Slajd 1

Metody badań społecznych

(wykład 1)

Wydział Zarządzania UW

MSM-ZPSF, rok II

dr hab. Krzysztof Klincewicz

kklinc@gmail.com

Cele zajęć

●

Zapoznanie z technikami rozwiązywania

złożonych problemów,

●

Przygotowanie do samodzielnego

definiowania oraz poprawnego

metodologicznie rozwiązywania problemów

w biznesie i nauce,

●

Przegląd terminologii i podstawowych

metod badawczych,

●

Omówienie technik interpretacji i

prezentowania danych.

Warunki zaliczenia

●

przygotowanie do zajęć i aktywność,

●

test końcowy

●

UWAGA. Udział w teście końcowym jest

warunkiem zaliczenia przedmiotu w pierwszym

terminie. Osoby, które nie zaliczą testu lub

nie wezmą w nim udziału, mogą poprawiać wynik

w formie pisemnego testu w sesji poprawkowej.

Nie przewiduję innej formy zaliczenia ani

dodatkowych terminów.

Literatura

●

Babbie, E. (2007) Badania społeczne w praktyce.

PWN, Warszawa

●

Kostera M. (2005)

Antropologia organizacji. PWN,

Warszawa

●

Shively W.P. (2001)

Sztuka prowadzenia badań

politycznych. Zysk i S-ka, Poznań

●

Ferguson G.A., Takane, Y. (2002)

Analiza

statystyczna w psychologii i pedagogice. PWN,

Warszawa

●

Kaczmarczyk S. (1999)

Badania marketingowe.

Metody i techniki. PWE, Warszawa

●

Miles M.B., Huberman A.M. (2000)

Analiza danych

jakościowych. Trans Humana Wydawnictwo

Uniwersyteckie, Białystok

Strona www kursu

●

W trakcie zajęć będą również wskazywane
inne materiały, stanowiące lekturę
obowiązkową. Materiały do zajęć, dodatkowa
literatura i informacje dotyczące prac
domowych będą publikowane w porządku
chronologicznym na stronie

http://kklinc.blox.pl

−

hasło:

metbad

−

prezentacje w formacie PDF

−

dokumenty w formacie PDF

Program zajęć

●

1) Wprowadzenie do zajęć

−

Rozwiązywanie problemów w życiu

codziennym, biznesie i nauce.

Wprowadzenie do terminologii badań

społecznych. Definiowanie problemu

badawczego i pytań badawczych.

●

2) Podstawy metodologii nauk

społecznych

−

Elementy filozofii nauk, zwłaszcza nauk

społecznych i teorii organizacji.

Ograniczenia perspektyw badawczych.

Program zajęć

●

Projektowanie badań

−

Konstrukty i mapa pojęciowa w badaniach.

Warianty badawcze. Dobór badanej próby.

●

Badania jakościowe

−

Przegląd orientacji badawczych –

etnografia, teoria ugruntowana,

historiografia. Techniki badawcze –

obserwacja, wywiad, analiza tekstu i

dokumentacji. Praktyczne aspekty

prowadzenia badań jakościowych.

Komputerowe wsparcie dla badań

jakościowych.

Program zajęć

●

Badania ilościowe

−

Przegląd technik badawczych –

psychometria, socjometria, bibliometria,

analiza i modelowanie ekonomiczne,

badania ankietowe i eksperymentalne.

Zasady budowy kwestionariuszy. Pomiar

postaw. Skale Likerta i semantyczna.

Program zajęć

●

Interpretacja i prezentacja danych

−

Techniki porządkowania, analizy i

interpretacji danych jakościowych i

ilościowych. Metoda reprezentacyjna.

Zmienna zależna i niezależna. Analiza

korelacji, regresji i skupień.

Kategoryzacja i typologia. Analiza

czynnikowa i eksploracja danych (data

mining).

●

Test końcowy

−

Na stronie www kursu opublikowane są

testy z ubiegłego roku

Tematyka zajęć

●

Rozwiązywanie problemów – a nie tylko

prowadzenie badan naukowych

−

poprawność metodologiczna!!!

