LECZENIE FARMAKOLOGICZNE OTYŁOŚCI 

 

Otyłość – choroba społeczna – w USA 19,7% mężczyzn i 24,7% u 
kobiet 

 

Podstawę terapii otyłości stanowi dieta niskokaloryczna połączona 
ze wzmożoną aktywnością fizyczną. 

 

Metody farmakoterapii stosowane w przeszłości 

 

od ponad 100 lat stosowana jest farmakoterapia otyłości 

 

1893 r. po raz pierwszy w leczeniu tego schorzenia zastosowano 

hormony tarczycy – objawy niepożądane w postaci zaburzeń 

elektrolitowych, zaburzeń rytmu serca, ubytku masy ciała kosztem 

beztłuszczowej masy ciała, a także obniżenie gęstości kości 

 

1933 r. po raz pierwszy zastosowano w leczeniu otyłości 

dwunitrofenol (2,4-DNP) – wpływ na termogenezę – ubytek masy 

ciała 

 

lata 50-te – glikozydy nasercowe w połączeniu z hormonami tarczycy 

– szereg objawów niepożądanych, szczególnie w postaci zaburzeń 

rytmu serca.  

 

jednoczesne podawanie kilku leków: przetwory tarczycy, strofantyna, 

amfetamina i tiazydy 

 

lata 70-te – leki zawierające efedrynę, także w połączeniu z kofeiną 

oraz fenobarbitalem – wzrost ciśnienia krwi, zaburzenia w gospodarce 

węglowodanowej, a także drżenia mięśniowe; efedryna w dawce 60 

mg dziennie w połączeniu z kofeiną jest, również obecnie, 

sporadycznie stosowana 

 

gonadotropina kosmówkowa (HCG) 

 

lata 50-te i 60-te – leki o działaniu sympatykomimetycznym 

(amfetamina i fenmetrazyna) 

 

fenfluramina i deksfenfluramina – leki serotoninergiczne były obecne 

w terapii otyłości przez wiele lat; istota działania tych leków polegała 

na stymulowaniu wydzielania serotoniny z ziarnistości i cytoplazmy 

komórek nerwowych, a także hamowaniu jej ponownego wychwytu – 

przypadki choroby zastawkowej serca lub pierwotnego nadciśnienia 

płucnego – natychmiastowe wstrzymanie terapii otyłości przy pomocy 

wymienionych leków 

 

 

1 

Aktualne możliwości terapeutyczne 

 

Obecnie podstawę farmakoterapii otyłości stanowią dwa nowej generacji 

leki:  sibutramina działająca na ośrodkowy układ nerwowy i orlistat 

działający w przewodzie pokarmowym. 

 

Wskazaniem do farmakoterapii otyłości są niezadowalające 

efekty leczenia dietetycznego. 

 

Leki podaje się u pacjentów z BMI powyżej 30 kg/m², a w przypadku 

istnienia innych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, 

cukrzycy, a także obciążającego wywiadu rodzinnego, wówczas gdy 

przekracza on 27 kg/m². 

 

Za zadowalający efekt odchudzający uważa się ubytek masy ciała 

początkowej o 5-10%. Leczenie farmakologiczne powinno być 

kontynuowane gdy uzyskuje się dalsze ubytki masy ciała i towarzyszące 

korzyści metaboliczne. 

 

Uważa się,  że kuracja odchudzająca jest nieskuteczna gdy ubytek masy 

ciała uzyskany w ciągu 4-8 tygodni jest mniejszy niż 2 kg. 

 

Inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny  
i noradrenaliny – sibutramina 

•  lek redukujący masę ciała 

•  inhibitor wychwytu zwrotnego dwóch monoamin tj. serotoniny 

i noradrenaliny 

•  sibutramina poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego potęguje 

działanie serotoniny i noradrenaliny na receptory komórek 

postsynaptycznych 

•  za pobudzenie uczucia sytości odpowiedzialny jest wpływ ośrodkowy 

serotoniny na receptory 5HT

2A

 i 5HT

2

, a noradrenaliny na receptory 

β1. Natomiast zwiększanie wydatków energetycznych zależy od 

działania obwodowego noradrenaliny na beta-3 receptory 

•  wchłania się z przewodu pokarmowego, metabolizowana jest w 

wątrobie a jej metabolity wydalane są przez nerki; okres półtrwania 

metabolitów sibutraminy wynosi 14-16 godzin 

•  ubytek masy ciała uzyskiwany w wyniku leczenia otyłości sibutraminą 

jest wynikiem: 

 

zmniejszenia ilości przyjmowanej energii 

 

zwiększonej utraty ciepła z organizmu 

 

2 

•  osłabiony apetyt powoduje, że pacjent zjada mniejsze posiłki, 

skraca czas ich trwania, rezygnuje z przekąsek; orientacja smakowa 

zmienia się w kierunku produktów białkowych; z kolei zwiększony 

wydatek energetyczny u ludzi zależy od stymulacji termogenezy 

poposiłkowej 

•  ponadto lek ten utrudnia powstawanie efektu yo-yo, co wynika z 

faktu, że sibutramina utrudnia spowalnianie spoczynkowej przemiany 

materii 

•  czas leczenia do 12 miesięcy, ale tylko u osób, które w ciągu 

początkowych 3 miesięcy terapii straciły nie mniej niż 5% początkowej 

masy ciała 

•  objawy niepożądane: 

 

nieznaczny wzrost ciśnienia krwi 

 

przyspieszenie częstości pracy serca 

 

suchość w jamie ustnej 

 

zaburzenia snu 

 

zaparcia 

 

Sibutramina nie powinna być stosowana jednocześnie z lekami 

podwyższającymi poziom serotoniny we krwi. 

