Sesja 4
106
(poniedziałek 18 lipca 1870)
107
PIERWSZA KONSTYTUCJA DOGMATYCZNA O KOŚCIELE CHRYSTUSOWYM
108
(Pastor aeternus)
[1] Biskup Pius, sługa sług BoŜych, za zgodą świętego Soboru, na wieczną rzeczy pamiątkę.
Wiekusty Pasterz i Biskup dusz naszych
109
, w celu ustawicznego przekazywania dzieła zbawienia,
postanowił zbudować Kościół święty, w którym jak w domu Boga Ŝywego wszyscy wierni byliby objęci
więzami jednej wiary i miłości. [2] Z tego powodu zanim Chrystus został uwielbiony, prosił Ojca nie tylko
za Apostołów; ale takŜe "za tymi, którzy dzięki ich słowu mieli uwierzyć w Niego, by wszyscy stanowili
jedno, jak Syn i Ojciec są jedno
110
. Dlatego apostołów, których wybrał sobie ze świata
111
, Chrystus posłał tak,
jak sam został posłany przez Ojca
112
. W ten sposób chciał, aby w Jego Kościele byli pasterze i nauczyciele aŜ
do skończenia świata
113
. [3] Aby zaś episkopat był jeden i niepodzielny oraz aby cała rzesza wiernych mogła
być zachowana w jedności wiary i w komunii przez związanych ze sobą nawzajem kapłanów, stawiając św.
Piotra na czele pozostałych apostołów, ustanowił w nim trwałą zasadę i widzialny fundament tej dwojakiej
jedności. Na jego „męstwie miała być zbudowana wieczna świątynia, a z wytrwałości jego wiary miała się
wznosić do nieba wielka godność Kościoła”
114
. [4] A poniewaŜ bramy piekielne, chcąc zniszczyć Kościół,
jak gdyby to było moŜliwe, zewsząd z coraz większą nienawiścią powstają przeciw jego fundamentom
połoŜonym przez Boga, za zgodą świętego Soboru uwaŜamy, Ŝe dla ochrony, bezpieczeństwa i rozwoju
owczarni
katolickiej konieczne jest, aby wszystkim wiernym przedstawić naukę o ustanowieniu, ciągłości i naturze
ś
więtego prymatu apostolskiego, na którym opiera się siła i moc całego Kościoła, naukę, którą naleŜy
wyznawać i utrzymywać według staroŜytnej i niezmiennej wiary Kościoła powszechnego, oraz aby
napiętnować i potępić błędy przeciwne tej nauce, które są szczególnie niebezpieczne dla owczarni Pańskiej.
Rozdział I
O ustanowieniu prymatu apostolskiego w [osobie] św. Piotra
[5] Nauczamy zatem i wyjaśniamy, zgodnie ze świadectwami Ewangelii, Ŝe Chrystus Pan bezpośrednio i
prost przyrzekł oraz udzielił św. Piotrowi Apostołowi prymatu jurysdykcji nad całym Kościołem BoŜym. [6]
Tylko bowiem Szymonowi, któremu wcześniej powiedział: „Będziesz się nazywał Kefas”
115
, gdy ten wyznał
106
Tekst według CL 7, 482-487; por. Mansi 52, 1330-1334. Uczestnicy sesji 4: CL 7, 488c-498a.
107
Relacja w CL 7, 479-498. Mszę świętą odprawił kard. Laurentius Barili; po mszy w auli soborowej pojawił się
Pius IX. Po modlitwach, jak w poprzednich sesjach, kard. Hanibal CapaIti odśpiewał Ewangelię Mt 16, 13n (Jezus
przyszedł w okolice Cezarei Filipowej). Po odśpiewaniu hymnu Veni Creator Spiritus odczytano tekst Pierwszej
konstytucji dogmatycznej o Kościele Chrystusowym Pastor aeternus.
