plik

onika

ajkowSka

Wprowadzenie: Przesłuchania dzieci – ewolucja wrażliwości, wiedzy i praktyki

Ochrona dzieci przed krzywdą i zaniedbaniem to zagadnienie, które co-

raz częściej staje się przedmiotem świadomej troski opiekunów i profesjo-

nalistów, mobilizuje autorów społecznych diagnoz, wyznacza cele polityki

społecznej. Jesteśmy przekonani, że rodzice, systemy instytucji edukacyjnych

i opiekuńczych, politycy i całe społeczeństwo powinni strzec bezpieczeństwa

dzieci i chronić je przed wszelką przemocą. Zdarza się jednak, że starania te

zawodzą i dochodzi do wiktymizacji dziecka. Jeśli krzywdzące dziecko za-

chowania osoby dorosłej naruszają normy prawne i zostaną ujawnione, po-

dejmowana jest interwencja prawna, a dziecko staje się ważnym jej aktorem.

W tej książce z różnych perspektyw prezentowana jest sytuacja, gdy dziecko

– ofiara lub świadek przestępstwa jest przesłuchiwane dla potrzeb wymiaru

sprawiedliwości.

W ciągu ostatniego ćwierćwiecza idea ochrony praw dzieci-świadków prze-

słuchiwanych w ramach procedur prawnych ze względu na to, iż doświadczyły

przemocy lub wykorzystywania zaowocowała wieloma programami wsparcia

dzieci-ofiar przestępstw, fachową literaturą, etycznymi kodeksami i reformami

prawa. Coraz częściej dostrzega się, że udział dziecka w postępowaniu przygo-

towawczym i procesach sądowych jest dla niego kolejnym źródłem cierpienia

i poczucia zagubienia. Wskazuje się na wtórną wiktymizację dziecka wynikają-

cą z wielokrotnych przesłuchań, długotrwałych, często ciągnących się wiele lat

procedur, braku pomocy i wsparcia, braku profesjonalizmu osób przesłuchują-

cych, złych regulacji postępowania karnego.

Historia zainteresowania problemem dzieci-ofiar przemocy i wykorzy-

stywania uczestniczących w prawnych procedurach jest relatywnie krótka.

Łatwo to zrozumieć, spoglądając wstecz na zdarzenia i procesy, które moż-

Wprowadzenie. Przesłuchania dzieci

– ewolucja wrażliwości, wiedzy i praktyki

Monika Sajkowska

wprowadzenie.indd 1

2007-08-30 14:39:33

onika

ajkowSka

Wprowadzenie: Przesłuchania dzieci – ewolucja wrażliwości, wiedzy i praktyki

na uznać za genezę owego zainteresowania. Narodziny idei ochrony praw

dzieci-świadków ściśle wiązały się z dostrzeżeniem problemu krzywdzenia

dzieci w latach 60. ubiegłego wieku, kiedy to Kempe, Silverman, Steele, Dro-

egemueller i Silver (1962) opublikowali artykuł opisujący medyczny obraz

syndromu maltretowanego dziecka. Publikacja ta wyzwoliła w Stanach Zjed-

noczonych społeczną i polityczną energię. Kathleen C. Faller wspomina jej

rolę i następstwa: „Ich artykuł i inne społeczne i polityczne inicjatywy dopro-

wadziły do stanowych i federalnych zmian prawnych, a ich kulminacją było

wprowadzenie w połowie lat 70. prawnego obowiązku zgłaszania przypad-

ków krzywdzenia dzieci (Mandatory Reporting Law). Taki zapis prawny ad-

resowany był do profesjonalistów pracujących z dziećmi, którym gwaranto-

wał prawną ochronę, gdy zawiadamiali o przypadkach krzywdzenia dzieci

i prawne sankcje, gdy tego zaniechali” (Faller 1996).

W efekcie prawnych obligacji, nagłośnienia problemu i wzrostu społecz-

nej wrażliwości lawinowo rosły zgłoszenia przypadków krzywdzenia dzieci.