 

Inhibitory izoenzymu CYP 3A4 (erytromycyna, ketokonazol, cymetydyna, 

werapamil, sok greipfrutowy) nasilają działanie sibutraminy. 

 

Natomiast leki indukujące aktywność izoenzymu CYP 3A4 (antybiotyki 

makrolidowe, fenobarbital, deksametazon) osłabiają jej działanie. 

 

Nie należy kojarzyć sibutraminy z innymi centralnie działającymi lekami 

hamującymi  łaknienie, a także lekami przeciwdepresyjnymi i 

neuroleptykami. Sibutraminy nie podaje się w przypadku wtórnej otyłości, 

istnienia nie poddającego się leczeniu nadciśnienia tętniczego, 

pheochromocytoma, ciężkiej niewydolności wątroby i nerek, tachykardii, 

zaburzeń rytmu serca, zwężenia naczyń mózgowych, choroby 

niedokrwiennej serca, a także hipomagnezemii i hipokalemii. 

Przeciwwskazaniem do podawania sibutraminy jest jaskra z wąskim kątem 

przesączania. 

 

 

3 

Inhibitor lipazy trzustkowej – orlistat 

•  lek redukujący masę ciała 

•  hamuje wchłanianie tłuszczu z przewodu pokarmowego ” z 

pożywieniem przyjmowane są  tłuszcze obojętne stanowiące estry 
glicerolu z kwasami tłuszczowymi  ” w dwunastnicy i jelicie czczym 

następuje ich trawienie i wchłanianie, co umożliwia obecność kwasów 
żółciowych, enzymów i koenzymów ” kluczową rolę w tym procesie 

odgrywa lipaza trzustkowa, która powoduje hydrolizę trójglicerydów 
do monoglicerydów i uwalnianie kwasów tłuszczowych  ” 

monoglicerydy wnikają do wnętrza enterocytów, gdzie ponownie są 
estryfikowane do trójglicerydów ” tylko 5% spożytych tłuszczów 

wydala się z kałem 

•  w przypadku zastosowania orlistatu dochodzi do hamowania 

hydrolizy trójglicerydów, co powoduje że część spożytych 

tłuszczów tj około 30% nie jest absorbowana 

•  orlistat działa  wyłącznie w przewodzie pokarmowym, wchłania 

się w ilości poniżej 1% 

•  lecznie otyłości orlistatem poprawia profil lipidowy i tolerancję 

glukozy 

•  pacjenci leczeni orlistatem statystycznie znamiennie obniżają 

ciśnienie krwi, zarówno skurczowe jak i rozkurczowe, wówczas gdy 

obniżą masę ciała powyżej 5% 

•  objawy niepożądane: 

 

zwiększone wydalanie tłuszczu w kale 

 

luźne stolce 

 

parcie na stolec 

 

wzdęcia 

 

plamienie tłuszczowe 

 

w nielicznych przypadkach pacjenci wymagają podawania 

witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, a także beta-karotenu 

 

Orlistat nie powinien być stosowany u pacjentów z zespołem złego 
wchłaniania, w przypadku cholestazy, u kobiet w ciąży, a także 
matek karmiących. 

 

 

 

4 

Terapia otyłości w przyszłości 

 

Ideał – leki, które powodowałyby ubytek tłuszczowej masy ciała, 
niezależnie od diety niskokalorycznej i aktywności ruchowej. 

 

Realia – leczenie przyczynowe otyłości. 

 

Aktualnie prowadzone badania 

 

Kierunki działania 

Cel działania 

specyficzne endogenne peptydy hamujące apetyt np. 

cholecystokinina 

inhibitory peptydazy inaktywujące 

cholestystokininę 

bombezyna agoniści, hamuje apetyt 
enterostatyna agoniści, hamuje apetyt 
leptyna analogi, 

hamują apetyt 

specyficzne endogenne peptydy zwiększające apetyt np.: 
neuropeptydy antagoniści, hamują apetyt 
galanina antagoniści, hamują apetyt 
opioidy (dynorfina) 

antagoniści, hamują apetyt 

- białka rozprzęgające 

(UCP-2, UCP-3) 

nasilenie termogenezy 

receptory β3 

adrenergiczne 

nasilenie termogenezy, lipolizy i zwiększenie 

transportu glukozy do brunatnej tkanki 

tłuszczowej 

receptory 

melanokortyny (MC-4)  agoniści receptorów (MC-4), hamują apetyt 

TNF-α 

zmniejszenie oporności na insulinę mięśni 

szkieletowych 

jądrowe czynniki 

transkrypcyjne 

utrudnione powstawanie adipocytów z 

fibroblastów 

manipulacje 

immunologiczne 

liza adipocytów 

 
 

 

5