UKSW

 

Elementy warsztatu filmowego 

 

 

1/2

Język filmu 

 

b u d o w a   f i l m u  

 

kadr – najmniejsza jednostka statyczna filmu, „nieruchome” zdjęcie, jedna klatka 

naświetlonej taśmy filmowej (24/s) 

 

ujęcie – najmniejsza jednostka dynamiczna filmu, „ruchome” zdjęcia pomiędzy dwoma 

cięciami montażowymi, odcinek taśmy filmowej pomiędzy dwoma sklejkami 

 

scena – grupa zmontowanych razem ujęć, które łączy jedność miejsca i czasu 

 

sekwencja – grupa zmontowanych razem scen, pozbawionych jedności miejsca i czasu, 

ale połączonych jednością akcji 

 

film – zamknięte, skończone dzieło; taśmy filmowe opatrzone wspólnym tytułem 

 

p l a n y  

f i l m o w e             

 

 

 

 

(w ujęciu Płażewskiego)

 

 

plan filmowy – odległość kamery zdjęciowej od głównego obiektu filmowanego 

 

plan ogólny – szeroki, pełny obraz miejsca akcji; widok ogólny, 

sylwetki ludzkie widziane z 

daleka, wtopione 

w otoczenie (np. krajobraz) 

 
 
 
 
 
 

plan pełny – postać ludzka widziana od stóp do głowy dominuje 

w 

obrazie, ale tło nadal jest 

wyraźnie widoczne 

i odgrywa ważną rolę w budowie kadru 

 
 
 
 
 

plan amerykański  – postać ludzka widziana od kolan do głowy 

przyciąga uwagę widza; dobrze widoczne 

szczegóły twarzy nie dominują jednak w 

obrazie;

 

(średni) 

plan stosowany przede wszystkim do pokazywania 
rozmów bohaterów 

 

półzbliżenie – portret ludzkiej postaci; widoczna twarz z częścią 

tułowia; zanika zdominowane przez pokazywaną 
postać tło 

 
 
 
 
 
 

zbliżenie (wielki plan) – twarz ludzka wypełnia (niemal) cały kadr 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

duże zbliżenie (detal) – widoczny szczegół ludzkiej postaci (np. dłonie 

lub oczy) lub ważny dramaturgicznie rekwizyt 
(np. pistolet); zbliżenie elementów 
umykających pobieżnej obserwacji widza 

   

UKSW

 

Elementy warsztatu filmowego 

 

 

2/2

 

p u n k t y   w i d z e n i a   k a m e r y  

 

Naturalnym, neutralnie towarzyszącym filmowanym obiektom zachowaniem kamery jest naśladowanie pozycji 
ludzkiego oka, a więc spojrzenie horyzontalnie z przeciętnej wysokości, na której oczy są zwykle umieszczone. 
Każde odchylenie od tej normy wprowadza nowe akcenty znaczeniowe. 

A. Werner, To jest kino, Warszawa 1999, s. 89

. 

 

spojrzenie od dołu – wyolbrzymia ukazywany obiekt (postać lub przedmiot), czyni go majestatycznym, 

wzniosłym, monumentalnym, bądź też dominującym, potężnym, groźnym 

 

spojrzenie z góry – pomniejsza ukazywany obiekt (postać lub przedmiot), czyni go niepozornym, śmiesznym, 

budzącym politowanie, bądź też uległym, słabym, bezbronnym; spojrzenie z góry 
jest również stosowane do ukazywania działań dużych grup ludzi 

 

spojrzenie odchylone od pionu – widzenie na ukos (linia horyzontu nie jest równoległa do dolnej linii ekranu); 

obrazuje zaburzenie w widzeniu świata, odzwierciedlając gwałtowność 
i chaos  dziejących się wydarzeń lub też rozchwianie świadomości bohatera 
(na skutek choroby psychicznej, działania narkotyku, itp.) 

 

subiektywny punkt widzenia kamery – odzwierciedlający widzenie z punktu, w którym znajduje się bohater; 

umożliwia obserwowanie świata „jego oczami” 

 

r u c h   k a m e r y  

 

panorama – ruch kamery (poziomy lub rzadziej pionowy) wokół swej osi; w poziomie ukazuje otoczenie, w 

pionie pozwala kontemplować wysokość obiektów (gł. budowli) 

 

jazda towarzysząca – ruch kamery towarzyszy filmowanemu w ruchu obiektowi, cały czas utrzymując go w 

polu widzenia, przy stałej, płynnej zmianie kadrów; obiekt może być widziany z boku, 
z przodu lub od tyłu 

 

najazd kamery – kamera zbliża się fizycznie do filmowanego obiektu 

 

odjazd kamery – kamera fizycznie oddala się od filmowanego obiektu 

 

zdjęcia z ręki – niespokojny i nieregularny ruch kamery powtarza zachowania filmującego człowieka, 

powodując wrażenie dokumentalnego autentyzmu lub ułatwiając utożsamienie się 
z subiektywnym punktem widzenia bohatera 

 

m o n t a ż   f i l m o w y  

 

montaż linearny – ma za zadanie zachowanie wrażenia ciągłości czasowej i przestrzennej filmu; ten montaż ma 

znaczenie „techniczne”, służy stworzeniu iluzji realności  świata przedstawianego 
w wyświetlanym filmie 

 

montaż dramaturgiczny – jest środkiem artystycznym nadawania znaczeń w filmie 

 

montaż równoległy – montaż dramaturgiczny, pokazywanie na przemian ujęć z równoległych wątków filmu, 

(przeważnie) zbiegających się w punkcie kulminacyjnym 

 

montaż synchroniczny – montaż równoległy scen rozgrywających się w tym samym czasie 

 

montaż analogii – rodzaj filmowej metafory: jedno z ujęć w sposób metaforyczny odsłania sens ujęcia 

bazowego (np. 1. ujęcie stada zaganianych owiec i 2. ujęcie tłumu spieszących do pracy 
robotników – Dzisiejsze czasy Ch. Chaplina). 

 

montaż atrakcji – nieoczekiwane, szokujące widza zestawienie obrazów 

 

montaż polifoniczny – zestawienie pozornie oderwanych od siebie kadrów, które podlega zasadom ściśle 

określonej instrumentacji: bądź to wywołując określone wrażenie muzycznego 
wielogłosu  środków, bądź to bezpośrednio naśladując porządek wyznaczony 
przez muzykę (zob. wideoklipy) 

 

montaż wewnątrzkadrowy – zastępująca cięcie montażowe kompozycja jednego ujęcia, zwykle osiągana 

przez zbliżenie transfokatorem, ale również poprzez ruch kamery 

 

Bibliografia 
M. Przylipiak, Kino stylu zerowego, Gdańsk 1994; 
J. Płażewski, Język filmu, Warszawa 1982; L. Pijanowski, Małe abecadło filmu i telewizji, Warszawa 1973.