory

C11 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..11µµFF

C22 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..110000µµFF//1100V

**C

C33 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..333300nnFF

Półprzewodniki

TT11−TT33 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..B

C554488

IIC

C11 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..44554411

IIC

C22 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..44003333

D11 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..11N

N44000011

P11 ddoow

woollnnyy ppoojjeeddyynncczzyy,, w

wssppóóllnnaa kkaattooddaa,,nnpp..S

C5522−

1111H

Pozostałe

Q11 .. ..ddoow

woollnnyy m

maałłyy ggeenneerraattoorr ppiieezzoo 66V

V,, nnpp..H

M11220066

S11 .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..ddoow

woollnnyy m

maałłyy w

wyyłłąącczznniikk

Baatteerriiaa 66FF2222 99V

ZZłłąącczzee 99V

V((ttzzw

w.. kkiijjaannkkaa))

Obbuuddoow

waa K

M−2266

Rys. 2 Płytka drukowana

Forum Czytelników

R E K L A M A

· R E K L A M A