Od 1976 r., kiedy to zaczęto w Stanach Zjednoczonych rejestrować zgłoszenia

krzywdzenia dzieci do chwili obecnej liczba zgłaszanych przypadków wzro-

sła ponad pięciokrotnie – z 670 000 do 3 500 000 rocznie (American Associa-

tion for Protecting Children 1987; Child Maltreatment, 2004).

Początkowo wśród rejestrowanych kategorii zgłoszeń bardzo rzadko

pojawiało się wykorzystywanie seksualne dzieci. Tym samym jedynie in-

cydentalnie było ono przedmiotem interwencji prawnej. „Ciemne lata” 70.

wspomina Howard Davidson – dyrektor American Bar Association Center

on Children and the Law: „W czasie mojej praktyki prawnej w latach 70.

temat wykorzystywania seksualnego dzieci nie pojawiał się w żadnej zna-

nej mi publikacji dla prawników ani na szkoleniach, w których uczestniczyli

adepci prawa. Kiedy w 1979 r. objąłem funkcję dyrektora ABA Center on

Children and the Law, zleciłem przegląd istniejącej literatury amerykańskiej

na temat prawnych aspektów krzywdzenia dzieci i pamiętam, iż w tej bi-

bliografii obejmującej publikacje książkowe, podręczniki i artykuły nie było

niemal nic na temat wykorzystywania seksualnego”. (Davidson, 1999).

A właśnie dostrzeżenie problemu wykorzystywania seksualnego zmie-

nić miało praktykę traktowania dzieci przez wymiar sprawiedliwości. Kiedy

dzieci są ofiarami przemocy fizycznej lub zaniedbywania, w większości przy-

padków ich kondycja fizyczna – stwierdzone urazy, poziom rozwoju fizycz-

nego, stan higieny oraz warunki, w których żyją stanowią bezpośrednie lub

pośrednie dowody krzywdy. Prowadzenie dochodzenia w takich sprawach

wymaga wizyt domowych, rozmów z członkami rodziny, nauczycielami,

badań medycznych, obserwacji dziecka, ale niekoniecznie przesłuchiwania

go. Natomiast w sytuacji podejrzenia o wykorzystywanie seksualne, fizyczne

dowody kontaktów seksualnych z dzieckiem, takie jak urazy, choroby prze-

noszone drogą płciową czy ciąża są relatywnie rzadkie, występują w 10% do

30% ujawnionych przypadków wykorzystywania (Faller, 1993). Bardzo czę-

sto jedynymi osobami, które mogą dostarczyć informacji, o tym, co się zda-

wprowadzenie.indd 2

2007-08-30 14:39:33

onika

ajkowSka

Wprowadzenie: Przesłuchania dzieci – ewolucja wrażliwości, wiedzy i praktyki

rzyło jest sprawca, z oczywistych powodów nie zainteresowany dokumen-

towaniem swojej winy, oraz ofiara. Przesłuchanie dziecka z powodu braku

alternatywnych źródeł wiarygodnych informacji staje się więc dla wymiaru

sprawiedliwości jedyną drogą do zrozumienia tego, co się zdarzyło.

Złożony amerykański system ochrony dzieci już na początku lat 80. zakła-

dał dwie drogi prowadzenia dochodzenia w sprawach podejrzeń o krzyw-

dzenie dziecka. Przesłuchania dzieci prowadzone były najczęściej przez

pracowników agencji ochrony dziecka (Children Protective Agencies), rzadziej

przez policję. W tym czasie kompetencje i doświadczenia związane z prze-

słuchiwaniem dzieci zarówno w jednej, jak i drugiej grupie profesjonalistów

były znikome. Nie mieli oni niezbędnej wiedzy psychologicznej na temat

funkcjonowania poznawczego dziecka w różnych fazach rozwojowych, nie

znali technik przesłuchiwania dzieci, nie potrafili oceniać wiarygodności ze-

znań małych świadków. Strategie i metody prowadzonych przesłuchań dzie-

ci bazowały w tym czasie na życiowym doświadczeniu przesłuchujących, ich

wiedzy branżowej i zdrowym rozsądku. Nie obowiązywały żadne modelowe

procedury. Bazą interpretacji zeznań dziecka było przekonanie, że dziecko

mówi prawdę o traumatycznych doświadczeniach krzywdzenia. Nic prze-

cież nie może zyskać fałszywie oskarżając sprawcę – zakładano. Przeciwnie,

ujawnienie wykorzystywania potencjalnie wiąże się z wieloma negatywny-

mi konsekwencjami dla dziecka – kryzysem w rodzinie, stygmatyzacją, czy

umieszczeniem w rodzinie zastępczej. „Uwierz dziecku” – to slogan, który

w tym czasie powodował, że obciążające zeznania dziecka traktowane były

jako podstawowy argument w orzekaniu o winie sprawcy (Faller, 1996).

