Politechnika Warszawska
Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych
Instytut Maszyn Roboczych Ciężkich
Laboratorium Dźwignic
Ć
wiczenie D1
Pomiary toru jezdnego suwnicy bramowej
Wersja robocza
Tylko do użytku wewnętrznego SiMR PW
Opracowanie:
Dr inż. Artur Jankowiak
Warszawa 2010
Wszelkie prawa zastrzeżone
2
1. CEL ĆWICZENIA
Zasadniczym celem ćwiczenia jest zapoznanie studentów z wymaganiami, jakie
muszą spełniać jezdnie suwnic (na przykładzie suwnicy bramowej). W ćwiczeniu
studenci dokonają sprawdzenia wszystkich wymienionych przez normę PN-M-
45495:1995 [1] warunków dotyczących dokładności wykonania, posadowienia oraz
warunków zabudowy torów jezdnych.
2. WPROWADZENIE
Zgodnie z obecnymi wymaganiami tory jezdne mogą być wykonywane z
wykorzystaniem szyn dźwigowych (walcowane na gorąco ze stali niestopowej) [2] lub szyn
kolejowych normalnotorowych osadzonych na żelbetonowych podstawach. Dopuszcza się
także tory jezdne spawane z profili walcowanych (wykonywane z płaskich prętów stalowych
o przekrojach prostokątnych, prostokątnych ze ściętymi lub zaokrąglonymi narożami,
prostokątnych z wypukłą powierzchnią roboczą) [3].
Torem jezdnym suwnicy nazywa się układ dwóch szyn.
Wymagania stawiane torom jezdnym suwnic bramowych zgodnie z [1] przedstawiono
poniżej:
a) ogólne wymagania
- jeżeli zastosowano tory ze stykami to maksymalna szczelina pomiędzy odcinkami
szyn nie może przekraczać 2 [mm],
- jeżeli zastosowano tory spawane z profili walcowanych grupa natężenia pracy
suwnicy musi się mieścić w zakresie A1 – A4,
- szyny należy mocować za pomocą skręcania lub za pomocą połączeń ciernych,
- jeżeli w trakcie eksploatacji odchyłki zwiększą się i przekroczą 20 %
dopuszczalnych, to należy tory ustawić od nowa,
- końcowe odcinki torów powinny być zabezpieczone odbojami (zaleca się podatne).
b) dopuszczalne odchyłki torów jezdnych
- rozstaw szyn – mierzony pomiędzy osiami wzdłużnymi obu szyn. Przy mniejszych
rozpiętościach suwnic mierzony bezpośrednio miarą, przy większych
metodami geodezyjnymi.
Odchyłki: dla rozpiętości L ≤ 10 [m] ∆
1
= ± 3 [mm]
dla rozpiętości L ≥ 10 [m] ∆
1
= ± (3+0.25(L-10)) [mm]
- różnica poziomu główek szyn – mierzona jako odległość pionowa pomiędzy
płaszczyznami główek szyn. Pomiar można wykonać metodami
geodezyjnymi (jako różnicowy).
Odchyłki:
∆
2
= ± 10 [mm]
- odchylenie od teoretycznego poziomu główki szyny – mierzona na całej długości
toru jezdnego metodami geodezyjnymi.
Odchyłki:
∆
3
= ± 10 [mm]
- odchylenie osi szyny od prostej w płaszczyźnie poziomej – mierzona jako
odchylenie od teoretycznej osi toru.
Odchyłki:
∆
4
= ± 10 [mm]
- krzywizna w płaszczyźnie pionowej – mierzona na odcinku 2 m.
Odchyłki:
∆
5
= ± 2 [mm]
- krzywizna w płaszczyźnie poziomej – mierzona na odcinku 2 m.
Odchyłki:
∆
6
= ± 1 [mm]
- pochylenie poprzeczne szyn – mierzone jako różnica pionowa pomiędzy oboma
krańcami płaskiej części szyny w danym przekroju.