●

Od definiowania problemu badawczego i

podstaw metodologicznych – do specyficznych

technik i metod analizy danych

●

Badania jako podstawa działalności firm

doradczych i rekrutacyjnych, a także

wdrażania programów zarządzania zmianą

Tematyka zajęć

●

Zaprojektowanie badań ważniejsze od

przeprowadzenia („biegania z

kwestionariuszami”)

−

cel, problem – i interpretacja wyników

●

Powtórka metod ilościowych

Pytania i zagadki

●

Sprawdzające wiedzę (szczególnie

specjalistyczną)

●

Stymulujące kreatywność (

brain teasers

)

●

Wymagające analizy i planowego działania

−

William Poundstone (2003)

How would you

move Mount Fuji?

Little, Brown and

Company, New York

Pytania i zagadki w procesie

rekrutacji

●

William Poundstone
(2003)

How would you

move Mount Fuji?

Little, Brown and
Company, New York

−

sekrety rekrutacji
pracowników
intelektualnych

−

praktyki stosowane
m.in. w branży
doradczej

Pytanie 1

●

“Co chodzi rano na 4 nogach, w południe na

2, a wieczorem na 3?” (Edyp i Sfinks)

−

Odpowiedź wymaga oryginalnej

KONCEPTUALIZACJI problemu, kreatywności

Pytanie 2

●

“Dlaczego lustro odwraca lewo i prawo

zamiast górę i dół?”

−

Odpowiedź wymaga wiedzy... a może tylko

chwili zastanowienia?

Pytanie 3

●

“Dlaczego puszki piwa są zaokrąglone na

górze?”

−

Odpowiedź wymaga wiedzy

−

ale jeśli jej nie posiadamy, można

próbować zgadnąć!

Pytanie 4

●

“Jak zważyć samolot?”

−

Bez korzystania z dokumentacji

technicznej i Internetu – ani cięcia na

kawałki

−

Odpowiedź wymaga kreatywności – i

planowanego działania

Pytanie 5

●

“Ilu jest stroicieli fortepianów w Polsce?”

−

Pytania Fermi’ego

- ćwiczenia dla

studentów z szacowania dużych liczb

Noblisty z fizyki Enrico Fermi

−

Nie muszę znać danych statystycznych

−

Szacuję istotne wartości

“Ilu jest stroicieli

fortepianów w Polsce?”

●

Liczba powiązana z liczbą pianin i

częstotliwością stro1jenia

●

Fortepiany w szkołach, salach koncertowych,

barach, studiach nagrań, muzeach...

●

Pianina w domach

−

drogie i duże – tylko wyższa klasa

−

~15 mln gospodarstw domowych w Polsce

−

załóżmy, że 0.5% ma pianino

−

75.000 fortepianów i pianin?

“Ilu jest stroicieli

fortepianów w Polsce?”

●

Stroiciel pracuje 40 godzin w tygodniu,

dojeżdza do klientów

●

Jedno strojenie: 60 minut pracy, 60 minut

dojazdu

●

20 nastrojonych instrumentów w tygodniu

●

50 tygodni w roku -> 1.000 pianin w roku

“Ilu jest stroicieli

fortepianów w Polsce?”

●

Jak często stroi się instrumenty?

−

średnio raz w roku? (wiele nieużywanych)

−

75.000 strojeń w roku

−

a jeden stroiciel może rocznie obsłużyć

1.000 instrumentów

−

-> 75 stroicieli?

Pytanie 6

●

“Zdawałeś ważny egzamin – ale nie wiesz,

czy go zdałeś. Pojawia się niesamowita

okazja taniego wyjazdu do Egiptu – decyzję

trzeba podjąć do jutra. Nie znasz oceny z

egzaminu – czy wykupisz wyjazd?”

Pytanie 7

●

“Jak zaprojektowałbyś półkę na przyprawy?”

−

To nie jest prośba o konkretne

rozwiązanie

−

Potrzebny dialog: dla kogo, ja używana,

itp. - ciąg wyborów

−

WAŻNE: wyjaśnienie, jakie przyjmuje się

założenia

Brain teasers

w procesach

rekrutacji

●

Często stosowane – ale też często

powtarzane

−

Nie stosować pytań, które są już znane

−

Nie stosować pytań, bazujących na

specjalistycznej wiedzy

−

Najlepsze – pytania BEZ jednej poprawnej

odpowiedzi

●

Wymagają myślenia

●

Nie można znaleźć podpowiedzi w Internecie i

innych źródłach danych

Ćwiczenie do domu

●

Ile piłeczek ping-pongowych

zmieści się w auli?

