Alkiny
1
Alkiny
Alkiny (zwyczajowo acetyleny) — organiczne związki chemiczne, węglowodory nienasycone, w których występuje
co najmniej jedno wiązanie potrójne między atomami węgla (-C≡C-). Najprostszym alkinem jest acetylen (etyn),
H-C≡C-H. Alkiny są bardziej reaktywne od alkanów i alkenów, są nietrwałe i podlegają wielu samorzutnym
reakcjom. Ogólny wzór alkinów: C
n
H
2n−2
. Alkiny, tak jak wszystkie węglowodory, ulegają reakcjom spalania.
Nazewnictwo
Nazwy alkinów są tworzone z nazw odpowiednich alkanów. Z nazwy alkanu posiadającego ten sam szkielet
węglowy usuwa się końcówkę „-an” i dodaje końcówkę „-yn” (lub „-in” po spółgłoskach ch, f, g, k, l
[1]
), przed którą
umieszcza się lokant, wskazujący przy którym atomie węgla występuje potrójne wiązanie np. heksan i heks-2-yn.
Łańcuch główny (od którego pochodzi główny człon nazwy) musi zawierać wiązanie potrójne i być najdłuższy z
możliwych. Atomy węgla numeruje się tak aby wiązanie potrójne miało jak najmniejszy numer, bez względu na inne
podstawniki. Jeżeli w węglowodorze występuje wiązanie podwójne i potrójne to ważniejsze przy nazewnictwie jest
podwójne.
Lokant można pominąć, gdy jest on równy 1, tzn. wiązanie potrójne występuje na początku szkieletu węglowego.
W literaturze spotyka się też stare nazewnictwo, które różni się od aktualnego tym, że lokanty występują przed
nazwą, np. 2-heksyn.
Przypisy
[1] J.D. Roberts, M.C. Caserio: Chemia organiczna. Warszawa: PWN, 1969, s. 227.