108
Po odczytaniu konstytucji przeprowadzono głosowanie, w którym z 535 głosujących ojców 533 było za, a
sprzeciwiło się 2; większość z 88 sprzeciwiających się w poprzednim głosowaniu ojców (zob. powyŜej w przypisie
105 nr III) wyjechało i nie brało w nim udziału; opór wobec ogłoszonej nieomylności papieŜa doprowadził do
powstania «Kościoła starokatolickiego». Jednym z ostatnich biskupów niemieckich, który oficjalnie przyjął dogmat
był wielki historyk soborów Joseph Hefele. Tekst głosowania i zatwierdzenia konstytucji przez papieŜa, którego
fragmenty cytujemy poniŜej, podaje CL 7, 487c-488a:
«Reverendissimi patres, placentne vobis decreta et canones, qui in hac constitutione continentur?»
...Sutfragiorum autem recensione peracta, compertum est ex omnibus patribus, qui hac in sessione aderant, duos
tantum respondisse non placet, reliquos vero omnes per verbum placet suum assensum et adprobationem declarasse...
Secretarius thronum ascendens sanctissimo domino de sutfragiorum exitu retulit hac formula:
«Beatissime pater, decreta et canones placuerunt omnibus patribus, duobus exceptis».
Qua relatione audi ta, summus pontifex surgens suprema sua auctoritate constitutionem hac formula confirmavit:
«Decreta et canones, qui in constitutione modo lecta continentur, placuerunt patribus omnibus, duobus exceptis;
nosque, sacro approbante concilio, illa et illos, ut lecta sunt, definimus et apostolica auctoritate confirmamus».
Następnie zakończono sesję podobnie jak powyŜej sesję 2 i 3 (zob. przypis 5).
109
Por. 1 P 2, 25.
110
J 17, 20-21.
111
Por. J I5, 19.
112
Por. J 20, 21.
113
«Usque ad consummationem saeculi» - Mt 28, 20.
114
LEON I WIELKI, Kazania, IV, rozdz. 2: na dzień swoich urodzin, (PL 54, 150C, cytat prawie dosłowny).
115
J l, 42.
mówiąc: „Ty jesteś Chrystus, Syn Boga Ŝywego”
116
, Pan rzekł w uroczystych słowach: „Błogosławiony
jesteś, Szymonie, synu Jony. Albowiem ciało i krew nie objawiły ci tego, ale Ojciec mój, który jest w niebie.
OtóŜ i Ja tobie powiadam: ty jesteś Piotr, i na tej skale zbuduję mój Kościół, a bramy piekielne go nie
przemogą. Tobie dam klucze królestwa niebieskiego; cokolwiek zwiąŜesz na ziemi, będzie związane w
niebie, a co rozwiąŜesz na ziemi, będzie rozwiązane w niebie”
117
. [7] Tylko teŜ Szymonowi Piotrowi udzielił
Jezus po swym zmartwychwstaniu jurysdykcji najwyŜszego pasterza i zarządcy całej owczarni, mówiąc:
„Paś baranki moje”
118
; „Paś owce moje”
119
. [8] Tej, jakŜe jasnej nauce Pisma Świętego, zawsze w ten sposób
przez Kościół rozumianej, otwarcie sprzeciwiają się fałszywe opinie tych, którzy odrzucając formę rządów
ustanowioną przez Chrystusa w Jego Kościele, przewrotnie zaprzeczają, Ŝe tylko sam Piotr przed
pozostałymi apostołami - czy to przed kaŜdym z osobna, czy to przed wszystkimi razem – został przez
Chrystusa wyposaŜony w prawdziwy i właściwy prymat jurysdykcyjny; [9] albo [opinie] tych, którzy
twierdzą, Ŝe ten prymat nie był powierzony bezpośrednio św. Piotrowi, ale Kościołowi, a przez niego jemu
jako słudze tegoŜ Kościoła.
[10]
120
Gdyby zatem ktoś mówił, [a] Ŝe św. Piotr Apostoł nie został przez Chrystusa Pana ustanowiony
księciem wszystkich apostołów
121
ani widzialną głową całego Kościoła walczącego
122
; [b] albo Ŝe otrzymał
tylko prymat honorowy, a nie prawdziwy i właściwy prymat jurysdykcji wprost i bezpośrednio od Pana
naszego Jezusa Chrystusa - niech będzie wyklęty.
Rozdział II
O ciągłości prymatu św. Piotra w biskupach Rzymu
[11] To zaś, co ksiąŜę pasterzy i wielki pasterz owiec, Jezus Chrystus Pan, ustanowił w [osobie] św.