Do przełomu w praktyce przesłuchiwania dzieci doprowadziły między

innymi głośne pomyłki wymiaru sprawiedliwości w sprawach o wykorzysty-

wanie seksualne dzieci w latach 80. Generalnie w tych latach w Stanach Zjed-

noczonych rozpoczął się znaczący etap ewolucji postaw wobec, tak niedawno

dostrzeżonego problemu wykorzystywania seksualnego dzieci, określany

jako backlash. Pojawiły się krytyczne przekazy medialne i oddolne działania

fałszywie oskarżonych, głównie rodziców dorosłych już dzieci, wskazujące

na słabość procedur diagnozowania przypadków wykorzystywania seksual-

nego w dzieciństwie. Nagłaśniano fałszywe oskarżenia, bazujące jedynie na

zeznaniach przywołujących wspomnienia z dzieciństwa (False Memory Syn-

drom), przypadki niewiarygodności dzieci. Okres ten, trwający blisko dekadę,

nie doprowadził do zaprzeczenia istnienia i wagi problemu wykorzystywa-

nia seksualnego dzieci, ale doszło w tym czasie do znaczących reform prawa

i zmiany praktyki działania profesjonalistów (Finkelhor, 1995).

Ważnym katalizatorem tych reform były prowadzone na początku lat 80.

postępowania sądowe, które dowodziły, iż założenie, że dziecko nigdy nie

kłamie, nie jest bezwyjątkowe. Niektóre z nich ze względu na swój zakres

– wielu sprawców, wykorzystujących seksualnie przez znaczny okres czasu

wiele dzieci, w niezwykły sposób – miały wyjątkowe znaczenie. W Jordan

w Minnesocie oskarżono rodziców kilkorga dzieci w wieku szkolnym o wyko-

wprowadzenie.indd 3

2007-08-30 14:39:33

onika

ajkowSka

Wprowadzenie: Przesłuchania dzieci – ewolucja wrażliwości, wiedzy i praktyki

rzystywanie seksualne, produkcję pornografii dziecięcej i morderstwo. Wielo-

krotne przesłuchania dzieci przez niekompetentnych oficerów policji dopro-

wadziły do oskarżenia domniemanych sprawców. Jeszcze większy rozgłos

wiązał się z rozgrywającą się niemal w tym samym czasie sprawą McMartin.

Personel przedszkola został oskarżony o rytualne wykorzystywanie seksu-

alne i przemoc wobec 300 dzieci. Po najdłuższym i najbardziej kosztownym

postępowaniu sądowym w historii Kalifornii, dwóch oskarżonych członków

personelu przedszkola zostało uniewinnionych (Davidson, 1996, Faller, 1996).

W obu tych sprawach, szczególnie zaś w sprawie McMartin, ze względu na

możliwość analizy zarejestrowanych nagrań wideo z przesłuchania dzieci,

oskarżano profesjonalistów przesłuchujących dzieci o stosowanie sugerują-

cych technik, pojawiło się wiele kontrowersji związanych z interpretacją ze-

znań dzieci. I chociaż monitoring ofiar i sprawców w obu tych sprawach wy-

kazał po latach, iż wiele oskarżeń było zasadnych, to w latach 80. sprawy te

były dla profesjonalistów i opinii publicznej sztandarowymi przykładami na

to, jak błędy przesłuchania doprowadzają do fałszywych oskarżeń.

