Miejski świat przyszłości
Już ponad połowa ludzkości żyje w miastach! Za 20 lat będzie 5 miliardów mieszczuchów. Tyle, że
miejskie życie nie będzie ani wygodne, ani przyjemne, o ile jeszcze dziś nie weźmiemy się za
solidne zmiany.
Tłok w miastach robi się coraz większy. W krajach rozwijających się do miast napływają
tygodniowo aż 3 miliony osób. W Bombaju – szóstym co do wielkości mieście świata – oznacza to
kilkanaście tysięcy nowych mieszkańców dziennie!
Habitat, jedna z agend ONZ zajmująca się problemami zaludnienia, w „Raporcie na temat stanu
miast świata 2008/2009” przewiduje, że do 2030 roku mieszkańcami miast będzie niemal 5
miliardów ludzi. Dwie trzecie ludzkości.
Najwyraźniej pęd do miast zauważalny jest w Afryce i Azji. Tam ludność miast podwoi się w ciągu
najbliższych 20 lat. W Azji wzrośnie z 1,36 mld do 2,64 mld, a w Afryce z 294 mln do 742 mln. To
tak, jakby wszyscy mieszkańcy Europy i obu Ameryk przeprowadzili się naraz do miast. Tak
zwane nowe strefy miejskie to przede wszystkim obszary ubóstwa. Rozwijające się dynamicznie
centra nowych molochów zamieniane są co prawda w stalowo-betonowe lasy drapaczy chmur, tuż
pod nimi jednak gnieżdżą się bezdomni. A na ogromnych połaciach wokół ekskluzywnych dzielnic
rozciągają się baraki biedoty. Pozbawione prądu, bieżącej wody i kanalizacji. Wielomilionowe
aglomeracje Szanghaju, Pekinu, São Paulo czy Bogoty to dziś symbole rozdarcia społecznego i
chaosu urbanistycznego.
Przestrzeń miejska
Ludzie osiedlają się w miastach od 6 tysięcy lat. Odkąd istnieją, ludzie próbują je porządkować.
Bo najpierw trzeba zorganizować przestrzeń, zadbać o bezpieczeństwo, a potem i o wygodę. To
właśnie charakterystyczne cechy miejskie – wyraźne centrum życia publicznego, mury obronne,
stanowiące zarazem ochronę przed zagrożeniem, jak i granicę obszaru miejskiego, oraz
zabudowa, która na stosunkowo niewielkiej powierzchni miesza sfery użytkowe, mieszkalne i
rozrywkowe.
Gigantyczne slumsy, zdegradowane środowisko, zdemoralizowani mieszkańcy – to nie są
problemy nowe. Znamy je przynajmniej od czasu niesławnego pożaru Rzymu za panowania
Nerona. Nie ma aglomeracji, która nie borykałaby się z dzielnicami nędzy. Najgorzej sytuacja
wygląda w rejonie Sahary, gdzie dzielnice biedy zamieszkuje ponad 70 proc. ogółu ludności.
Przed stuleciami jednak zbudowanie miasta doskonałego – przestrzennego, czystego i wygodnego
– było pragnieniem szaleńca. Dziś uporządkowanie przestrzeni miejskiej jest przedmiotem debat
urbanistów, polityków, ekonomistów, socjologów, psychologów, a nawet teologów.
Z kolei ogłoszony tuż przed objęciem rządów przez Baraka Obamę amerykański raport rządowy
Globalne Trendy 2025: Zmieniony Świat ostrzega przed problemami zaopatrzenia w energię i
wodę, które zagrożą funkcjonowaniu wielkich organizmów miejskich.
– Miasta stanowią skupiska biedy, zarazem jednak oferują ludziom ubogim największe szanse na
wyjście z nędzy. Są nie tylko źródłem problemów ekologicznych, ale stanowią także ich
rozwiązanie – twierdzi Brendan O’Brien z Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych.
Megamiasta
Kilkanaście lat temu w debacie urbanistów pojawił się termin „megamiasto”. Oznacza on miasto z
ponad 10 mln mieszkańców. W połowie XX wieku były tylko dwa megamiasta: Nowy Jork i Tokio
(oba ponad 13 mln). Dziś tokijska aglomeracja jest największym miastem na świecie – 35,2 mln
mieszkańców. Jedne z najszybciej rozwijających się miast na świecie to oczywiście miasta
chińskie. W przypadku Chongqing, Xiamen i Shenzhen tempo ich wzrostu przekracza nierzadko 10
proc. rocznie. To oznacza codziennie o kilka, kilkanaście tysięcy nowych mieszkańców.
W Polsce od 2007 roku przygotowywana jest ustawa metropolitalna. Umożliwiałaby ona tworzenie
tzw. supermiast z połączenia administracyjnie odrębnych jednostek w jeden potężny organizm
miejski. Po co? Przede wszystkim, żeby ułatwić życie mieszkańcom. Miałoby to rozwiązywać
problemy komunikacyjne, ale także zagospodarowanie przestrzeni, inwestycje i zarządzanie
1