Piotra dla zbawienia wiecznego i trwałego dobra Kościoła, musi ustawicznie trwać w Kościele, który z Jego
woli załoŜony na skale nieprzerwanie będzie stał mocno aŜ do końca wieków
123
. [12] Nikt nie moŜe wątpić, a
wiedziano o tym w kaŜdej epoce, Ŝe święty i błogosławiony Piotr, ksiąŜę i głowa apostołów, filar wiary oraz
fundament Kościoła katolickiego
124
, przyjął klucze królestwa od naszego Pana Jezusa Chrystusa, Zbawiciela
i Odkupiciela rodzaju ludzkiego
125
. TenŜe Piotr Ŝyje, przewodzi i sprawuje sąd aŜ do dziś i na zawsze w
swoich następcach, biskupach świętej Stolicy rzymskiej, przez niego załoŜonej i uświęconej Jego krwią
126
.
[13] Dlatego ktokolwiek na tej katedrze następuje po Piotrze, ten z ustanowienia samego Chrystusa
otrzymuje prymat Piotra w Kościele pówszechnym. „Istnieje zatem dalej rozporządzanie prawdy, a św. Piotr
trwając w przyjętej sile skały, nie porzuca otrzymanego steru Kościoła”
127
. [14] Z tego teŜ powodu zawsze
było "konieczne, aby cały Kościół, to znaczy ci, którzy gdziekolwiek są wierzącymi", przyłączali się do
Kościoła rzymskiego „ze względu na jego znamienitsze pierwszeństwo”, a przez to zrastali się w jedną
strukturę ciała jak poprzez głowę złączone członki w tej Stolicy, z której na wszystkich rozpływają się
„prawa czcigodnej wspólnoty”
128
.
[15]
129
Gdyby zatem ktoś mówił, [a] Ŝe nie wskutek ustanowienia samego Chrystusa Pana, a więc nie na
mocy prawa BoŜego, św. Piotr na zawsze ma następców w prymacie nad całym Kościołem; [b] albo Ŝe
biskup Rzymu nie jest następcą św. Piotra w tym prymacie - niech będzie wyklęty.
116
Mt 16,16.
117
Mt 16, 16-19.
118
J 21, 15. 16.
119
J 21, 17.
120
Punkt 10 ma formę kanonu.
121
«KsiąŜę apostołów» - wyraŜenie uŜywane juŜ przez Jana Chryzostoma, por. Sobór Konstantynopolitański IV, kan.
21, 2 (D SP 2, 94 wraz z przypisem 70).
122
«Kościół walczący» - zob. powyŜej sesja 3: Konstytucja dogmatyczna o wierze katolickiej, 1.
123
Por. Mt 7, 25; Łk 6, 48.
124
«Apostolorum princeps» - zob. powyŜej nr 10a; «columna» - por. Ga 2, 9; «fimdamentum» - por. Ef 2, 20:
fundamentum apostolorum.
125
Por. Mt 16, 19.
126
Z przemówienia legata rzymskiego Filipa na trzeciej sesji Soboru Efeskiego (por. ACO I/I/IlII, 106; Mansi 4,
1295Bn).
127
LEON I WIELKI, Kazania, Hi, rozdz. 3 (PL 54, 146B).
128
IRENEUSZ Z LYONU, Przeciw herezjom, 1II, 3 (PO 7, 849A); Synod w Akwilei (381), cytowany przez:
AMBROśY z MEDIOLANU, Listy, XI (PL 16, 946A).
129
Ten punkt ma formę kanonu.
Rozdział III
O wartości i zasadzie prymatu biskupa Rzymu
[16] Wsparci jasnym świadectwem Pisma Świętego oraz postępując za wyraźnymi i oczywistymi
postanowieniami zarówno naszych poprzedników biskupów Rzymu, jak i soborów generalnych, odnawiamy
definicję ekumenicznego Soboru Florenckiego, według której wszyscy wierni Chrystusa powinni wierzyć, Ŝe
„Święta Stolica Apostolska oraz biskup rzymski posiadają prymat nad całym światem, a biskup Rzymu jest
następcą św. Piotra, księcia apostołów, i prawdziwym zastępcą Chrystusa, głową całego Kościoła oraz ojcem
i nauczycielem wszystkich chrześcijan. Jemu w osobie św. Piotra przekazana została przez Pana naszego
Jezusa Chrystusa pełna władza pasterzowania, rządzenia i kierowania Kościołem powszechnym, zgodnie z
uchwałami soborów powszechnych i świętych kanonów”
130
.