Odchyłki:
∆
7
= 5 [°/
oo
]
3
- wzajemne przesunięcie poziome w styku sąsiednich szyn
Odchyłki:
∆
8
≤ 2 [mm]
- wzajemne przesunięcie pionowe w styku sąsiednich szyn
Odchyłki:
∆
9
≤ 1 [mm]
3. WYKONANIE ĆWICZENIA
W ćwiczeniu wszelkie pomiary dokonywane są na torach jezdnych suwnicy bramowej
znajdującej się w laboratorium. Poniżej przedstawiono istotne dla przeprowadzenia
ć
wiczenia parametry suwnicy:
Typ suwnicy
- bramowa, jednodźwigarowa
Udźwig
- 2500 [kg]
Rozpiętość
- 4.52 [m]
Grupa natężenia pracy:
- suwnica
- A4
- mech. podnoszenia
- M6
- mech jazdy wciągnika - M6
- mech jazdy suwnicy
- M4
Typ szyny jezdnej
- profil walcowany, kwadratowy 50x50 [mm]
Długość toru
- 12.68 [m]
Rys. 1. – Plan sytuacyjny stanowiska.
Przebieg ćwiczenia:
• przygotowanie stanowiska
- ze względu na fakt, że w ramach ćwiczenia dostępny jest tor jezdny suwnicy
będącej w eksploatacji, sprawdzeniu poddany zostanie tor jezdny, ale z
wyłączeniem odcinka pozostającego pod czołownicami suwnicy. Tym samym w
czasie ćwiczenia suwnica powinna znajdować się w swoim skrajnym położeniu.
I
Szyna prawa
Szyna lewa
Suwnica
Stanowisko z koparką
Niwelator
Punkty pomiarowe
Punkty pomiarowe
Miejsce
styku szyny
Miejsce
styku szyny
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
T
4
Ze względów bezpieczeństwa należy sprawdzić czy suwnica jest wyłączona i
zabezpieczona (w szczególności należy sprawdzić czy wyłącznik główny
suwnicy jest w pozycji „0” a skrzynka wyłącznika jest zamknięta).
- należy sprawdzić czy na stanowisku nie ma obiektów, które utrudniałyby
pomiary i ewentualnie je usunąć. W razie potrzeby oczyścić szyny jezdne z
zanieczyszczeń.
• sprawdzenie wymagań ogólnych
- sprawdzenia należy dokonać w oparciu o pkt 2a niniejszej instrukcji.
• wyznaczenie punktów pomiarowych na szynach
- punkty, w których dokonywane są pomiary należy nanosić z wykorzystaniem
miary co 1[m] (rozpoczynając od początku szyn) na osi szyny. Dla celów
wykonania ćwiczenia zakłada się, że początki obu szyn toru suwnicy ustawione
są idealnie równo w stosunku do siebie.
• przygotowanie przyrządów pomiarowych do pracy
- wyznaczyć punkt, w którym umiejscowiony będzie niwelator w ćwiczeniu (punkt
I musi znajdować się w osi szyny),
- rozstawić niwelator, podwiesić pion do niwelatora, usytuować niwelator w
punkcie I w pewnej odległości (wymiar „a”) od końca szyny, wypoziomować,
- przygotować łatę niwelacyjną, przygotować i sprawdzić działanie nadajnika
laserowego.
• pomiar rozstawu szyn (Tab.1)
- w przypadku niewielkich rozpiętości (tak jak w badanym przypadku) pomiar
rozstawu szyn dokonywany jest taśmą stalową. W ćwiczeniu nie jest to jednak
możliwe ze względu na znajdujące się stanowisko z koparką i kanałem
glebowym, co uniemożliwia przeciągnięcie taśmy pomiędzy szynami na dużej
części długości torowiska. W ćwiczeniu pomiar zostanie dokonany metodą
geodezyjną. Zasadę pomiaru przedstawia rysunek 2.
Rys. 2. – Zasada pomiaru rozstawu szyn.