●

Ile jest stacji benzynowych w

Polsce?

Rodzaje pytań badawczych

●

Jedna poprawna odpowiedź, trzeba do niej

dotrzeć

−

“prawda” (np. prawa fizyki i inne

weryfikowalne zjawiska)

●

Sposób uzyskania odpowiedzi, choć brak

pewności, że odpowiedź jest poprawna

−

najlepsza odpowiedź dopóki ktoś nie

znajdzie lepszej (nauki społeczne)

●

Opinie, postawy, orientacje poznawcze

−

odpowiedź mówi o BADAJĄCYM, jego

wartościach, podejściu do świata

(antropologia)

Badania w codziennej pracy

●

Procedury rekrutacji i selekcji

●

Analiza dokumentów

●

Badania rynku pracy i oczekiwań kandydatów

●

Badania rynku, konkurentów i oczekiwań

klientów

●

Rozumienie rzeczywistości organizacyjnej i

wprowadzanie zmian – badania pracowników

●

Przykład problemów rekrutacyjnych firmy

Hitachi i „rynku pracownika” w Polsce

Przykład: badamy rynek pracy

●

Jedna poprawna odpowiedź

−

“Ilu jest absolwentów szkół wyższych?”

−

“Ilu kandydatów złożyło do nas podania?”

−

“Ilu kandydatów złożyło podania do

naszego konkurenta?” (problem etyczny!)

●

Wynik: niekwestionowane dane liczbowe

−

FAKTY

Przykład: badamy rynek pracy

●

Ważny sposób uzyskania odpowiedzi

−

“Ilu potrzebujemy nowych pracowników?”

−

“Ile osób powinniśmy rekrutować w x

przyszłych latach?

●

Wynik: szacunki, zależności między

zjawiskami, uzasadnione postulaty

−

ZAŁOŻENIA I ZALEŻNOŚCI

Przykład: badamy rynek pracy

●

Opinie, postawy i orientacje poznawcze

−

“Dlaczego mamy mniej kandydatów niż

konkurent?”

−

“Jaki jest profil osób zainteresowanych

pracą dla nas?”

−

“Kto nie chce u nas pracować?”

−

“Jak jesteśmy postrzegani przez

kandydatów?”

●

Wynik: wiele różnych OPINII, POSTAW

●

Uwaga: kandydaci mogą mieć określone opinie o

firmie niezależnie od faktów!

Pytania badawcze a problem

badawczy

●

Dotychczas – pytania badawcze: ktoś już je

dla nas sformułował

−

Ustrukturalizowany problem

−

Musimy tylko wybrać metodę, sposób

rozwiązania

●

Większość sytuacji: problem

nieustrukturalizowany, niezdefiniowany

(“nie wiemy, gdzie boli”)

●

Analogia: diagnoza i analiza

Problem badawczy

●

Określenie problemu badawczego to

NAJWIĘKSZE WYZWANIE przy planowaniu badań

−

brak jasno postawionych pytań: np. Wiemy

że „coś jest nie tak” z rekrutacją

−

stawianie pytań jest UMIEJĘTNOŚCIĄ

●

często są niewłaściwie określone,

nieprecyzyjne

●

wtedy również odpowiedzi nie będą

satysfakcjonowały

Poprawność metodologiczna

badań

●

Różnica między badaniami naukowymi a

typowymi badaniami firm doradczych,

przygotowujących raporty dla klienta

●

Przykład autorstwa

Eero Eloranty (Helsinki

University of Technology)

−

“Miliony much nie mogą się mylić –

X jest smaczne!”

Typowy raport firmy doradczej

●

Zapoznanie się ze zjawiskiem “jedzenia X”

●

Sprawdzenie, czy inne firmy doradcze

postulują “jedzenie X”

●

Sprawdzenie, czy największe firmy

międzynarodowe “jedzą X”

●

Zaproponowanie “jedzenia X” jako

doskonałego rozwiązania

●

por. koncepcja mód w zarządzaniu

●

ale wiele dobrych firm doradczych odrzuca

argumentację typu: “bo inni to stosują”!