[17] Dlatego nauczamy i wyjaśniamy, Ŝe Kościół rzymski, z rozporządzenia Pana posiada nad
wszystkimi innymi [kościołami] pierwszeństwo zwyczajnej władzy, oraz Ŝe ta jurysdykcyjna władza biskupa
Rzymu, która jest rzeczywiście biskupia, jest bezpośrednia: wobec niej obowiązani są zachować
hierarchiczne podporządkowanie i prawdziwe posłuszeństwo pasterze i wierni wszelkiego obrządku i
godności, kaŜdy z osobna i wszyscy razem, i to nie tylko w sprawach wiary i moralności, ale takŜe w
kwestiach dotyczących dyscypliny i kierowania Kościołem rozproszonym po całym świecie; w ten sposób,
Ŝ
eby - przez zachowanie jedności zarówno wspólnoty, jak i wyznawania tej samej wiary z biskupem Rzymu
- Kościół Chrystusa był jedną owczarnią wokół jednego najwyŜszego pasterza
131
. [18] To jest nauka prawdy
katolickiej, od której nikt nie moŜe odstąpić bez utraty wiary i zbawienia.
[19] JednakŜe ta władza, jaką ma summus pontifex
132
, nie stanowi utrudnienia dla zwyczajnej i
bezpośredniej władzy jurysdykcyjnej, którą biskupi postawieni przez Ducha Świętego w miejsce apostołów,
jako prawdziwi pasterze powierzonych kaŜdemu z nich owczarni, karmią [je] i kierują [nimi], a najwyŜszy i
powszechny pasterz potwierdza ją, umacnia i broni, wedle słów św. Grzegorza Wielkiego: „Moim
zaszczytem jest zaszczyt całego Kościoła. Moim zaszczytem jest trwała siła moich braci. Wtedy zostaję
prawdziwie zaszczycony, gdy Ŝadnemu z nich nie odmawia się naleŜnego zaszczytu”
133
.
[20] Następnie z tej najwyŜszej władzy biskupa Rzymu do kierowania całym Kościołem wynika
uprawnienie, w ramach wykonywania jego funkcji, do swobodnego kontaktu z pasterzami i owczarniami
całego Kościoła, aby mogli oni być nauczani i kierowani przez niego na drodze zbawienia. [21] Dlatego
potępiamy i odrzucamy opinie tych, którzy mówią, Ŝe moŜna w godziwy sposób uniemoŜliwiać kontakty
najwyŜszej głowy z pasterzami i owczarniami, albo Ŝe moŜna je podporządkować władzy świeckiej, skąd
dalej wnioskują, Ŝe decyzje Stolicy Apostolskiej lub podjęte w jej imieniu, dotyczące rządzenia Kościołem,
nie mają mocy ani znaczenia bez wyraŜenia zgody ze strony władzy świeckiej.
[22] PoniewaŜ biskup Rzymu na mocy BoŜego prawa prymatu apostolskiego stoi na czele całego
Kościoła, nauczamy i wyjaśniamy, Ŝe jest on najwyŜszym sędzią wiernych
134
, oraz Ŝe „we wszystkich
sprawach podpadających pod orzeczenie koscielne, moŜna się odwołać do jego osądu”
135
. Nikomu zaś nie
wolno odwoływać się od wyroków Stolicy Apostolskiej, ponad którą nie ma Ŝadnej wyŜszej władzy, a takŜe
nikt nie moŜe osądzać jej wyroku
136
. [23] Dlatego porzucają prawdę ci, którzy twierdzą, Ŝe od decyzji
biskupów Rzymu moŜna się odwoływać do soborów ekumenicznych, jako do autorytetu wyŜszego od
biskupa Rzymu.
