background image

1. Wstęp. 

Matka jest ważną osobą w życiu wielu postaci literackich, ma wpływ na charakter, 

zachowanie i decyzje bohaterów.

2. Rozwinięcie.

 Motyw matki pojawia się w wielu dziełach literackich. Jako przykład możemy podać:

a) „Balladynę” Juliusza Słowackego

Pokazana jest tu matka, która nigdy nie przestaje kochać swojego dziecka. Gdy Balladyna 

przenosi się na zamek, zostawia swoją matką w leśnej chacie, ponieważ się jej wstydzi. Mimo to 
matka oddaje swoje życie za córkę, gdyż nie wydaje podczas tortur jej imienia.
b) W Mitologii -  Demeter i Korę

Mit ukazuje jak ogromną miłością matka może darzyć córkę. Gdy Persefona zostaje porwana 

przez władcę Hadesu, Demeter nie widzi sensu  dalszego  życia. Wpada w rozpacz. Swoje życie 
podporządkowuje najpierw poszukiwaniu, a później przebywaniu z córką. Gdy Kora znajduje się w 
Krainie Zmarłych, Demeter okazuje swój bó,l pozbawiając ziemię pięknej przyrody ( na ziemi 
panuje wtedy jesień i zima). Demeter to mater dolorosa, czyli matka cierpiąca ( podobnie jak w 
Biblii - Maryja)
c) „Wietnam” Wisławy Szymborskiej 

W wierszu „Wietnam” Wisława Szymborska ukazuje matkę w czasie wojny. Kobieta pytana 

przez żołnierzy o wiele spraw, za każdym razem udziela odpowiedzi: Nie wiem. Dopiero kiedy 
żołnierze zadają jej ostatnie pytanie: Czy to są twoje dzieci? kobieta odpowiada twierdząco. W 
wierszu tym znów pokazana jest siła uczucia, jakim rodzicielka darzy swoje dzieci. Wszystko oprócz 
nich straciło dla niej sens, nieustannie stara się je chronić. Instynkt  macierzyński jest silniejszy niż 
wojna.
d) ” Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela” Henryka Sienkiewicza

Nowela ta opowiada o matce, która kocha swego syna, jednak stawia mu za duże 

wymagania. Michaś mimo ogromnych oczekiwań matki, stara się je  za wszelką cenę spełnić i 
sprawić jej radość. Z tych powodów przemęcza się nauką ( szkoła pod zaborem niemieckim), co 
skutkuje chorobą i śmiercią chłopca.
e) „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego 

W powieści „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego ukazane są sylwetki 3 chłopców. 

Dla każdego z nich rodzina, a szczególnie matka ma ogromnie znaczenie. Młodzieńcy wyrażają 
podobne do swoich rodzicielek poglądy i przekonania. Kiedy matka jednego z głównych bohaterów 
- Zośki - choruje, ten dba o nią. Z powodu dużej ilości czasu, jaki spędza, opiekując się rodzicielką, 
opuszcza się w nauce.  W powieści tej autor ukazuje, jak wielka może być miłość dziecka do 
kobiety, która je urodziła i wychowała. Pokazuje też, jak ogromną rolę w wychowaniu i 
ukształtowaniu charakterów i poglądów młodych ludzi ma dom i rodzina.
f) „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego

 Stefan Żeromski w swojej powieści ukazuje ogromną więź między matką a synem. Matka 

swoje życie podporządkowała synowi, mimo nie najlepszej sytuacji finansowej opłacała naukę, 
książki, korepetycje. Marcin, gdy uczęszczał do szkoły, tęsknił za matką, a podczas spotkań 
spontanicznie okazywał jej miłość np. przynosząc kwiaty zerwane koło  kapliczki. Po śmieci matki 
chłopiec opuszcza się w szkole, gdyż nie ma już dla kogo się starać. Jego zachowanie pokazuje, jak 
głęboka była  między nimi więź. 