Wkrótce po głośnych kontrowersjach związanych ze sposobem przesłu-

chiwania dzieci w sprawach Jordan i McMartin zaczęły się pojawiać pierwsze

publikacje dotyczące przesłuchań dzieci. Ich autorzy, odwołując się do swo-

jego doświadczenia klinicznego, opisywali właściwe techniki przesłuchiwa-

nia, radzili, jakie kryteria powinny być stosowane przy ocenie, czy doszło do

wykorzystywania dziecka. Co najważniejsze, pojawiły się propozycje pew-

nego standardu przesłuchań dziecka, bazujące na analizie dotychczasowych

praktyk i ich efektów. Najważniejszym z opublikowanych w tym czasie po-

radników była książka autorstwa Jones i McQuiston (1986) wydana przez

wiodący ośrodek zajmujący się problemem krzywdzenia dzieci – Kempe Na-

tional Center for the Prevention and Treatment of Child Abuse and Neglect

Zawarte w niej ustalenia odwoływały się do doświadczeń wielu profesjona-

listów przesłuchujących dzieci, z którymi kontaktowali się autorzy oraz do

wyników badań na temat rozwoju, pamięci i podatności dziecka na sugestię.

Poradnik zawierał modelowy protokół przesłuchania dziecka. Autorzy pod-

kreślali, iż przy podejmowaniu opinii na temat wykorzystywania duże zna-

czenie mają również informacje inne niż zeznania dziecka – dane na temat

jego zachowań, relacji w rodzinie itp. (Faller, 1996).

W tym samym czasie ABA Center on Children and the Law wydało serię

publikacji na temat prawnych interwencji w przypadkach wykorzystywa-

nia seksualnego dzieci, w tym poradnik dla prokuratorów na temat używa-

nia specjalnych pomieszczeń w celu zwiększenia efektywności przesłuchań

dzieci (Davidson, 1999).

W drugiej połowie lat 80. rozpoczęto realizację programów badawczych

dotyczących uwarunkowań efektów przesłuchiwania dzieci. Pierwszym sys-

Historię powstania, działań i aktualnie realizowane programy Kempe Center opisuje A. Mo-

rawska w kwartalniku „Dziecko krzywdzone. Teoria. Badania. Praktyka” (2003), nr 1.

wprowadzenie.indd 4

2007-08-30 14:39:34

onika

ajkowSka

Wprowadzenie: Przesłuchania dzieci – ewolucja wrażliwości, wiedzy i praktyki

tematycznym studium badawczym diagnozującym praktykę przesłuchań

dzieci w Stanach Zjednoczonych były badania Conte i współpracowników

(Conte, Sorenson, Fogarty, Dalla Rosa, 1988), którzy dotarli ze swoim kwe-

stionariuszem do 212 ekspertów przesłuchujących dzieci z 40 stanów. Umoż-

liwiło to analizę praktyki w tym zakresie, stopnia jej unifikacji oraz kryteriów

stosowanych przez ekspertów do weryfikacji zeznań dzieci (Faller, 1996).

W kolejnych latach programy badawcze, których wyniki służyć miały opty-

malizacji procedury przesłuchania dzieci rozwinęły się, a głównym celem

badawczym były empiryczne ustalenia na temat funkcjonowania pamięci

dziecka, jego podatności na sugestię i umiejętności komunikacyjnych (Myers,

Saywitz, Goodman, 1996).

Na fali instytucjonalizowania problemu wykorzystywania seksualnego

dzieci w Stanach Zjednoczonych pojawiło się w latach 80. szereg inicjatyw, któ-

re rozwijane w kolejnych latach, złożyły się na system pomocy dzieciom wyko-

rzystywanym. Znaczącym elementem tego systemu jest tryb przesłuchiwania

małych świadków. Jego geneza wiąże się z utworzeniem w 1985 r. przez pro-

kuratora entuzjastycznie zaangażowanego w ochronę dzieci uczestniczących

w procedurach prawnych – Roberta E. „Buda” Cramera (obecnie kongresme-

na) nowej instytucji. Realizacja idei zapewnienia dziecku, które doświadczyło

przemocy lub wykorzystywania przyjaznej interwencji prawnej doprowadziła

do powołania Children’s Advocacy Center, gdzie dzieci były przesłuchiwane

z dala od instytucji wymiaru sprawiedliwości, w zaaranżowanych zgodnie

z potrzebami dzieci warunkach, przez kompetentnych profesjonalistów.