Do pomiaru konieczne jest zastosowanie niwelatora (bez nadajnika laserowego) i
pionu. Przebieg pomiaru:
- ustawić niwelator w punkcie I (odległość „a” od początku szyny lewej),
- ustawić pion idealnie nad punktem pomiarowym 1 na szynie lewej,
- operując obrotem niwelatora w poziomie znaleźć w krzyżu lunety
niwelatora nitkę pionu, odczytać i zapisać wskazanie kąta na podziałce,
- czynności powtórzyć dla punktów 2-9 na szynie lewej,
- ustawić pion idealnie nad punktem pomiarowym 1 na szynie prawej,
I
Szyna prawa
Szyna lewa
Niwelator
Punkty pomiarowe
a
l
1
l
2
α
1
α
2
1
2
5
- operując obrotem niwelatora w poziomie znaleźć w krzyżu lunety
niwelatora nitkę pionu i odczytać i zapisać wskazanie kąta na podziałce,
- czynności powtórzyć dla punktów 2-9 na szynie prawej,
- obliczyć rozpiętość pomiędzy odpowiednimi punktami szyny lewej i
prawej (L
i
= l
i
• tg α
i
), gdzie: l
i
= a + i [m]
• pomiar różnicy poziomu główek szyn, odchylenia od teoretycznego poziomu
główki szyny, krzywizny w płaszczyźnie pionowej na odcinku 2[m] (Tab.2).
- wszystkie wymienione w niniejszym punkcie wymagania można sprawdzić
wykonując jedną serię pomiarów z wykorzystaniem niwelatora z nadajnikiem
laserowym oraz łaty niwelacyjnej. Przebieg pomiaru:
- ustawić niwelator w punkcie I (odległość „a” od początku szyny lewej),
- ustawić łatę na początku szyny lewej (jest to teoretyczny poziom główek
szyn torowiska) – punkt T na rysunku 1,
- uruchomić nadajnik laserowy i sprawdzić, czy promień rzucany przez
nadajnik mieści się w obszarze dodatkowej, precyzyjnej podziałki
(dokładność do 0.5 mm) umocowanej na łacie. Jeżeli nie regulując
statywem podnieść lub opuścić oraz wypoziomować niwelator.
- odczytać i zapisać wynik pomiaru w punkcie „T”,
- ustawiając łatę w kolejnych punktach (1-9) na szynie lewej dokonywać
pomiaru,
- nie zmieniając pozycji niwelatora ustawiać łatę w punktach (1-9) na
szynie prawej i dokonując zmiany nastawy kąta niwelatora wykonać
pomiary,
- poszukiwane odchyłki można obliczyć jako odpowiednie różnice
wyników pomiarów.
• pomiar odchylenia osi szyny od prostej w płaszczyźnie poziomej oraz
krzywizny w płaszczyźnie poziomej na odcinku 2[m] (Tab.3).
- wymienione wymagania można sprawdzić rozpinając cienką linkę lub żyłkę
pomiędzy końcami szyn z wykorzystaniem podstawowych przyrządów
pomiarowych. Przebieg pomiaru:
- rozpiąć i naciągnąć linkę (żyłkę) pomiędzy końcami obu szyn,
- dokonać pomiaru odchylenia osi szyny od linki (żyłki) w punktach 1-9 na
obu szynach.
• pomiar pochylenia poprzecznego szyn (Tab.4).
- pomiaru pochylenia poprzecznego szyn można dokonać z wykorzystaniem
niewielkiej poziomnicy z zaznaczonym zakresem tolerancji. Przebieg pomiaru:
- na płaskiej, równej powierzchni wykorzystując klin mierniczy nanieść na
wskaźnik poziomnicy linie, których przekroczenie przez pęcherzyk
powietrza będzie oznaczać pochylenie poprzeczne toru większe niż
wymagane,
- dokonać oceny pochylenia poprzecznego w punktach 1-9 na obu szynach.
• pomiar wzajemnego przesunięcia na styku części szyn (Tab.5).