g) W Piśmie Świętym przedstawiona jest postać Matki Boskiej, kobiety, która urodziła 

naszego Zbawiciela - Jezusa Chrystusa. W Biblii wielokrotnie przedstawiona jest jej miłość do 
Dziecka. Uczucia te szczególnie widać w dwóch momentach. Po raz pierwszy gdy Jezus "zgubił się" 
w świątyni. Przerażona Matka wraz ze św. Józefem poszukiwała Syna, gdy go odnalazła znów można 
było zaobserwowac uśmiech na jej twarzy. Drugą z takich sytuacji jest śmierć Jezusa na krzyżu. 
Matka Boża czuwała wytrwale przy umierającym Synu wraz ze św. Janem. Łzy, które wtedy płynęły 

background image

z jej oczu, mogły wzruszyć każdego człowieka.
h) „Do Matki” Juliusza Słowackego 

W wierszu tym podmiot liryczny tłumaczy swojej ukochanej matce, dlaczego nie może do 

niej powrócić i prosi ją o przebaczenie. Utwór ten ukazuje, że często decyzje i losy dzieci nie są 
zgodne z wolą matki, ale ta nigdy nie przestaje ich kochać.
i) Powieść” Opium w rosole” Małgorzaty Musierowicz 

Przedstawiona jest tu  rodzina Borejków. Członkowie familii sa ze sobą bardzo związani, co 

widać w codziennych sytuacjach. Bardzo ważną rolę w domu, szczególnie dla dziewcząt, odgrywa 
matka. Córki radzą się jej w wielu sprawach. Mimo kłótni, które czasami zakłócają spokój w 
rodzinie Borejków, dziewczynki traktują matkę jak przyjaciółkę. Jako kontrast do rodzinnej sielanki 
w domu Borejków, M. Musierowicz przedstawiła Ewę Jedwabińską i jej córkę Aurelię. Pomiędzy 
matką a córką panują bardzo chłodne relacje. Jedwabińska uważa za swój matczyny obowiązek 
dbanie o potrzeby materiale córeczki, a zaniedbuje duchowe więzi, które powinny łączyć matkę z 
dzieckiem. Aurelia, która odczuwa brak autentycznego  zainteresowania ze strony mamy, ucieka w 
świat fantazji, szuka domu u innych ludzi. Autorka książki ukazuje nam, że najważniejszym ogniwem 
w relacji matka - córka jest wzajemne zainteresowanie i okazywanie miłości przy każdej możliwej 
okazji.

Przykłady ze sztuki

a) Pieta Michała Anioła 

Rzeźba ta przedstawia Matkę Bożą trzymającą na kolanach martwego Jezusa. Widzimy, że 

Matka zawsze zostaje przy swoim dziecku do końca, nieważne ile cierpienia ją to kosztuje.

b) Macierzyństwo Stanisława Wyspiańskiego

 Obraz ten ukazuje matkę karmiącą piersią niemowlę. Kobieta uciska palcami pierś, by ułatwić 

dziecku ssanie. Jest to wyraz miłości i więzi matki z dzieckiem. Dzieło ukazuje istotę macierzyństwa.

Przykłady z życia:

a) Św. Monika

 Jej postać jest kolejnym przykładem, że dla matki najważniejsze jest szczęście jej dziecka. Jej 

syn, Augustyn, wstąpił do sekty manicheistycznej. Monika modliła się wiele lat o jego nawrócenie, w 
końcu Bóg wysłuchał jej błagań. Augustyn przyjął chrzest i stał się wzorowym chrześcijaninem, został 
świętym, jak jego matka.

b) W naszym życiu codziennym również możemy się spotkać z osobami, które są idealnymi 
przykładami na to, że Matka jest szczególną istotą, nie tylko dla swoich rodzonych dzieci. Taką 
osobą jest Matka Teresa z Kalkuty - kobieta - która całe swoje życie poświęciła biednym, 
schorowanym dzieciom. Poświęciła ona dostatnie życie dla ubogich indyjskich sierot. Przez 45 lat 
pomagała im. Troszczyła się o obce sobie dzieci, jak o własną rodzinę. Jest ona wspaniałym 
przykładem bezinteresownej miłości. Jej postawa powinna być ideałem dla wielu z nas.

3. Zakończenie
              Motyw matki pojawia się w wielu dziełach literackich, również artyści tworzą wybitne 
dzieła w oparciu o ten motyw. Rodzicielka przedstawiona jest tam najczęściej jako kochająca 
kobieta, która za swoimi dziećmi jest w stanie skoczyć w ogień. W niektórych dziełach jednak (np. 
w przytoczonym  przeze mnie powyżej Opium w rosole) ukazane jest drugie oblicze matki, która 
mimo swoich starań nie tworzy więzi z potomstwem. W każdym z powyżej przytoczonych 
przykładów matka odgrywa bardzo ważną rolę w życiu dzieci, jest to jedna z najważniejszych osób 
w naszym życiu.