Centrum Cramera zapewniało dzieciom szeroki zakres wsparcia i pomocy.

Instytucja ta zasadniczo zmieniła traktowanie przez wymiar sprawiedliwo-

ści spraw, w których uczestniczyły dzieci i stała się modelem powielanym

w kolejnych miastach, których liczba rosła lawinowo. Obecnie programy

Children’s Advocacy Center realizowane są w 600 miastach, w 50 stanach,

a standardy ich działania monitorowane są przez National Children Alliance

(http://cramer.house.gov).

Innowacyjność modelu Children’s Advocacy Center polega na połączeniu

w ofercie jednej instytucji większości działań podejmowanych w przypadku

ujawnienia przestępstwa wobec dziecka: dochodzenia, przesłuchania, opieki

i wsparcia dziecka i rodziny, badań medycznych i koordynowania ich w ra-

mach zespołów interdysplinarnych.

Na amerykańskim modelu przesłuchania dzieci bazowały progra-

my powstające m.in. w krajach skandynawskich i w Polsce. Co oczywiste,

w procesie ewolucji formalnych sposobów zapewniania dzieciom specjalnej

ochrony w systemach prawnych innych krajów, w tym krajów europejskich,

doświadczenia Stanów Zjednoczonych były ważnym, lecz jednym z wielu

źródeł inspiracji.

W 2002 r. organizacja Save the Children opublikowała raport z badań po-

równawczych prowadzonych w 9 krajach europejskich (Dania, Finlandia,

Grecja, Hiszpania, Islandia, Niemcy, Rumunia, Szwecja, Włochy), których

wprowadzenie.indd 5

2007-08-30 14:39:34

onika

ajkowSka

Wprowadzenie: Przesłuchania dzieci – ewolucja wrażliwości, wiedzy i praktyki

celem była ocena regulacji i praktyki prawnej związanej z ochroną w pro-

cedurach prawnych interesów dzieci-ofiar i świadków wykorzystywania

seksualnego (Diesen, 2002). Wyniki tych badań pokazują, że we wszystkich

systemach sądowych badanych krajów uznaje się, że dziecko ma szczegól-

ne potrzeby w procedurach prawnych, zwłaszcza w sprawach dotyczących

domniemanego wykorzystywania seksualnego. Podejmuje się starania, by

chronić dziecko przed dalszymi negatywnymi doświadczeniami i przed nie-

potrzebnym stresem. Jednocześnie jednak wśród badanych krajów ujawniło

się wyraźne zróżnicowanie pod względem wsparcia prawnego oraz pomocy

psychologicznej zapewnianej dziecku w trakcie procedur prawnych.

W Danii, Finlandii, Islandii, Norwegii i Szwecji stosuje się różne regula-

cje i praktyki, aby chronić dziecko przed niekorzystnym wpływem proce-

dur prawnych. Do takich praktyk należą m.in.: dążenie do jak najszybsze-

go zakończenia dochodzenia policyjnego; ograniczenie do minimum licz-

by przesłuchań; zaangażowanie służb socjalnych w dochodzenie policyjne

oraz zasada, zgodnie z którą dzieci do lat 12 nie muszą zeznawać w sądzie.