- pomiaru wzajemnego przesunięcia poziomego części szyn można dokonać z
wykorzystaniem podstawowych przyrządów pomiarowych. Przesunięcie
pionowe można zmierzyć z wykorzystaniem niwelatora. Przebieg pomiaru:
- w miejscu połączenia części szyn (po jednym połączeniu spawanym na
szynę), dokonać pomiaru odchylenia w położeniu poziomym osi główek
obu części,
- dokonać pomiaru odchylenia pionowego w punktach styku na obu
szynach (jako pomiar różnicowy dokonany na końcach stykających się
części szyn).
6
4. WYMAGANY ZAKRES WIADOMOŚCI OGÓLNYCH
- zagadnienie grup natężenia pracy (GNP) – idea, zasady podziału dźwignic na GNP,
- zagadnienie Hertza (współpraca dwóch ciał sprężystych) - rozwiązanie ogólne i dla
przypadku współpracy kół jezdnych i szyny,
- obciążenia dźwignic związane ze współpracą kół i torów jezdnych oraz sposoby ich
wyznaczania:
• siły pionowe ruchów torowych (przejazd przez próg, przejazd przez
szczelinę)
• siły poziome ruchów torowych (ukosowanie),
- zagadnienie współpracy koła jezdnego i szyny – zjawiska, rodzaje oporów jazdy.
5. LITERATURA
[1] PN-M-45495:1995 „Dźwignice – Tory jezdne suwnic półbramowych i bramowych –
wymagania”.
[2] PN-H-93410:1998 „Stal – szyny dźwignicowe”
[3] Pawlicki, K., „Elementy dźwignic”, PWN, Warszawa, 1982.
7
Załącznik1: Wyniki badań
Sprawdzenie wymagań ogólnych stawianych torom jezdnym suwnic bramowych:
Warunki spełnione: TAK
NIE
Tab. 1. - Pomiar rozpiętości.
Punkty (i = ...)
T
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Wymiar „l
i
”
L
Odczyt kąta
(niwelator)
P
Kąt α
i
Rozstaw rzecz. L
RZi
Rozstaw teoretycz. L
4520 [mm]
Odchyłka [mm]
Wymagania
± 3 [mm]
Spełnienie wymagań
Tab. 2. - Pomiar różnicy poziomu główek szyn, odchylenia od teoretycznego poziomu główki
szyny, krzywizny w płaszczyźnie pionowej na odcinku 2[m].
Punkty (i = ...)
T
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Teoret. poziom
główek szyn (T)
L
Odczyt
wysokości
z łaty
P
Różnica poziomu
główek szyn [mm]
Wymagania
± 10 [mm]
Spełnienie wymagań
L
Odchylenie od
teoretycznego
poziomu
główek szyn
P
Wymagania
± 10 [mm]
Spełnienie wymagań
L
Krzywizna w
płaszczyźnie
pionowej na
2[m]
P
Wymagania
± 2 [mm]
Spełnienie wymagań
8
Tab. 3. - Pomiar odchylenia osi szyny od prostej w płaszczyźnie poziomej oraz
krzywizny w płaszczyźnie poziomej na odcinku 2[m].
Punkty (i = ...)
T
1
2
3
4
5
6
7
8
9
L
Odchyłka
od osi
teoretycznej
P
Wymagania (cały
tor)
± 10 [mm]
L
Spełnienie
wymagań
P
Wymagania (na 2m)
± 1 [mm]
L
Spełnienie
wymagań
P
Tab. 4. - Pomiar pochylenia poprzecznego szyn
Punkty (i = ...)
T
1
2
3
4
5
6
7
8
9
L
Spełnienie
wymagań
P
Tab. 5. - Pomiar wzajemnego przesunięcia na styku części szyn
Spoina
Na lewej szynie
Na prawej szynie
Odchylenie poziome
Wymagania
≤
2 [mm]
Spełnienie wymagań
Odczyt wysokości z
łaty
Różnica wysokości
Wymagania
≤
1 [mm]
Spełnienie wymagań
Pola niezacienione należy zapełnić w trakcie ćwiczenia