[24]
137
Gdyby zatem ktoś mówił, [a] Ŝe biskup Rzymu posiada tylko urząd nadzorowania lub kierowania,
a nie pełną i najwyŜszą władzę jurysdykcji w całym Kościele, nie tylko w sprawach wiary i moralności, ale
takŜe w sprawach dotyczących karności i rządzenia Kościołem rozproszonego po całym świecie;
[b] albo Ŝe posiada on tylko większą część, a nie całą pełnię tej najwyŜszej władzy;
[c] albo Ŝe ta jego władza nie jest zwyczajna i bezpośrednia, zarówno w odniesieniu do wszystkich i
kaŜdego z kościołów, jak równieŜ wobec wszystkich i kaŜdego z pasterzy i wiernych - niech będzie wyklęty.
130
Sobór w Bazylei-Ferrarze-Fłorencji-Rzymie, Florencja, sesja 6, 17 (OSP 3,475).
131
Por. J 10, 16.
132
«Summus pontifex» odnoszone jest tu juŜ wyłącznie do biskupa Rzymu; por. Sobór Konstantynopolitański IV,
kan. 5,2 oraz 21, ł (OSP 2, 60-61 wraz z notą 23 oraz 92n wraz z notą 68).
133
GRZEGORZ WIELKI, List do Eulogiusza, bpa Aleksandrii, VIII 29 (30) (PL 77, 933).
134
PIUS VI, Breve Super soliditate, 28 listopada 1786 r.
135
Wyznanie wiary Michała Paleologa (cesarza bizantyjskiego) z 1274 roku, por. DS 861.
136
MIKOLAJ I, List do cesarza bizantyjskiego Michała III (865 r.), (PL 1 ł 9,954).
137
Punkt 24 ma formę kanonu z anatemą.
Rozdział IV
O nieomylnym nauczaniu biskupa Rzymu
[25] W prymacie apostolskim, posiadanym w całym Kościele przez biskupa Rzymu, jako następcy św.
Piotra, księcia apostolów
138
, zawiera się takŜe najwyŜsza władza nauczania. Utrzymywała to zawsze święta
Stolica, potwierdza to stała praktyka Kościoła, stwierdziły to sobory ekumeniczne, przede wszystkim te, na
których Wschód i Zachód spotykał się w jedności wiary i miłości. [26] Ojcowie bowiem Czwartego Soboru
Konstantynopolitańskiego, idąc śladem swoich poprzedników, ogłosili następujące uroczyste wyznanie:
Pierwszym warunkiem zbawienia jest zachowanie reguły wiary. Skoro nie moŜna pominąć decyzji naszego
Pana Jezusa Chrystusa, mówiącego: „Ty jesteś Piotr, i na tej skale zbuduję mój Kościół”
139
, słowa te są
potwierdzone swymi skutkami, poniewaŜ w Stolicy Apostolskiej zawsze była wiernie zachowywana religia
katolicka i publicznie podawana święta nauka. Nie chcąc więc odłączyć się od tej wiary i nauki, mamy
nadzieję, Ŝe osiągniemy trwanie w jednej wspólnocie, którą głosi Stolica Apostolska, i na której opiera się
trwałość integralnej i prawdziwej religii chrześcijańskiej
140
.
[27] Grecy zaś, za zgodą Drugiego Soboru Lyońskiego wyznali, Ŝe: „Święty Kościół rzymski posiada
najwyŜszy i pełny prymat i zwierzchnictwo nad całym Kościołem katolickim, otrzymany - jak pokornie i
zgodnie z prawdą uznaje - wraz z pełnią władzy od samego Pana w [osobie] św. Piotra, księcia bądź
zwierzchnika apostołów
141
, którego biskup Rzymu jest następcą. A Ŝe [ten Kościół] winien bardziej od
innych troszczyć się o obronę prawdy wiary, dlatego - jeśli powstaną problemy dotyczące wiary - jego
osądem naleŜy je rozstrzygać”
142
. [28] I wreszcie Sobór Florencki określił, Ŝe „biskup rzymski jest
143
prawdziwym zastępcą Chrystusa, głową całego Kościoła oraz ojcem i nauczycielem wszystkich chrześcijan.
Jemu w [osobie] św. Piotra przekazana została przez Pana naszego Jezusa Chrystusa pełna władza
pasterzowania, rządzenia i kierowania Kościołem powszechnym”
144
.