W systemie angielskim (nieuwzględnionym w badaniu), prawo obrony do

przesłuchania dziecka jest spostrzegane jako nadrzędne, dlatego nawet małe

dzieci są przesłuchiwane przez obrońcę oskarżonego, nawet jeśli istnieje

ryzyko, że takie działanie może wywrzeć na małoletniego świadka szko-

dliwy wpływ. W 2004 r. rząd brytyjski odrzucił projekt wykorzystywania

w postępowaniu sądowym nagrań przesłuchań dzieci, które odbywały się

przed rozpoczęciem procesu karnego (Plotnikoff, Woolfson, 2004). Jednocze-

śnie jednak uruchomiono w Wielkiej Brytanii rządowy projekt „Bez świad-

ków nie ma sprawiedliwości” („No Witness, No Justice”), który ma pomóc

w zaspokajaniu potrzeb dzieci-świadków, na przykład poprzez umożliwie-

nie dziecku zapoznania się z salą sądową przed rozprawą, zapewnienie mu

dostępu do różnych form wsparcia emocjonalnego i konsultacji, organizowa-

nie wizyt domowych; oraz zapewnienie rodzicom miejsca, w którym mogą

zasięgać informacji i rady przez cały czas trwania procedury prawnej (Plotni-

koff, Woolfson, 2004). Ponadto w całym kraju tworzone są specjalne Oddzia-

ły Opieki nad Świadkami (Witness Care Units), których zadanie polegała na

poszukiwaniu i przekazywaniu swądom istotnych informacji dotyczących

potrzeb dzieci

W zależności od roli dziecka w procedurach prawnych oraz od spostrze-

ganego ryzyka dalszej traumatyzacji, państwa europejskie przyjmują jeden

z dwóch podstawowych modeli ochrony dziecka w trakcie postępowania

prawnego. Pierwszy z nich, wykorzystywany przede wszystkim w systemach

prawnych, w których dziecko jest traktowane podobnie jak dorosły świadek,

opiera się na zapewnieniu dziecku wsparcia społecznego w trakcie trwania

procedur. System prawny przydziela dziecku osobę wspierającą (support per-

Prezentację rezultatów działań pięciu pilotażowych Oddziałów Opieki nad Świadkami moż-

na znaleźć na stronie: http://www.cjsonline.gov.uk/the_cjs/whats_new/news-3102.html

wprowadzenie.indd 6

2007-08-30 14:39:34

onika

ajkowSka

Wprowadzenie: Przesłuchania dzieci – ewolucja wrażliwości, wiedzy i praktyki

son), która pomaga mu podczas przygotowań do procesu i w trakcie postę-

powania. Model drugi – wykorzystywany przede wszystkim wtedy, kiedy

dziecko jest postrzegane jako strona w sprawie, ale także w części krajów

traktujących dziecko jako świadka – opiera się na zabezpieczeniu interesów

prawnych dziecka poprzez zapewnienie mu pełnomocnika prawnego, repre-

zentującego ofiarę niezależnie od prokuratury (Diesel, 2002).

Model z osobą wspierającą jest stosowany m.in. w systemie angloame-

rykańskim oraz w Grecji. Osoba wspierająca może być także wyznaczona

w Szwecji i Finlandii, nawet jeśli dziecko ma własnego pełnomocnika praw-

nego. W Grecji funkcję osoby wspierającej pełni często pracownik socjalny.

Model z pełnomocnikiem prawnym jest stosowany – w różnych wersjach

– w takich krajach jak: Islandia, Norwegia, Szwecja, Finlandia, Niemcy i Wło-

chy. Spośród wszystkich badanych krajów najbardziej wszechstronną pomoc

prawną oferuje się dzieciom w Szwecji, w której po rozpoczęciu dochodzenia

wstępnego istnieje możliwość zapewnienia dziecku – na koszt państwa – ad-

wokata jako specjalnego pełnomocnika prawnego. Osoba ta nie tylko repre-

zentuje interesy prawne dziecka, ale także opiekuje się nim podczas proce-

dur dochodzeniowych, jeśli domniemanym sprawcą przestępstwa jest bliski

krewny małoletniej ofiary.

W Polsce sytuacja prawna i faktyczna dzieci uczestniczących w procedu-

rach prawnych w ostatniej dekadzie uległa istotnym zmianom. Zmieniły się

regulacje prawne, ich aktualny stan prezentuje w tej książce Violetta Kwiat-

kowska-Darul. Zmieniają się warunki przesłuchiwania dzieci, coraz częściej

nie jest to sala sądowa, lecz przyjazny pokój przesłuchań. Rozwija się ofer-

ta pomocy psychologicznej dla dzieci-świadków. W 2004 r. Fundacja Dzieci

Niczyje zainicjowała program opiekuna dziecka-ofiary przestępstwa, który

przygotowuje dziecko do udziału w procedurach prawnych, wzorowany na

opisanych wyżej programach osoby wspierającej.