Badania naukowe

●

Sprawdzenie, czy napisano już coś o

“jedzeniu X”

●

Powiązanie “jedzenia X” z dotychczasowymi

pokrewnymi badaniami

●

Sprawdzenie, czy są przykłady osób

“jedzących X”

●

Pomiar, czy “jedzenie X” przynosi korzyści

●

Gromadzenie danych o “jedzeniu X” - w

jakich okolicznościach, w jaki sposób

●

Analiza relacji przyczynowo-skutkowych: co

powoduje “jedzenie X”, co z niego wynika

●

Wyjaśnienie i udokumentowanie

●

Wnioski praktyczne

Poprawność metodologiczna

●

Badania poprawne metodologicznie postępują

zgodnie z zasadami naukowymi

−

Oparcie na danych empirycznych

−

Umiejętność przekonującego uzasadnienia

wniosków

−

Pogłębianie wiedzy

●

Praca magisterska – jak badanie naukowe czy

jak raport firmy doradczej? :-)

Tekst popularny czy tekst

naukowy?

●

„Zarządzanie konfliktem jest integralną
częścią skutecznego zarządzania. Badania
pokazują, że przeciętny menedżer poświęca
dziennie 20% swojego czasu próbując
zaradzić konfliktom. Chociaż konflikty są
czymś normalnym w środowisku pracy, ważne
jest aby szybko rozpoznawać ich źródła i
poszukiwać rozwiązań, które na stałe
wyeliminują przyczyny. Ważne jest, aby
szybko wyłapać i pokonać szkodliwy aspekt
konfliktu, co więcej, spróbować wyszukać
korzyści jakie mogą pojawić się w tej
trudnej sytuacji. […]”

Tekst popularny czy tekst

naukowy?

●

Cytowany artykuł opublikowano na
portalu Bankier.pl, 14.09.2007

●

http://www.bankier.pl/wiadomosc/Zarzadzanie-konfliktem-1639232.html

●

Tekst popularny

−

Brak bibliografii

−

Brak problemu badawczego, tezy lub pytań

−

Brak dowodów przy stwierdzeniach
normatywnych („

menedżer powinien

…”,

„

ważne jest

…” – a dlaczego?)

Problem badawczy

●

Jedno lub dwa zdania, na które nie można po

prostu odpowiedzieć “tak” lub “nie”

●

Oparty o przegląd literatury tematu

●

Rozpisany później na szczegółowe tezy

(twierdzenia) lub hipotezy

●

Punkt wyjścia do określenia konstruktów

teoretycznych (tego, co jest mierzone i

analizowane)

Konstrukty teoretyczne

●

To, co podlega pomiarowi w badaniach

−

np. opinie o firmie, poziomy wynagrodzeń,

zakresy obowiązków zatrudnianych

pracowników

●

Przy wielu konstruktach – trzeba dowieść,

że nie pokrywają się, nie są zależne

−

np. poziom płacy podstawowej i premii –

mogą być współzależne, lepiej: “poziom

wynagrodzeń”

●

Konstruktry służą do interpretacji zjawisk:

−

np. “sukces rekrutacji zależy od a, b, c”

●

Później weryfikuję twierdzenia przez

gromadzenie danych

Przykład

●

Młoda polska firma biotechnologiczna ABC ma

problemy z rekrutacją. Polskie uczelnie

wypuszczają co roku kilkakrotnie więcej

absolwentów kierunku biotechnologia niż

ofert

pracy

rynku

krajowym.

Mimo

wszystko firma ABC nie może znaleźć nowych

pracowników.

●

Zdefiniuj problem badawczy

Problem badawczy

●

Co skłania absolwentów do podejmowania

pracy dla firmy ABC?

●

a może: co zniechęca?

●

Dwa różne problemy badawcze – w zależności

od przyjętego problemu, różne rozwiązania i

różne rekomendacje

−

dwuczynnikowa teoria motywacji Herzberga

●

Uwaga: brak zainteresowania nie musi

wynikać z czynników związanych z pracą i

firmą – ale też np. z form promocji i

poszukiwania kandydatów!

Ćwiczenia do domu

●

Jesteś pracownikiem urzędu skarbowego

– jak sprawdzisz, czy agencja

pośrednictwa pracy nie oszukuje przy

opłacaniu podatków?

●

Wydział Zarządzania UW planuje

uruchomienie nowego kierunku studiów

podyplomowych, związanego z wybranym

obszarem zarządzania. Zaproponuj 3

możliwe (i odmienne) problemy

badawcze.