[29] Aby wypełnić ten pasterski obowiązek, nasi poprzednicy zawsze oddawali się przepowiadaniu
zbawiennej nauki Chrystusa wobec wszystkich ludów ziemi i z jednakową troską czuwali nad tym, aby tam,
gdzie została przyjęta, była zachowywana czysta i bez skazy. [30] Dlatego teŜ biskupi z całego świata,
zarówno pojedynczo, jak i zgromadzeni na synodach, zachowując dawny zwyczaj kościołów oraz formę
staroŜytnej zasady, zwracali się do Stolicy Apostolskiej zwłaszcza z tymi problemami, które dotyczyły
zagroŜeń dla wiary, aby przede wszystkim tam uzdrowić szkody powstałe w zakresie wiary, gdzie wiara nie
moŜe doznawać uszczerbku
145
. [31] Biskupi Rzymu, jak sugerowały okoliczności czasu i spraw, czasem
zwołując sobory ekumeniczne lub uwzględniając poglądy Kościoła rozproszonego po całym świecie, czasem
synody partykularne, a czasem korzystając z pomocy innych środków otrzymanych od BoŜej Opatrzności,
definiowali naukę, którą naleŜy zachować, a którą z BoŜą pomocą poznali jako zgodną z Pismem Świętym i
tradycjami apostolskimi. [32] Duch Święty został bowiem obiecany następcom św. Piotra nie dlatego, aby z
pomocą Jego objawienia ogłaszali nową naukę, ale by z Jego pomocą święcie strzegli i wiernie wyjaśniali
Objawienie przekazane przez apostołów, czyli depozyt wiary. [33] Ich naukę apostolską przyjmowali
wszyscy czcigodni Ojcowie, a święci i prawowierni Doktorzy czcili ją i wypełniali, poniewaŜ byli w pełni
ś
wiadomi, Ŝe ta Stolica św. Piotra pozostaje zawsze wolna od jakiegokolwiek błędu, zgodnie z BoŜą
obietnicą Pana naszego i Zbawiciela, udzieloną księciu Jego uczniów: „Ja prosiłem za tobą, aby nie ustała
twoja wiara, a ty nawróciwszy się utwierdzaj twoich braci”
146
.
[34] Zatem ten nigdy nie ustający charyzmat prawdy i wiary został przez Boga udzielony św. Piotrowi
oraz jego następcom na tej Stolicy dla wypełniania ich wzniosłego urzędu dla zbawienia wszystkich ludzi,
aby cała owczarnia Chrystusa odwrócona przez nich od pokarmu skaŜonego błędem, karmiona była nauką z
nieba, aby po usunięciu okazji do schizmy cały Kościół był zachowany w jedności i wsparty na swoim
fundamencie trwał mocno przeciwko bramom piekielnym
147
.
[35] Skoro zaś w obecnej epoce, która tak bardzo potrzebuje zbawiennej skuteczności urzędu
138
Zob. powyŜej 16.
139
Mt 16, 18. Imię «Petrus» jest od słowa «petra», czyli skała.
140
«Prima salus est ... religionis soliditas» - niedosłowne przytoczenie słów papieŜa Hormizdasa z 515 roku (Mansi 8,
467E; DS 363).
141
«KsiąŜę apostołów» - zob. powyŜej rozdz. I, 10a; rozdz. II, 12.
142
Wyznanie wiary Michała Paleologa z 1274 roku, DS 861.
143
Cytat pomija tu słowa: «successorem esse beati Petri principis apostolorum et», które podano nieco wcześniej
(zob. nr 27).
144
Sobór w Bazylei-Ferrarze-Florencji-Rzymie, Florencja, sesja 6, 17 (DSP 3, 475); zob. takŜe powyŜej nr 16.
145
BERNARD Z CLAIRVAUX, List 190 ad 1nnocentium 11, Praefatio (PL 182, 10530, cytat prawie dosłowny).
146
Łk 22, 32.
147
Por. Mt 16, 18.
apostolskiego, tak wielu jest ludzi, którzy występują przeciwko jego autorytetowi, uwaŜamy za absolutnie
konieczne, aby uroczyście potwierdzić przywilej, który jednorodzony Syn BoŜy
148
zechciał połączyć z
najwyŜszym urzędem pasterskim.