Pomimo tych korzystnych i dynamicznych zmian świadczących o uznaniu

potrzeb dzieci w procedurach prawnych, konieczne są kolejne kroki na dro-

dze do tworzenia systemu ochrony małych świadków. Przesłuchania dzieci

w przyjaznych pokojach muszą być prawnie gwarantowane, a standardy tych

miejsc muszą zostać ustalone i egzekwowane. Profesjonalizm prowadzenia

przesłuchań dzieci wiąże się z koniecznością podnoszenia kompetencji osób

przesłuchujących dziecko w procesie ich edukacji prawnej i psychologicznej.

Dzieci uczestniczące w procedurach prawnych muszą mieć zagwarantowa-

ną możliwość psychologicznego wsparcia i przygotowania do trudnych do-

świadczeń świadka.

Publikacje tę adresujemy do Czytelników, którzy mogą wykorzystać za-

pisaną tu wiedzę i informacje w procesie wspierania dzieci-świadków. Owo

wsparcie dotyczyć może pomocy konkretnemu dziecku, które zostanie lepiej

przygotowane do przesłuchania przez bliskie mu osoby lub zobowiązanych

wprowadzenie.indd 7

2007-08-30 14:39:34

onika

ajkowSka

Wprowadzenie: Przesłuchania dzieci – ewolucja wrażliwości, wiedzy i praktyki

do tego profesjonalistów oraz przesłuchane w sposób uwzględniający jego

potrzeby i gwarantujący wiarygodny materiał dowodowy. Wsparcie ozna-

czać może również podjęcie kompetentnych działań na rzecz doskonalenia

praktyki przesłuchań dzieci w Polsce. W procesie tych zmian konieczne jest

odwołanie się do międzynarodowych regulacji dotyczących praw dzieci

–ofiar przestępstw

, w szczególności zaś do opublikowanych w 2006 r. „Wy-

tycznych dotyczących wymiaru sprawiedliwości w sprawach, w których

ofiarami lub świadkami przestępstw są dzieci” Organizacji Narodów Zjed-

noczonych, które Czytelnik znajdzie w Aneksie tej publikacji.

Literatura

American Association for Protecting Children (1987), Highlights of the Offi-

cial Child Neglect and Abuse Reporting, American Humane Association,

Denver.

Conte J., Sorenson E., Fogarty L., Dalla Rosa J. (1988), Evaluating Children’s

Reports on Sexual Abuse: Results from a Survey of Professionals, School of

Social Service Administration, University of Chicago.

Child Maltreatment (2004), United States. Children’s Bureau, American Hu-

mane.

Davidson H.J.D. (1999), Legal Intervention in Child Sexual Abuse and Exploita-

tion Cases. Materiały konferencyjne, „Legal Conference of Child Abuse”

The Soros Foundation, The Children’s Mental Health Alliance Founda-

tion, Budapeszt 22-24 marca.

Diesel Ch. (2002), Child Abuse and Adult Justice. A comparative study of different

European Criminal Justice Systems handing of cases concerning Child Sexual

Abuse, Save the Children, Sweden.

Faller K.C. (1996), Interviewing Children who may Have Been Abused: A Historical

Pespective and Overview of Controversies, „Child Maltreatment”, vol. 1,

nr 2.

Finkelhor D. (1995), Backlash, The APSAC Advisor, vol. 8, nr 3.

Kempe H.C., Silverman F.N., Steele B.F., Droegemueller W., Silver H.K.

(1962), The Battered Child Syndrome, „Journal of the American Medical

Association”, vol. 181.

Myers J.E.B., Saywitz K.J., Goodman G.S. (1996), Psychological Research on

Children as Wittnesses: Practical Implication for Forensic Interviews and

Courtroom Testimony „Pacyfic Law Journal”, vol. 28.

Regulacje te przedstawione zostały m.in. w artykule M. Sajkowskiej i J. Szymańczak (2004),

Międzynarodowe standardy ochrony ofiar przestępstw, „Dziecko krzywdzone. Teoria. Bada-

nia. Praktyka”, nr 6.

wprowadzenie.indd 8

2007-08-30 14:39:35