[36] My zatem, wiernie zachowując tradycję otrzymaną od początku wiary chrześcijańskiej, na chwałę
Boga, naszego Zbawiciela, dla wywyŜszenia religii katolickiej i dla zbawienia narodów chrześcijańskich, za
zgodą świętego soboru, nauczamy i definiujemy jako dogmat objawiony przez Boga, Ŝe gdy biskup Rzymu
przemawia ex cathedra, to znaczy, gdy wykonując urząd pasterza i nauczyciela wszystkich chrześcijan, na
mocy swego najwyŜszego apostolskiego autorytetu określa naukę dotyczącą wiary lub moralności
obowiązującą cały Kościół, dzięki opiece BoŜej obiecanej mu w [osobie] św. Piotra, wyróŜnia się tą
nieomylnością, w jaką boski Zbawicie! zechciał wyposaŜyć swój Kościół dla definiowania nauki wiary lub
moralności. Dlatego takie definicje biskupa Rzymu - same z siebie, a nie na mocy zgody Kościoła - są
niezmienialne.
[37]
149
Gdyby zaś ktoś, nie daj BoŜe, odwaŜył się sprzeciwiać tej naszej definicji - niech będzie
wyklęty
150
.
Dokumenty po sesji czwartej
151
148
Por. J 3, 16. 18; 1 J4, 9.
149
Ten punkt ma formę kanonu.
150
Po zakończeniu sesji czwartej Pius IX powiedział:
«Summa ista Romani pontificis auctoritas, venerabiles fratres, non opprimit sed adiuvat, non destruit sed aedificat,
et saepissime confirmat in dignitate, unit in carilale, et fratrom, scilicet episcoporum, jura firmat atque tuetur. Ideoque
illi, qui nunc iudicant in commotione, sciant non esse in commotione Dominum. Meminerint, quod paucis abhinc annis,
oprosiłam tenentes sententiam, abundaverunt in sensu nostro et in sensu maioris partis huius amplissimi consessus; sed
tunc iudicaverunt in spiritu aurae lenis. Numquid in eodem iudicio iudicando duae oppositae possunt existere
conscientiae? Absit. Illuminet ergo Deus sensus et corda; et quoniam Ipse facit mirabilia magna solus, illuminet sensus
et corda, ut omnes accedere possint ad sinum patris, Christi Iesu in terris indigni vicarii, qui eos amat, eos diligit, et
exoptat unum esse cum illis; et ita simul in vinculo caritatis coniuncti praeliari possimus praelia Domini, ut non solum
non irrideant nos inimici nostri, sed timeant potius, et aliquando arma malitiae cedant in conspectu veritatis, sicque
omnes cum domino Augustino dicere valeant: „Tu vocasti me in admirabile lumen tuum, et ecce video”». Tekst
według: CL 7, 497ab i 498ab; por. takŜe Acta et decreta sacrosancti et oecumenici concilii Vaticani, Friburgi
Brisgoviae 1871, 187; Mansi 52, 1336AB).
151
Tekst w CL 7, 497-500. Opublikowano list apostolski Postquam Dei munere z dnia 20 października, którym Pius
IX bezterminowo odroczył sobór dokładnie w miesiąc później po zajęciu przez Włochów Rzymu, co połoŜyło kres
Państwu Kościelnemu.
Po czwartej sesji przeprowadzono trzy kongregacje generalne 87-89 (13 i 23 sierpnia; I września 1870), których
porządek relacjonuje CL 7, 763-764. W kongregacji 87 brało udział tylko 136 ojców, w 88 - 127, a w ostatniej 89 - 104.
Tak mała liczba była spowodowana daną przez papieŜa ojcom na 85 kongregacji moŜliwością wyjazdu i powrotu na II
listopada (zob. powyŜej przypis 105 nr III). Podczas 87 kongregacji uzupełniono liczbę deputacji do spraw dyscypliny
kościelnej o 10 brakujących członków (CL 7, 763c). Deputacja ta na następnych dwóch kongregacjach podjęła dyskusję
nad schematem de sede episcopali vacante (CL 7,764).
Pozostało wiele przygotowanych schematów nieomówionych bądź omówionych jedynie częściowo, których indeks
podano w CL 7, 505-507 w czterech grupach (1. O wierze; II. O dyscyplinie kościelnej; III. O zakonnikach; IV. O
obrządku wschodnim i o misjach). Ich tekst wraz z uwagami i adnotacjami ojców znajduje się w CL 7, 507-694.